Миллий маъруза - 2022 й.

оқибатларига қарши курашиш учун олимлар ўртасида тез ва самарали билим алмашиш зарурлиги маҳаллий экспертлар ҳамжамиятларини ва халқаро миқёсда ҳамкорликни ривожлантириш муҳимлигини кўрсатди. Кўпгина мамлакатлар илмий лойиҳаларни рўйхатдан ўтказиш тартибини соддалаштирдилар, бизнес ва илм-фан ўртасидаги ўзаро ҳамкорлик дастурларини яратдилар. 5. ИТТКИга инвестициялар жаҳон иқтисодиётига қараганда тезроқ ўсиб бормоқда. 2014 йилдан 2018 йилгача бўлган даврда ИТТКИга жаҳон харажатларининг ўсиши 19,2 %ни ташкил этди, жаҳон иқтисодиёти эса шу даврда 14,8 %га ўсди [37 21-б.]. Бироқ Марказий Осиё шу даврда илмий- тадқиқот харажатлари ошмаган дунёнинг икки минтақасидан (иккинчиси Лотин Америкаси) бирига айланди. 6. Малакали мутахассисларнинг мамлакатни тарк этиши (“утечка умов”) бир қатор давлатлар учун катта муаммо бўлиб қолмоқда. Жумладан, Марказий Осиё, Жанубий ва Шарқий Европа, Россиядан илмий мутахассисларнинг меҳнат эмиграцияси барқарор хусусиятга эга. 7. Минтақавий илмий ҳамкорлик кенгаймоқда. Дунёнинг барча минтақаларидаги давлатлар яқин қўшнилари билан ҳамкорликка кўпроқ эътибор қаратмоқдалар. Минтақа доирасидаги муаммоларни ечишга қаратилган қўшма илмий лойиҳаларнинг амалга оширилиши кузатилмоқда. Мавжуд тенденциялар ҳақида яна бир нуфузли маълумот манбаи – бу Жаҳон иқтисодий форумининг таҳлилларидир. Ташкилот мутахассислари Р. Морган, Ҳ. Хилгенкамп, Р. Кассен илмий ҳамжамият олдида турган қуйидаги глобал муаммоларни қайд этишди [38]: 1. Илмий ҳамкорликни йўлга қўйиш зарурати. Пандемия тадқиқотчилар ва олимларнинг илмий ҳамкорлик мақсадида ҳаракат қилиш имкониятларини чеклаб қўйди. Олимларнинг бир-бирлари билан алоқа қилишлари мураккаблашди, янги лойиҳаларни бошлаш ва зарур тажрибаларга эга бўлиш анча қийинлашди. Ушбу чекловларни қисман бартараф этиш учун онлайн ҳамкорлик мустаҳамланди. 2. Маълумотлардан фойдаланишнинг ижобий томонга ўзгаргани. Очиқ маълумотлардан фойдаланиш имконияти, молиялаштириш ҳажми ва манбаларидан қатъи назар, тадқиқот ишларининг сифатини сезиларли даражада оширади. Очиқ маълумотлар базаларининг ишлаши учун шароит яратиш ва уларни қўллаб-қувватлаш ўта муҳим саналади. 3. ОАВ билан ўзаро ҳамкорлик. Илмий ютуқларни оммавий ахборот воситаларида тўғри ёритилиши илмий фаолият зарурати ва/ёки самарадорлигини жамоатчиликка муваффақиятли етказиш имконини беради. 37 Доклад ЮНЕСКО по науке. Наперегонки со временем: за более умное развитие. Рабочее резюме // ЮНЕСКО. – 2021. – 60 с. 38 Morgan R., Hilgenkamp H., Kassen R. 10 challenges to scientific collaboration and how to overcome them // World Economic Forum. – 24 Jun 2021. – URL: https://www.weforum.org/agenda/2021/06/ten-challenges-to- scientific-collaboration/ 100

4. Илмий алоқаларни такомиллаштириш. Замонавий илм-фан ўз фаолиятининг зарурлиги ва фойдалилигини аҳолига етказа олиши керак, чунки илм-фан ривожи давлат ва хусусий сектор томонидан молиялаштиришга боғлиқ. Бўлажак тадқиқотчиларнинг илмий мулоқот қобилияти тадқиқот қобилиятлари билан тенг ривожланиши керак. Олимлар, сиёсатчилар, бизнес ва фуқаролик жамияти ўртасида доимий мулоқот ўрнатиш муҳим. 5. Молиялаштириш манбаларини топиш. Коронавирус пандемияси ҳукуматлар ва корхоналарнинг молиявий оқимларини устувор эҳтиёжларга йўналтиришга мажбур қилди. Пандемиядан кейин ҳам илм-фанни молиялаштириш аввалги ҳолатига қайтиши даргумон, чунки ҳукуматлар иқтисодиётни қўллаб-қувватлаш бўйича тизимли чора-тадбирларни амалга ошириши керак. Эндиликда илм-фанни молиялаштиришнинг янги схемалари ва манбаларини излаш талаб этилади. 6. Ижтимоий тармоқларда илм-фан. Илмий журналлар мақолаларнинг сўнгги версиялари учун шарҳловчи ва жамловчи манбага айланади, энг сўнгги ва долзарб маълумотлар манбаси мақомини йўқотади. Интернетдаги турли хил ижтимоий тармоқлар орқали тадқиқот натижалари билан тез алмашинувга эришилади ва алоқаларни тўғри йўлга қўя билиш илм-фан ривожининг муҳим омилига айланади. 7. Инфратузилма ва ресурслардан фойдаланиш. Кўплаб соҳалардаги илмий фаолият, шунингдек инновацияларни яратиш ва амалга ошириш маълум инфратузилма ва аниқ ресурсларни, яъни инвестицияларни талаб қилади. Ресурслар оқимини ва инфратузилмани ривожлантириш, ундан фойдаланиш имкониятини кафолатлаш учун узоқ муддатли тадқиқот дастурларини қўллаб-қувватлаш зарур. 8. Фанлараро тадқиқотларни ривожлантириш. Замонавий илм-фан турли фан соҳаларининг кесишмасида амалга оширилади. Фанлараро фикрлаш, кашфиётлар ва инновацияларни рағбатлантириш мақсадида турли фан соҳалари олимларининг ўзаро ҳамкорлиги учун шароит яратилиши керак. 9. Академик эркинлик ва ҳалолликни тарғиб қилиш. Илм-фаннинг жамият олдидаги масъулияти тадқиқот натижаларини очиқ муҳокама қилиш, шунингдек, натижаларни қайта текшириш учун дастлабки маълумотлар ва методологиядан фойдаланиш имкониятини назарда тутади. Илм танқидга очиқ бўлгандагина самарали бўлади. Шу сабабли, олимларга зарар етказмаган ҳолда тадқиқот натижаларини қайта кўриб чиқиш мумкин бўлган муҳитни яратиш ва сақлаш илм-фан учун муҳимдир. 10. Қисқа муддатли ва узоқ муддатли мақсадлар ўртасида мувозанатни сақлаш. Тадқиқотларга икки хил ёндашув ўртасида азалдан маълум қарама- қаршилик мавжуд: қизиқиш туфайли (ноаниқ узоқ муддатли натижалар билан) ва аниқ амалий мақсадлар билан бошқариладиганлар. Пандемия иккала ёндашувни ҳам қўллаб-қувватлаш кераклигини, негаки, улар бир- бирини тўлдиришини кўрсатди. 101

4.2 Мамлакат илмий ва инновацион фаолиятини ривожлантириш сценарийлари, ўсиш нуқталари ва хавфлар Мамлакатларнинг замонавий дунёда технологик ва барқарор ривожланишининг узоқ муддатли тенденцияси аниқланган. Дунёдаги ўзгаришлар ва ўз эҳтиёжларига мос равишда янада самарали ривожланиш стратегиясини яратиши учун республиканинг бугунги ҳолатини холис баҳолаш муҳим аҳамиятга эга. Ўзбекистондаги илмий ва инновацион фаолиятга оид мавжуд маълумотларга кўра, қуйидаги хулосаларга келиш мумкин: 1. ИТТКИни молиялаштириш ҳажми ортиб бормоқда, бу ўз навбатида илмий тадқиқотлар ва инновацион фаолият билан шуғулланиш имкониятларини кенгайтирмоқда. Бунда хусусий сектор томонидан ИИТКИни молиялаштиришга катта қизиқиш кузатилмоқда. Шу билан бирга, ИТТКИнинг ЯИМдаги улуши дунё бўйича ўртача кўрсаткичдан паст бўлиб, ИТТКИ самарали ва натижадор бўлиши учун уни ошириш керак. 2. Йилдан йилга докторантлар сони ортиб бормоқда, ИТТКИ билан шуғулланувчи мутахассисларнинг умумий сони ҳамда уларнинг 1 миллион аҳолига нисбатан сони ошмоқда. Бироқ илм-фан ва инновацияларни ишлаб чиқиш ҳамда жорий этишда кадрлар етишмовчилиги сақланиб қолмоқда. 3. Мамлакатдаги инновацион фаоллик бир маромда эмас: йилдан- йилга ва ҳудудга қараб статистик кўрсаткичлар қийматлари ўзгариб туради. 4 та ҳудудда инновацион фаолият нисбатан барқарор, қолганларида эса ўзгарувчан. Асосан технологик инновациялар жорий этилмоқда, маркетинг ва ташкилий инновацияларга эса деярли эътибор қаратилмайди. 4. Инновацион маҳсулотлар ишлаб чиқариш ва ташқи савдо айланмаси муттасил ўсиб бормоқда. Сотилган инновацион маҳсулотларнинг улуши ишлаб чиқарилган инновацион маҳсулотларга нисбатан камаймоқда, бу жаҳон бозорида унга талаб ошганлиги ёки талабга эга бўлмаган маҳсулотлар ишлаб чиқарилаётганидан ҳам далолат бериши мумкин. Иккинчи сабабининг исботи сифатида инновацион маҳсулотларнинг импорти ошиб, экспорти камаётганини ва бунинг оқибатида салбий сальдо ҳосил бўлаётганини келтириш мумкин. Бу, айниқса, паст даражали ўрта технологияли маҳсулотлар ва юқори технологияли маҳсулотларга тааллуқлидир. 5. Илмий-тадқиқот ва инновацион фаолият нуқтаи назаридан ҳудудий номутаносибликлар мавжуд. Барча кўрсаткичлар бўйича Тошкент катта фарқ билан етакчилик қилади ва яна уч-тўртта вилоят ўртача кўрсаткичдан юқори, аксарият ҳудудларда (9-10 та вилоят) илмий ва инновацион фаолият деярли йўқ ёки республика ўртача кўрсаткичига нисбатан жуда паст. Ўзбекистонда илм-фан ва инновацияларнинг рақобатбардошлигини баҳолашнинг қўшимча воситаси сифатида илм-фан ва бизнес мутахассислари билан ҳамкорликда SWOT-таҳлили ишлаб чиқилган. 102

4.1-жадвал. ЎзР илм-фан ва инновациялар SWOT-таҳлили, 2022 й. Кучли томонлари Заиф томонлари • Ёшлар сонининг кўплиги. • Лабораториялар ва университетларнинг моддий-техник • Университетларнинг автономлиги. базаси эскирган ва етарли эмас. • Инновацион ғояларнинг тез суръатлардаги • Илм-фан ва бизнеснин интеграцияси интеграцияси. паст даражада. • Мамлакатнинг инновацион салоҳиятини • Илм-фанни молиялаштириш етарли ривожлантириш бўйича ишлаб чиқилган даражада эмас, молиялаштириш давлат дастурлари. манбалари кам. • \"Математика\", \"астрофизика\", \"физика\" ва • Илмий жиҳозларни етказиб беришда \"қишлоқ хўжалиги\"соҳаларидаги мажуд логистик қийинчиликлар. кучли илмий мактаблар. • Илм-фан ва инновацияларнинг • Бозорда ҳали эгалланмаган соҳаларнинг импортга боғлиқлиги. мавжудлиги, рақобатнинг паст даражаси. • Илмий ишланмаларни, инновацион • Илм-фан ва инновацияларни лойиҳавий лойиҳаларни тижоратлаштириш ва молиялаштириш. кенгайтириш механизмлари етарли эмас. • Илм-фан ва бизнес интеграциясини кучайтириши мумкин бўлган товарлар ва хизматлар ишлаб чиқариш. • Бутун дунёдаги стартаплар ва ишбилармонлар учун фаол рақамли хаб. • Узлуксиз таълимнинг ягона тизими. • Ёш тадқиқотчи олимлар ва аёл олимларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш. • Ногиронлар учун таълим олишда тенг шароитлар. • Мамлакатнинг инновацион ривожланишини рағбатлантириш учун банк кредитини олишнинг соддалаштирилган тартиби. • Илм-фан ва инновациялар соҳасида тадбиркорлик фаолияти учун тенг шароитлар. • Республикада илмий ҳажмдор ва юқори технологик маҳсулотлар ишлаб чиқаришга сармоя киритаётган инвесторларга имтиёзлар, преференциялар, давлат кафолатлари ва кредитлар бериш. • Илмий ташкилотларнинг рақобатбардошлигини ошириш учун баҳолаш (рейтинг) тизими. • Илмий ва инновацион фаолият учун давлат томонидан мақсадли ва ҳудудий дастурларини амалга оширилиши. • Давлат илмий ташкилотларини давлат бюджети ҳисобидан базавий молиялаштириш. 103

• Давлат бюджети ҳисобидан стажёр- тадқиқотчи, базавий докторантура ва докторантура доирасида илмий тадқиқотларни молиялаштириш. • Фанни молиялаштириш ва инновацияларни қўллаб-қувватлаш жамғармаси ҳисобидан илмий ишланмаларни тижоратлаштиришни молиялаштириш. • Стартап ташаббусларини қўллаб-қувватлаш. • Инновацион фаолиятни давлат томонидан манзилли қўллаб-қувватлаш. Имкониятлар Хатарлар • Маҳаллий ишлаб чиқарувчиларга таянган • Маҳаллий олим-тадқиқотчиларнинг ҳолда илм-фанни ривожлантириш. Илм-фан жаҳон илмий ҳамжамиятидан ажралиб ва иқтисодиётнинг реал сектори қолиши. интеграцияси. • Ўзбекистон ва ривожланган • Лабораториялар, технопаркларнинг моддий- мамлакатлар ўртасида рақамли техник базасини янгилаш. бўлинишнинг ошиши. • Маҳаллий ва глобал маълумотлар • ОТМ битирувчилари учун иш ўринлари базаларидан фойдаланишни кенгайтириш. етишмаслиги. • Импорт ўрнини босишга ва маҳсулотларни • Малакали кадрлар (“утечка умов”) ва маҳаллийлаштиришга қаратилган инновацион ғояларнинг хорижга лойиҳаларни қўллаб-қувватлаш. чиқиб кетиши • Ускуналар ва хом ашёни оммавий ишлаб • Ахборот хавфсизлигининг чиқаришга қаратилган лойиҳаларни ташкил ёмонлашиши. этиш ва қўллаб-қувватлаш. • Мамлакат иқтисодиётининг импортга • Қўшма лойиҳалар, тажриба алмашиш, қарамлигининг кучайиши. ўқитиш соҳасида халқаро ҳамкорликни мустаҳкамлаш. • Мактаб ўқувчиларининг илмий ва инновацион компетенцияларини такомиллаштириш. • Илм-фанни тижоратлаштириш механизмларини ва янги ишланмаларни университетларга интеграциялаштириш. • Тадқиқот ва лойиҳаларни молиялаштириш жараёнларининг шаффофлигини ошириш. • Рақамли иқтисодиётга ўтиш, илм-фан ва инновациялар соҳасидаги жараёнларни рақамлаштириш. • Докторантурага қабул квоталарини ошириш. • Драйвер инновацион лойиҳаларни амалга ошириш. • Илм-фан ва инновацияларни ривожлантиришга инвестицияларни жалб қилиш. 104

Қуйида олимлар ва бизнес вакиллари ўртасида илм-фан ва инновацияларни ривожлантириш истиқболлари бўйича ўтказилган сўров натижалари келтирилган. Респондентлардан кейинги 10 йил ичида мамлакатда илм-фан ривожига турли омилларнинг таъсири даражасини баҳолаш сўралган. \"Олимлар учун иш ҳақини ошириш\" мезони энг кўп \"кучли таъсир даражаси\" баҳосини олди. Мутахассисларнинг фикрига кўра, илмий салоҳиятни ривожлантиришнинг муҳим мезонлари \"мамлакатда фанни молиялаштириш миқдорининг кўпайиши\" (60,17 %) ва \"илмий кадрлар тайёрлаш даражасининг ошиши\" (60,29 %) (қўшимча маълумот учун 4.2-жадвал). Барча таклиф қилинган вариантлар ичида \"Хорижий олимлар, профессорларни таклиф қилиш\" варинати энг паст баҳони олди (40.79 %). Респондентлар таклиф этилган \"Бошқа\" вариантига 160 та изоҳ қолдирдилар. Улар орасида энг кўп учрайдиганлари қуйидагилар: 1. Тажриба алмашиш учун ривожланган мамлакатлардан кўпроқ олимларни жалб қилиш (15 %). 2. Хорижий амалиётни бевосита ўрганиш учун чет элга стажировкаларни кўпайтириш (14,4 %). 3. Барча соҳаларда халқаро илмий лабораторияларни яратиш ва мустаҳкамлаш (7,5 %). 4. Халқаро илмий журналларни ташкил қилиш (7,5 %). 5. Таълим тизимини тез-тез ислоҳ қилиш (7,5 %). 4.2-жадвал. «Кейинги 10 йил давомида Ўзбекистон илм-фанини ривожлантириш учун қуйидаги шартларнинг таъсир даражасини баҳоланг\"деган саволга жавобларнинг тақсимланиши, % Шартлар Кучли Ўртача % Таъсири йўқ Мазкур омилга таъсир таъсир дуч Мамлакатда илм-фанни кўрсатади кўрсатади Кам 2,62 молиялаштириш ҳажмини ошириш таъсир келмаганман Илмий кадрлар тайёрлаш даражасини 60,17 27,69 кўрсатади ошириш 2,98 Ўзбек тадқиқотчиларининг халқаро 6,54 2,41 илмий ҳамжамиятга жалб этилишини кучайтириш (алмашинув дастурлари, 60,29 27,66 7,08 2,55 2,34 қўшма тадқиқотлар ва бошқалар.) 56,80 29,39 8,99 2,49 4,24 Илм-фан ва реал сектор интеграциясини 54,79 29,26 9,29 2,41 2,79 кучайтириш ОТМ ва илмий-тадқиқот 59,69 24,82 10,13 2,57 институтларининг моддий-техник базасини янгилаш 105

Шартлар Кучли Ўртача % Таъсири йўқ Мазкур омилга таъсир таъсир дуч Мамлакатда илмий инфратузилмани кўрсатади кўрсатади Кам ривожлантириш (марказлар, таъсир келмаганман лабораториялар, кутубхоналар ва кўрсатади бошқалар.) 2,49 Олимлар иш ҳақини ошириш 57,53 27,92 9,58 2,49 2,20 61,39 25,71 7,99 2,71 2,35 Тадқиқотчиларнинг маҳаллий ва глобал 58,22 28,85 7,86 2,72 маълумотлар базаларидан 2,56 фойдаланишини кенгайтириш Хорижий олимлар, профессорларни 40,79 36,48 15,35 4,82 таклиф этиш Респондентларнинг фикрича, мамлакатимизда кейинги 10 йил ичида қуйидаги соҳалар илм-фаннинг устувор йўналишлари бўлиши керак: ахборот технологиялари (11 %), тиббиёт (10 %), техник фанлар (9,7 %). Улардан сўнг кимё, физика, нанотехнология ва қишлоқ хўжалиги каби фан соҳалари келади. Ҳаммаси бўлиб, респондентлар илм-фан ва муҳандислик бўйича 28 та мутахассисликни таклиф қилишди. 4.3-жадвал. \"Илтимос, кейинги 10 йил ичида Ўзбекистон учун илм-фанни ривожлантиришнинг энг устувор йўналишларини кўрсатинг\" деган саволга жавоблар тақсимоти, % № Илм-фан йўналиши Жавоблар улуши, % 1 Ахборот технологиялари 11,11 % 10,07 % 2 Тиббиёт 9,78 % 6,37 % 3 Техника фанлари 6,22 % 5,33 % 4 Кимё 4,44 % 4,15 % 5 Физика 4,00 % 3,85 % 6 Нанотехнология 3,11 % 2,96 % 7 Қишлоқ хўжалиги 2,81 % 2,67 % 8 Биология 2,52 % 9 Иқтисодиёт 2,52 % 10 Ижтимоий фанлар 2,52 % 2,52 % 11 Биотехнология 2,37 % 1,78 % 12 Қурилиш 13 Математика 14 Экология 15 Энергетика Биология, наслчилик, ўсимликшунослик, генетик 16 муҳандислик, доривор ўсимликлардан биологик фаол қўшимчалар олиш, вирусология соҳасидаги фундаментал тадқиқотлар 17 Фармацевтика 18 Саноат 19 Гуманитар фанлар 20 Ядро физикаси 106

21 Табиий фанлар 1,78 % 22 Космик муҳандислик 1,63 % 23 Санъат ва маданият 1,48 % 24 Генетика 1,33 % 25 Машинасозлик 1,04 % 26 Робототехника 0,74 % 27 Яшил иқтисодиёт 0,59 % 28 Қуёш энергетикаси 0,30 % Бизнес соҳаси респондентлари кейинги 10 йил ичида Ўзбекистонда инновацион фаолиятнинг ривожланиш омилларининг таъсир даражасини баҳоладилар. \"Давлат даражасида (хорижий ва маҳаллий) янги ишланмаларга инвестицияларни жалб қилиш\" омили энг кўп \"кучли таъсир даражаси\" баҳосини олди. Мутахассисларнинг фикрича, илмий салоҳиятни ривожлантиришнинг кейинги муҳим омиллари бу – зарур илмий-техник инфратузилмани (лабораториялар, технопарклар, бизнес-инкубаторлар ва бошқаларни) яратиш, аҳолининг таълим сифати ва технологик кўникмаларини ошириш, тажриба алмашиш учун хорижий экспертларни жалб қилиш, инновацион маҳсулотлар/хизматларни жорий этишнинг ҳуқуқий хавфсизлигини таъминлаш. 4.4-жадвал. \"Кейинги 10 йил давомида мамлакатда инновацион фаолиятни ривожлантириш учун қуйидаги шартларни таъсир даражаси бўйича баҳоланг\"деган саволга жавобларнинг тақсимланиши, % Условия Кучли Ўртача % Таъсири Мазкур таъсир таъсир йўқ омилга дуч Хусусий секторда инновацион кўрсатади кўрсатади Кам таъсир келмаганман лойиҳаларни молиялаштириш кўрсатади 7,41 имкониятини ошириш (банк кредитлари, 37,04 40,74 – венчур инвестициялар ва бошқалар.) 14,81 7,14 Инновацион маҳсулотлар ва хизматларни 50,00 39,29 – ишлаб чиқиш ва жорий этиш учун давлат 3,57 3,85 маблағларини кўпайтириш 50,00 26,92 3,85 Инновацион маҳсулотлар/хизматларни 15,38 7,41 жорий этиш ва ривожлантириш учун 66,67 22,22 7,69 – солиқ имтиёзлари ва преференциялар 3,70 3,85 тақдим этиш 53,85 30,77 7,69 3,70 – Давлат даражасида янги ишланмаларга 15,38 инвестицияларни жалб қилиш (хорижий 57,69 19,23 22,22 – 3,85 ва маҳаллий) 55,56 18,52 20,00 – Инновацион маҳсулотлар/хизматлар ва 48,00 32,00 – маркетинг тадқиқотларини самарали тарғиб қилиш Аҳоли ўртасида таълим сифати ва технологик кўникмаларни такомиллаштириш Тажриба алмашиш учун хорижий экспертларни жалб қилиш Мамлакатда интернет сифатини яхшилаш ва рақамлаштириш 107

Условия Кучли Ўртача % Таъсири Мазкур таъсир таъсир йўқ омилга дуч Зарур транспорт ва муҳандислик кўрсатади кўрсатади Кам таъсир келмаганман инфратузилмасини яратиш (йўллар, кўрсатади 7,69 коммунал хизматлар ва бошқалар.) 53,85 15,38 3,85 Зарур илмий-техник инфратузилмани 19,23 3,85 яратиш (лабораториялар, технопарклар, 57,69 23,08 – бизнес-инкубаторлар ва бошқалар.) 15,38 11,54 Инновацион маҳсулотлар/хизматларни 53,85 19,23 3,85 амалга оширишда ҳуқуқий хавфсизликни 11,54 – таъминлаш 38,46 42,31 – Мамлакат аҳолиси ўртасида илмий ва 19,23 тадбиркорлик маданиятини шакллантириш Технологиялар нафақат фойда келтиради, балки иш жойини автоматлаштириш каби хавф-хатарларга ҳам эга. Сўров иштирокчиларининг аксарияти рақамлаштириш, нанотехнология, юқори тезликдаги интернет, қайта тикланувчи энергия соҳаларидаги технологиялар кейинги 10 йилда Ўзбекистон иқтисодиётига ижобий таъсир кўрсатишини таъкидлади. Бироқ, улар қайси технологиялар иқтисодиётга салбий таъсир кўрсатишини айта олмадилар. Қабул қилинган жавобларда респондентлар кўпинча эскирган ва замонавий талабларга мос келмайдиган ускуналар билан боғлиқ хавфларни қайд этдилар. Инновацион технологиялар, жумладан, рақамлаштириш, Қайта тикланадиган энергия нанотехнологиялар, юқори тезликда интернет ва ҳ.к. манбалари Чиқин- Муқобил Ҳудудлар энергия ва диларни манба- тармоқ- қайта лари ларнинг ишлаш рақамли техноло- транс- гиялари форма- цияси 4.1-расм. \"Сизнингча, яқин 10 йил ичида қандай технологиялар Ўзбекистон иқтисодиётига ижобий таъсир кўрсатади?\"деган саволга берилган жавоблар тақсимоти 108

Жаҳон тенденциялари ҳамда илм-фан ва инновацияларнинг ҳозирги ривожланиш даражасини ҳисобга олган ҳолда, мамлакатнинг илмий ва инновацион фаолиятини ривожлантиришнинг 3 та сценарийси кўриб чиқилиши мумкин: оптимистик, пессимистик ва базавий. Оптимистик сценарий. Илм-фанни молиялаштиришнинг ривожланган мамлакатлар даражасига кўтарилиши. Ривожланиш даражаси ва ҳудудларнинг эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда иқтисодиётнинг устувор йўналишларида илмий-тадқиқот ишларини ривожлантиришга эътиборнинг кучайиши. Илм-фаннинг бизнес ва давлат ривожланишига таъсирининг кучайиши. Илмий нашрлар сони ва сифатини ошириш, шунингдек, халқаро лойиҳаларда ва алмашинув таълим дастурларида иштирок этиш орқали мамлакат илмий ҳамжамиятининг жаҳон илм- фанига интеграциясининг амалга ошиши. ОТМ ва ИТМларда илмий инфратузилманинг тўлиқ янгиланиши, маҳаллий ва глобал илмий маълумотлардан қулай фойдаланиш имкониятининг яратилиши. Олимларнинг мақоми ва маошини ривожланган мамлакатлар даражасига кўтариш орқали тадқиқотчилик нуфузининг ошиши. \"Саноат-ҳудуд-ОТМ/ИТМ\" инновацион лойиҳаларини доимий қўллаб- қувватлаш моделининг узвий интеграциялашуви. Инновацион маҳсулотлар ва хизматларга талаб ва таклифни рағбатлантириш механизмларининг ишлаб чиқилиши. Тижоратлаштириш ва янги ишланмаларни кенгайтириш бўйича илғор тажрибалардан тадқиқот/тадбиркорлик университетлар томонидан фойдаланиши. Ижодий (креатив) иқтисодиёт ва рақамли технологияларнинг ривожланиши, барқарор ривожланиш мақсадларини амалга ошиши. Мамлакатнинг инновацион ва технологик секторининг инвестицион жозибадорлигини ошириш орқали хорижий инвестициялар ва техник ёрдам грантлари, шунингдек, венчур капитал ташкилотлари ва тегишли молия бозорларининг турли воситалари орқали молиялаштириш ҳажмининг ошиши. Технопарклар, бизнес-инкубаторлар ёки мамлакатнинг ҳар бир ҳудудида уларнинг ваколатхоналарининг мавжудлиги. Ўзбекистоннинг ГИИ рейтингида Топ-50 мамлакатлар қаторига кириши. Мамлакатда докторантлар сонининг ривожланган мамлакатлар даражасига кўтарилиши, илмий кадрлар миграцияси сальдосининг ижобийлиги. Олимларни тайёрлаш сифатини ошириш ва мамлакатдаги барча ижтимоий гуруҳлар учун таълим олиш имкониятининг мавжудлиги. Таълим ва миллий танловлар орқали мавжуд ташкилотларда инновацион тадбиркорликнинг ривожланиши. Ёшлар тадбиркорлигининг рағбатлантирилиши. Оптимистик сценарийнинг амалга ошиши мамлакатнинг Марказий Осиёда инновацион ривожланиш бўйича етакчилар қаторига киришини, шунингдек, ривожланган мамлакатлар аҳолиси турмуш даражасига яқинлашишини тезлаштиради. 109

Пессимистик сценарий. Илм-фанни молиялаштириш даражасининг дунё бўйича ўртача кўрсаткичидан пасайиб кетиши. Илм-фаннинг иқтисодиёт реал секторидан узилиши, бизнеснинг ИТТКИга инвестиция киритишдан манфаатдор эмаслиги. Халқаро илмий журналларда мақолалар сони, қўшма лойиҳалар сони, академик ҳаракатчанлик интенсивлиги ва илм-фанни хорижий молиялаштириш ҳажмининг камайиши. Моддий-техник базанинг етишмаслиги, маҳаллий ва глобал илмий маълумотлар базаларига кириш имкониятининг чекланиши. Илмий фаолиятга қизиқишнинг пасайиши, илмий ходимлар иш ҳақининг мамлакатдаги ўртача маошлар даражасидан пасайиб кетиши. Инновацион иқтисодиётни ривожлантириш жараёнларида изчилликнинг йўқлиги. Интеллектуал мулк ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг самарасиз институтлари, юқори даражадаги бюрократия ва коррупция, илм-фан ва инновацияларни давлат томонидан молиялаштиришнинг ноаниқ жараёнларининг мавжудлиги. Инновацион фаолият бўйича ҳудудларнинг қолоқлиги, мамлакатда рақобат даражасининг пасайиши. ГИИ рейтингида мамлакатимиз ўрни пасайиши. Мамлакатда докторантлар сонининг янада камайиши, илмий кадрлар миграцияси салбий сальдосининг кўзатилиши. Олий таълим тизимида ислоҳотларнинг йўқлиги. Кўникмалардаги бўшлиқ ривожланган мамлакатлардан, хусусан, рақамли кўникмалардан 10-20 %ни ташкил қилиши. Камбағалликнинг ўсиши, рақамлаштиришда тафовутнинг кенгайиши. Пессимистик сценарийнинг амалга ошиши мамлакатнинг инновацион ривожланишини ортга суради, аҳоли турмуш даражасини ёмонлаштиради, илмий кадрларнинг мамлакатдан чиқиб кетиши кўпаяди. Базавий сценарий. Илм-фанни молиялаштириш даражасининг жаҳон бўйича ўртача кўрсаткич даражасига қадар барқарор ўсиши. Технологиялар трансфери дастурларининг ривожланиши, бизнес ва илм- фаннинг интеграциялашуви. Ҳудудлар эҳтиёжларидан келиб чиққан ҳолда, устувор тармоқларнинг ривожланиши. Халқаро журналларда мақолалар, халқаро лойиҳалар ва алмашинув ўқув дастурлари сонининг босқичма-босқич ўсиши. ОТМ ва ИТМларда илмий инфратузилманинг босқичма-босқич янгиланиши, маҳаллий ва глобал илмий маълумотлардан фойдаланиш имкониятининг кенгайиши. Олимлар иш ҳақининг мамлакатдаги ўртача маошлар даражасидан ошириш орқали илмий тадқиқотчилик нуфузининг ортиши. ОТМларда янги ишланмаларни тижоратлаштириш ва кенгайтириш механизмларининг, \"саноат–ҳудуд–ОТМ/ИТМ\" инновацион лойиҳаларини қўллаб-қувватлаш моделларининг босқичма-босқич амалга ошиши. Бизнесни самарали олиб боришга қаратилган ривожланган мамлакатлар тажрибаси асосида меъёрий-ҳуқуқий базанинг такомиллашиши. Технопарклар ва бизнес-инкубаторлар билан республика ҳудуларининг камида 60 %и қамраб олинганлиги. Инновацион лойиҳаларни давлат 110

томонидан молиялаштиришнинг рационализациялашиши, ички ва ташқи инвестицияларни жалб қилишга эътибор қаратилганлиги. ГИИ рейтингида мамлакатимиз ўрнининг яхшиланиши ёки сақланиши. Докторантлар сонининг ўхшаш ривожланган мамлакатлар даражасига босқичма-босқич ўсиши, илмий кадрларнинг четга оқимининг пасайиши. Инновация ва илм-фанни қўллаб-қувватлаш маданиятининг шаклланиши, ёшлар тадбиркорлигининг ривожланиши. Базавий сценарийнинг амалга ошиши орқали мамлакатнинг инновацион салоҳияти босқичма-босқич кўтарилиб боришига, илм-фан ва инновацияларнинг асосий кўрсаткичлари салбий томонга ўзгармаган ҳолда аҳоли турмуш даражасини яхшилаш имконини беради. 4.5-жадвал. ЎзРда илм-фан ва инновацияоарнинг ривожланиш сценарийси Илм-фан Оптимистик сценарий Инновациялар • Бизнес ва илм-фанни интеграциялаштириш дастурлари. Инсон капитали Молиялаштириш • Ҳудудларнинг ривожланиш даражаси ва эҳтиёжларини ҳисобга Инфратузилма олган ҳолда иқтисодиётнинг устувор йўналишлари бўйича илмий- тадқиқот ишларини ривожлантиришга эътибор қаратиш. • Илмий мақолаларнинг сони ва сифатини ошириш, шунингдек, халқаро лойиҳаларда ва алмашинув ўқув дастурларида иштирок этиш орқали мамлакат илмий ҳамжамиятини жаҳон илм-фанига интеграциялаш. • Глобал инновациялар индекси рейтингининг энг яхши 50 мамлакати қаторига кириш. • \"Саноат–ҳудуд–олий таълим муассасаси/илмий ташкилот\" инновацион лойиҳаларини узлуксиз қўллаб-қувватлаш моделини комплекс интеграциялаш. • Инновацион маҳсулотлар ва хизматларга талаб ва таклифни рағбатлантириш механизмларини ишлаб чиқиш. • Тадқиқот/тадбиркорлик университетлари таркибига тижоратлаштириш ва янги ишланмаларни кенгайтириш бўйича илғор тажрибаларни интеграциялаш. • Мамлакатдаги докторантлар сонини ривожланган мамлакатлар даражасига кўтариш. • Илмий кадрлар миграциясининг ижобий баланси. • Илмий-тадқиқот харажатларининг ЯИМдаги улуши 3 %дан ортиқ (ривожланган мамлакатлар даражаси). • Илм-фан ва инновацияларни молиялаштириш манбаларини ривожлантириш (ҳукумат, СТБ, инвесторлар, венчур фондлари, бизнес фаришталар ва бошқалар.). • Университетлар ва илмий-тадқиқот институтларида илмий инфратузилмани тўлиқ янгилаш, маҳаллий ва глобал илмий маълумотлардан эркин фойдаланиш. 111

Илм-фан Пессимистик сценарий Инновациялар • Илм-фаннинг иқтисодиётнинг реал секторидан ажралганлиги. Инсон капитали • Халқаро журналларда мақолалар қўшма лойиҳалар сонининг, Молиялаштириш Инфратузилма академик ҳаракатчанлик интенсивлиги ва фанни хорижий молиялаштириш ҳажмининг камайиши Илм-фан • Глобал инновацион индекс (Global Innovation Index) рейтингида Инновациялар позицияларнинг пасайиши. Инсон капитали Молиялаштириш • Инновацион иқтисодиётни ривожлантириш жараёнларида Инфратузилма изчилликнинг йўқлиги. • Интеллектуал мулк ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг самарасиз институтлари, юқори даражадаги бюрократия ва коррупция, фан ва инновацияларни давлат томонидан молиялаштиришнинг ноаниқ жараёнлари. • Мамлакатда докторантлар сонининг барқарор пасайиши. • Илмий ходимлар миграциясининг салбий баланси. • ИТТКИ харажатларининг ЯИМдаги улуши 1 %дан кам. • Давлат ҳисобидан илм-фан ва инновацияларни молиялаштиришнинг устунлиги (50 %дан ортиқ). • Заиф моддий-техник база, маҳаллий ва глобал илмий маълумотлардан фойдаланиш имкониятининг чеклангани. Базавий сценарий • Технологиялар трансфери дастурларини ишлаб чиқиш. • Ҳудудларнинг эҳтиёжларига мувофиқ устувор тармоқларни ривожлантириш. • Халқаро журналларда мақолалар, халқаро лойиҳаларда ва алмашинув ўқув дастурлари сонини босқичма-босқич ошириш. • Глобал инновацион индекси (Global Innovation Index). рейтингида позицияларнинг барқарор ўсиши. • Университетларда янги ишланмаларни тижоратлаштириш ва кўламини кенгайтириш механизмларини, \"саноат-ҳудуд-олий таълим муассасаси/илмий ташкилот\" инновацион лойиҳаларни қўллаб-қувватлаш моделларини босқичма-босқич амалга ошириш. • Докторантлар сонини аҳолиси ўхшаш ривожланган мамлакатлар даражасигача босқичма-босқич ошириш. • Илмий ходимларнинг хорижга чиқиб кетишини камайтириш. • ИТТКИнинг ЯИМдаги улушининг дунёдаги ўртача кўрсаткичгача (камида 2 %) барқарор ўсиши. • Илм-фан ва инновацияларни давлат томонидан молиялаштиришни босқичма-босқич қисқартириш ва хусусий сектор томонидан молиялаштиришни кўпайтириш. • Университетлар ва илмий-тадқиқот институтларида илмий инфратузилмани босқичма-босқич янгилаш, маҳаллий ва глобал илмий маълумотлар базаларидан фойдаланиш имкониятларини ошириш. 112

Ўзбекистон учун янги имкониятлар ва ўсиш нуқталари Ўзбекистон инсон капиталини ривожлантириш, маданий мерос, табиий бойликлар ва кенг халқаро алоқалар учун улкан салоҳиятга эга. Илм-фан ва инновациялар экотизимини ривожлантириш бўйича комплекс чора-тадбирлардан ташқари, мамлакатда ушбу соҳани ривожлантиришни жадаллаштириш учун ўсиш нуқталарини аниқлаш керак. Мутахассислар томонидан турли ғоялар ва лойиҳалар таклиф қилинган: Инфратузилма ва тизимли чора-тадбирлар: • Тармоқлар бўйича инновацион ишланмаларнинг ягона маълумотлар базасини яратиш. • Илмий тадқиқотлар/ишланмалар учун бизнес буюртмаларининг ягона тизимини яратиш. • Маркетинг, лойиҳа менежменти, бюджетлаштириш соҳасида олимларга хизмат кўрсатиш ва қўллаб-қувватлаш, илмий танловлар ҳақида маълумот бериш (ОТМ ва шаҳар ҳокимликлари томонидан). • Грант асосида молиялаштириладиган танловларда лойиҳаларни саралаш сифатини ошириш. • Инновацион лойиҳалар учун преференциялар ва солиқ имтиёзларини тақдим этиш. • Янги технологияларни олиб кириш ва экспорт қилиш тартибларини соддалаштириш. • Архитектура ва қурилиш тадқиқотлари учун платформалар ва лаборатория синов майдончаларини яратиш. • Ҳудудларнинг долзарб муаммоларини ҳал этиш учун илмий тадқиқотлар ва инновацион лойиҳалар учун ҳудудий грантлар ажратиш. • Илмий ускуналарни сотиб олиш ва етказиб беришни соддалаштириш, шунингдек янги ускуналарни ишлатиш бўйича тренинглар ўтказиш. • Олимлар ва барча манфаатдор томонлар ўртасидаги ўзаро муносабатлар учун очиқ платформа. Таълим • Мамлакатдаги тадқиқот университетлари сонини кўпайтириш. • Халқаро илмий маълумотлар базалари ва адабиётлардан фойдаланиш имкониятини ошириш. • Докторантура учун ҳудудий квоталар ажратиш. • Академик инглиз тилини магистратура ва докторантура таълим дастурларига киритиш. • Нафақа ёшидаги олимларнинг малакасини ошириш бўйича Life Long Learning каби халқаро дастурлардан фойдаланиш. • Дунёнинг энг яхши университетларида қўшма илмий лойиҳаларни бажариш ва олимларнинг малакасини ошириш бўйича халқаро ҳамкорлик. 113

• Магистратурага қабул жараёнини соддалаштириш. Инглиз тилини билиш талаблари магистратурага кириш ва натижада кейинчалик илмий кадрларни тайёрлаш имкониятларини сезиларли даражада чеклайди. • Университетларда педагоглар маҳоратини ошириш, айниқса, АКТдан фойдаланиш билан боғлиқ кўникмаларни ривожлантириш. • Докторантурада ўқиш учун грант молиялаштириш ҳажмини ошириш. • Мактаб таълимини илм-фан, инновация ва тадбиркорликка йўналтириш. Хатарлар Ўзбекистон илм-фани ва инновациялари ривожланишини секинлаштириши ёки тўсқинлик қилиши мумкин бўлган хавф-хатарларни ҳам ҳисобга олиш муҳим. Хавф-хатарлар қуйидаги асосий йўналишлар бўйича гуруҳланган: сиёсий хатарлар, ҳуқуқий хатарлар, молиявий ва иқтисодий хатарлар, ижтимоий хатарлар, технологик хатарлар, экологик хатарлар. Хатарлар мета-таҳлил, эксперт учрашувлари ва интервюлар натижалари асосида эмпирик тарзда таҳлил қилинган. 4.6-жадвал. Илм-фан ва инновациялар ривожланишига тўсқинлик қилувчи омиллар Хатарлар тури Таъсир Таъсир Хатарни пасайтириш бўйича Инновация ва илм-фан соҳасидаги даражаси эҳтимоли чора-тадбирлар давлат сиёсатини ўзгартириш эҳтимоли бўлган сиёсий хатарлар, Юқори Ўртача Сиёсий вазиятни тизимли ижтимоий беқарорлик: таҳлил қилиш, хавфни баҳолаш. молиялаштиришнинг камайиши, иқтисодий сиёсатнинг устувор Сиёсий хатарларни суғурталаш. йўналишларидаги ўзгаришлар, аҳолининг амалдаги сиёсатдан Юқори Ўртача Норматив-ҳуқуқий базадаги норозилиги. ўзгаришлар мониторинги. Илм-фан, инновациялар, Илм-фан ва инновациялар тадбиркорлик ва инвестициялар билан боғлиқ қонунчилик соҳасидаги қонунчиликнинг жараёнларини ноаниқлиги ёки номувофиқлиги такомиллаштириш бўйича туфайли ҳуқуқий хатарлар юзага таклифлар киритиш. келади: инновацион маҳсулотларни сотишда ҳуқуқий тўсиқларнинг пайдо бўлиши, интеллектуал мулк ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, янги технологияларни экспорт ва импорт қилиш, хорижий мутахассисларни жалб қилиш ва бошқалар. 114

Молиявий-иқтисодий хатарлар Юқори Ўртача Мамлакатнинг иқтисодий инқирознинг пайдо бўлиши ва Юқори ҳолатини таҳлил қилиш ва мамлакат иқтисодиётининг ҳолати Юқори прогнозлаш. Иқтисодиётнинг билан боғлиқ: бизнеснинг истиқболли йўналишларига молиявий барқарорлигининг хорижий инвестицияларни пасайиши, аҳоли даромадининг жалб қилиш. пасайиши ва камбағалликнинг ошиши. Бюджет харажатларини оптималлаштириш, мамлакат Миграция оқимларининг Юқори захираларини тўлдириш. ўзгариши, демографик вазият, аҳоли саломатлигининг Илмий ходимларнинг ёмонлашиши билан боғлиқ миграциясини мониторинг ижтимоий хавфлар: илмий қилиш. Маҳаллий илмий ходимлар миграциясининг салбий кадрларни мамлакатда олиб қолиш ва хорижий баланси, пандемия, илмий мутахассисларни жалб қилишга соҳаларга қизиқишнинг пасайиши. қаратилган дастурларни ишлаб чиқиш. Ёшлар орасида илм- Интернет қамрови ва Ўртача фанни оммалаштириш. ўтказувчанлик даражасининг Юқори пастлиги, ускуналарнинг Соғлиқни сақлаш тизимини, етишмаслиги ва эскириши, аҳоли асосий ижтимоий рақамли саводхонлиги институтларнинг ишлашини даражасининг пастлиги билан таъминлайдиган рақамли боғлиқ технологик хатарлар: тизимларни мустаҳкамлаш. ривожланган мамлакатлар билан солиштирганда рақамли соҳадаги Аҳолининг рақамлаштириш катта фарқ бўйича билимларини такомиллаштириш. Табиий офатлар, атроф-муҳитнинг Мамлакатни интрнет билан ифлосланиши билан боғлиқ тўлиқ қамраб олиш. экологик хатарлар: инфратузилманининг бузилиши, Технологияларни сотиб сув ресурсларининг етишмаслиги, олишни субсидиялаш. Иккинчи электр энергия, интернет билан даражали банклар орқали муаммолар. орқали янги технологияларни молиялаштириш учун қулай дастурлар яратиш. Паст Табиий офатлардан суғурта қилиш. Экологик тоза технологиялар орқали мамлакатнинг барқарор ривожланишини таъминлаш 115

ХУЛОСА Ҳозирда Ўзбекистонда дунёнинг рақобатбардош инновацион иқтисодиётини шакллантириш жараёни кетмоқда. Ҳукумат мамлакат иқтисодиётини инновацион ривожлантиришда илмий фаолият кўламини изчил кенгайтириш ва самарадорлигини ошириш, технологиялар трансферининг тижоратлаштирилиши ва самарадорлигини таъминлаш, стартап экотизимини тўлиқ шакллантириш, инновацион фаол, ташаббускор жамиятни қўллаб-қувватлаш, мамлакатимизда рақобатбардош маҳсулотларнинг янги турларини ишлаб чиқариш, илмий ҳажмдор ва инновацион ишланмаларнинг ялпи ички маҳсулотдаги улушини ошириш орқали кўплаб янги иш ўринлари яратиш, инновациялардан иқтисодий самарадорликка ўтиш, чекка ҳудудлар аҳолиси ҳаётига инновацияларни жорий этишга қаратилган инновацион ривожланиш чораларини кўрмоқда Соҳада ўзгаришлар рўй бермоқда, экотизим иштирокчилари янги воқеликка мослашишда давом этмоқда, илм-фан ва инновациялар соҳасидаги кўрсаткичлар ўзгариб тургани билан, асосан ижобий динамикани намоён этмоқда. Мамлакат олдида ўз ечимини кутаётган кўплаб мураккаб вазифалар мавжуд, уларни ҳал қилиш тизимли ёндашув ва тезкорликни талаб қилади. Ўзбекистон илм-фани ва инновациялари олдида қуйидаги вазифалар турибди: • ИТТКИга хорижий молиялаштириш воситаларини жалб қилиш. Давлат бюджетига тушадиган юкни камайтириш, шунингдек, молиялаштириш самарадорлигини ошириш учун кўпроқ хорижий капитални жалб қилиш зарурдир. • Кадрлар захирасини ошириш. Малакали кадрларнинг хорижга кетиб қолиши Ўзбекистон учун долзарб муаммодир. Ўз илмий кадрларини сақлаб қолиш, хориждан кадрлар жалб қилиш, шунингдек, докторантларни янада кўпроқ тайёрлаш зарур. Кадрлар захирасини кенгайтиришнинг муҳим омили илмий ходимлар иш ҳақи миқдорини оширишдир. Кейинги муҳим омил – малакали илмий кадрлар тайёрлаш учун таълим сифатини ошириш. • Инновацияларни яратиш ва жорий этиш жараёнларини барқарорлаштириш ва кенгайтириш. Инновацияларни жорий этишнинг ҳозирги жараёнлари беқарор бўлгани, корхоналарнинг жуда оз қисми инновациялар билан шуғулланаётгани сабабли рақобатбардош инновацион фаолият ҳақида гапиришга ҳали эрта. Инновацияларни, ижодий тадбиркорликни ривожлантириш ва амалга ошириш учун барқарор ва қулай экотизим талаб этилади. • Инновацияларни диверсификация қилиш. Жорий этилаётган инновацияларнинг аксарияти технологик инновациялардир. Маркетинг ва 116

ташкилий инновацияларни жорий этиш учун шароит яратиш керак, чунки бошқарув жараёнларини такомиллаштирмасдан ва маҳсулотни илгари сурмасдан технологияларни жорий этиш мамлакатнинг инновацион жиҳатдан рақобатбардошлигини кутилган даражада оширмайди. • Импортга қарамликни камайтириш учун маҳаллий инновацион маҳсулотлар ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш. Импорт қилинадиган инновацион маҳсулотларни босқичма-босқич миллий аналогларга алмаштириш миллий иқтисодиёт барқарорлигини оширади ҳамда глобал иқтисодий ва геосиёсий хавфларга боғлиқликни камайтиради. Юқорида айтиб ўтилган вазифаларни ҳисобга олган ҳолда 2022-2026 йилларда Ўзбекистон Республикасининг инновацион ривожланиш стратегияси ишлаб чиқилди ва қабул қилинди. Стратегияни амалга ошириш жараёни мослашувчанликни ҳамда глобал тенденцияларни ҳисобга олган ҳолда илм-фан ва инновацияларнинг ҳозирги ҳолатини доимий равишда баҳолашни талаб қилади. Шу сабабли, ушбу йўналишда мунтазам равишда тадқиқот ва изланишларни олиб бориш зарурдир. Ҳисобот Жаҳон банки кўмагида ишлаб чиқилган бўлиб, тадқиқотда бутун мамлакат бўйлаб илмий ҳамжамият ва бизнес вакиллари иштирок этди. Муаллифлар жамоаси 2022 йил учун Ўзбекистон Республикасининг Илм-фан ва инновациялар бўйича Миллий маърузасини тайёрлашда барча иштирокчиларга улкан миннатдорчилик билдиради. 117

АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ 1. Agriculture, forestry, and fishing, value added (% of GDP). World Bank. URL: https://data.worldbank.org/indicator/NV.AGR.TOTL.ZS 2. Industry (including construction), value added (% of GDP). World Bank. URL: https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.TOTL.ZS 3. Services, value added (% of GDP). World Bank. URL: https://data.worldbank.org/indicator/NV.SRV.TOTL.ZS 4. Доклад ЮНЕСКО по науке. Наперегонки со временем: за более умное развитие. Рабочее резюме // ЮНЕСКО. – 2021. – 60 с. 5. Research & Development expenditure (% of GDP). World Bank. URL: https://data.worldbank.org/indicator/GB.XPD.RSDV.GD.ZS 6. Researchers per million inhabitants by country, 1996–2018 (in full-time equivalents). UNESCO. URL: https://www.unesco.org/reports/science/2021/en/dataviz/ researchers-million-habitants 7. Reithmeier R. et al. The 10,000 PhDs project at the University of Toronto: Using employment outcome data to inform graduate education //PLoS One. – 2019. – Т. 14. – №. 1. – С. e0209898. 8. SciVal. URL: // https://www.scival.com/ 9. Закон Республики Узбекистан «Об инновационной деятельности», от 24.07.2020 г. №ЗРУ-630 // URL: https://lex.uz/ru/docs/4910448 10. Закон Республики Узбекистан «О науке и научной деятельности», от 29.10.2019 №ЗРУ-576 // URL: https://lex.uz/docs/4571492 11. Указ Президента Республики Узбекистан «Об утверждении концепции развития науки до 2030 года». URL: https://lex.uz/ru/docs/5073449 12. Указ Президента Республики Узбекистан «Об утверждении стратегии инновационного развития Республики Узбекистан». URL: https://lex.uz/ru/docs/3913186 13. Постановление Президента РУз «О мерах по дальнейшему совершенствованию государственной политики в сфере науки и государственного управления в области инновационного развития». URL: https://lex.uz/ru/docs/5352248 14. Стратегия инновационного развития Республики Узбекистан на 2022–2026 годы. URL: https://lex.uz/ru/docs/6102464 15. Global Innovation Index 2020. URL: https://www.wipo.int/publications/en/ details.jsp?id=4514 16. Global Innovation Index 2021. URL: https://www.wipo.int/global_innovation_ index/en/2021/ 17. Доклад ЮНЕСКО по науке. Наперегонки со временем: за более умное развитие. Рабочее резюме // ЮНЕСКО. – 2021. – 60 с. 18. Morgan R., Hilgenkamp H., Kassen R. 10 challenges to scientific collaboration and how to overcome them // World Economic Forum. – 24 Jun 2021. – URL: https://www.weforum.org/agenda/2021/06/ten-challenges-to-scientific-collaboration/ 19. Main Science and Technology Indicators, Volume 2021 Issue 1. OECD // URL: https://read.oecd-ilibrary.org/science-and-technology/main-science-and-technology- indicators/volume-2021/issue-1_eea67efc-en#page1 20. Dobrovic J. et al. Competitiveness measurement in terms of the Europe 2020 strategy //Journal of competitiveness. – 2018. – Т. 10. – №. 4. – С. 21-37. 118

21. Gross domestic spending on R&D. OECD // URL: https://data.oecd.org/rd/gross- domestic-spending-on-r-d.htm 22. Statistical Country Profiles. World Intellectual Property Organization // URL: https://www.wipo.int/ipstats/en/statistics/country_profile/ 23. Gross Domestic Expenditure on R&D per researcher. UNESCO // URL: http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=SCN_DS&lang=en 24. R&D personnel by sector and function. OECD // URL: https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=PERS_FUNC 25. Country/territory research output table. Nature Index // URL: https://www.natureindex.com/country-outputs/generate/all/global 26. Глобальный инновационный индекс 2021, 14-е издание. Развитие инноваций в условиях кризиса COVID-19. Всемирная Организация Интеллектуальной Собственности // URL: https://www.wipo.int/publications/ru/details.jsp?id=4560 27. Uzbekistan. Statistical Country Profiles. World Intellectual Property Organization URL: https://www.wipo.int/ipstats/en/statistics/country_profile/profile.jsp?code=UZ 28. Manual, O. (2005). The measurement of scientific and technological activities. Proposed Guidelines for Collecting an Interpreting Technological Innovation Data, 30, 1-162. 29. Абдурахмонов И.Ю., Мирзаев А.У., Цой А.И., Бобохонов А.А., Аминов Ф.Ф., Назиров С.Ж., Мусаева Р.А., Салаходжаев Р.Ш., Макаров С.Е., Мирзаев Ч.Г., Кадырова Ф.Ш., Гайнулина К.Т., Далиев А.Ш., Ражабов Х.Ч., Акин А.Х. Анализ научно-технического и инновационного потенциала регионов Республики Узбекистан // Центр научно- технической информации при Министерстве инновационного развития Республики Узбекистан. – 2020. 119

ИЛОВАЛАР 1-илова. Илм-фан ва инновацияларни ривожлантириш иштирокчилари 01.12.2022 й. ҳолатига кўра. Туркуми т/р Ташкилотнинг номи Ташкилот тури (давлат, ННТ, Инновацион 1. Илмий-техник ахборот маркази халқаро, хусусий ривожланиш 2. Илғор технологиялар маркази ва бошқалар) 3. Халқаро молекуляр аллергология маркази вазирлиги 4. Инновацияларни жорий қилиш ва технологиялар Давлат ҳузуридаги илмий трансфери Миллий офиси Давлат ташкилотлар – 5 та 5. “Ёшлар инновация маркази” ДУК Давлат 6. Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Таҳлил стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти Давлат марказлари – 19 та 7. Ўзбекистон Республикаси Стратегик таҳлил ва прогнозлаштириш олий мактаби Давлат 8. Прогнозлаштириш ва макроиқтисодий тадқиқотлар институти Давлат 9. “Тараққиёт стратегияси” маркази 10. Иқтисодчи Юлий Юсупов томонидан ташкил этилган Давлат Иқтисодий ривожланиш маркази 11. Марказий Осиё халқаро институти Давлат 12. Иқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази 13. Халқаро муносабатлар бўйича ахборот-тахлилий марказ ННТ 14. “Билимлар карвони” Ҳуқуқий сиёсат илмий-тадқиқот институти ННТ 15. Фуқаролик жамияти шаклланишини мониторинг қилиш мустақил институти Давлат 16. Сaрмоя вa молия тaҳлил мaркaзи Давлат 17. “Маъно” сиёсий ташаббуслар маркази Давлат 18. Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университети ҳузуридаги Давлат қурилиши ва оммавий ҳуқуқи бўйича ННТ ЭИЗ – 21 та 19. тадқиқот маркази Қонунчилик муаммолари ва парламент тадқиқотлари ННТ 20. институти 21. Ҳуқуқий муаммоларни ўрганиш маркази ННТ 22. “Юксалиш” умуммиллий ҳаракати ННТ 23. Оммавий коммуникациялар маркази 24. “Тахлил” ижтимоий тадқиқотлар маркази ННТ 25. Стратегик инновациялар ва информатизация маркази 26. “Спорт” ЭИЗ Давлат 27. “Навои” ЭИЗ 28. “Ангрен” ЭИЗ ННТ 29. “Жиззах” ЭИЗ Давлат 30. “Ургут” ЭИЗ 31. “Ғиждувон” ЭИЗ ННТ 32. “Қуқон” ЭИЗ Давлат 33. “Наманган” ЭИЗ Давлат 34. “Хазарасп” ЭИЗ Давлат 35. “Термиз” ЭИЗ Давлат 36. “Нукус” ЭИЗ Давлат 37. “Зомин-фарм” ЭИЗ Давлат “Косонсой-фарм” ЭИЗ Давлат Давлат Давлат Давлат Давлат Давлат Давлат Давлат 120

Технопарклар – 38. “Сирдарё” ЭИЗ Давлат 15 та 39. “Бустонлик-фарм” ЭИЗ Давлат 40. “Паркент-фарм” ЭИЗ Давлат Илмий-тадқиқот 41. “Андижон-фарм” ЭИЗ Давлат корхоналари – 42. “Чарвак” СТЗ Давлат 10 та 43. “Балиқ ишлаб чикарувчи” ЭИЗ Давлат Кутубхоналар – 44. “Бухоро-агро” ЭИЗ Давлат 26 та 45. “Чирокчи” ЭИЗ Давлат 46. Яшнобод инновацион технопарки 47. Андижон ёшлар технопарки ДУК 48. Самарканд ёшлар технопарки ДУК 49. Оҳангарон ёшлар технопарки ДУК 50. Гулистон ёшлар технопарки ДУК 51. Навоий шаҳридаги Ўзбекистон-Хитой тиббиёт технопарки ДУК 52. Inno Texnopark ДУК 53. TEXNOPARK ДУК 54. Digital City МЧЖ 55. IT-Park ДУК 56. Oqlon ДУК 57. Cyber house ДУК 58. Ёшлар саноат зонаси МЧЖ 59. Ёшлар Инно Парк МЧЖ 60. Techno City ДУК 61. “A.B.-BIOKOM” МЧЖ МЧЖ 62. “MIRZO ULUGBEK INNOVATION CENTER” МЧЖ 63. “NANO INNOVATION CENTER” МЧЖ Давлат 64. Ўзбекистон Республикaси Дaвлaт солиқ қўмитaси кaдaстр МЧЖ aгентлиги ҳузуридaги Дaвлaт унитaр корхонaси ДУК “Геоинновaция мaркaзи” 65. “ФАН” ХПТ Халқаро 66. “ANTENN-BRANCH” МЧЖ Хусусий 67. “ИКАРДА” Халқаро маркази Халқаро 68. “Минтaқaвий тaхдидлaрни ўргaниш мaркaзи” 69. “Нaзaрий физикa вa aстрофизикa мaркaзи хусусий ННТ корхонaси” 70. “ФАН ВА ТАРАҚҚИЁТ” ДУК Хусусий 71. “Тарғибот китобхон фаолияти” 72. “Маърифат маркази” ДУК 73. “Билим” ахборот-кутубхона маркази Хусусий 74. Республикa пaтент кутубхонaси жaмғaрмaси Хусусий 75. Aндижон вилоятининг Бобур номидаги aхборот- Давлат кутубхонa мaркaзи Давлат 76. Бухоро вилоят кутубхонa ходимлaрнинг ассоциацияси 77. Тошкент давлат шарқшунослик институти кутубхонаси Давлат 78. “Тошкент ирригaция вa қишлоқ хўжaлигини мехaнизaциялaш муҳaндислaри институти” миллий Давлат тaдқиқот университетининг кутубхонaси Давлат 79. Бухоро вилояти Aбу Aли Ибн Сино номидаги aхборот- кутубхонa мaркaзи Давлат 80. Ўзбекистон Республикаси Давлат болалар кутубхонаси 81. Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги Давлат Давлат илмий тиббиёт кутубхонаси 82. Симпозиум саройи Давлат 83. Жиззах вилояти илмий тиббиёт кутубхонаси 84. Давлат политехника университети ахборот-ресурс Давлат маркази 85. Самарқанд вилояти ахборот-ресурс маркази Давлат 86. Навоий вилояти ахборот-кутубхона маркази Давлат Давлат Давлат Давлат 121

Молиявий 87. A.Навоий номидаги Ўзбекистон Республикаси Миллий Давлат ташкилотлар – кутубхонаси 88. Республика илмий педагогика кутубхонаси Давлат 9 та 89. Республика қишлоқ хўжалиги илмий кутубхонаси Давлат 90. Республика ахборот-кутубхона маркази Давлат Коворкинг 91. A.С.Пушкин номидаги Самарқанд вилоят илмий- марказлар – 6 та универсал кутубхонаси Давлат Илмий жамиятлар 92. Термизий номидаги Сурхондарё вилоят кутубхонаси 93. Бухоро давлат тиббиёт институти стоматология ўқув- Давлат – 3 та илмий-амалий маркази Ўзбекистон 94. Aҳмад Aл-Фарғоний номидаги Фарғона вилоят ахборот- Давлат Республикасининг кутубхона маркази 95. Ўзбекистон Республикаси Фанлар Aкадемияси Давлат илмий Фундаментал кутубхонаси ташкилотлари – 96. Республика кўзи ожизлар марказий кутубхонаси Давлат 97. “Эл-юрт умиди” жамғармаси 155 та 98. “Ёшлар - келажагимиз” жамғармаси Давлат 99. Фанни молиялаштириш ва инновацияларни қўллаб- Давлат қувватлаш жамғармаси Давлат 100. Миллий венчур фонди 101. Осиё тараққиёт банки Давлат 102. Ислом тараққиёт банки 103. ЮНЕСКО Давлат 104. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Тараққиёт Халқаро Дастури Халқаро 105. Жаҳон банки Халқаро 106. BUNKER COWORKING МЧЖ 107. C-SPACE Халқаро 108. GROUNDZERO МЧЖ 109. NAPA TEAM МЧЖ Халқаро 110. BOBIR AKILKHANOV TECH ACADEMY Хусусий 111. “CHALLENGE” Хусусий 112. Таълим, фан ва маданият ходимлари касаба уюшмаси Хусусий Республика кенгаши Хусусий 113. Ўзбекистон Республикаси Радиотехника, электроника ва Хусусий алоқа илмий-техника жамияти Хусусий 114. Ўзбекистон нефт ва газ саноати илмий-муҳандислик жамияти Давлат 115. 116. Ядро физикаси институти Давлат 117. Физика ва технология институти 118. Материалшунослик институти Давлат 119. Aстрономия институти 120. “РТ-70” расадхонаси Давлат 121. Ион-плазма ва лазер технологиялари институти Давлат Математика институти Давлат 122. Механика ва иншоотларнинг сейсмик мустаҳкамлиги Давлат институти Давлат 123. Конструкторлик бюроси ва экспериментал ишлаб Давлат чиқариш илмий-техника маркази Давлат 124. Сейсмология институти 125. Биоорганик кимё институти Давлат 126. Ўсимлик моддалари кимёси институти 127. Умумий ва ноорганик кимё институти Давлат Генетика ва ўсимликларнинг экспериментал биологияси 128. институти Давлат Полимерлар кимёси ва физикаси институти Давлат 129. Иммунология ва инсон геномикаси институти Давлат 130. Ботаника институти Давлат 131. Зоология институти 132. Микробиология институти Давлат 133. Давлат Давлат Давлат Давлат Давлат 122

134. Геномика ва биоинформатика маркази Давлат 135. Ўзбек тили, адабиёти ва фолклор институти Давлат 136. Шарқшунослик институти Давлат 137. Тарих институти Давлат Ўзбекистоннинг энг янги тaрихи мaсaлaлaри бўйичa 138. мувофиқлaштирувчи-методик мaркaз Давлат Энергетика муаммолари институти 139. Санъатшунослик институти Давлат 140. Қоракалпоғистон табиий фанлар илмий-тадқиқот Давлат институти 141. Қоракалпоғистон гуманитар фанлар илмий-тадқиқот Давлат институти 142. Миллий археология маркази Давлат Хоразм Маъмун академияси 143. Ўзбекистон Республикаси Фанлар Aкадемияси Навоий Давлат 144. филиали Давлат Давлат ва ҳуқуқ институти 145. Ўзбекистон тарихи давлат музейи Давлат Темурийлар тарихи давлат музейи 146. Aлишер Навоий номидаги Давлат адабиёт музейи Давлат 147. Нефрология ва буйрак трансплантацияси РИИАТМ Давлат 148. Педиатрия РИИАТМ Давлат 149. Эпидемиология, микробиология, юқумли ва паразитар Давлат 150. касалликлар РИИАТМ Давлат 151. Травматология ва ортопедия РИИАТМ Давлат Суд-тиббий экспертиза маркази РИИАТМ 152. Урология РИИАТМ Давлат Жарроҳлик РИИАТМ 153. Нейрохирургия РИИАТМ Давлат 154. Кардиология РИИАТМ Давлат 155. Терапия ва тиббий реабилитация РИИАТМ Давлат 156. Тиббиёт ходимларининг малакасини ошириш маркази Давлат 157. Эндокринология РИИАТМ Давлат 158. Физиатрия ва пулмонология РИИАТМ Давлат 159. Aкушерлик ва гинекология РИИАТМ Давлат 160. Дерматовенерология ва косметология РИИАТМ Давлат 161. Гематология РИИАТМ Давлат 162. Санитария, гигиена ва касб касалликлари илмий- Давлат 163. тадқиқот институти Давлат 164. Онкология ва радиология РИИАТМ Давлат 165. Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий маркази Давлат Тиббий паразитология илмий-тадқиқот институти 166. Кўз микрохирургияси РИИАТМ Давлат Aллергология РИИАТМ 167. Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш Давлат 168. агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти Давлат 169. Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш Давлат 170. агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти Давлат 171. Aндижон филиали Давлат Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш 172. агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти Бухоро Давлат филиали 173. Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш Давлат агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти Жиззах 174. филиали Давлат Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш 175. агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти Давлат Қашқадарё филиали 176. Давлат 123

177. Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш Давлат агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти Навоий 178. филиали Давлат Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш 179. агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти Давлат Наманган филиали 180. Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш Давлат агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти 181. Самарқанд филиали Давлат Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш 182. агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти Сирдарё Давлат филиали 183. Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш Давлат агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти 184. Сурхондарё филиали Давлат 185. Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш Давлат 186. агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти Давлат 187. Оққўрғон филиали Давлат 188. Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш Давлат 189. агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти Фарғона Давлат 190. филиали Давлат 191. Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш Давлат 192. агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти Хоразм Давлат 193. филиали Давлат 194. Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институти Давлат 195. Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институтининг Давлат 196. Бухоро илмий-тажриба станцияси Давлат 197. Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институти Давлат 198. Навоий илмий-тажриба станцияси Давлат 199. Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институтининг Давлат Наманган илмий-тажриба станцияси 200. Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институтининг Давлат Самарқанд илмий-тажриба станцияси 201. Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институтининг Давлат Сирдарё илмий-тажриба станцияси Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институти Сурхондарё илмий-тажриба станцияси Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институтининг Тошкент илмий-тажриба станцияси Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институтининг Озиқ-овқат экинлар ва илмий тажриба станцияси Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институтининг Фарғона илмий-тажриба станцияси Дон ва дуккакли экинлар илмий-тадқиқот институтининг Хоразм илмий-тажриба станцияси Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий- тадқиқот институти Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий- тадқиқот институти Aндижон илмий-тажриба станцияси Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий- тадқиқот институти Бухоро илмий-тажриба станцияси Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий- тадқиқот институтининг Самарқанд илмий-тажриба станцияси Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий- тадқиқот институтининг Сурхондарё илмий-тажриба станцияси Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий- тадқиқот институтининг Қашқадарё илмий-тажриба станцияси 124

202. Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий- Давлат тадқиқот институтининг Хоразм илмий-тажриба 203. станцияси Давлат Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот 204. институти Давлат Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот 205. институтининг Қорақалпоғистон илмий-тажриба Давлат 206. станцияси Давлат 207. Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот Давлат 208. институтининг Aндижон илмий-тажриба станцияси Давлат 209. Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот Давлат 210. институтининг Бухоро илмий-тажриба станцияси Давлат 211. Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот Давлат 212. институтининг Жиззах илмий-тажриба станцияси Давлат 213. Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот Давлат 214. институтининг Қашқадарё илмий-тажриба станцияси Давлат 215. Навоий боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий- Давлат 216. тадқиқот институти илмий-тажриба станцияси Давлат 217. Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот Давлат 218. институтининг Наманган илмий-тажриба станцияси Давлат 219. Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот Давлат 220. институтининг Самарқанд илмий-тажриба станцияси Давлат 221. Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот Давлат институтининг Чорхин илмий-тажриба станцияси 222. Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот Давлат 223. институтининг Сурхондарё илмий-тажриба станцияси Давлат 224. Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот Давлат 225. институтининг Бандихон илмий-тажриба станцияси Давлат 226. Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот Давлат 227. институтининг Бўстонлиқ илмий-тажриба станцияси Давлат 228. Тошкент боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий- Давлат 229. тадқиқот институти илмий-тажриба станцияси Давлат 230. Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот Давлат 231. институтининг Фарғона илмий-тажриба станцияси Давлат Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот институтининг Хоразм илмий-тажриба станцияси Ўсимликлар генетик ресурслари илмий-тадқиқот институти Ўсимликлар генетик ресурслари илмий-тадқиқот институтининг Aндижон илмий тажриба станцияси Ўсимликлар генетик ресурслари илмий-тадқиқот институтининг Сурхондарё илмий-тажриба станцияси Ўсимликлар генетик ресурслари илмий-тадқиқот институти мойли ва толали экинлар илмий тажриба станцияси Шоличилик илмий-тадқиқот институти Шоличилик илмий-тадқиқот институтининг Хоразм филиали Қорақалпоғистон қишлоқ хўжалиги илмий-тадқиқот институти Тупроқшунослик ва агрокимё илмий-тадқиқот институти Жанубий қишлоқ хўжалиги илмий-тадқиқот институти Дон ва шоли илмий ишлаб чиқариш бирлашмаси Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалигида стратегик тадқиқотлар халқаро маркази Қишлоқ хўжалигини механизациялаш илмий-тадқиқот институти Карантин ва ўсимликларни ҳимоя қилиш илмий- тадқиқот институти 125

232. Тошкент давлат иқтисодиёт университети қошидаги Давлат “Ўзбекистон иқтисодиётини ривожлантиришнинг илмий 233. асослари ва муаммолари” илмий-тадқиқот маркази Давлат Ўзбекистон Миллий университети биофизика ва биокимё 234. институти Давлат Ўзбекистон Миллий университети яримўтказгичлар 235. физикаси ва микроэлектроника илмий-тадқиқот Давлат 236. институти Давлат 237. Тошкент давлат техника университети ДУК “Фан ва Давлат 238. таракқиёт” Давлат 239. Тошкент давлат техника университети қошидаги Давлат 240. Ўзбекистон-Япония ёшлар инновация маркази Давлат 241. Ўзбекистон Миллий университети қошидаги Давлат Нанотехнологияларни ривожлантириш маркази 242. Ўзбекистон Педагогика фанлари илмий-тадқиқот Давлат институти 243. Халқаро молекуляр аллергология маркази Давлат Мукаммаллик маркази 244. Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Сув муаммоларини Давлат ўрганиш маркази 245. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий тараққиёт ва Давлат камбағалликни қисқартириш вазирлиги ҳузуридаги 246. Прогнозлаштириш ва макроиқтисодий тадқиқотлар Давлат институти 247. Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги ҳузуридаги Давлат 248. Бюджет ва солиқ тадқиқотлари институти Давлат 249. Транспорт вазирлиги ҳузуридаги Транспорт ва Давлат 250. логистикани ривожлантириш муаммоларини ўрганиш Давлат 251. маркази Давлат 252. Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги ҳузуридаги Давлат 253. Меҳнат бозори тадқиқот институти Давлат 254. Aхборот технологиялари ва коммуникацияларини Давлат 255. ривожлантириш вазирлиги ҳузуридаги Рақамли Давлат 256. технологиялар ва бадиий интеллектни ривожлантириш Давлат 257. илмий-тадқиқот институти Давлат 258. Aдлия вазирлиги ҳузуридаги Ҳуқуқий сиёсат тадқиқот Давлат 259. институти Давлат 260. Маданий мерос илмий-тадқиқот институти Давлат 261. Энергетика вазирлиги ҳузуридаги Қайта тикланувчи Давлат энергия манбалари миллий тадқиқот институти “Минерал ресурслар институти” давлат муассасаси “Х.М.Aбдуллаев номидаги Геология ва геофизика институти” давлат муассасаси “Гидрогеология ва муҳандислик геологияси институти” давлат муассасаси “Нефт ва газ конларини геология ва қидирув институти” давлат муассасаси Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти Чорвачилик ва паррандачилик илмий-тадқиқот институти Ветеринария медицина илмий-тадқиқот институти Балиқчилик илмий-тадқиқот институти Ўрмон хўжалиги илмий-тадқиқот институти Aстрахан селекция ва чўл экологияси илмий-тадқиқот институти Ипчилик илмий-тадқиқот институти Бухоро чўл яйлов ўсимликлар уруғчилик илмий-ишлаб чиқариш маркази 126

Ўзбекистон 262. Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат Давлат Республикаси қўмитаси ҳузуридаги Атроф-муҳит ва экологик олий ўқув юртлари 263. технологиялар илмий-тадқиқот институти Давлат Хусусийлаштириш ва давлат активларини бошқариш – 143 та 264. тадқиқотлари маркази Давлат Стандартлаштириш, сертификатлаштириш ва техник 265. жиҳатдан тартибга солиш илмий-тадқиқот институти Давлат “Ўзбекистон Миллий метрология институти” Давлат 266. корпорацияси Давлат 267. Тошкент вакциналар ва зардоблар илмий-тадқиқот Давлат 268. институти Давлат 269. Кимё ва фармацевтика илмий-тадқиқот институти Давлат 270. “Шарқ табобати” илмий-тадқиқот институти Давлат 271. Гидрометеорология илмий-тадқиқот институти Давлат 272. Ўзбекистон Давлат Жаҳон тиллари университети Давлат 273. Ўзбекистон Миллий университети Давлат 274. Ўзбекистон Миллий университети Жиззах филиали Давлат 275. Ўзбекистон журналистика ва оммавий коммуникациялар Давлат университети 276. Тошкент Давлат техника университети Давлат 277. Тошкент давлат техника университети Термиз филиали Давлат 278. Тошкент давлат техника университетининг Олмалиқ Давлат филиали 279. Тошкент давлат техника университети Қўқон филиали Давлат 280. Тошкент Давлат иқтисодиёт университети Давлат 281. Тошкент давлат иқтисодиёт университетининг Давлат 282. Самарқанд филиали Давлат 283. Тошкент молия институти Давлат 284. Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти Давлат 285. Тошкент Давлат шарқшунослик университети Давлат 286. Тошкент кимё-технология институти Давлат 287. Тошкент кимё-технология институтининг Шаҳрисабз Давлат 288. филиали Давлат 289. Тошкент кимё-технология институтининг Янгиер Давлат 290. филиали Давлат 291. Тошкент давлат педагогика университети Давлат 292. Давлат 293. Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети Давлат 294. Давлат 295. Aндижон машинасозлик институти Давлат 296. Давлат 297. Aндижон давлат университети Давлат 298. Давлат 299. Aндижон давлат университети педагогика институти Давлат 300. Давлат 301. Aндижон иқтисодиёт ва қурилиш институти Давлат 302. Давлат Бухоро давлат университети Бухоро давлат педагогика институти Бухоро муҳандислик-технология институти Гулистон давлат университети Жиззах политехника институти Қорақалпоқ давлат университети Қарши давлат университети Қарши давлат университети педагогика институти Қарши муҳандислик-иқтисодиёт институти Наманган давлат университети Наманган қурилиш институти 127

303. Наманган муҳандислик-технология институти Давлат 304. Самарқанд давлат университети Давлат 305. Самарқанд давлат университети Каттақўрғон филиали Давлат 306. Самарқанд давлат университети Денов тадбиркорлик ва Давлат педагогика институти Давлат 307. Самарқанд давлат университети қошида ўзбек-фин педагогика институти Давлат Давлат 308. Самарқанд давлат чет тиллар институти Давлат 309. Давлат 310. Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институти Давлат 311. Термиз давлат университети Давлат 312. Давлат 313. Термиз давлат университети педагогика институти Давлат 314. Фарғона давлат университети Давлат 315. Давлат 316. Фарғона политехника институти Давлат 317. Урганч давлат университети Давлат 318. 319. Навоий давлат педагогика институти Давлат 320. Нукус давлат педагогика институти Давлат Жиззах давлат педагогика институти 321. Давлат Қўқон давлат педагогика институти 322. Тошкент вилоят Чирчиқ давлат педагогика институти Давлат “Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини Давлат 323. механизациялаш муҳандислари институти” миллий Давлат тадқиқот университети Давлат 324. “Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти” миллий Давлат 325. тадқиқот университети Бухоро филиали Давлат “Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини Давлат 326. механизациялаш муҳандислари институти” миллий Давлат тадқиқот университети Қарши филиали Давлат 327. Тошкент Давлат аграр университети Давлат Қорақалпоғистон қишлоқ хўжалиги ва Давлат 328. агротехнологиялар институти Давлат 329. Тошкент давлат аграр университети Термиз филиали Давлат 330. Тошкент давлат аграр университетининг Самарқанд Давлат 331. филиали Давлат 332. Aндижон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар Давлат 333. институти Давлат 334. Тошкент тиббиёт академияси Давлат 335. Давлат 336. Тошкент тиббиёт академияси Урганч филиали 337. Тошкент тиббиёт академияси Термиз филиали 338. 339. Фарғона тиббиёт институти соғлиқни сақлаш 340. 341. Тошкент педиатрия тиббиёт институти Қорақалпоқ тиббиёт институти Тошкент фармацевтика институти Тошкент давлат стоматология институти Aндижон давлат тиббиёт институти Бухоро давлат тиббиёт институти Самарқанд давлат тиббиёт институти Ўзбекистон давлат консерваторияси Ўзбекистон давлат консерваториясининг Нукус филиали Давлат Ўзбекистон санъат ва маданият институти 128

342. Ўзбекистон давлат санъат ва маданият институти Нукус Давлат филиали 343. Давлат Ўзбекистон давлат санъат ва маданият институти 344. Фарғона филиали Давлат 345. Давлат 346. Ўзбекистон давлат хореография академияси Давлат 347. Ўзбекистон давлат хореография академияси Урганч Давлат 348. филиали Давлат 349. Ўзбекистон Миллий мусиқа санъати институти Давлат 350. Миллий санъат ва дизайн институти Давлат 351. Тошкент ахборот технологиялари университети Давлат Тошкент ахборот технологиялари университети Қарши 352. филиали Давлат Тошкент ахборот технологиялари университети Нукус 353. филиали Давлат Тошкент ахборот технологиялари университети 354. Самарқанд филиали Давлат 355. Тошкент ахборот технологиялари университети Фарғона Давлат 356. филиали Давлат 357. Тошкент ахборот технологиялари университети Урганч Давлат 358. филиали Давлат 359. Тошкент ахборот технологиялари университети Давлат 360. Нурафшон филиали Давлат 361. Тошкент давлат юридик университети Давлат 362. Давлат 363. Тошкент давлат транспорт университети Давлат 364. Давлат Навоий давлат кончилик институти 365. Давлат Навоий давлат кончилик институти Нукус филиали 366. Давлат 367. Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университети Давлат 368. Давлат Ўзбекистон халқаро ислом академияси 369. Давлат 370. Тошкент архитектура-қурилиш институти Давлат 371. Давлат 372. Самарқанд давлат архитектура-қурилиш институти Давлат 373. Хусусий 374. “Ипак йўли” Халқаро туризм университети Хусусий 375. Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт Хусусий 376. университети Хусусий 377. Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт Хусусий 378. университетининг Нукус филиали Хусусий 379. Ўзбекистон давлат жисмоний тарбия ва спорт Хусусий университетининг Фарғона филиали Самарқанд ветеринария медицина институти Самарқанд ветеринария медицина институти Нукус филиали Самарқанд ветеринария медицина институтининг Тошкент филиали Геология фанлари университети Молиявий институт “Янги Ўзбекистон” университети Тошкентдаги Ёджу техника институти AКФA университети Қўқон университети Фарғонадаги Корея Халқаро университети Халқаро университети “Тошкент халқаро университети” ТЕAМ университети Тошкентдаги Буюк Британия менежмент университети 129

380. Тошкент Халқаро таълим университети “Тошкент Хусусий халқаро таълим университети” Хусусий 381. Япония рақамли университети Хусусий 382. Хусусий 383. Самбрам университети Хорижий Хорижий 384. Меҳнат ва ижтимоий муносабатлар академияси Хорижий И.М.Губкин номидаги Россия давлат нефт ва газ Хорижий университетининг Тошкент филиали Халқаро Хорижий 385. М.В.Ломоносов номидаги МДУ филиали Хорижий Хорижий 386. Г.В.Плеханов номидаги Россия иқтисодиёт университети Хорижий 387. Тошкентдаги Турин политехника университети Хорижий 388. Хорижий Тошкентдаги Халқаро Вестминстер университети 389. Тошкентдаги Сингапур менежментни ривожлантириш Хорижий институти Хорижий 390. Тошкент шаҳридаги Инҳа университети Федерал давлат автоном олий таълим муассасаси Хорижий 391. “Миллий тадқиқот технологик университети “МИСиС” Хорижий 392. Тошкент шаҳридаги Пучон университети Хорижий 393. Латвия Aхборот тизимларини бошқариш олий мактаби 394. филиали Хорижий Тошкент шaҳридaги “ММФИ” Миллий тaдқиқот ядро университетининг филиaли Хорижий 395. Тошкент шаҳридаги Ёджу техника институти Хорижий 396. Тошкент шаҳридаги Aмити университети Хорижий 397. Россия Федерацияси Ташқи ишлар вазирлигининг Хорижий “Москва Давлат халқаро муносабатлар институти” Хорижий Федерал давлат автоном олий таълим муассасасининг Хорижий Тошкент филиали Хорижий 398. Вебстер университетининг таълим дастурларини амалга ошириш маркази 399. Ўзбекистондаги Шарда университети 400. “Россия Давлат жисмоний тарбия, спорт, ёшлар ва туризм 401. университети” Федерал давлат бюджети олий таълим муассасасининг Самарқанд филиали Тошкент шаҳридаги “МЭИ” миллий тадқиқот университети” федерал давлат бюджети олий таълим муассасаси Тошкент шаҳридаги филиали 402. Тошкент шаҳрида Д.И.Менделеев номидаги Россия кимё- технология университети 403. Aстрахан давлат техника университетининг Тошкент 404. вилоятидаги филиали 405. Беларус-Ўзбекистон тармоқлараро амалий техник малака институти Туркия Иқтисодиёт ва технология университетининг Тошкент филиали 406. Урганчдаги Ҳалқаро Binary университети 407. A.И.Герцен номидаги Россия давлат педагогика университетининг филиали. 130

408. “Санкт-Петербург давлат университети” Федерал давлат Хорижий 409. бюджети олий таълим муассасасининг Тошкент Хорижий 410. шаҳридаги филиали Хорижий “Collegium Humanum” Варшава менежмент университети Хорижий Андижон филиали Н.И.Пирогов номидаги Россия миллий тадқиқот тиббиёт Хорижий университетининг Тошкент шаҳридаги филиали 411. Қозон федерал университетининг Жиззах филиали Федерал давлат бюджети олий таълим муассасасининг 412. Тошкентдаги филиали “С.A.Герасимов номидаги Бутунроссия Давлат кинематография институти” 131

2-илова. Илмий ташкилотларнинг 2021 йилдаги илмий- инновацион фаолияти натижалари рейтинги Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 29 октябрдаги “Илм-фан ва илмий фаолият тўғрисида”ги ЎРҚ-576-сон Қонунига мувофиқ ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 1 ноябрдаги “Илмий- тадқиқот муассасаларининг инфратузилмасини янада мустаҳкамлаш ва инновацион фаолиятини ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-3365-сон Қарорида белгиланган вазифалар ижросини таъминлаш мақсадида, шунингдек, илмий ташкилотлар фаолиятини баҳолашнинг рейтинг тизимини жорий этиш мақсадида 2020 йил 11 майда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг “Илмий ташкилотлар рейтингини аниқлаш тартибини жорий этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 274-сон қарори қабул қилинди ва илмий ташкилотларнинг рейтингини аниқлаш тартиби тўғрисидаги Низом тасдиқланди. Ушбу Низомга асосан Инновацион ривожланиш вазирлиги мамлакатимизда фаолият юритаётган илмий ташкилотларнинг илмий ва инновацион фаолияти Миллий рейтингини шакллантириш учун масъул этиб белгиланди. Инновацион ривожланиш вазирлиги томонидан 30 та вазирлик ва идоралар тасарруфидаги 105 та илмий ташкилот тўғрисидаги расмий маълумотлар таҳлил қилиниб, ташкилотларнинг илмий-инновацион фаолияти натижаларининг 75 та кўрсаткичидан иборат 2021 йил учун илмий ташкилотларнинг илмий-инновацион фаолияти миллий рейтинги тузилди. Рейтинг натижаларига кўра: I тоифа – етакчи (лидер) илмий ташкилотлар – юқори 10-таликка кирувчи илмий ташкилотлар: № Илмий ташкилотнинг номи Илмий ташкилотнинг юқори Рейтинг турувчи вазирлик / идораси бали 67,63 1 Биоорганик кимё институти Фанлар академияси 64,54 Генетика ва ўсимликлар Фанлар академияси 64,22 2 экспериментал биологияси 63,86 институти 62,59 61,35 Пахта селекцияси, уруғчилиги ва 60,85 3 етиштириш агротехнологиялари Қишлоқ хўжалиги вазирлиги илмий-тадқиқот институти 4 Илғор технологиялар маркази Инновацион ривожланиш вазирлиги 5 \"Пахтасаноат илмий маркази\" АЖ “Ўзпахтасаноат” АЖ Республика ихтисослаштирилган 6 терапия ва тиббий реабилитация Соғлиқни сақлаш вазирлиги илмий-амалий тиббиёт марказ 7 Зоология институти Фанлар академияси 132

8 Ирригация ва сув муаммолари Сув хўжалиги вазирлиги 59,66 илмий-тадқиқот институти Фанлар академияси 57,57 Фанлар академияси 56,11 9 Ўсимлик моддалари кимёси институти 10 В.И.Романовский номидаги Математика институти II тоифа – ўртача (қониқарли) натижадорликни намоён этувчи илмий ташкилотлар: № Илмий ташкилотнинг номи Илмий ташкилотнинг юқори Рейтинг турувчи вазирлик / идораси бали 11 Тошкент кимё-технология илмий “Ўзкимёсаноат” АЖ 54,45 тадқиқот институти 12 \"Ўзбекистон-Япония ёшлар Олий ва ўртамахсус таълим 53,38 инновация маркази\" ДМ вазирлиги 13 Ўрмон хўжалиги илмий-тадқиқот Ўрмон хўжалиги давлат қўмитаси 52,99 институти 14 Жанубий деҳқончилик илмий Қишлоқ хўжалиги вазирлиги 52,67 тадқиқот институти \"Ҳ.М.Абдуллаев номидаги Геология Давлат геология ва минерал 15 ва геофизика институти\" давлат ресурслар қўмитаси, Геология 52,64 муассасаси фанлари университети Республика ихтисослаштирилган 52,00 16 педиатрия илмий-амалий тиббиёт Соғлиқни сақлаш вазирлиги маркази 17 Дон ва дуккакли экинлар илмий- Қишлоқ хўжалиги вазирлиги 51,86 тадқиқот институти 18 Геномика ва биоинформатика Фанлар академияси 50,21 маркази 19 «O'ZLITINEFTGAZ» акциядорлик Энергетика вазирлиги 49,43 жамияти Республика ихтисослаштирилган 20 кардиология илмий-амалий Соғлиқни сақлаш вазирлиги 49,33 тиббиёт маркази 21 Физика-техника институти Фанлар академияси 48,10 22 Атроф-муҳит ва табиатни муҳофаза Экология ва атроф-мухитни 47,76 қилиш технологиялари илмий- мухофаза килиш давлат кўмитаси тадқиқот институти 23 Чорачилик ва паррандачилик Ветеринария ва чорвачиликни 47,46 илмий-тадқиқот институти ривожлантириш давлат қўмитаси 24 Ядро физикаси институти Фанлар академияси 47,00 \"Гидрогеология ва инженерлик Давлат геология ва минерал 46,59 25 геологияси институти\" давлат ресурслар қўмитаси, Геология фанлари университети муассасаси 26 \"Ўзбекистон Миллий метрология Инвестиция ва ташқи ишлар 46,56 институти\" Давлат Муассасаси вазирлиги ҳузуридаги Ўзбекистон техник жиҳатдан тартибга солиш 133

агентлиги 27 Ион-плазма ва лазер Фанлар академияси 46,48 технологиялари институти 46,35 46,30 Сабзавот, полиз экинлари ва Қишлоқ хўжалиги вазирлиги 46,22 28 картошкачилик илмий тадқиқот 45,42 институти 44,94 29 Балиқчилик илмий-тадқиқот Ветеринария ва чорвачиликни институти ривожлантириш давлат қўмитаси 44,94 44,70 30 \"Минерал ресурслар институти\" Давлат геология ва минерал 43,89 давлат муассасаси ресурслар қўмитаси, Геология 43,75 фанлари университети 43,75 Академик Махмуд Мирзаев 43,71 31 номидаги боғдорчилик, узумчилик Қишлоқ хўжалиги вазирлиги 43,49 ва виночилик илмий-тадқиқот 41,93 41,43 институти 41,26 40,94 32 \"Нефть ва газ конлари геологияси Ўзбекистон Республикаси Давлат 40,44 ҳамда қидируви институти\" давлат геология ва минерал ресурслар 40,25 муассасаси қўмитаси, Геология фанлари университети 33 Кадрлар малакасини ошириш ва Давлат статистика қўмитаси статистик тадқиқотлар институти 34 Астрономия институти Фанлар академияси Т.Н.Қори Ниёзий номидаги Олий ва ўртамахсус таълим вазирлиги 35 Ўзбекистон педагогика фанлари илмий тадқиқот институти 36 Ўзбек тили, адабиёти ва фольклори Фанлар академияси институти Республика иҳтисослаштирилган 37 нефрология ва буйрак Соғлиқни сақлаш вазирлиги трансплантацияси илмий-амалий тиббиёт маркази Республика ихтисослаштирилган 38 кўз микрохирургия илмий амалий Соғлиқни сақлаш вазирлиги тиббиёт маркази 39 Ветеринария илмий-тадқиқот Ветеринария ва чорвачиликни институти ривожлантириш давлат қўмитаси Республика ихтисослаштирилган 40 урология илмий амалий тиббиёт Соғлиқни сақлаш вазирлиги маркази 41 Хоразм Маъмун академияси Фанлар академияси Рақамли технологиялар ва сунъий Ахборот технологиялари ва 42 интеллектни ривожлантириш коммуникацияларини илмий-тадқиқот институти ривожлантириш вазирлиги 43 Материалшунослик институти Фанлар академияси 44 Механика ва иншоотлар сейсмик Фанлар академияси мустаҳкамлиги институти Бухоро чўл-яйлов озуқабоп Ипакчилик ва жун саноатини ривожлантириш қўмитаси 45 ўсимликлар уруғчилиги илмий- ишлаб чиқариш маркази 134

46 Умумий ва ноорганик кимё Фанлар академияси 39,71 институти 39,33 39,00 47 Алишер Навоий номидаги Давлат Фанлар академияси 39,00 адабиёт музейи 38,65 48 Ўзбекистон тарихи давлат музейи Фанлар академияси 38,62 38,25 Республика ихтисослаштирилган 35,53 49 фтизиатрия ва пульмонология Соғлиқни сақлаш вазирлиги 35,38 илмий-амалий тиббиёт маркази 35,19 35,00 Академик В.Вахидов номидаги 34,64 34,46 50 республика ихтисослаштирилган Соғлиқни сақлаш вазирлиги хирургия илмий-амалий тиббиёт 34,38 маркази 33,66 33,63 51 \"Фан ва тараққиёт\" ДУК Олий ва ўртамахсус таълим 33,49 вазирлиги 33,17 Республика ихтисослаштирилган 52 дерматовенерология ва Соғлиқни сақлаш вазирлиги косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Мирзо Улуғбек номидаги 53 Ўзбекистон Миллий университети Олий ва ўртамахсус таълим ҳузуридаги Биофизика ва биокимё вазирлиги институти Қишлоқ хўжалигини 54 механизациялаш илмий-тадқиқот Қишлоқ хўжалиги вазирлиги института 55 Фанлар академиясининг Навоий Фанлар академияси бўлими Республика ихтисослаштирилган 56 акушерлик ва гинекология илмий Соғлиқни сақлаш вазирлиги амалий тиббиёт маркази 57 Ботаника института Фанлар академияси Санитария, гигиена ва касб Соғлиқни сақлаш вазирлиги 58 касалликлари илмий-тадқиқот институти Тошкент давлат иқтисодиёт университети ҳузуридаги 59 «Ўзбекистон иқтисодиётини Олий ва ўртамахсус таълим ривожлантиришнинг илмий вазирлиги асослари ва муаммолари» илмий- тадқиқот маркази 60 Микробиология институти Фанлар академияси 61 Шоличилик илмий-тадқиқот Қишлоқ хўжалиги вазирлиги институти 62 Лалмикор деҳқончилик илмий- Қишлоқ хўжалиги вазирлиги тадқиқот институти Хусусийлаштириш, рақобат ва 63 корпоратив бошқарувни Давлат активларини бошқариш ривожлантириш муаммоларини агентлиги тадқиқ этиш маркази 135

64 Республика шошилинч тиббий Соғлиқни сақлаш вазирлиги 32,86 ёрдам илмий маркази 32,28 31,63 65 Полимерлар кимёси ва физикаси Фанлар академияси институти 31,03 66 Вирусология илмий-тадқиқот Соғлиқни сақлаш вазирлиги 30,87 институти 30,75 Ўзбекистон Миллий университети 30,60 67 ҳузуридаги Яримўтказгичлар Олий ва ўртамахсус таълим 30,07 физикаси ва микроэлектроника вазирлиги 29,49 28,84 илмий-тадқиқот институти 27,73 27,07 Республика ихтисослаштирилган 26,26 эпидемиология, микробиология, 26,16 68 юқумли ва паразитар касалликлар Соғлиқни сақлаш вазирлиги 25,43 23,19 илмий-амалий тиббиёт маркази 23,00 22,92 69 Ипакчилик илмий-тадқиқот Ипакчилик ва жун саноатини 22,61 институти ривожлантириш қўмитаси 22,61 22,60 Республика ихтисослаштирилган 70 онкология ва радиология илмий- Соғлиқни сақлаш вазирлиги амалий тиббиёт маркази Республика ихтисослаштирилган 71 нейрохирургия илмий-амалий Соғлиқни сақлаш вазирлиги тиббиёт маркази 72 Тупроқшунослик ва агрокимё Қишлоқ хўжалиги вазирлиги илмий тадқиқот институти 73 Қорақалпоғистон деҳқончилик Қишлоқ хўжалиги вазирлиги илмий-тадқиқот институти 74 Ўсимликлар генетик ресурслари Қишлоқ хўжалиги вазирлиги илмий-тадқиқот институти Ёнғин хавфсизлиги ва фавқулодда 75 вазиятлар муаммолари илмий Фавқулодда вазиятлар вазирлиги тадқиқот институти 76 Кимё-фармацевтика ИТИ Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги Прогнозлаштириш ва Иқтисодий тараққиёт ва 77 макроиқтисодий тадқиқотлар камбағалликни қисқартириш институти вазирлиги 78 Тарих институти Фанлар академияси Тиббиёт ходимларининг касбий Соғлиқни сақлаш вазирлиги 79 малакасини ривожлантириш маркази 80 Гидрометеорология илмий- Гидрометеорология хизмати тадқиқот институти маркази Қайта тикланувчи энергия Энергетика вазирлиги 81 манбалари миллий илмий- тадқиқот институти 82 Санъатшунослик институти Фанлар академияси 83 Абу Райҳон Беруний номидаги Фанлар академияси Шарқшунослик институти 84 Сейсмология институти Фанлар академияси 136

Маданий мерос обектлари 85 муаммоларини ўрганиш ва Туризм ва маданий мерос 22,47 туризмни ривожлантириш илмий- вазирлиги тадқиқот институти 86 Бюджет-солиқ тадқиқотлари Молия вазирлиги 22,05 институти 87 Ўсимликлар карантини ва ҳимояси Ўсимликлар карантини ва ҳимояси 21,64 илмий-тадқиқот институти агентлиги 88 Дон ва шоли илмий ишлаб Қишлоқ хўжалиги вазирлиги 21,23 чикариш бирлашмаси Конструкторлик бюро ва тажриба 20,77 89 ишлаб чиқариш илмий-техника Фанлар академияси маркази Республика ихтисослаштирилган Соғлиқни сақлаш вазирлиги 90 гематология илмий-амалий 20,74 тиббиёт маркази 91 Давлат ва ҳуқуқ институти Фанлар академияси 20,61 Республика ихтисосолаштирилган 92 травматология ва ортопедия Соғлиқни сақлаш вазирлиги 20,38 илмий амалий тиббиёт маркази 93 Миллий археология маркази Фанлар академияси 19,94 94 Иммунология ва инсон геномикаси Фанлар академияси 19,61 институти Ўзбекистоннинг энг янги тарихи масалалари бўйича 95 Мувофиқлаштирувчи-методик Фанлар академияси 19,38 марказ III тоифа – асосий илмий фаолиятини ҳамда ривожланиш истиқболини йўқотган (қониқарсиз) илмий ташкилотлар – қуйи топ 10-таликка кирувчи илмий ташкилотлар: № Илмий ташкилотнинг номи Илмий ташкилотнинг юқори Рейтинг турувчи вазирлик / идораси бали 16,48 96 Қоракўлчилик ва чўл экологияси Ипакчилик ва жун саноатини 15,51 илмий-тадқиқот институти ривожлантириш қўмитаси 14,17 Қорақалпоғистон бўлими Фанлар академияси 13,68 97 Қорақалпоқ гуманитар фанлар 13,44 илмий-тадқиқот институти 11,05 Республика илмий 98 ихтисослаштирилган аллергология Соғлиқни сақлаш вазирлиги маркази 99 Тошкент вакцина ва зардоблар Фармацевтика тармоғини ИТИ ривожлантириш агентлиги Академик Ё.Х.Туракулов номидаги Республика ихтисослаштирилган 100 эндокринология илмий амалий Соғлиқни сақлаш вазирлиги тиббиёт маркази 101 Ўзбекистон давлат жисмоний Спортни ривожлантириш 137

трабия ва спорт университети вазирлиги ҳузуридаги Жисмоний тарбия ва спорт илмий тадқиқотлар институти Автомобиль йўллари илмий- Транспорт вазирлиги ҳузуридаги 10,83 Автомобиль йўллари қўмитаси 9,72 102 тадқиқот институти унитар 9,33 корхонаси 7,40 103 Темрийлар тарихи давлат музейи Фанлар академияси 104 Ҳуқуқий сиёсат тадқиқот Адлия вазирлиги институти ЎзМУ ҳузуридаги Олий ва ўрта махсус таълим 105 Нанотехнологияларни вазирлиги ривожлантириш маркази Сўралган маълумотлар ва асослантирувчи ҳужжатлар тақдим этилмаганлиги сабабли 9 та илмий ташкилот рейтингга киритилмади: № Илмий ташкилотнинг номи Илмий ташкилотнинг юқори турувчи вазирлик / идораси 1. Республика ихтисослаштирилган неврология Соғлиқни сақлаш вазирлиги ва инсульт илмий-амалий тиббиёт маркази 2. \"Уздаверлойиха\" давлат илмий-лойиҳалаш Қишлоқ хўжалиги вазирлиги институти 3. RT-70 радиорасадхонаси Фанлар академияси 4. Энергетика муаммолари институти Фанлар академияси 5. Транспорт ва логистикани ривожлантириш Транспорт вазирлиги муаммоларини ўрганиш маркази 6. Бандлик ва меҳнатни муҳофаза қилиш Бандлик ва меҳнат муносабатлари Республика илмий маркази вазирлиги 7. Меҳнат бозори тадқиқотлари институти Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирлиги 8. Стандартлаштириш, сертификатлаштириш Ўзбекистон техник жиҳатдан ва техник жиҳатдан тартибга солиш тартибга солиш агентлиги илмийтадқиқот институти 9. “Шарқ табобати” илмий-тадқиқот институти Фармацевтика саноатини ривожлантириш агентлиги 138

139

УДК 001(476) ББК 72,3 Исходный текст, статистические данные и анализ подготовлены на основе материалов, предоставленных центральными государственными и местными исполнительными органами, университетами и научными организациями. Национальный доклад по науке и инновациям Республики Узбекистан за 2022 год – Ташкент, 2022 г. Электронную версию Национального доклада по науке и инновациям Республики Узбекистан можно скачать по QR-коду: За 2017-2021 года За 2022 год © Центр научно-технической информации при Министерстве инновационного развития Республики Узбекистан Ташкент, 2022 г. 140

Коллектив авторов: Абдурахмонов И. Ю. – Министр инновационного развития Республики Узбекистан Турдикулова Ш. У. – Заместитель министра инновационного развития Республики Узбекистан Абдукундузова Н. У. – Советник министра инновационного развития Республики Узбекистан по вопросам информационной политики Отажонов Ш. И. – Начальник управления формирования и мониторинга государственных программ научно-инновационной деятельности Министерства инновационного развития Республики Узбекистан Жумаев Ф. С. – Начальник Сводного информационно- аналитического управления стратегии инновационного развития Министерства инновационного развития Республики Узбекистан Каламбаева А. Б. – Международный эксперт проекта Министерства инновационного развития и Всемирного банка \"Модернизация национальной инновационной системы Узбекистана\" Акоев М. А. – Международный эксперт проекта Министерства инновационного развития и Всемирного банка \"Модернизация национальной инновационной системы Узбекистана\" Цой А. И. – Иностранный консультант Министерства инновационного развития Республики Узбекистан Абдувалиев А. А. – Директор Центра научно-технической информации при Министерстве инновационного развития Республики Узбекистан Аминов Ф. Ф. – Первый заместитель директора Центра научно-технической информации при Министерстве инновационного развития Республики Узбекистан 141

Мусаева Р. А. – Специалист Департамента анализа научной и инновационной сферы Центра научно- технической информации при Министерстве инновационного развития Республики Узбекистан Нуманов К.Ф. – Докторант Научно-исследовательского центра «Научные основы и проблемы развития экономики Узбекистана» при Ташкентском государственном экономическом университете Назруллаев Н.С. – Координатор проекта “English for Science” Дигель И. Е. – Младший научный сотрудник, РГКП «Институт экономики» Комитета науки Министерства образования и науки Республики Казахстан Турсунов М.Б. – Директор ГУП «Издательско- полиграфический дом инновационного развития» при Министерстве инновационного развития Республики Узбекистан Пичугина Е. В. – Нормативный контроль, верстка и дизайн 142

Содержание ВСТУПЛЕНИЕ ....................................................................................................................147 1 ТЕКУЩЕЕ СОСТОЯНИЕ НАУКИ И ИННОВАЦИЙ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН ..................................................................................................................... 149 1.1 Общая оценка науки и инноваций .........................................................150 1.1.1. Показатели науки.....................................................................................151 1.1.2. Показатели инноваций .........................................................................172 1.2 Достижения науки и инноваций Узбекистана .................................182 1.3 Современные вызовы для науки и инноваций Узбекистана ...201 2 КОНКУРЕНТОСПОСОБНОСТЬ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН В НАУЧНОЙ И ИННОВАЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ .........................................205 2.1 Наука и инновации Узбекистана в глобальных рейтингах ...........205 2.2 Международное развитие науки Узбекистана ................................212 3 АНАЛИЗ ЭКОСИСТЕМЫ РАЗВИТИЯ НАУКИ И ИННОВАЦИЙ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН ......................................................................................219 3.1 Карта участников системы поддержки науки и инноваций ....219 3.2 Роль и влияние государства, бизнеса и общества на формирование благоприятной среды для развития науки и инноваций .........................222 4 ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ НАУКИ И ИННОВАЦИЙ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН .....................................................................................................................234 4.1 Глобальные тренды развития науки и инноваций .......................234 4.2 Сценарии, точки роста и риски развития научной и инновационной деятельности страны ...........................................................237 ЗАКЛЮЧЕНИЕ ................................................................................................................... 251 СПИСОК ИСТОЧНИКОВ ................................................................................................253 ПРИЛОЖЕНИЯ.................................................................................................................. 255 Приложение 1. Участники развития науки и инноваций .................... 255 Приложение 2. Национальный рейтинг научной и инновационной деятельности научных организаций, 2021 г. ............................................. 266 143

СОКРАЩЕНИЯ АБР – Азиатский банк развития АН РУз – Академия наук Республики Узбекистан ВВП – внутренний валовой продукт ВРП – внутренний региональный продукт ВУЗ – высшее учебное заведение ГИИ – Глобальный индекс инноваций ЕАПИ – Евразийская ассоциация поддержки научных исследований ИБР – Исламский банк развития НИИ – научно-исследовательский институт НИОКР – научно-исследовательские и опытно-конструкторские разработки НИУ – научно-исследовательское учреждение ОИС – объекты интеллектуальной собственности ООН – Организации объединённых наций ОЭСР – Организация экономического сотрудничества и развития ПО – программное обеспечение ПРООН – Программа развития Организации объединённых наций РУз – Республика Узбекистан СМИ – средства массовой информации CША – Соединенные Штаты Америки СЭЗ – свободная экономическая зона ЦПТИ – Центры поддержки технологий и инноваций ЦУР ООН – Цели Устойчивого развития Организации объединённых наций ШОС – Шанхайская организация сотру́ дничества ЮНЕСКО – специализированное учреждение Организации объединённых наций по вопросам образования, науки и культуры COVID-19 – COronaVirus Infectious Disease, заболевание, вызванное вирусом SARS-CoV-2 DORA – Declaration on Research Assessment DSc – доктор наук ESI – Essential Science Indicators ESCI –Emerging Sources Citation Index FORD – Fields of Research and Development (классификацию областей исследований и разработок ОЭСР) HCR – Highly Cited Researchers IF – Impact Factor (импакт-фактор) 144

JCR – Journal Citation Reports JIF – Journal Impact Factor (импакт-фактор журнала) JNCI – Journal Normalized Citation Impact NCI – Normalized Citation Impact NIH – National Institutes of Health (Национальный институт здравоохранения США) NSF –National Science Foundation (Национальный научный фонд США) OECD – Organization for Economic Cooperation and Development (Организация по экономическому сотрудничеству и развитию) PhD – доктор философии R&D – Research and Development (исследования и разработки), синоним НИОКР TİKA – Турецкое агентство по сотрудничеству и координации USAID – Агентство США по международному развитию WoS – Web of Science WoS CC – Web of Science Core Collection 145

146

ВСТУПЛЕНИЕ Уважаемые читатели! Вашему вниманию представляется 2-ой ежегодный Национальный доклад о науке и инновациях Республики Узбекистан за 2022 год. С 2021 года Министерством инновационного развития по опыту развитых стран начата практика подготовки Национального доклада по науке и инновациям. Певый Доклад включил в себя обзор проведенных реформ и достигнутых результатов в сфере науки и инноваций за период с 2017 по 2021 годы и был утвержден правительственным решением к изданию в общем количестве 1000 экземпляров для распространения среди государственных органов и организаций, ВУЗов, НИИ и др. В текущем году подготовка Доклада была реализована в рамках 3-го компонента проекта Министерства инновационного развития и Всемирного банка \"Модернизация национальной инновационной системы Узбекистана\" с привлечением независимых зарубежных экспертов и служит основным материалом информационно-аналитической поддержки реализации Стратегии инновационного развития Республики Узбекистан на 2022–2026 годы. Структура доклада состоит из четырех глав. В первой главе представлен внутрений анализ ключевых показателей науки и инноваций за последние годы. Отмечены основные достижения узбекистанских ученых, определены современные вызовы. Во второй главе представлен анализ конкурентоспособности Узбекистана в научной и инновационной деятельности. Подробно изучены показатели страны в Глобальном инновационном индексе (ГИИ). Индекс подразделяется на несколько подиндексов (факторов), каждый из которых, в свою очередь, делится на промежуточные категории. Ежегодные отчёты ГИИ в разрезе стран делят эти промежуточные категории на «сильные» и «слабые», а также все остальные. Помимо этого, изучены направления развития международных отношений в сфере науки и инноваций, представлена информация о проведенных мероприятиях, совместных проектах и направлениях сотрудничества с зарубежными организациями. В третей главе приведен обзор действующей экосистемы развития науки и инноваций. Участники экосистемы были сгруппированны по 6 специализиациям: системообразование (государственное управление); подготовка кадров (образовательный сектор); генерирование знаний и 147

идей; финансирование науки и инноваций; инфраструктурная поддержка и коммерциализация научных и инновационных проектов; развитие культуры для поддержания и популиризации науки и инноваций. Также, проведена оценка роли и влияния всех ключевых стейкхолдеров. В четвертой главе приведен обзор основных мировых трендов в области развития науки и инноваций, поскольку изучение этих трендов позволит понять, какие вызовы и возможности будут возникать перед страной в ближайшие годы. По результатам проведенных исследований сформированы гипотетические сценарии развития, выявлены точки роста и риски. Методология исследования. В разработке доклада использовалось несколько групп методов. Описательная статистика временных рядов использовалась для выявления тенденций развития количественных показателей, а также для сравнения показателей Узбекистана с другими странами. Источниками данных для количественного анализа являются статистические бюллетени Государственного комитета Республики Узбекистан по статистике, данные Министерства юстиции и Министерства инновационного развития Республики Узбекистан, а также опросов среди представителей науки и бизнеса страны. В опросе приняло более 2000 представителей научного сообщества страны. Количественный анализ был дополнен качественным, проведённым в виде интервью и экспертных заседаний в онлайн и офлайн формате среди более 100 экспертов научного сообщества и представителей бизнеса. Также, использовались результаты исследований в области науки и инноваций авторитетных международных организаций. 148

149