(15o Μέρος) - Απομαγνητοφωνημένες Ομιλίες - Αρχιμ. π.Σάββα Αγιορείτου

δέχεται τήν λαμπρότητα τοῦ Ἥλιου. Ὁ Ἥλιος δέν ἀλλάζει, ὁ Ἥλιος εἶναι ἕνας, ὁ Χριστός, καί λάμπει σέ ὅλους. Ἀλλά ὅλοι δέν τόν καταλαβαίνουν μέ τόν ἴδιο τρόπο. Γιατί; Γιατί δέν ἔχουν τά ἴδια μάτια. Ἄλλα μάτια ἔχει ὁ ἅγιος Ἀπόστολος Παῦλος καί ἄλλα μάτια ἔχει ἕνας ἁπλός δίκαιος πού μετανόησε. «Τόση, δηλαδή, λαμπρότητα καί εὐφροσύνη θά ἀπολαμβάνει ὁ κάθε δίκαιος, ὅση εἶναι δυνατόν νά δεχθεῖ καί νά χωρέσει»23. Δέν κάνει δηλαδή ὁ Θεός διακρίσεις. Ἡ διάκριση γίνεται ἀπό ἐμᾶς. Ἀνάλογα μέ τό πόσο ἐμεῖς καθαρίσαμε τά μάτια μας, τά μάτια τῆς ψυχῆς καί τά καταστήσαμε ἱκανά νά δοῦν τήν δόξα τοῦ Θεοῦ. Λέει τώρα ὁ Πέτρος: «Ἔχω τή γνώμη, τίμιε Δέσποτα, ὅτι ἐπειδή τό ἀνθρώπινο γένος ὑπετάγη σέ πολλά καί ἀμέτρητα πάθη, γι’ αὐτό τό μεγαλύτερο μέρος τῆς ἐπουρανίου Ἱερουσαλήμ θά γεμίσει ἀπό νήπια»24. Μόνο τά νήπια δηλαδή εἶναι ἄξια νά πᾶνε στόν παράδεισο, ἀφοῦ ὅλοι ἔχουμε γεμίσει μέ πάθη καί ἁμαρτίες. Καί τοῦ ἀπαντάει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος: «Δέν ἀμφιβάλλουμε ὅτι τά βαπτιζόμενα νήπια πού ἀποθνήσκουν κατά τήν νηπιακή τους ἡλικία, θά εἰσέλθουν στήν Βασιλεία τῶν οὐρανῶν»25. Τά βαπτιζόμενα ἔ; Αὐτά πού ἔχουν βαπτιστεῖ, γιατί δέν νοεῖται σωτηρία χωρίς βάπτισμα. Ὁ Κύριος εἶπε «ὁ πιστεύσας καί βαπτισθείς σωθήσεται»26. Εἶναι δύο βασικές προϋποθέσεις. Δέν εἶναι θέμα τύχης, νά μᾶς βάλει ὁ Θεός κι ἐμᾶς σέ μιά ἀκρούλα… Εἶναι θέμα ὀντολογικό θά λέγαμε. Δηλαδή, θά πρέπει νά ἀνακαινιστεῖ ὁ ἄνθρωπος, γιά νά μπορέσει νά σωθεῖ, δηλαδή νά διασωθεῖ, νά ὑπάρχει στήν αἰωνιότητα. Καί αὐτή ἡ διάσωσις στήν αἰωνιότητα, ἡ ὕπαρξις στήν αἰωνιότητα ἐξαρτᾶται ἀπό τήν ὕπαρξή μας μέ Αὐτόν πού εἶναι αἰώνιος καί Αὐτός εἶναι μόνο ὁ Θεός. Ὁ Θεός εἶπε πώς μποροῦμε νά ἑνωθοῦμε μέ Αὐτόν μέ τό βάπτισμα, τήν ὀρθή πίστη καί τήν ὀρθή ζωή. Γι’ αὐτό μίλησε γιά σωτηρία μέ τίς δύο αὐτές προϋποθέσεις, τό βάπτισμα καί τήν πίστη. Τήν πίστη ὄχι τήν θεωρητική βεβαίως, ἀλλά τήν πίστη πού ἐπαληθεύεται μέ τά ἔργα, μέ τίς πράξεις. Ὅσα νήπια λοιπόν, λέει, βαπτίζονται καί πεθαίνουν, αὐτά σίγουρα μπαίνουν στή βασιλεία τῶν οὐρανῶν. «Δέν πρέπει ὅμως νά πιστεύουμε ὅτι θά εἰσέλθουν στήν βασιλεία τῶν οὐρανῶν καί ὅλα ἐκεῖνα τά νήπια πού εἶχαν ἀρχίσει νά ὁμιλοῦν»27. Προσέξτε τώρα! Λέει κανείς: μικρό παιδάκι – ἀγγελάκι! Δέν εἶναι πάντα ἀγγελάκι.. γιατί καί τά παιδιά ἐπηρεάζονται πάρα πολύ ἀπό τούς γονεῖς, ἀντιγράφουν τούς γονεῖς καί, ἄν δέν πάρουν σωστή ἀγωγή, μπορεῖ νά γίνουν καί διαβολάκια. «Ἡ εἴσοδος τῆς Βασιλείας τῶν οὐρανῶν θά ἀποκλεισθεῖ ἀπό πολλά νήπια, ἐξαίτιας τῶν γονέων τους, ἐάν ἔδωσαν σ’ αὐτά κακή ἀνατροφή»28. 151

Ἀκοῦστε παράδειγμα: «Σ’ αὐτήν ἐδῶ τήν πόλη ζεῖ κάποιος ἄνθρωπος, πού εἶναι σέ ὅλους γνωστός· αὐτός λοιπόν, πρό τριῶν ἐτῶν, εἶχε ἕναν υἱό, ὁ ὁποῖος, ὅπως ὑποθέτω, θά ἦταν τότε πέντε ἐτῶν, τόν ὁποῖο ἐπειδή ὑπεραγαποῦσε σωματικά, δέν προσπαθοῦσε καθόλου νά τοῦ δώσει καλή ἀνατροφή»29, ὅπως δυστυχῶς συμβαίνει μέ πολλούς γονεῖς. Ἀγαποῦν τά παιδιά τους σωματικά, δηλαδή σαρκικά. Τά γεννοῦν κατά σάρκα, ὅπως ἔλεγε καί ὁ μακαριστός π. Σωφρόνιος, ὁ Γέροντας τοῦ Ἔσσεξ. Οἱ μητέρες λέει, σήμερα, γεννοῦν παιδιά κατά σάρκα. Δηλαδή κάνουν παιδιά κατά σάρκα καί ὄχι κατά πνεῦμα. Ἁπλῶς βιολογικά δηλαδή γεννοῦν, ὅπως γεννοῦν -συγγνώμη- τά ζῶα. Αὐτό θά πεῖ κατά σάρκα. Ἁπλῶς βιολογικά καί τό βλέπει κανείς καί τό ἀκούει κιόλας νά τό λένε, θέλω νά κάνω ἕνα παιδί, λέει ἡ κοπέλα ἄς ποῦμε… τώρα πῶς θά τό κάνει τό παιδί, δέν ἔχει καί τόση σημασία. Εἴτε ἐκτός γάμου εἴτε παιδί τοῦ σωλήνα… ὁτιδήποτε. Ἁπλῶς θέλω νά κάνω παιδί! Νά γεννήσει κατά σάρκα. Μά δέν εἶναι αὐτό πού σώζει ὅμως, οὔτε τή μάνα οὔτε τό παιδί. Θά πρέπει νά γεννήσει κατά πνεῦμα. Νά τό ἀναγεννήσεις δηλαδή. Αὐτό τό παιδί, πού θά σοῦ δώσει ὁ Θεός, νά τό βαφτίσεις, νά τό νουθετήσεις, νά τοῦ ἐμπνεύσεις τήν πίστη, τήν ἁγιότητα, τήν ὁποία φυσικά θά πρέπει νά ἔχεις κι ἐσύ γιά νά τοῦ τήν ἐμπνεύσεις, νά τοῦ τή δώσεις. Ἀλλιῶς θά τό κολάσεις καί μαζί μ’ αὐτό θά κολαστεῖς κι ἐσύ. Γιατί ἡ μητέρα καί ὁ πατέρας ἔχουν τεράστια εὐθύνη μπροστά στόν Θεό καί ὁ Θεός θά τούς πεῖ, γιατί ἔκανες αὐτό τό παιδί; Γιά νά τό κολάσεις; Οὔτε βεβαίως εἶναι σωστό καί τό ἄλλο, ἀφοῦ δέν μπορῶ νά τά μεγαλώσω, δέν κάνω παιδιά, ἀποφεύγω τήν τεκνογονία. Αὐτό εἶναι μεγαλύτερη ἁμαρτία, ὅταν κανείς ἔχει σχέσεις μέσα στόν γάμο καί ἀποφεύγει τήν τεκνογονία. Σ’ αὐτή λοιπόν τήν πόλη ζοῦσε ἕνας ἄνθρωπος τέτοιος, ὁ ὁποῖος ἀγαποῦσε σαρκικά τό παιδί του καί δέν τοῦ ἔδινε καθόλου καλή ἀνατροφή. «Ἐξαίτιας αὐτοῦ, τό παιδί, ὅταν κάποιος τό ἐνοχλοῦσε, συνήθιζε – πράγμα, πού, καί νά τό πῶ ἀκόμη, εἶναι ἐπικίνδυνο – νά βλασφημεῖ τήν μεγαλοσύνη τοῦ Θεοῦ»30. Μόλις τό πείραζαν, κάτι τό ἐνοχλοῦσε, βλασφημοῦσε. Μικρό παιδί! Λόγω τῆς κακῆς ἀνατροφῆς. Γιατί, μπορεῖ τό παιδάκι κάποια στιγμή νά ἀκούσει μιά βρισιά, νά τήν ἐπαναλάβει, δέν ξέρει καί καλά-καλά τί σημαίνει, καί ἀντί ὁ πατέρας νά τό μαλώσει, μπορεῖ νά γελάσει κιόλας. Θά πεῖ καί τό παιδί, κοίταξε ὁ μπαμπάς χαίρεται μ’ αὐτό πού κάνω, ἄρα θά τό ξανακάνω. Βλέπουμε τέτοια οἰκτρά περιστατικά καθημερινά. Νά σφάλλει τό παιδί καί ὁ μπαμπάς καί ἡ μαμά νά γελᾶνε, ἀντί νά ἐπιτιμήσουν καί νά μαλώσουν τό παιδί τους. «Τό παιδί λοιπόν αὐτό, ὅταν πρό τριῶν ἐτῶν ἔπεσε στήν περιοχή αὐτή μία θανατηφόρος ἐπιδημία, προσεβλήθη ἀπό αὐτήν καί ἦλθε στόν θάνατο. Ὅπως δέ ἐξιστοροῦν οἱ αὐτόπτες μάρτυρες, καθώς κρατοῦσε ὁ πατέρας στήν ἀγκαλιά 152

του τό παιδί, εἶδε τό ἴδιο τό παιδί τά πονηρά πνεύματα νά ἔρχονται κοντά του»31, ἀφοῦ εἶχε συγγενέψει μ’ αὐτά… τόσες φορές βλασφημοῦσε τόν Θεό. – Ποιός εἶναι ὁ βλάσφημος; Ὁ κατεξοχήν βλάσφημος εἶναι ὁ διάβολος. Δέν ξέρω ἄν ποτέ ἔχετε δεῖ δαιμονισμένο ἤ δαιμονισμένη πῶς βλασφημοῦν! Μιλάει ὁ δαίμονας μέσα ἀπό αὐτόν καί βλασφημεῖ τόν Θεό. Εἶδε, λοιπόν, τό παιδί αὐτούς μέ τούς ὁποίους εἶχε συγγενέψει, ἐξαιτίας τῆς κακῆς ἀγωγῆς τῶν γονέων. «Τότε τό παιδί ἄρχισε νά τρέμει», μέ τό πού εἶδε τούς δαίμονες νά ἔρχονται κοντά του «καί νά ἀνοιγοκλείνει τά μάτια του ἀπό φόβο, καί μέ ἀπόγνωση νά κραυγάζει πρός τόν πατέρα του: Πατέρα, σῶσε με, προφύλαξέ με. Συγχρόνως δέ, μέ τίς κραυγές αὐτές, ἔστρεφε τό πρόσωπό του πρός τό στῆθος τοῦ πατρός του, σάν νά ἤθελε νά κρυφθεῖ»32, νά πάει στήν ἀγκαλιά τοῦ πατέρα του. «Ὅταν ὁ πατήρ εἶδε τόν υἱό του νά τρέμει, τόν ρώτησε μέ ἀγωνία, τί βλέπει. Ὁ υἱός ἀπάντησε ἦλθαν κοντά μου μαῦροι ἄνθρωποι καί θέλουν νά μέ πάρουν μαζί τους. Μόλις τελείωσε τήν φράση του αὐτή, ἀμέσως –φοβερό!– βλασφήμησε τό ὄνομα τῆς Θείας Μεγαλωσύνης καί μέ τήν βλασφημία αὐτή ξεψύχησε»33. Βλέπετε τί φοβερό πράγμα! Τί φοβερό πράγμα… Δέν εἶναι ἀστεῖα τά πάθη καί οἱ δαίμονες καί οἱ ψυχές τῶν παιδιῶν μας. Πόσοι γονεῖς ἔρχονται καί μοῦ λένε διάφορα γιά τά παιδιά τους -κάνω μιά παρένθεση τώρα, νά μέ συγχωρέσετε- τά ὁποῖα συζοῦνε… χίλια δυό ἁμαρτήματα κάνουνε… καί τούς ρωτάω: – Εἶπες ποτέ στό παιδί σου νά φυλάξει τήν παρθενία του; Μέ κοιτᾶνε! – Καλά, ἐσύ ὁ πατέρας, ἡ μητέρα, εἶπες ποτέ στήν κόρη σου ὅτι πρέπει νά κρατήσει τήν ἁγνότητά της μέχρι τόν γάμο; Ὄχι, λέει, πάτερ, δέν τό εἶπα… – Τί περιμένεις τώρα νά θερίσεις; Θά θερίσεις πορνεῖες, προγαμιαῖες σχέσεις, ἐξώγαμα.. κι ἄν φτάσει στόν γάμο, ἀμέσως μετά διαζύγιο. Καί θά ἔχεις καί δυό-τρία κουτσούβελα νά τά μεγαλώνεις… καί νά κλαῖς… καί νά κλαίει κι αὐτή, νά πηγαίνει ἀπό δωμάτιο σέ δωμάτιο καί νά κλαίει… Λοιπόν, δέν εἶναι ἁπλά πράγματα. Ἔχουμε τεράστια εὐθύνη, καί εἰδικά οἱ γονεῖς, γιατί δέν λέμε τά σωστά πράγματα στά 153

παιδιά, δέν τούς κάνουμε σωστή ἀγωγή. Τά ἀφήνουν τά παιδιά ὅπως τύχει καί φυσικά τό παιδί θά πάει ἐκεῖ πού εἶναι τό πιό φαινομενικά εὔκολο. Τό πιό φαινομενικά εὔκολο εἶναι τό ἁμαρτωλό, τό ἐμπαθές. Ἡ ἀρετή φαίνεται δύσκολη, ἐνῶ εἶναι τό πιό εὔκολο, εἶναι τό φυσιολογικό μας. Ὅμως ὁ διάβολος τήν παρουσιάζει πολύ δύσκολο. Καί στήν ἐποχή μας… σοῦ λέει ἀδύνατο! Δέν ὑπάρχει τέτοια περίπτωση… – Νά κρατήσει τό παιδί σήμερα τήν ἁγνότητά του; Πάτερ, μπορεῖ; Δέν γίνεται… Ἔρχονται μητέρες καί πατέρες καί μοῦ λένε αὐτό τό πράγμα. Καί ὅταν τούς λέω, εἶχε τό παιδί σου προγαμιαῖες σχέσεις; Λέει, βέβαια πάτερ, φυσικά! Εἶναι φυσιολογικό, λέω, αὐτό; Λέει: Γίνεται νά μήν ἔχει;! Λέω, γίνεται! Ἐγώ ξέρω πολλά παιδιά πού δέν ἔχουν. Μέ κοιτᾶνε.. Λέω, δέν μέ πιστεύεις; Δυσκολεύεται νά μέ πιστέψει. Ὄχι, λέει, ἀφοῦ τό λέτε ἐσεῖς, σᾶς πιστεύω. Ἀλλοίμονο, ἄν ὁ Θεός μᾶς ζητάει πράγματα πού δέν γίνονται. Αὐτό εἶναι βλασφημία κατά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, νά λές ὅτι ἕνα παιδί σήμερα δέν εἶναι δυνατό νά φυλαχθεῖ ἁγνό καί καθαρό. Εἶναι σάν νά λές ὅτι ὁ Θεός μᾶς βάζει ἐντολές πού δέν μποροῦμε νά τίς τηρήσουμε καί μετά μᾶς κολάζει κιόλας. Ἄρα εἶναι ἄδικος… Φοβερή βλασφημία κατά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος! Καί αὐτή εἶναι πού δέν συγχωρεῖται ποτέ, ὅπως εἶπε τό Πνεῦμα τό Ἅγιο. Ὅταν ὁ πατέρας, λοιπόν, εἶδε αὐτά ὅλα καί εἶδε νά τελειώνει ἔτσι τό παιδί του, τί θά ἔκανε ἄραγε; Θά λυπήθηκε φοβερά καί ὑπερβολικά. «Γιά νά δείξει, δηλαδή, ὁ παντοδύναμος Θεός γιά ποιό ἁμάρτημα παρεδόθηκε τό παιδί σέ τέτοιους ὑπηρέτες, παρεχώρησε νά πεθάνει μέ αὐτό τό ἁμάρτημα, ἀπό τό ὁποῖο δέν προσπάθησε ὁ πατέρας του νά τό ἐμποδίσει ὅταν ζοῦσε»34. Μπορεῖ νά χασκογελοῦσε κιόλας, ὅταν τό ἄκουγε νά βλαστημάει. Ὅταν τό παιδί σου ξεπορτίζει καί πορνεύει τί κάνεις; Μήπως λές: καλά πᾶμε; Κάπου θά σκαλώσει, θά παντρευτεῖ κιόλας… τόν πετύχαμε τόν σκοπό μας… Ἔτσι λές; Κάηκες! «Αὐτό τό παιδί, πού ἀπό εὐσπλαγχνία ἀνεχόταν ὁ Θεός νά ζεῖ σάν βλάσφημος ἐπέτρεψε κατά τήν δικαία Του κρίση, νά βλασφημήσει ὅταν πέθανε, γιά νά ἐννοήσει καλῶς ὁ ἀμελής πατέρας τήν ἁμαρτία του». Βλέπετε, πῶς ὁ Θεός προσπαθεῖ νά μᾶς σώσει, ἔστω καί τήν τελευταία στιγμή! Καί μέσα ἀπό τόν θάνατο τῶν παιδιῶν μας νά μετανοήσουμε, νά προσευχηθοῦμε, νά ζητήσουμε τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ καί γιά μᾶς καί γιά τά παιδιά μας, ἔστω καί μετά τόν θάνατό τους! «Γιατί ἀδιαφορώντας αὐτός ὁ πατέρας γιά τήν ψυχή τοῦ μικροῦ παιδιοῦ του, ἀνέθρεψε γιά τήν γέεννα τοῦ πυρός ὄχι ἕνα μικρό ἀλλά ἕνα μεγάλο ἁμαρτωλό»35. Γιατί ἡ βλασφημία εἶναι τρομερή ἁμαρτία! Φοβερή ἁμαρτία εἶναι ἡ βλασφημία, μαζί μέ τίς ἐκτρώσεις καί τίς διαστροφές πού ἔχουν ἐπικρατήσει μέσα στόν γάμο σήμερα. Στήν ἐποχή μας εἶναι οἱ τρεῖς 154

μεγαλύτερες ἁμαρτίες πού ἔχουμε: ἡ βλασφημία, οἱ ἐκτρώσεις καί οἱ διαστροφές μέσα στόν γάμο. Οἱ τρεῖς φοβερότερες ἁμαρτίες, τίς ὁποῖες ἀποκάλυψε ἡ Παναγία σ΄ ἕναν Ἅγιο τοῦ καιροῦ μας καί εἶπε ὅτι γιά αὐτές τίς ἁμαρτίες θά πληρώσουμε πάρα πολύ οἱ Ἕλληνες. «Ἔλεγαν οἱ Γέροντες, ἀδελφοί, παιδεύσατε ἐσεῖς τά παιδιά, γιά νά μή σᾶς παιδεύσουν αὐτά»36. Φοβερή ἀλήθεια! Μόλις χθές διάβαζα ἕνα ἄρθρο πού μιλοῦσε γιά τό μπούλινγκ τῶν παιδιῶν ἐναντίον τῶν γονέων. Μέχρι τώρα μιλούσαμε γιά τό μπούλινγκ τῶν παιδιῶν μεταξύ τους στά σχολεῖα. Τώρα ὑπάρχει καί αὐτό τό φαινόμενο, πού ὅλο καί αὐξάνεται, μάλιστα ἀπό τό 2005 καί μετά. Ποιό; Οἱ γονεῖς τρῶνε ξύλο ἀπ’ τά παιδιά τους. Οἱ γονεῖς σήμερα ἔχουν γίνει ἄβουλοι, φοβικοί, μή τυχόν καί πῶ κάτι καί τό παιδάκι μου τραυματιστεῖ… μή τυχόν καί τό θίξουμε τό παιδί… τό στενοχωρήσουμε. Ἔτσι εἶσαι; Μετά ἀπό λίγο ἀρχίζουν τά βρισίδια καί τό ξύλο καί εἶναι πλέον παγκόσμιο φαινόμενο αὐτό, τά παιδιά νά δέρνουν τούς γονεῖς. Ἄρχισαν ν’ ἀσχολοῦνται μ’ αὐτό τώρα οἱ ψυχολόγοι καί οἱ κοινωνιολόγοι, πού μέχρι τώρα μᾶς λέγανε μή, μή, τά παιδάκια μήν τά πληγώσετε, μήν τούς πεῖτε τίποτα.. τώρα νά δοῦμε τί θά λένε… Λοιπόν, παιδεύσατε τά παιδία, ἵνα μή σᾶς παιδεύσουν αὐτά! Γιατί ὁ Θεός παραχωρεῖ νά παιδαγωγοῦνται οἱ γονεῖς μέσω τῶν παιδιῶν. Ἀλλά καί κάτι ἄλλο θέλω νά δοῦμε πρίν κλείσουμε. – Τί εἶδε αὐτό τό μωρό; Εἶδε τούς δαίμονες. Λίγο πρίν κοιμηθεῖ εἶδε τούς δαίμονες. Καί ὄχι μόνο αὐτό τό μωρό, πάρα πολλοί ἄνθρωποι λίγο πρίν φύγουν ἀρχίζουν νά βλέπουν τόν πνευματικό κόσμο. Λέει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Μαξίμοβιτς: «Συχνά αὐτή ἡ πνευματική ὅραση ἀρχίζει νά λειτουργεῖ στόν ἀποθνήσκοντα, ἀκόμα καί πρίν τόν θάνατό του καί ἐνόσω ἐξακολουθεῖ νά βλέπει τούς γύρω του», ὅπως αὐτό τό μωρό ἔβλεπε τόν πατέρα του. Ἔβλεπε, ὅμως, καί τούς μαύρους.«Ἀκόμα καί νά μιλᾶ μαζί τους, ὡστόσο βλέπει αὐτά πού οἱ ἄλλοι δέν μποροῦν νά δοῦν»37. Οἱ ἄλλοι δέν βλέπουν οὔτε τούς δαίμονες οὔτε τούς ἀγγέλους. «Αὐτή ἡ ἐμπειρία τῶν ἀποθνησκόντων ἔχει παρατηρηθεῖ», λέει ὁ π. Σεραφείμ Ρόουζ, «κατά τή διάρκεια τῶν αἰώνων, καί δέν ἀποτελεῖ κάποιο νέο σημερινό φαινόμενο». Πάντα συνέβαινε αὐτό. Πρέπει ὅμως νά ποῦμε τό ἑξῆς: «μόνο στήν περίπτωση τῶν θεόπεμπτων ὁραμάτων τῶν δικαίων, κατά τά ὁποῖα τούς ἐπισκέπτονται Ἄγγελοι καί Ἅγιοι, μποροῦμε νά εἴμαστε βέβαιοι ὅτι πράγματι πρόκειται γιά ὀντότητες ἀπό τόν ἄλλο κόσμο». Ἀντίστοιχα καί γιά τούς μαύρους ἀγγέλους, τούς δαίμονες, πού καί γιά αὐτούς εἴμαστε βέβαιοι. Ὑπάρχουν καί κάποιες περιπτώσεις πού βλέπουν συγγενεῖς τους, καί λένε, ἦρθε 155

ὁ πατέρας μου, ἦρθε ἡ μάνα μου… πού ἔχουν πεθάνει. Λέει ὁ π. Σεραφείμ «ἴσως ἀποτελοῦν μόνο ἕνα εἶδος «φυσικῆς» εἰσαγωγῆς στόν ἀόρατο κόσμο στόν ὁποῖο πρόκειται νά εἰσέλθει» ἡ ψυχή. Εἶναι μιά εἰσαγωγή. «Ἡ ἀληθινή φύση τῶν ὀπτικῶν εἰκόνων τῶν κεκοιμημένων, οἱ ὁποῖες ἐμφανίζονται κατόπιν, ἴσως εἶναι γνωστή μόνο στόν Θεό – δέν χρειάζεται νά προσπαθήσουμε νά τήν ἐξιχνιάσουμε»38. Τί εἶναι αὐτό τώρα; πράγματι ἦρθε ἡ μάνα του καί ὁ πατέρας του νά τόν ὑποδεχτοῦνε; Δέν ξέρουμε. Ὁ Θεός ξέρει τί εἶναι αὐτό. Πάντως εἶναι μία εἰσαγωγή στόν πνευματικό κόσμο ὅλο αὐτό. Ἐκεῖνο ὅμως πού εἶναι σίγουρο καί βέβαιο, εἶναι αὐτές οἱ ὁράσεις πού μᾶς περιγράφουν οἱ Ἅγιοι, ἤ αὐτές οἱ δαιμονικές πού διαβάσαμε ἐδῶ στόν Εὐεργετινό, πού πάλι τίς παραχωρεῖ ὁ Θεός γιά δική μας παιδαγωγία, αὐτῶν πού εἶναι γύρω ἀπό τόν ἀποθνήσκοντα. «Ὁ Θεός παραχωρεῖ αὐτήν τήν ἐμπειρία», τό νά ἀνοίγουν τά πνευματικά μάτια ἐκείνου πού πεθαίνει, «σάν τόν πιό ἔκδηλο τρόπο γιά νά πληροφορήσει τόν ἀποθνήσκοντα ὅτι ὁ ἄλλος κόσμος δέν εἶναι, σέ τελευταία ἀνάλυση, ἕνας τελείως ξένος τόπος, ὅτι ἡ ζωή σέ αὐτόν ἐπίσης χαρακτηρίζεται ἀπό τήν ἀγάπη πού αἰσθάνεται ὁ ἄνθρωπος γιά τούς οἰκείους του»39. Γι’ αὐτό καί παραχωρεῖ ὁ Θεός νά βλέπει κάποιους δικούς του ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ὑποτίθεται νά τόν ὑποδεχτοῦν στόν ἄλλο κόσμο. «Ὁ Ἐπίσκοπος Θεοφάνης ὁ Ἔγκλειστος ἐκφράζει συγκινητικά αὐτήν τήν ἀλήθεια λέγοντας στήν ἀποθνήσκουσα γυναίκα: Ἐκεῖ θά σέ συναντήσουν οἱ γονεῖς σου, οἱ ἀδελφοί καί οἱ ἀδελφές σου. Ὑποκλίσου βαθιά ἐνώπιόν τους, καί δῶσε τούς χαιρετισμούς μας, καί παρακάλεσέ τους νά προσεύχονται γιά μᾶς. Τά παιδιά σου θά τρέξουν γύρω σου, χαιρετώντας σε γεμάτα χαρά. Θά εἶσαι καλύτερα ἐκεῖ παρά ἐδῶ»40. Καί συνεχίζει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Μαξίμοβιτς: «Ὅταν ἀφήνει τό σῶμα, ἡ ψυχή βρίσκεται ἀνάμεσα σέ ἄλλα πνεύματα, ἀγαθά καί πονηρά. Συνήθως ἔχει τήν τάση νά πρόσκειται -νά πλησιάζει– σέ ἐκεῖνα πού εἶναι περισσότερο συγγενή μέ αὐτήν στό πνεῦμα»41. Ἄν εἶχε στή ζωή αὐτή σχέση μέ τά ἀγαθά πνεύματα, μέ τούς ἁγίους, καί βγαίνοντας ἀπό τό σῶμα, θά πάει πρός τά ἐκεῖ. Ἄν ἐδῶ εἶχε συγγενέψει μέ τούς πονηρούς δαίμονες καί στήν ἄλλη ζωή θά πάει πρός αὐτούς. «Ἐάν ὅσο καιρό βρισκόταν στό σῶμα τελοῦσε ὑπό τήν ἐπιρροή ὁρισμένων ἐξ αὐτῶν, θά παραμένει ἐξαρτημένη ἀπό τά ἴδια πνεύματα ὅταν ἀπομακρυνθεῖ ἀπό τό σῶμα, ὅσο δυσάρεστη κι ἄν εἶναι τελικά ἡ συνάντηση μαζί τους»42. 156

– Δούλευες στό μαῦρο ἀφεντικό σ’ αὐτή τή ζωή; Εἶσαι ἐξαρτημένος. Καί στήν ἄλλη ζωή πρός τά ἐκεῖ θά πᾶς. «Ἐδῶ ἔχουμε μία σοβαρή ὑπενθύμιση», λέει ὁ π. Σεραφείμ, «ὅτι ὁ ἄλλος κόσμος, παρότι δέν θά εἶναι παντελῶς ἄγνωστος γιά ἐμᾶς, δέ θά εἶναι, ὡστόσο, ἕνας τόπος «ἀνεμελιᾶς καί εὐτυχίας»43, ὅπως τόν παρουσιάζουν ὅλοι οἱ πλανεμένοι στίς λεγόμενες ἐπιθανάτιες ἐμπειρίες. Δέν εἶναι ἕνας τόπος «ὅπου θά πραγματοποιήσουμε εὐχάριστες συναντήσεις μέ ἀγαπημένους μας, ἀλλά μία συνάντηση «πνευματικῆς φύσης», ἡ ὁποία θά ἐλέγξει τήν προδιάθεση τῆς ψυχῆς μας σέ αὐτήν τή ζωή, ἐάν δηλαδή κλίνει περισσότερο πρός τούς Ἀγγέλους καί τούς ἁγίους μέσω μιᾶς ζωῆς ἀρετῆς καί ὑπακοῆς στίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ ἤ ἐάν, μέσω τῆς ὀλιγωρίας ἤ τῆς ἀπιστίας, κλίνει περισσότερο πρός τά πεπτωκότα πνεύματα». Βλέπετε τί ὡραῖα τό λέει ἐδῶ ὁ π. Σεραφείμ; Εἶναι μιά συνάντηση πνευματικῆς φύσης, πῶς προδιατέθηκε σ’ αὐτή τή ζωή ἀπέναντι στήν ἀρετή καί στήν κακία, στόν Θεό καί στούς δαίμονες. – Μέ ποιούς συγγένεψες; Μέ τόν Θεό καί τούς Ἁγίους καί τούς Ἀγγέλους ἤ μέ τούς δαίμονες; Ἀνάλογα μέ τήν προδιάθεση, θά κλίνεις καί στή ζωή μετά τήν ἔξοδο τῆς ψυχῆς σου ἀπό τό σῶμα πρός αὐτούς. «Ὅπως ἔχει πολύ σωστά δηλώσει ὁ Ἐπίσκοπος Θεοφάνης ὁ Ἔγκλειστος, ἀκόμα καί ἡ δοκιμασία στά ἐναέρια τελώνια μπορεῖ κάλλιστα νά ἀποδειχθεῖ περισσότερο μία δοκιμασία πειρασμῶν παρά κατηγοριῶν»44. Ξέρουμε ὅτι τά τελώνια εἶναι ὁμάδες δαιμόνων, οἱ ὁποῖες ἔχουν μιά εἰδικότητα ἀνάλογα μέ τήν ἁμαρτία. Ὑπάρχουν τά τελώνια τοῦ ψεύδους, τά τελώνια τῆς λύπης, τά τελώνια τῆς χρωματοπροσωπίας γιά τίς γυναῖκες πού βάφονται -καί τούς ἄντρες- τά τελώνια τῆς πορνείας κ.λ.π. Περίπου εἴκοσι ὁμάδες τελωνίων. Αὐτά, μᾶς λένε οἱ Ἅγιοι, κατηγοροῦν τήν ψυχή καί, ἄν τήν βροῦν ἔνοχη, τήν ἁρπάζουν καί τή ρίχνουν στήν κόλαση καί δέν μπορεῖ πλέον νά προχωρήσει ἡ ψυχή στόν Θεό. Ἀλλά λέει ἐδῶ ὁ Ἅγιος Θεοφάνης δέν εἶναι τόσο ἡ κατηγορία. Ἀλλά τί εἶναι; Εἶναι οἱ πειρασμοί. Ἡ ἴδια ἡ ψυχή ἀνάλογα μέ τό φορτίο πού ἔχει ἀπό αὐτή τή ζωή καί τήν ἐξάρτηση πού ἔχει, ἄν ἄς ποῦμε περάσει ἀπό τό δαιμόνιο μέ τό ὁποῖο εἶναι ἐξαρτημένη ἀπό αὐτή τή ζωή, θά κολλήσει, δέν θά μπορέσει νά προχωρήσει. Τό δαιμόνιο αὐτό θά τήν ἁρπάξει. Δέν θά μπορέσει νά ξεφύγει τόν πειρασμό. Ἕνα ἁπλό παράδειγμα: Ἕνας πόρνος πού ἔχει μάθει στή ζωή νά ζεῖ ἔτσι πορνικά, ἑλκύεται ἀπό αὐτό τό δαιμόνιο καί ὅταν πάει νά προχωρήσει πρός τά πάνω ἡ ψυχή του, αὐτό τό δαιμόνιο θά τήν ἑλκύσει καί θά πάει ἐκεῖ, θά 157

κολλήσει. Δέν θά μπορέσει νά προχωρήσει στόν Θεό. Γι’ αὐτό λέει ἐδῶ ὁ Ἅγιος Θεοφάνης, εἶναι πιό πολύ μιά δοκιμασία πειρασμῶν παρά κατηγοριῶν. Καί ὁ Ἀντίχριστος, ξέρετε, τελικά θά ἔρθει, ὄχι ἀναγκαστικά καί ἐπιβλητικά, ἀλλά θά τόν ζητήσουν οἱ ἄνθρωποι. Θά ἑλκυστοῦν πρός αὐτόν καί θά τόν ἑλκύσουν, θά τόν τραβήξουν. Γι’ αὐτό καί ὁ διάβολος λέει «τί μέ κατηγορεῖτε;.. ἀφοῦ ἐσεῖς μέ κρατᾶτε σφιχτά στόν κόρφο σας.. μοῦ λέτε νά φύγω κι ἀπ’ τήν ἄλλη μέ κρατᾶτε γερά!». Ἐμεῖς λοιπόν εἶναι πού πᾶμε στόν δαίμονα, δέν εἶναι ὁ δαίμονας ὅτι μᾶς τραβάει. Ἀλλά ἔχουμε συγγενέψει μαζί του καί αὐτό θά εἶναι καί τό ἐμπόδιο κατά τήν ἔξοδό μας, ἄν δέν τό ἔχουμε ἐξαλείψει, δέν τό ἔχουμε σβήσει ἀπό ἐδῶ αὐτό τό ἐμπόδιο μέ τή μετάνοια. Δέν ἔχουμε διώξει τίς ἐξαρτήσεις μας δηλαδή. Λές σέ μιά γυναίκα, πάψε νά βάφεσαι, καί λέει, δέν μπορῶ πάτερ. Γιατί δέν μπορεῖς; Εἶναι ἐξάρτηση αὐτό. Αὐτό τό δαιμόνιο μετά θά σέ σταματήσει, τό τελώνιο τῆς χρωματοπροσωπίας, διότι θά ἔχεις τήν ἐξάρτηση. Ἀπό ἐδῶ τήν ἔχεις, ἤδη τήν ἔχεις. – Μετά θά μπορέσεις νά τοῦ ξεφύγεις αὐτοῦ τοῦ δαίμονα; Δέν θά μπορέσεις. Ὅπως δέν μπορεῖς ἐδῶ, δέν θά μπορέσεις καί μετά θάνατον νά προχωρήσεις στόν Θεό. Αὐτό εἶναι ἀκριβῶς πού λέει σέ πιάνει τό τάδε τελώνιο. Ἤ ὁ ἄλλος πού ἔχει μάθει νά ζεῖ πορνικά καί δέν μπορεῖ νά μαζέψει τά μάτια του, τοῦ λές πρόσεχε τά μάτια σου καί λέει, δέν μπορῶ! Μέ τό πού βλέπει ἕναν ἄνθρωπο ἑτερόφυλο, δέν μπορεῖ νά μαζέψει τά μάτια του. Γιατί; Ἔχει ἐξάρτηση. Ἔχει γίνει δοῦλος σ’ αὐτόν τόν δαίμονα. Ἔ, αὐτός ὁ δαίμονας θά τόν σταματήσει μετά, ἄν δέν τό ἐξαλείψει αὐτό σ’ αὐτή τή ζωή, δέν μετανοήσει. «Ἄν καί καμιά ἀπολύτως ἀμφιβολία δέν ὑπάρχει περί τῆς ὕπαρξης μέλλουσας κρίσης, τόσο τῆς Μερικῆς ἀμέσως μετά τόν θάνατο, ὅσο καί τῆς Τελικῆς στό τέλος τοῦ κόσμου, ἡ ἀπόφαση πού θά ὁρίσει ὁ Θεός θά συμφωνεῖ», προσέξτε, δέν εἶναι ὅτι ὁ Θεός μᾶς πετάει στήν κόλαση ἄσπλαχνα, πολύ αὐστηρά, ἀλλά τί; Ὁ Θεός θά ὁρίσει καί ὁ ὁρισμός του θά συμφωνεῖ «μέ τήν ἐσωτερική προδιάθεση»45, θά τό θέλουμε κι ἐμεῖς αὐτό πού θά ὁρίσει ὁ Θεός! Δυστυχῶς… Θά πεῖς: – Θά θέλουμε τήν κόλασή μας; Ναί! – Θά θέλουμε τούς δαίμονες; Ναί! 158

– Γιατί τώρα πόσοι ἄνθρωποι ἐπιλέγουν τούς δαίμονες καί ὄχι τόν Χριστό; Πόσοι ἄνθρωποι ἐπιλέγουν τίς νυκτερινές διασκεδάσεις τοῦ Σαββάτου καί ἀπορρίπτουν τήν Θεία Λειτουργία τῆς Κυριακῆς; Ἠθελημένα τό κάνουν. Συνειδητά τό κάνουν. Ἡ ἐσωτερική μας προδιάθεση, λοιπόν, εἶναι πού θά καθορίσει ποῦ θά πᾶμε. Δέν εἶναι ὅτι μᾶς κολάζει ὁ Θεός, μόνοι μας κολαζόμαστε. Ἡ ἐσωτερική προδιάθεση «τήν ὁποία ἔχει ἀναπτύξει μέσα της ἡ ψυχή ἀπέναντι σέ Ἐκεῖνον – τόν Χριστό– καί στά πνευματικά ὄντα»46, τούς Ἁγίους, τούς Ἀγγέλους ἤ τούς δαίμονες καί τά πάθη. Ὁ Θεός νά μᾶς ἐλεήσει καί ἐμεῖς νά ἐλεήσουμε τήν ψυχή μας καί νά τά πάρουμε ὅλα αὐτά σοβαρά ὑπόψη. Δέν τά λέμε γιά νά καταθλιβοῦμε καί νά ἀπελπιστοῦμε, ἀλλά γιά νά κινητοποιηθοῦμε ὅσο ἔχουμε καιρό. Στήν παροῦσα ζωή ἔχουμε καιρό, νά διώξουμε τίς ἐξαρτήσεις καί νά προδιατεθοῦμε σωστά. Νά ἔχουμε σωστή προετοιμασία, προδιάθεση καί νά συγγενέψουμε μέ τόν Θεό καί μέ τούς Ἁγίους. Αὐτοί νά γίνουνε φίλοι μας, ὁπότε καί μετά θάνατον θά εἴμαστε μαζί τους. Ὑπάρχει κάτι πού θέλετε νά ρωτήσετε, νά συζητήσουμε; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ἐρ. : Τίς ἁμαρτίες πού ἔχουμε ἐξομολογηθεῖ νά τίς θυμόμαστε; Καί κάτι ἀκόμη, ἕνας ἄνθρωπος πού ἔχει ὅλη του τή ζωή μέ κατάθλιψη καί ἀντικαταθλιπτικά, ἄν τελευταία στιγμή τῆς ζωῆς του μετανοήσει καί ἐξομολογηθεῖ, θά συνεχίσει ἡ κατάθλιψη; Ἀπ. : Ἐφόσον ἔχουμε μετανοήσει, ἔχουμε ἐλευθερωθεῖ ἀπό τίς ἐξαρτήσεις μας, φεύγουν, σβήνουν αὐτά. Δέν τά θυμᾶται ὁ Θεός, ἄρα οὔτε κι ἐμεῖς θά τά θυμόμαστε. Ἐφόσον ἔχει μετανοήσει ὅμως… Ἕνας πού μετανοεῖ τελευταία στιγμή, μετανοεῖ;, ρωτάω. Εἶναι ἐρώτημα… Θά σᾶς πῶ καί κάτι ἄλλο, ὅλοι αὐτοί οἱ παπποῦδες καί οἱ γιαγιάδες πού ἔρχονται στήν ἐκκλησία εἶναι ὄντως μετανοημένοι; Ἐγώ βάζω ἕνα ἐρωτηματικό. Ξέρετε πόσα ἐμπόδια βρίσκω στήν διαπαιδαγώγηση τῶν πνευματικῶν μου παιδιῶν, ἰδίως τῶν μικρῶν παιδιῶν, ἀπό αὐτούς τούς παπποῦδες καί τίς γιαγιάδες πού ὑποτίθεται εἶναι τῆς ἐκκλησίας; Κι ὅμως λένε: Γιατί τό ἐγγονάκι μου νά μή φορέσει κανένα παντελονάκι; Λέει ὁ παππούς καί ἡ γιαγιά στό ἐγγόνι: Δέν βρῆκες ἀκόμα φίλο; Δέν ἔχεις μιά φίλη;, νά λέει στό ἀγόρι ἡ γιαγιά, πῶς θά παντρευτεῖς; Κατά τά ἄλλα πάει στήν ἐκκλησία… μπορεῖ νά ἐξομολογεῖται κιόλας. Μετανόησε; Καθόλου! Δέν μετανόησε 159

καθόλου. Δέν εἶναι ἁπλό πράγμα ἡ μετάνοια οὔτε εὔκολο. Πρέπει νά τό πάρουμε πολύ στά σοβαρά, ὁπότε, φυσικά φεύγει καί ἡ κατάθλιψη, φεύγουν ὅλα. Ἀλλά γιατί μιά ζωή εἶναι στήν κατάθλιψη καί τελευταία στιγμή μετάνιωσε; Καί δέν τό εἶχε καταλάβει πιό πρίν;… Μακάρι, ἐγώ δέν τό ἀποκλείω, νά γίνει κι αὐτό πού λέτε. Ἀλλά γιατί νά τό ἀφήσουμε γιά τελευταία στιγμή; Ἤ ὅπως λένε μερικοί στά παιδιά «τώρα νέα εἶσαι, τώρα νέος εἶσαι, δικαιολογεῖται..». Τό ἄκουσα καί ἀπό κάποιον… τέλος πάντων, ἄς μήν πῶ περισσότερα… Καί τί θά πεῖ, ἐπειδή εἶσαι νέος – νέα πρέπει νά ἁμαρτάνεις σαρκικά καί νά καλλιεργεῖς πονηρούς λογισμούς καί πάθη; Ἴσα-ἴσα ἀπό νέος ν’ ἀρχίσεις νά ζεῖς τήν μετάνοια, ἀπό νέος νά ζεῖς τήν ἀγγελική ζωή καί δέν ἔχεις νά χάσεις τίποτε. Νά μπεῖς στήν μακαριότητα τοῦ Θεοῦ ἐδῶ καί τώρα. Καί ὄχι ὅπως λένε κάποιοι, ζῆσε τή ζωή σου τώρα καί μετά θά πᾶς καί στήν ἐκκλησία, στά γεράματα.. Ὅ,τι περισσέψει, τά ἀποκαΐδια σου νά τά δώσεις στόν Θεό… Ἄν μπορέσεις κι αὐτά… Ἀρχ. Σάββας Ἁγιορείτης https://hristospanagia3.blogspot.com/ 1 Εὐεργετινός, ἐκδ. Συναξαριστής, 2001 (στό ἑξῆς: Εὐεργετινός). 2 Ἰωάν. 14, 2. 3 Εὐεργετινός. 4 Ὅ.π. 5 Ὅ.π. 6 Ματθ. 13, 30: «συλλέξατε πρῶτον τά ζιζάνια καί δήσατε αὐτά εἰς δέσμας πρός τό κατακαῦσαι». 7 Εὐεργετινός. 8 Ὅ.π. 9 Ὅ.π. 10 Ὅ.π. 11 Ὅ.π. 12 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο, Ρόουζ Σεραφείμ Ἱερομόναχος, ἐκδ. ΜΥΡΙΟΒΙΒΛΟΣ, 2014, (στό ἑξῆς: Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο). 13 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 14 Ὅ.π. 15 Κολ. 3, 10. 16 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 17 Ὅ.π. 18 Ὅ.π. 19 Ὅ.π. 160

20 Εὐεργετινός. 21 Ὅ.π. 22 Ματθ. 5, 8. 23 Εὐεργετινός. 24 Ὅ.π. 25 Ὅ.π. 26 Μάρκ. 16, 16. 27 Εὐεργετινός. 28 Ὅ.π. 29 Ὅ.π. 30 Ὅ.π. 31 Ὅ.π. 32 Ὅ.π. 33 Ὅ.π. 34 Ὅ.π. 35 Ὅ.π. 36 Ὅ.π. 37 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 38 Ὅ.π. 39 Ὅ.π. 40 Ὅ.π. 41 Ὅ.π. 42 Ὅ.π. 43 Ὅ.π. 44 Ὅ.π. 45 Ὅ.π. 46 Ὅ.π. 161

Ὀρθόδοξη Διδασκαλία Περί τῶν Ἀγγέλων Μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ, σκέφτηκα σήμερα νά συνεχίσουμε σχετικά μέ τήν ἔξοδο τῆς ψυχῆς ἀπό τό σῶμα, τό ὁποῖο ἔχει πολύ ἐνδιαφέρον. Σκέφτηκα νά δοῦμε κι ἕνα βιβλίο πού ἔχει γράψει ἕνας σύγχρονος ἁγιασμένος ἄνθρωπος, κεκοιμημένος τώρα, ὁ π. Σεραφείμ Ρόουζ, τό ὁποῖο ἔχει τίτλο: «Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο»καί ὑπότιτλο: «Οἱ Μεταθανάτιες ἐμπειρίες στό φῶς τῆς Ὀρθόδοξης Διδασκαλίας»1. Ὅπως λέει στήν εἰσαγωγή ὁ π. Ἰωάννης Δρογγίτης, ὁ ὁποῖος ἐπιμελήθηκε αὐτό τό βιβλίο, «Ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἀναπτύσσεται σέ ἕνα κοσμικό περιβάλλον καί ἔχει δεχθεῖ μία παιδεία οὐμανιστική στό πνεῦμα τοῦ εὐρωπαϊκοῦ διαφωτισμοῦ», δηλαδή μιά παιδεία πού βασίζεται στή λογική καί ὄχι στήν κάθαρση τῆς καρδιᾶς, ὅπως μᾶς διδάσκει ἡ ὀρθόδοξη θεολογία, αὐτός ὁ ἄνθρωπος λοιπόν, πού ἔχει ὡς κυβερνήτη του τή λογική, δηλαδή ὅ,τι πίπτει στίς αἰσθήσεις, τό ὁποῖο ἐπεξεργάζεται μετά μέ τόν ἐγκέφαλο, «στέκεται μέ ἀμηχανία» μπροστά στό φαινόμενο τοῦ θανάτου, ἀκόμα καί στό τί εἶναι «ἀγάπη, μετάνοια, εὐλάβεια καί ἄλλα. Ἀδυνατεῖ νά τά κατανοήσει καί νά τά ἑρμηνεύσει, γιατί τά προσεγγίζει ὄχι μέ νοῦ «καθηγεμόνα καί αὐτοκράτορα», ὅπως λέει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, «ἀλλά ἀποπροσανατολισμένο καί «δοῦλο τῶν ἀλόγων παθῶν»2. Ἕναν νοῦ, δηλαδή, σκοτισμένο ἀπό τά πάθη. Γι’ αὐτό σκέφτηκα ὅτι πρέπει νά δοῦμε τήν Ὀρθόδοξη διδασκαλία γιά τό θέμα αὐτό, ἡ ὁποία ὄντως ὑπάρχει καί δέν εἶναι ἀσαφής καί συγκεχυμένη. Οἱ Ἅγιοι Πατέρες μᾶς ἔχουν δώσει ὅλα τά βασικά στοιχεῖα γύρω ἀπό τό θέμα τοῦ θανάτου καί τοῦ τί ἀκολουθεῖ μετά τόν θάνατο. Μέσα ἀπό τά συναξάρια, μέσα ἀπό τίς διδασκαλίες τῶν Ἁγίων, ἀλλά καί μέσα ἀπό τίς ἐμπειρίες τῶν Ἁγίων θά δοῦμε σιγά-σιγά τήν Ὀρθόδοξη διδασκαλία. Σήμερα ὑπάρχει βέβαια καί πολλή φιλολογία, πολλά βιβλία γράφονται καί πολλά περιοδικά ἐκδίδονται, τά ὁποῖα ἔχουν σχέση μέ τά φαινόμενα αὐτά γύρω ἀπό τόν θάνατο, μέ τίς ἐπιθανάτιες ἤ μεταθανάτιες ἐμπειρίες, μέ τήν παραψυχολογία κ.λ.π. Θά δεῖτε ὅτι ὁ π. Σεραφείμ Ρόουζ χρησιμοποιεῖ καί τέτοιες καταγραφές, μαρτυρίες, ἐμπειρίες, ἔρευνες, πού ἔχουν κάνει ἄθεοι, ἀγνωστικιστές, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δέν σχετίζονται μέ τήν Ὀρθοδοξία, μπορεῖ νά εἶναι προτεστάντες ἤ ἁπλῶς γιατροί, ἐπιστήμονες, ψυχίατροι, ψυχολόγοι κ.λ.π. Καί παρουσιάζει αὐτή τήν θέση τους σέ ἀντιδιαστολή μέ αὐτό πού ἐμεῖς ἔχουμε ὡς ἐμπειρία τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία εἶναι καταγραμμένη στήν Ἁγία Γραφή καί στούς Ἁγίους Πατέρες. Ἔτσι μπορεῖ νά καταδειχτεῖ ἡ πλάνη ὅλων αὐτῶν τῶν διδασκαλιῶν καί τῶν θέσεων. Ἀλλά ἀπό τήν ἄλλη πλευρά βλέπουμε καί κάτι ἄλλο, ὅτι ἐπιβεβαιώνεται μέσα ἀπό τήν ἀρνητική πλανεμένη διδασκαλία αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων ὅτι ὄντως ὑπάρχει ἡ μετά θάνατον ζωή. Καί ὄχι μόνο αὐτό, ἀλλά ὅτι ὑπάρχει καί ὁ διάβολος, ὑπάρχει καί ἡ πλάνη, καί ὁ διάβολος μετασχηματίζεται καί σέ ἄγγελο φωτός3. 162

Ἔχουμε ὑπόψη μας πολλά περιστατικά, τά ἔχουμε ἤδη ἀναφέρει ἀπό τόν Εὐεργετινό, γιά τό πῶς ἐξέρχεται ἡ ψυχή τῶν ἀνθρώπων καί τό πῶς πολλές φορές συμβαίνουν ὑπερφυσικά φαινόμενα, ἰδίως ὅταν ἕνας ἄνθρωπος εἶναι ἅγιος. Ἔχουμε ὑπόψη μας ἐπίσης, ἐμπειρίες ἁγίων πού πληροφορήθηκαν γιά τήν ὕπαρξη τῶν τελωνίων, τῶν ἐναερίων δαιμονικῶν πνευμάτων, τά ὁποῖα προσπαθοῦν νά δυσκολέψουν τήν ψυχή κατά τήν πορεία της πρός τόν Θεό. Θά πρέπει νά δοῦμε λίγο ποιά εἶναι ἡ Ὀρθόδοξη διδασκαλία γιά τούς Ἀγγέλους, ἔτσι ὥστε νά ἔχουμε μία βάση καί νά μποροῦμε νά ἑρμηνεύσουμε τίς, δαιμονικές κατά βάση, ἐμπειρίες σ’ αὐτούς τούς ἀνθρώπους πού ἀναφέραμε προηγουμένως. Ἄς δοῦμε λοιπόν, σιγά-σιγά, τήν διδασκαλία μας γιά τούς Ἀγγέλους. «Γνωρίζουμε ἀπό τούς λόγους τοῦ ἴδιου τοῦ Χριστοῦ», λέει ὁ π. Σεραφείμ, «ὅτι μετά τόν θάνατο τήν ψυχή τήν συναντοῦν Ἄγγελοι. «Ἐγένετο δέ ἀποθανεῖν τόν πτωχόν καί ἀπενεχθῆναι αὐτόν ὑπό τῶν ἀγγέλων εἰς τόν κόλπον Ἀβραάμ»4»5. Συνέβη νά πεθάνει ὁ πτωχός καί νά βρεθεῖ ἀπό τούς ἀγγέλους στόν κόλπο τοῦ Ἀβραάμ, λέει στό κατά Λουκᾶν Εὐαγγέλιο. Ἐπίσης, «τό Εὐαγγέλιο μᾶς πληροφορεῖ γιά τή μορφή μέ τήν ὁποία ἐμφανίζονται οἱ Ἄγγελοι» καί ἔχει σημασία αὐτό, γιατί οἱ συγγραφεῖς, πού σᾶς εἶπα προηγουμένως, πού ἀσχολοῦνται μέ τίς ἐπιθανάτιες ἐμπειρίες μιλοῦνε κι αὐτοί γιά κάποια φωτεινή μορφή, πού συναντοῦν κατά τήν ἔξοδό τους ἀπό τό σῶμα, ἀλλά αὐτή ἡ φωτεινή μορφή εἶναι ἀκαθόριστη. Ἐνῶ ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας, μᾶς μιλάει γιά καθορισμένη μορφή πού ἔχουν οἱ Ἄγγελοι. «Ἄγγελος γάρ Κυρίου καταβάς ἐξ οὐρανοῦ», λέει στό κατά Ματθαῖον, «ἦν δέ ἡ ἰδέα αὐτοῦ ὡς ἀστραπή καί τό ἔνδυμα αὐτοῦ λευκόν ὡσεί χιών»6. Ἄγγελος Κυρίου κατέβηκε ἀπό τόν οὐρανό, τό πρόσωπό του ἦταν σάν ἀστραπή καί τό ἔνδυμά του σάν τό χιόνι. Συγκεκριμένος δηλαδή καί καθορισμένος. Καί πάλι λέει «ἄνδρες δύο ἐπέστησαν αὐταῖς ἐν ἐσθήσεσιν ἀστραπτούσαις»7, στό κατά Λουκάν Εὐαγγέλιο. «Σέ ὅλη τή διάρκεια τῆς ἱστορίας τοῦ Χριστιανισμοῦ οἱ Ἄγγελοι φανερώνονται μέ τήν ἴδια αὐτή μορφή». Δηλαδή πῶς; «Ὡς ἐξαστράπτοντες νεανίσκοι περιβεβλημένοι στολή λευκή». Ἔτσι ἐμφανίζονται οἱ Ἄγγελοι καί «ἡ εἰκονογραφική παράδοση σχετικά μέ τήν ἐμφάνιση Ἀγγέλων παραμένει ἐπίσης σταθερή διαμέσου τῶν αἰώνων». Δηλαδή, οἱ ὀρθόδοξοι ἁγιογράφοι πάντα, κατά τόν ἴδιο τρόπο, ἀπεικονίζουν τούς Ἀγγέλους, ὡς ἐξαστράπτοντες νεανίσκους, σάν νέους οἱ ὁποῖοι ἀστράπτουν, εἶναι ὁλόφωτοι. Καί «συχνά μέ φτερά, τά ὁποῖα ἀποτελοῦν ἕνα συμβολικό χαρακτηριστικό», γιά νά μᾶς δείξουν τό ἔργο τῶν Ἀγγέλων, τό ὁποῖο εἶναι ἡ διακονία. Ὅπως λέει πάλι ἡ Ἁγία Γραφή εἶναι «πνεύματα, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα»8, τά ὁποῖα ὑπηρετοῦν – διακονοῦν ταχύτατα ἐμᾶς τούς ἀνθρώπους μεταφέροντας τίς βουλές τοῦ Θεοῦ καί βοηθώντας μας νά ἐκπληρώνουμε τίς βουλές τοῦ Θεοῦ. Καί τό ἄλλο ἔργο τῶν Ἀγγέλων, ὅπως εἶναι καταγραμμένο στά ἱερά μας βιβλία, εἶναι ἡ δοξολογία τοῦ Θεοῦ, ἡ διαρκής ὑμνολογία τοῦ Θεοῦ. 163

«Ἡ Ἑβδόμη Οἰκουμενική Σύνοδος τοῦ 787 μ.Χ. ὅρισε ὅτι οἱ Ἄγγελοι θά πρέπει πάντα νά ἀπεικονίζονται μόνο κατ’ αὐτόν τόν τρόπο, δηλαδή ὡς ἄνθρωποι», ὄχι μέ ἄλλη μορφή. Αὐτό πού βλέπουμε στίς δυτικές ζωγραφιές, δέν τίς λέω εἰκόνες, κάτι ἀγγελάκια παχουλά, οἱ λεγόμενοι ««ἐρωτιδεῖς» τῆς Δυτικῆς τέχνης τῆς Ἀναγέννησης καί τῶν κατοπινῶν περιόδων εἶναι παγανιστικῆς ἔμπνευσης», δηλαδή ἔρχονται ἀπό τούς εἰδωλολάτρες «καί δέν ἔχουν καμιά σχέση μέ τούς ἀληθινούς Ἀγγέλους»9. Βλέπουμε τώρα ἕνα στοιχεῖο πλάνης πού ἔχει μπεῖ μέσα στόν Παπισμό. «Μάλιστα, ὄχι μόνον ὅσον ἀφορᾶ τήν καλλιτεχνική ἀναπαράσταση Ἀγγέλων, ἀλλά καί στή συνολική διδασκαλία περί πνευματικῶν ὄντων, ἡ σύγχρονη Ρωμαιοκαθολική καί Προτεσταντική Δύση ἔχει κατά πολύ ἀπομακρυνθεῖ ἀπό τή διδασκαλία τῆς Ἁγίας Γραφῆς καί τῆς ἀρχαίας Χριστιανικῆς παράδοσης». Αὐτά πού ζωγραφίζουν στίς ζωγραφιές τους δηλαδή οἱ παπικοί ὡς ἀγγέλους δέν εἶναι Ἄγγελοι. Εἶναι ὄντα, τά ὁποῖα ἔχουν ἔρθει ἀπό τήν εἰδωλολατρία καί ἔχουνε παρεισφρήσει σ’ αὐτήν τήν θρησκευτική ζωγραφική τῆς Δύσης. «Εἶναι σημαντικό νά γνωρίζουμε αὐτό τό σφάλμα, ἐάν θέλουμε νά κατανοήσουμε τήν ἀληθινή χριστιανική διδασκαλία γιά τήν πορεία τῆς ψυχῆς μετά τόν θάνατο»10. Ἕνας Ἅγιος, σύγχρονος σχεδόν, Ρῶσος, «ὁ Ἐπίσκοπος Ἰγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ (κοιμήθηκε τό 1867), παρατήρησε αὐτό τό σφάλμα καί ἀφιέρωσε ἕναν ὁλόκληρο τόμο ἀπό τά Ἔργα του τόσο γιά νά τό ἀποκαλύψει, ὅσο καί γιά νά παραθέσει τήν ἀληθινή Ὀρθόδοξη διδασκαλία σχετικά μέ τό θέμα», δηλαδή τῆς πλάνης πού ὑπάρχει στή Δύση ὅσον ἀφορᾶ τούς Ἀγγέλους καί τά πνευματικά ὄντα. Ἐπίσης, μία ἄλλη πλάνη γενικότερη εἶναι αὐτή πού ἦρθε ἀπό τήν φιλοσοφία τοῦ Ντεκάρτ, τοῦ Καρτέσιου, φιλόσοφος τοῦ 17ου αἰῶνα. Τί λέει αὐτή ἡ φιλοσοφία; «Καθετί πού βρίσκεται ἔξω ἀπό τόν ὑλικό κόσμο ἀνήκει ἁπλῶς στόν κόσμο τοῦ «ἀμιγοῦς πνεύματος»». Ἔχουμε δύο πράγματα μόνο δηλαδή: ὕλη καί πνεῦμα. Καί μέσα στό πνεῦμα «τοποθετεῖ καί τόν ἄπειρο Θεό, στό ἴδιο ἐπίπεδο μέ τά πεπερασμένα πνεύματα, Ἀγγέλους, δαίμονες, ψυχές ἀποθανόντων»11. Τά ἐξισώνει ὅλα αὐτή ἡ φιλοσοφία. Μιά τέτοια ἰδέα ὁπωσδήποτε εἶναι πλανεμένη. Τί σχέση ἔχει ὁ ἄκτιστος Θεός μέ τά κτιστά πνεύματα, μέ τούς Ἀγγέλους καί τούς δαίμονες; Καμία σχέση! Ὁ ἕνας εἶναι ὁ Δημιουργός καί τά ἄλλα δημιουργήματα. Ὅμως μέ βάση αὐτή τήν φιλοσοφία ὕλη – πνεῦμα ἐξισώνεται ὁ Θεός μέ τά κτιστά πνεύματα. Σήμερα, «αὐτή ἡ ἰδέα εἶναι ἐξαιρετικά διαδεδομένη, ἄν καί ὅσοι τήν ἀσπάζονται δέν ἀντιλαμβάνονται τίς πλήρεις συνέπειές της, καί ἐξηγεῖ ἕνα μεγάλο μέρος τῆς σύγχυσης πού διέπει τόν σύγχρονο κόσμο , ὅσον ἀφορᾶ τά «πνευματικά» θέματα»12. Βλέπετε σήμερα μιλᾶνε γιά «πνευματικά» θέματα, γιά «πνευματικές» ἐκδηλώσεις. Ὁτιδήποτε ἔχει σχέση μέ τόν πολιτισμό κ.λ.π. τό λένε «πνευματικές» ἐκδηλώσεις, «πνευματικά» ἱδρύματα.. καί μέσα ἐκεῖ βάζουνε τά πάντα, καί τά πονηρά πνεύματα καί τίς διδασκαλίες τους. Ὅλα αὐτά θεωροῦνται «πνευματικές» ἐκδηλώσεις. Ὅπως λέγαμε, ἀκόμα καί «Οἱ μάγισσες τῆς Σμύρνης» καί ὅλα αὐτά τά διαβολικά πράγματα θεωροῦνται στοιχεῖα πνευματικά, τῆς λαϊκῆς μας παράδοσης. 164

Ἔτσι λοιπόν «ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον ἐκδηλώνεται γιά καθετί πού βρίσκεται ἔξω ἀπό τόν ὑλικό κόσμο, συχνά μέ ἐλάχιστη διάκριση μεταξύ τοῦ τί εἶναι θεῖο, ἀγγελικό, δαιμονικό, ἤ ἁπλῶς καί μόνο ἀποτέλεσμα ἀσυνήθιστων ἀνθρώπινων δυνάμεων ἤ καί τῆς φαντασίας»13. Ὑπάρχει μιά τεράστια σύγχυση σήμερα στόν κόσμο. Μπερδεύεται τό θεῖο μέ τό ἀγγελικό, μέ τό δαιμονικό, μέ τό φανταστικό ἤ καί μέ τό ἁπλά ἀνθρώπινο, τό ὁποῖο κάποτε ἐκδηλώνεται μέ κάποιες ἔντονες δυνάμεις, οἱ ὁποῖες δέν εἶναι τίποτα ἄλλο παρά ἀνθρώπινες δυνάμεις. Δέν ὑπάρχει, δηλαδή, ἡ στοιχειώδης διάκριση. «Γιά νά κατανοήσουμε τήν Ὀρθόδοξη διδασκαλία περί Ἀγγέλων καί ἄλλων πνευμάτων, πρέπει πρῶτα νά ἀπαλλαγοῦμε ἀπό τήν ὑπεραπλουστευμένη σύγχρονη διάκριση «ὕλης – πνεύματος». Ἡ ἀλήθεια εἶναι πολύ πιό σύνθετη ἀπό αὐτήν τή διάκριση, ἀλλά καί ταυτόχρονα τόσο «ἁπλή» πού ὅσοι εἶναι ἀκόμα ἱκανοί νά τήν πιστεύουν, μᾶλλον θά θεωρηθοῦν ἀπό πολύ κόσμο ὡς «ἀφελῶς προσηλωμένοι στό γράμμα»14, στήν Ἁγία Γραφή, στούς Ἁγίους Πατέρες. Ἐμεῖς ἐκεῖ θέλουμε νά εἴμαστε προσηλωμένοι καί θά δεῖτε ὅτι ἐμεῖς εἴμαστε στήν ἀλήθεια. «Ὁ Ἐπίσκοπος Ἰγνάτιος γράφει: «Ὅταν ὁ Θεός ἀνοίξει τούς πνευματικούς ὀφθαλμούς ἑνός ἀνθρώπου, αὐτός τότε μπορεῖ νά δεῖ τά πνεύματα μέ τή δική τους μορφή. Οἱ Ἄγγελοι, ὅταν ἐμφανίζονται στούς ἀνθρώπους, ἔχουν πάντοτε ἀνθρώπινη μορφή». Παρομοίως, σύμφωνα μέ τόν Ἐπίσκοπο Ἰγνάτιο, «ἀπό τήν Ἁγία Γραφή καθίσταται φανερό ὅτι ἡ ἀνθρώπινη ψυχή ἔχει τή μορφή ἀνθρωπίνου σώματος, ἀκριβῶς ὅπως τά ἄλλα δημιουργημένα πνεύματα»15. Γι’ αὐτό βλέπετε καί στήν εἰκόνα τῆς κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου, ὁ Χριστός μας κρατάει στά χέρια Του τήν ψυχή τῆς Παναγίας μας. Εἶναι μέ ἀνθρώπινη μορφή. Ἕνας μικρός ἄνθρωπος εἶναι. Ἔτσι εἶναι ἡ μορφή τῆς ψυχῆς. Αὐτά δέν εἶναι συμβολικά, εἶναι πραγματικά καί βασίζονται στήν ἐμπειρία τῶν Ἁγίων μας. «Γιά νά τό ἀποδείξει αὐτό ὁ Ἐπίσκοπος Ἰγνάτιος παραθέτει ἕνα πλῆθος ἀποσπασμάτων ἀπό Πατερικές πηγές». Λέει ἄς ποῦμε: «Ὁ Μέγας Βασίλειος στό ἔργο του, περί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, «ὡς πρός τίς Ἀγγελικές δυνάμεις ἡ μέν οὐσία αὐτῶν εἶναι πνεῦμα ἀέριο ἤ ἴσως πῦρ ἄυλον. Γι’ αὐτό καί βρίσκονται σέ συγκεκριμένο τόπο καί γίνονται ὁρατοί μέ τήν ἐμφανίσή τους σέ ἀξίους ὑπό τήν μορφή τῶν δικῶν τους σωμάτων». Ὅποιοι εἶναι ἄξιοι, βλέπουν τούς Ἀγγέλους ὅπως εἶναι, μέ τή μορφή τους. «Ἐπίσης, «γιά τούς Ἀγγέλους πιστεύεται ὅτι καθένας ἀπό αὐτούς βρίσκεται σέ ὁρισμένο τόπο»16, λέει πάλι ὁ Μέγας Βασίλειος, δέν εἶναι πανταχοῦ παρόντες. Πανταχοῦ παρών εἶναι μόνο ὁ Θεός, παντοῦ δηλαδή. Τό Ἅγιο Πνεῦμα εἶναι πανταχοῦ παρόν. Οἱ Ἄγγελοι δέν εἶναι. Εἶναι σ’ ἕναν συγκεκριμένο τόπο. «Ὁ Ἄγγελος, ὁ ὁποῖος παρουσιάσθηκε στόν Κορνήλιο, δέν βρισκόταν ταυτοχρόνως καί δίπλα στόν Φίλιππο, ἐνῶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος συνομιλοῦσε μέ τόν Ζαχαρία στό θυσιαστήριο, δέν βρισκόταν συγχρόνως καί στή θέση του στόν οὐρανό». Εἶχε 165

μετακινηθεῖ, ἦταν δίπλα στόν Ζαχαρία, στό θυσιαστήριο μέσα στόν ναό τοῦ Σολομῶντος. «Παρόμοια, διδάσκει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος: «Κι ἀπό τήν Τριάδα», τήν Ἁγία Τριάδα πού εἶναι τρία φῶτα καί ἕνα φῶς, «φῶτα δεύτερα βασιλικά πού λάμπουν, εἶναι οἱ λαμπροί Ἄγγελοι, χωρίς μορφή, πού στόν μεγάλο θρόνο σάν πνεύματα πανάλαφρα στέκονται ὁλόγυρά του, φλόγα καί πνεύματα θεϊκά, γοργά πετοῦν στά αἰθέρια». Ἔτσι λοιπόν, οἱ Ἄγγελοι, ἐνῶ εἶναι «πνεύματα» καί «πυρός φλόγα», ὅπως διαβάζουμε στήν Ἁγία Γραφή, «ὁ ποιῶν τούς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα καί τούς λειτουργούς αὐτοῦ πυρός φλόγα»17, καί ἐνοικοῦν σέ ἕναν κόσμο, ὅπου δέν ἰσχύουν οἱ γήινοι νόμοι πού διέπουν τόν χῶρο καί τόν χρόνο», ἐντούτοις εἶναι περιορισμένοι ἀπό τόν χῶρο καί τόν χρόνο, «καί ἐνεργοῦν μέ τέτοιους «ὑλικούς» τρόπους, ἄν μποροῦμε νά τούς ὀνομάσουμε ἔτσι, πού μερικοί Πατέρες δέν διστάζουν νά ἀναφέρονται στά «ἀέρια σώματα» τῶν Ἀγγέλων»18. Κάποτε ρώτησαν καί τόν Ἅγιο Παΐσιο, πού εἶχε δεῖ Ἀγγέλους, πῶς εἶναι. Καί εἶχε πεῖ, εἶναι κάτι πολύ λεπτό. Αὐτό πού λένε καί ἐδῶ οἱ Ἅγιοι. Βλέπετε πῶς συμφωνοῦν ὅλοι οἱ Ἅγιοι Πατέρες. Τό σῶμα τους εἶναι κάτι πολύ λεπτό, ἀέρια σώματα. «Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός, συνοψίζοντας κατά τόν 8ο αἰῶνα τήν διδασκαλία τῶν προγενέστερων Πατέρων, ἀναφέρει: «ὁ Ἄγγελος λέγεται ἀσώματος καί ἄυλος, ὅταν συγκρίνεται μέ μᾶς, γιατί καθετί πού συγκρίνεται μέ τόν Θεό, τόν μόνο ἀσύγκριτο, βρίσκεται παχύ καί ὑλικό». Σέ σχέση μέ μᾶς εἶναι ἄυλοι, ἀλλά ἔχουν μιά ὑλικότητα. Ὁ μόνος πραγματικά ἄυλος εἶναι ὁ Θεός. Ἀκόμα, λέει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης, «Οἱ Ἄγγελοι εἶναι περιγραπτοί. Ὅταν βρίσκονται στόν οὐρανό, δέν βρίσκονται στή γῆ», ἔχουν περίγραμμα. «Καί ὅταν στέλνονται ἀπό τόν Θεό στή γῆ, δέν μένουν στόν οὐρανό. Δέν περιορίζονται ἀπό τείχη καί πόρτες καί κλειδαριές καί σφραγίσματα, γιατί δέν ἔχουν ὅρια. Βέβαια, λέγω ὅτι δέν ἔχουν ὅρια, γιατί δέν φανερώνονται ὅπως ἀκριβῶς εἶναι στούς ἀξίους, σ’ αὐτούς πού θά θελήσει ὁ Θεός νά φανερωθοῦν, ἀλλά μέ μετασχηματισμό, ὅπως μποροῦν νά τούς δοῦν αὐτοί πού τούς βλέπουν»19. Ἀλλά εἴπαμε, ἡ ἐμπειρία τῶν Ἁγίων μας εἶναι ἴδια, ὅτι σέ μᾶς τούς ἀνθρώπους ἐμφανίζονται σάν ἄνθρωποι. Μετασχηματίζονται καί γίνονται ἔτσι, ὥστε νά μποροῦμε νά τούς δοῦμε. Ἀλλά πάντοτε φαίνονται σάν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐξαστράπτοντες. «Λέγοντας ὅτι οἱ Ἄγγελοι «δέν φανερώνονται ὅπως ἀκριβῶς εἶναι», ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός δέν βρίσκεται σέ ἀντίφαση μέ τόν Ἅγιο Βασίλειο, ὁ ὁποῖος διδάσκει ὅτι οἱ Ἄγγελοι ἐμφανίζονται «ὑπό τήν μορφή τῶν δικῶν τους σωμάτων». Καί οἱ δύο αὐτές δηλώσεις εἶναι ἀληθεῖς, ὅπως φαίνεται σέ πολυάριθμες φανερώσεις Ἀγγέλων στήν Παλαιά Διαθήκη. Ἔτσι, ὁ Ἀρχάγγελος Ραφαήλ ἦταν ἐπί πολλές ἑβδομάδες ὁ συνταξιδιώτης τοῦ Τωβία». Τό βιβλίο «Τωβίτ» τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης μᾶς περιγράφει αὐτό τό γεγονός. Ὁ Τωβίας συνταξιδεύει γιά πολλές ἑβδομάδες μ’ ἕναν Ἀρχάγγελο χωρίς νά τόν γνωρίζει. Νομίζει πώς εἶναι ἄνθρωπος, ἔχει μορφή ἀνθρώπου. Εἶναι ὁ Αρχάγγελος Ραφαήλ «χωρίς ποτέ νά κινήσει τήν παραμικρή 166

ὑποψία ὅτι δέν ἦταν ἄνθρωπος. Ὡστόσο, ὅταν ὁ Ἀρχάγγελος ἀποκάλυψε στό τέλος ποιός ἦταν, εἶπε: «πάσας τάς ἡμέρας ὠπτανόμην ὑμῖν, καί οὐκ ἔφαγον οὐδέ ἔπιον, ἀλλά ὅρασιν ὑμεῖς ἐθεωρεῖτε»20. Δηλαδή, ὅλες τίς ἡμέρες πού σᾶς ἐμφανιζόμουνα, δέν ἔφαγα καί δέν ἤπια τίποτα, ἀλλά ἐσεῖς φαινομενικά μέ βλέπατε νά τρώω καί νά πίνω. Φαινόταν σάν ἄνθρωπος, ἀλλά δέν ἦταν ἄνθρωπος. Φαινόταν ὅτι ἔτρωγε καί ἔπινε, ἀλλά δέν ἔτρωγε καί δέν ἔπινε. «Ἀλλά καί οἱ τρεῖς Ἄγγελοι πού ἐμφανίστηκαν στόν Ἀβραάμ», ἡ γνωστή φιλοξενία τοῦ Ἀβραάμ, πού εἶναι εἰκονογραφικός τύπος τῆς Ἁγίας Τριάδος, «ἔδωσαν τήν ἐντύπωση ὅτι ἔτρωγαν καί ἐξελήφθησαν ὡς ἄνθρωποι», ἀλλά ἦταν Ἄγγελοι καί ὁ ἕνας δέν ἦταν Ἄγγελος ἀλλά ὁ Μεγάλης Βουλῆς Ἄγγελος, ὁ Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ. «Παρομοίως, ὁ Ἅγιος Κύριλλος Ἱεροσολύμων, στίς Κατηχήσεις του μᾶς πληροφορεῖ, σχετικά μέ τόν Ἄγγελο πού ἐμφανίστηκε στόν Δανιήλ, ὅτι «ὁ προφήτης Δανιήλ κατατρόμαξε καί ἔβαλε τό πρόσωπό του στή γῆ, μόνο καί μόνο πού τοῦ φανερώθηκε ὁ Ἀρχάγγελος Γαβριήλ, καί μέχρι πού πῆρε ὁ Ἄγγελος ἀνθρώπινη μορφή, δέν τόλμησε νά ἀπαντήσει ὁ προφήτης». Ὅμως, στό βιβλίο τοῦ Δανιήλ διαβάζουμε, ὅτι ἀκόμα καί στήν πρώτη του ἀπαστράπτουσα παρουσία, ὁ Ἄγγελος εἶχε ἐπίσης ἀνθρώπινη μορφή, μόνο πού ἡ λαμπρότητά της ἦταν τόσο μεγάλη, «τό πρόσωπό του εἶχε τήν λάμψη τῆς ἀστραπῆς, τά μάτια του ἔλαμπαν σάν λαμπάδες πυρός, οἱ βραχίονές του καί τά σκέλη του ὡσάν στίλβων χαλκός»21, σάν ἕνας χαλκός πού ἀστράφτει, «ὥστε νά μήν μποροῦν νά τήν ἀντέξουν οἱ ἀνθρώπινοι ὀφθαλμοί». Γι’ αὐτό μετά μειώθηκε ἡ λαμπρότητά του, γιά νά μπορέσει νά τόν δεῖ ὁ Δανιήλ. «Συνεπῶς, ἡ ἐξωτερική ἐμφάνιση ἑνός Ἀγγέλου εἶναι ἡ ἴδια μέ τήν ἐμφάνιση ἑνός ἀνθρώπου, ἀλλά ἐπειδή τό ἀγγελικό «σῶμα» δέν εἶναι ὑλικό καί ἐπειδή αὐτή καί μόνο ἡ ὅραση τῆς πύρινης, λαμπερῆς του ἐξωτερικῆς ἐμφάνισης εἶναι ἀρκετή γιά νά ἀποσβολώσει ὁποιονδήποτε ἄνθρωπο πού βρίσκεται ἀκόμα μέσα στή σάρκα, οἱ ἐμφανίσεις Ἀγγέλων πρέπει ἀναγκαστικά νά προσαρμόζονται στούς ἀνθρώπινους ὀφθαλμούς καί ἔτσι νά φαίνονται λιγότερο λαμπερές καί νά ἐμπνέουν δέος ἀπ’ ὅ,τι στήν πραγματικότητα. Σχετικά μέ τήν ἀνθρώπινη ψυχή ἐπίσης, ὁ ἱερός Αὐγουστίνος διδάσκει στό ἔργο του «Ἡ πολιτεία τοῦ Θεοῦ» ὅτι, ὅταν ἡ ψυχή ἀποχωρισθεῖ ἀπό τό σῶμα, «ὁ ἄνθρωπος πού βρίσκεται σέ μία τέτοια κατάσταση, καθαρῶς πνευματική καί ὄχι σωματική, βλέπει τόν ἑαυτό του τόσο ὅμοιο πρός τό σῶμα του, ὥστε νά μήν μπορεῖ νά διακρίνει καμιά ἀπολύτως διαφορά». Αὐτές οἱ ἐξωσωματικές ἐμπειρίες πού καταγράψανε ἄνθρωποι ὄχι ὀρθόδοξοι, οὔτε πιστοί, ἄθεοι, ἀγνωστικιστές, γιατροί κ.λ.π. περιγράφουν αὐτό ἀκριβῶς τό πράγμα. Ἔβλεπε, αὐτός πού βγῆκε ἀπό τό σῶμα του, τούς γιατρούς πού ἦταν ἀπέναντί του καί εἶχαν σκύψει πάνω ἀπό τό σῶμα του, τό πτῶμα του, καί ἔλεγε: Τί γίνεται; Ἐγώ εἶμαι ἐδῶ, εἶμαι κι ἐκεῖ! Δέν ἔβλεπε καμιά διαφορά. Καί βλέπετε πῶς αὐτοί οἱ ἄνθρωποι τώρα , πού κάνουνε μιά ἐπιστημονική ἔρευνα, ἐπιβεβαιώνουν τήν ἀλήθεια τῆς πίστεώς μας, ὅτι ὄντως μετά θάνατον ἡ ψυχή ἔχει συνείδηση. Δέν παύει νά ὑπάρχει ὁ ἄνθρωπος μετά θάνατον. Ὅπως εἶναι πρίν, εἶναι καί μετά, καί δέν βλέπει καμία διαφορά. Βλέπετε παραξενευότανε αὐτός ὁ 167

ἄνθρωπος. Ἔλεγε, καλά, ἐγώ εἶμαι ἐδῶ καί τό σῶμα μου εἶναι ἐκεῖ; Καί ἐγώ νιώθω νά εἶμαι κι ἐδῶ κι ἐκεῖ; Ἀκριβῶς , λοιπόν, αὐτό ἐπιβεβαιώνει τήν ὀρθόδοξη πίστη μας, ὅτι ναί, ὑπάρχει ζωή μετά θάνατον καί ὅτι ἡ ψυχή δέν πάει σέ μία κατάσταση νάρκης ἤ ὕπνου, ἀλλά ζεῖ, καί μάλιστα ἔχει καί πιό ἔντονη δραστηριότητα. Γιατί ὅλοι αὐτοί λένε, ὅτι ὁ νοῦς μας δούλευε πολύ πιό ἔντονα, ὅταν βγήκαμε ἀπό τό σῶμα. «Ἡ ἀλήθεια αὐτή», πού λέει ὁ Ἅγιος Αὐγουστίνος, ὅτι ὁ ἄνθρωπος, ὅταν βγεῖ ἀπό τό σῶμα του βλέπει τόν ἑαυτό του ὅμοιο πρός τό σῶμα του ὅπως ἦταν ἐδῶ στή γῆ, καί καμιά διαφορά δέν βλέπει, «ἔχει σήμερα εὐρέως ἐπιβεβαιωθεῖ ἀπό τίς προσωπικές ἐμπειρίες τῶν πιθανῶς χιλιάδων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐπαναφερθεῖ στή ζωή στήν ἐποχή μας»22. Σᾶς εἶπα, ὑπάρχουν ἐπιστήμονες πού ἔχουν καταγράψει τίς μαρτυρίες ἀνθρώπων πού γύρισαν πίσω καί περιέγραψαν πῶς αἰσθάνονταν, ὅταν βγῆκαν ἀπό τό σῶμα τους. «Ὅμως, ὅταν ὁμιλοῦμε περί «σωμάτων» τῶν Ἀγγέλων καί τῶν ἄλλων πνευμάτων, πρέπει νά προσέχουμε νά μήν ἀποδίδουμε σέ αὐτούς κανένα χονδροειδῶς ὑλικό χαρακτηριστικό. Ἐν κατακλείδι, ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός διδάσκει: «τῆς ὁποίας οὐσίας μόνος ὁ κτίστης γνωρίζει τό εἶδος καί τόν ὅρο». Τί οὐσία ἔχουν οἱ Ἄγγελοι; Κανένας δέν ξέρει, μόνο ὁ Θεός. «Στή Δύση, ὁ ἱερός Αὐγουστίνος», ὁ ὁποῖος εἶναι καί δικός μας Ἅγιος, Ὀρθόδοξος,«ἔγραψε ὅτι εἶναι ἀκριβῶς τό ἴδιο εἴτε προτιμοῦμε νά ὁμιλοῦμε περί «ἀερίων σωμάτων» τῶν δαιμόνων καί ἄλλων πνευμάτων, εἴτε ἁπλῶς τά ἀποκαλοῦμε «ἀσώματα»23. Τά ἀποκαλοῦμε ἀσώματα, γιατί εἴπαμε, σέ σχέση μέ μᾶς πού ἔχουμε σῶμα φαίνονται ἀσώματοι. Ἔχουν μιά ὑλικότητα, μιά οὐσία, γιατί πραγματικά ἄυλος εἶναι μόνο ὁ Θεός. «Οἱ ἀληθινοί Ἄγγελοι πάντα ἐμφανίζονται μέ τίς δικές τους μορφές, μόνο λιγότερο ἐξαστράπτοντες ἀπ’ ὅ,τι εἶναι στήν πραγματικότητα καί ἐνεργοῦν ἀποκλειστικά μέ σκοπό νά ἐκπληρώσουν τό θέλημα καί τίς ἐντολές τοῦ Θεοῦ». Εἶναι «πνεύματα, εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα»24. «Ἀπό τήν ἄλλη, οἱ πεπτωκότες ἄγγελοι», οἱ δαίμονες, «ἐμφανίζονται μερικές φορές μέ τή δική τους μορφή τήν ὁποία ὁ ὅσιος Σεραφείμ τοῦ Σάρωφ περιέγραψε, ἀπό τήν προσωπική του ἐμπειρία, ὡς «φρικιαστική», καί ὁ Ἅγιος Παΐσιος ἐπίσης. Ὅταν τοῦ εἴπανε, θέλουμε νά δοῦμε ἕναν δαίμονα… λέει, γιατί νά τόν δεῖς; Ἀπαίσια μορφή! «Συνήθως ἐμφανίζονται μέ διάφορες ἄλλες μορφές». Ὄχι μέ τή δική τους μορφή τήν ἀπαίσια, τή φρικώδη, ἀλλά μέ ἄλλες μορφές μέ σκοπό νά ἐξαπατήσουν. Θυμηθεῖτε πάλι αὐτό πού εἴπαμε στήν ἀρχή, μετασχηματίζονται καί σέ Ἄγγελο φωτός! Γιά νά παραπλανήσουν… «καί κάνουν πολλά «θαύματα», ψευτοθαύματα, «μέ τίς δυνάμεις πού κατέχουν λόγω τῆς ὑποτέλειάς τους στόν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος»25, τόν ἑωσφόρο. «Ὁ ἰδιαίτερος τόπος διαμονῆς τους εἶναι ὁ ἀέρας», στόν ἀέρα ὑπάρχουν αὐτά τά πνεύματα τά πονηρά, «καί κύρια ἀποστολή τους εἶναι νά βάζουν σέ πειρασμό ἤ νά τρομάζουν τούς ἀνθρώπους καί ἔτσι νά τούς παρασύρουν μαζί τους στήν ἀπώλεια». Εἴτε τρομάζουν εἴτε παρασύρουν σέ ἁμαρτία. «Ὁ ἀγώνας τοῦ Χριστιανοῦ κατευθύνεται ἐναντίον τῶν δαιμόνων». Γι’ αὐτό καί λέγει ὁ Ἀπόστολος στήν πρός 168

Ἐφεσίους «ὅτι οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ πάλη πρός αἷμα καί σάρκα, ἀλλά πρός τάς ἀρχάς, πρός τάς ἐξουσίας, πρός τούς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, πρός τά πνευματικά τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις»26»27. Δέν διεξάγουμε πάλη μέ σάρκα καί αἷμα, δέν παλεύουμε μέ ἀνθρώπους πού ἔχουν σάρκα καί αἷμα, ἀλλά μέ τίς ἀρχές, μέ τίς ἐξουσίες, μέ τούς κοσμοκράτορες τοῦ σκοτεινοῦ τούτου κόσμου, μέ τά πονηρά πνεύματα στούς οὐρανούς. Ἔχουμε πόλεμο, ἔχουμε μάχη συνεχή οἱ χριστιανοί. Μπορεῖ νά μήν τούς βλέπουμε, γιατί ὁ Θεός δέν τό ἐπιτρέπει, ἀλλά αὐτή εἶναι ἡ πραγματικότητα. «Ὁ ἱερός Αὐγουστίνος, στήν ὄχι ἰδιαιτέρως γνωστή πραγματεία του «Ἡ Μαντεία τῶν Δαιμόνων», τήν ὁποία ἔγραψε ὅταν τοῦ ζητήθηκε νά ἑρμηνεύσει μερικές ἀπό τίς πολλές δαιμονικές φανερώσεις στόν ἀρχαῖο παγανιστικό κόσμο», μᾶς λέει πῶς δροῦν οἱ δαίμονες. Λέει: «ἡ φύση τῶν δαιμόνων εἶναι τέτοια, ὥστε ἡ ἀντιληπτική ἱκανότητα τοῦ ἀερίου σώματος ὑπερβαίνει εὔκολα αὐτήν τῶν γήινων σωμάτων». Ἀντιλαμβάνεται πολύ περισσότερο καί ταχύτερα ἀπό ἐμᾶς πού ἔχουμε τό γήινο σῶμα. «Καί ἡ ταχύτητά τους, ἐπίσης, λόγω τῆς μεγαλύτερης κινητικότητας τοῦ ἀερίου σώματος, ξεπερνᾶ ἀσύγκριτα ὄχι μόνο τήν ταχύτητα μέ τήν ὁποία κινοῦνται οἱ ἄνθρωποι καί τά ἄγρια ζῶα, ἀλλά ἀκόμα καί αὐτή μέ τήν ὁποία πετοῦν τά πουλιά. Διαθέτοντας αὐτές τίς ἱκανότητες, χάρη στίς ἰδιότητες τοῦ ἀερίου σώματος, δηλαδή τήν ὀξύτητα ἀντίληψης καί τήν ταχύτητα κίνησης, προβλέπουν καί ἀποκαλύπτουν πολλά πράγματα πού ἔχουν παρατηρήσει πολύ πρίν αὐτά συμβοῦν»28. Ἔχεις ἕναν θεῖο λ.χ. στήν Ἀμερική πού πέθανε καί ἐσύ δέν τό ξέρεις. Ἐνῶ κοιμᾶσαι, στόν δείχνει στό ὄνειρό σου νεκρό. Ξυπνᾶς τήν ἄλλη μέρα καί μαθαίνεις τήν εἴδηση καί λές, νά ὀρίστε, μοῦ βγῆκε τό ὄνειρο! Ἀλλά δέν εἶναι τίποτα ἄλλο παρά μία δαιμονική πλάνη, μία δαιμονική ἀπάτη. Ἐπειδή ὁ διάβολος εἶναι πιό γρήγορος, ἔφερε τήν εἴδηση πιό γρήγορα. Εἶδε τί συνέβη στήν Ἀμερική καί ἦρθε καί σοῦ τό εἶπε στόν ὕπνο. Γιατί; Γιά νά σέ μάθει νά πιστεύεις στά ὄνειρα, ὁπότε κάποια στιγμή θά σοῦ πεῖ κι ἕνα ψέμα, θά τό πιστέψεις καί θά σέ παραπλανήσει. «Ὅταν γίνεται κάτι τέτοιο, οἱ ἄνθρωποι θαυμάζουν, ἐξαιτίας τῆς βραδύτητας τῆς γήινης ἀντίληψής τους», λέει ὁ Ἅγιος Αὐγουστίνος. Ἀλλά δέν ὑπάρχει τίποτα θαυμαστό σ’ αὐτό. Ἁπλῶς τρέχει πιό γρήγορα καί σοῦ δίνει τήν εἴδηση. «Οἱ δαίμονες ἐπίσης, ἐπειδή ὑπάρχουν ἐπί μακρά χρονική περίοδο», δέν ζοῦνε ὅπως ἐμεῖς 70-80 χρόνια. Χιλιάδες χρόνια ζωῆς ἔχουν. Ἀπό τότε πού δημιουργήθηκαν δηλαδή καί ἐξέπεσαν εἶναι πολλά χρόνια. «Ἔχουν συσσωρεύσει μία πολύ μεγαλύτερη πείρα τῶν γεγονότων σέ σύγκριση μέ τούς ἀνθρώπους»29. Ἔτσι μποροῦν νά κάνουν καί κάποιες προβλέψεις μέ βάση αὐτά πού ἔχουν ὡς δεδομένα καί πολλές φορές πέφτουν μέσα. Πολλές φορές δέν πέφτουν μέσα ὅμως, ἐξαπατῶνται καί γελιοποιοῦνται. Ἀλλά ἐπειδή ἀκριβῶς ἔχουν πολλή ἐμπειρία, γι΄ αὐτό καίπρολέγουν πολλά ἀπό αὐτά πού θά συμβοῦν καί κάνουν πολλά ψευτοθαύματα. «Πολλά ἀπό τά «θαύματα» καί τά ὀπτικά τεχνάσματα τῶν δαιμόνων περιγράφονται στήν ἐκτενή ὁμιλία τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου τοῦ Μεγάλου, στόν βίο του, πού συνέγραψε 169

ὁ Ἅγιος Ἀθανάσιος. Στό ἴδιο ἐπίσης ἔργο γίνεται ἀναφορά στά «ἐλαφρύτερα σώματα» τῶν δαιμόνων. Καί στόν βίο τοῦ Ἁγίου Κυπριανοῦ», πού γιορτάζουμε σήμερα, «πρώην μάγου, βρίσκουμε πολυάριθμες περιγραφές δαιμονικῶν μεταμορφώσεων καί θαυμάτων, ὅπως τά διηγεῖται κάποιος πού εἶχε ἐνεργό συμμετοχή σέ αὐτά. Μία κλασική περιγραφή δαιμονικῆς δραστηριότητας συναντοῦμε στήν ἕβδομη καί ὄγδοη ἀπό τίς Διαλέξεις τοῦ Ἁγίου Ἰωάννη τοῦ Κασσιανοῦ, τοῦ μεγάλου Πατέρα τῆς Γαλατίας, ὁ ὁποῖος ἔζησε τόν 5ο αἰῶνα», ὀρθόδοξος ἅγιος, «καί πρῶτος μετέφερε τήν πλήρη διδασκαλία τοῦ Ἀνατολικοῦ μοναχισμοῦ στή Δύση». Μετέφερε τό μοναχικό πνεῦμα, τή μοναχική ζωή, στή Δύση, στήν Εὐρώπη. Τί λέει ὁ Ἅγιος Κασσιανός; «Εἶναι τόσο μεγάλο τό πλῆθος τῶν πονηρῶν πνευμάτων, τά ὁποῖα πληροῦν τόν ἐναέριο χῶρο πού ἐκτείνεται μεταξύ οὐρανοῦ καί γῆς καί πετοῦν στόν χῶρο αὐτό μή μένοντας ἀδρανή ἀλλά μέσα σέ ταραχή καί θόρυβο, ὥστε ἡ Θεία Πρόνοια γιά τό δικό μας ὄφελος ἔχει κρύψει καί ἀπομακρύνει αὐτά τά πνεύματα ἀπό τά βλέμματα τῶν ἀνθρώπων»30. Σκεφτεῖτε νά βλέπαμε ὅλα αὐτά τά πνεύματα πού γεμίζουν τόν ἐναέριο χῶρο ἀπό τή γῆ μέχρι τόν οὐρανό! Καί μάλιστα λέει, εἶναι σέ ἀταξία, σέ ταραχή καί σέ θόρυβο. Φυσικά! Οἱ δαίμονες δέν ἔχουν εἰρήνη, ἀταξία ἔχουνε. Οὔτε τάξη οὔτε ἡσυχία ἔχουνε. Θόρυβο ἔχουνε καί ἀκαταστασία. «Ἐάν δέν εἶχε γίνει αὐτό», ἐάν δέν μᾶς τούς ἔκρυβε δηλαδή ὁ Θεός, ἡ Θεία Πρόνοια, «οἱ ἄνθρωποι θά καταλαμβάνονταν ἀπό ἀνυπόφορο τρόμο καί θά ἦταν ἕτοιμοι νά καταρρεύσουν, ἐξαιτίας τοῦ φόβου μήπως τούς ἐπιτεθοῦν οἱ δαίμονες ἤ τοῦ φρικιαστικοῦ θεάματος τῶν προσώπων στά ὁποῖα μεταμορφώνονται καί μεταλλάσσονται οἰκειοθελῶς ὁποτεδήποτε θελήσουν»31. Ὁ διάβολος εἶναι ὑποκριτής, θεατρίνος, μεταμορφώνεται συνεχῶς. Αὐτή ἡ μεταμόρφωση εἶναι παντοῦ στά ἔργα τῶν δαιμόνων, ὅπως λόγου χάρη, στίς δαιμονικές σέκτες καί παραθρησκεῖες πού ὑπάρχουν στήν Ἑλλάδα. Θά δεῖτε ὅτι αὐτές συνεχῶς ἀλλάζουν ὀνόματα. Ὁ διάβολος συνεχῶς παρουσιάζεται μέ ἄλλο προσωπεῖο, γιά νά μπερδεύει καί νά φέρνει σύγχυση. Αὐτή ὅλη λοιπόν τήν μεταμόρφωση πού ἔχουν οἱ δαίμονες, μᾶς τήν ἔχει ἀποκρύψει ὁ Θεός ἐν πολλοῖς, καί δέν βλέπουμε τά πονηρά πνεύματα αὐτά, οὔτε καί τίς μεταμορφώσεις τους πού γίνονται στόν ἀέρα, καί μποροῦν κάθε στιγμή νά τό κάνουν αὐτό. Γι’ αὐτό λέει ἡ Ἁγία Γραφή, καί τό ξανατονίζω, μετασχηματίζονται καί σέ ἄγγελο φωτός, ἀκόμα καί σέ Χριστό καί σέ Παναγία καί σέ μορφή Ἁγίων καί σέ μορφή Ἀγγέλων. «Ὅσο γιά τήν ἀναμφισβήτητη ἀλήθεια», λέει ὁ Ἅγιος Κασσιανός, «ὅτι τά ἀκάθαρτα πνεύματα», πού εἶναι πάρα πολλά, γεμίζουν ὅλο τόν χῶρο ἀπό τή γῆ στόν οὐρανό,«κυβερνῶνται ἀπό τίς πιό πονηρές δυνάμεις». Ὑπάρχουν κι ἄλλα πού εἶναι ἀρχηγοί αὐτῶν, πού εἶναι πιό πονηρά, «καί ὑπόκεινται σέ αὐτές, αὐτό τό πληροφορούμαστε ὄχι μόνο ἀπό τή μαρτυρία τῆς Ἁγίας Γραφῆς, τήν ὁποία διαβάζουμε στήν περιγραφή τῆς ἀπάντησης τοῦ Κυρίου πρός τούς Φαρισαίους πού 170

Τόν συκοφαντοῦσαν» καί τί εἶπε ὁ Κύριος; «Ἐάν ἐγώ διά τοῦ Βεελζεβούλ, τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν δαιμονίων, διώχνω τα δαιμόνια…»32. Βλέπετε; Τά πονηρά πνεύματα εἶναι πολλά ἀλλά ἔχουν καί κάποιους ἀρχηγούς. Καί ἔχουν καί ἕναν πού εἶναι πάνω ἀπό ὅλους, τόν Βεελζεβούλ, τόν ἑωσφόρο. Ὑπάρχει καί σ’ αὐτούς δηλαδή μιά ἱεραρχία. «Ἀλλά καί ἀπό τά εὐκρινή ὁράματα καί τίς πολλές ἐμπειρίες τῶν Ἁγίων μας»33βλέπουμε πάλι ὅτι ὑπάρχουν καί κάποιοι, θά λέγαμε, «ἀξιωματικοί» αὐτῶν τῶν δαιμονικῶν πνευμάτων. Ἀκοῦστε μία ἱστορία: «Ὅταν ἕνας ἀπό τούς ἀδελφούς μας», τά γράφει ὁ Ἅγιος Κασσιανός, «ταξίδευε σέ αὐτήν τήν ἔρημο, ἔχοντας βρεῖ μιά σπηλιά μετά τό σούρουπο, σταμάτησε ἐκεῖ καί θέλησε νά κάνει τή βραδινή προσευχή του. Ἐνῶ, λοιπόν, κατά τή συνήθεια ἔλεγε τούς ψαλμούς, ἡ ὥρα πέρασε καί ἔφτασε κιόλας περασμένα μεσάνυχτα. Ἀφοῦ τελείωσε τόν κανόνα τῆς προσευχῆς, θέλοντας νά ξεκουράσει λίγο τό ἀποκαμωμένο του σῶμα, ξάπλωσε κάτω καί ξαφνικά ἄρχισε νά βλέπει ἀναρίθμητες ὀρδές δαιμόνων πού συγκεντρώνονταν ἀπ’ ὅλες τίς κατευθύνσεις, ἔρχονταν ὁ ἕνας πίσω ἀπό τόν ἄλλο, σέ μία ἀτέλειωτη παράταξη καί μία πολύ μακριά σειρά». Ὀρδές ἔ; Στρατεύματα… «Μερικοί προηγοῦνταν τοῦ ἀρχηγοῦ τους, ἐνῶ ἄλλοι τόν ἀκολουθοῦσαν. Τελικά ἐμφανίστηκε ὁ ἄρχοντας, μεγαλύτερος ἀπ’ ὅλους στό ἀνάστημα καί φρικιαστικότερος ἀπ’ ὅλους στήν ἐμφάνιση. Ἀφοῦ τοῦ ἔστησαν ἕναν θρόνο πάνω σέ ἕνα ὑπερυψωμένο βῆμα, κάθισε καί, ἐρευνώντας προσεκτικά, ἄρχισε νά ἐξετάζει τή δραστηριότητα τοῦ κάθε δαίμονα». Ἔδιναν ἀναφορά στόν ἀρχηγό, τί κάνανε. «Ἐκείνους πού ἔλεγαν ὅτι δέν εἶχαν καταφέρει ἀκόμα νά παρασύρουν τούς ἀντιπάλους τους, τούς διέταξε μέ ἐπιπλήξεις καί βρισιές νά ἐξαφανιστοῦν ἀπό τά μάτια του». Χαθεῖτε ἀπό μπροστά μου!… γιατί δέν καταφέρατε νά ρίξετε στήν ἁμαρτία αὐτούς πού εἴχατε ἀναλάβει. Κάθε δαίμονας ἀναλαμβάνει καί ἀπό ἕναν ἄνθρωπο, ἤ καί περισσότερους, καί προσπαθεῖ νά τόν ρίξει στήν ἁμαρτία, στήν ἀπώλεια. Δέν κάνατε τίποτα; Φύγετε ἀπό μπροστά μου, νά μή σᾶς βλέπω.. «Θεωρώντας τους τεμπέληδες καί ἀδιάφορους, καί τούς κατηγοροῦσε μέ λυσσασμένους βρυχηθμούς ὅτι χαράμισαν τόσο χρόνο καί προσπάθεια χωρίς νά καταφέρουν τίποτα. Ἐκείνους, ὅμως, πού δήλωναν ὅτι εἶχαν πετύχει νά παρασύρουν στήν ἁμαρτία αύτούς πού τούς εἶχαν ἀνατεθεῖ, τούς ἄφηνε νά φύγουν μέ μεγάλες τιμές, ἐνῶ ὅλοι οἱ ὑπόλοιποι δαίμονες τούς ἐπευφημοῦσαν μέ ἐνθουσιασμό, ὡς ἰδιαίτερα θαρραλέους πολεμιστές, οἱ ὁποῖοι δοξάζονταν ὡς παράδειγμα γιά ὅλους»34. Φοβερό πράγμα! Φοβερή μαρτυρία, μέσα ἀπό τήν ἐμπειρία τῶν Ἁγίων. «Τότε ἕνα πονηρότατο πνεῦμα προχώρησε μπροστά ἀπό τό πλῆθος καί ἀνέφερε μέ μοχθηρή χαρά, σάν νά ἐπρόκειτο γιά κάποια λαμπρή του νίκη, ὅτι τελικά εἶχε ὑποτάξει ἕναν φημισμένο μοναχό, τοῦ ὁποίου εἶπε τό ὄνομα, μετά ἀπό δεκαπέντε χρόνια ἀκατάπαυστης πειρασμικῆς πολιορκίας, παρασύροντάς τον ἐκείνη ἀκριβῶς τή νύχτα στήν πορνεία». Βλέπετε ὑπομονή; Δεκαπέντε χρόνια πολεμοῦσε τόν μοναχό, γιά νά τόν ρίξει στήν πορνεία καί τελικά τό κατάφερε καί μέ πολύ χαρά τό εἶπε στόν ἀρχηγό, στόν ἑωσφόρο. «Μετά ἀπό αὐτή τή δήλωση, ὑπερβολική εὐθυμία κατέλαβε 171

ὅλο τό πλῆθος δαιμόνων, ἐνῶ ὁ δαίμονας ἐκεῖνος ἀποχώρησε, ἐκστασιασμένος μπροστά στούς ὑψηλούς ἐπαίνους τοῦ ἄρχοντα τοῦ σκότους καί στεφανωμένος μέ δόξα. Καθώς πλησίαζε ἡ αὐγή, ὅλο ἐκεῖνο τό πλῆθος τῶν δαιμόνων ἐξαφανίσθηκε». Θά πεῖτε: Μήπως ἦταν καμία φαντασία; Κανένα ὄνειρο; Δέν ἦταν ὄνειρο… «Ἀργότερα ὁ ἀδελφός, πού ἔγινε μάρτυρας αὐτοῦ τοῦ θεάματος, πληροφορήθηκε ὅτι ἡ δήλωση σχετικά μέ τήν πτώση τοῦ μοναχοῦ ἦταν πράγματι ἀληθινή»35. Εἶχε γίνει αὐτό πού εἶπε τό διαβολάκι αὐτό στόν ἑωσφόρο. Εἶχε καταφέρει καί τόν εἶχε ρίξει στήν ἁμαρτία αὐτόν τόν μοναχό. «Τέτοιες ἐμπειρίες ἐξακολουθοῦν νά συμβαίνουν σέ Ὀρθόδοξους Χριστιανούς μέχρι καί τόν αἰῶνα μας. Σαφῶς δέν ἀποτελοῦν οὔτε ὄνειρα οὔτε ὁράματα, ἀλλά ἐν ἐγρηγόρσει», ἐνῶ εἶναι ξύπνιοι δηλαδή, «ἐμπειρίες δαιμόνων μέ τή μορφή πού ἔχουν στήν πραγματικότητα – μόνο, φυσικά, ἀφοῦ οἱ πνευματικοί ὀφθαλμοί τοῦ ἀνθρώπου στόν ὁποῖο ἐμφανίζονται ἔχουν ἀνοιχθεῖ, ὥστε νά βλέπει αὐτά τά ὄντα πού κανονικά εἶναι ἀόρατα γιά τούς ἀνθρώπινους ὀφθαλμούς»36. Παραχωρεῖ ὁ Θεός σέ κάποιους νά ἀνοιχθοῦν τά μάτια τῆς ψυχῆς τους καί νά δοῦνε τούς δαίμονες καί αὐτές τίς ἀποκαλύψεις. «Μέχρι σχετικά πρόσφατα, ὑπῆρχαν ἴσως ἐλάχιστοι μόνο «συντηρητικοί» ἤ «ἀφελεῖς» Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί πού μποροῦσαν ἀκόμα νά πιστεύουν στήν «κατά γράμμα ἀλήθεια» τέτοιων διηγήσεων, καί σήμερα ὅμως, μερικοί Ὀρθόδοξοι δυσκολεύονται νά τίς πιστέψουν. Τόσο πολύ ἔχει διαπεράσει τόν κόσμο ἡ σύγχρονη πεποίθηση ὅτι οἱ Ἄγγελοι καί οἱ δαίμονες εἶναι «ἀμιγή πνεύματα» καί δέν ἐνεργοῦν μέ τέτοιους «ὑλικούς» τρόπους». Κι ὅμως ἐνεργοῦν καί κάνουν πολύ μεγάλο πόλεμο καί πολύ μεγάλη ζημιά. «Μόνο λόγω τῆς σημαντικά αὐξημένης δαιμονικῆς δραστηριότητας τῶν τελευταίων χρόνων αὐτές οἱ διηγήσεις ἀρχίζουν καί πάλι νά μοιάζουν τουλάχιστον ἀληθοφανεῖς. Σήμερα, ἐπίσης, οἱ εὐρέως διαδεδομένες «μεταθανάτιες» ἐμπειρίες ἔχουν ἀνοίξει διάπλατα τόν κόσμο τῆς μή ὑλικῆς πραγματικότητας σέ πολλούς συνηθισμένους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δέν ἔχουν ποτέ ὡς τώρα ἔλθει σέ ἐπαφή μέ ἀπόκρυφα φαινόμενα, καί ἔτσι ἡ ὕπαρξη μίας ἑρμηνείας τοῦ κόσμου αὐτοῦ καί τῶν ὄντων του, ἑρμηνεία ἡ ὁποία θά χαρακτηρίζεται ἀπό ἀλήθεια καί ἐσωτερική συνοχή, ἀποτελεῖ μία ἀπό τίς ἀνάγκες τῆς ἐποχῆς μας», λέει ὁ π. Σεραφείμ. Ὄντως σήμερα ὑπάρχει τεράστιο μπέρδεμα. Ἄν πᾶτε σ΄ ἕνα κοσμικό βιβλιοπωλεῖο, θά δεῖτε πάρα πολλά περιοδικά καί βιβλία πού ἔχουν θέμα σχετικό μέ τήν παραψυχολογία, μέ τόν ἀποκρυφισμό. Τεράστια διάδοση! Ἀλλά ὅλα αὐτά εἶναι ἕνα τεράστιο μπέρδεμα, γιατί οἱ ἄνθρωποι δέν ἔχουν τήν ὀρθή βάση, τήν ἀλήθεια, γιά νά κρίνουν ὅλα αὐτά τά δαιμονικά τερτίπια. «Μόνον ὁ Ὀρθόδοξος Χριστιανισμός, ἔχοντας διαφυλάξει τήν αὐθεντική Χριστιανική διδασκαλία μέχρι σήμερα, μπορεῖ νά παράσχει μία τέτοια ἑρμηνεία» καί νά ἑρμηνεύσει σωστά ὅλες αὐτές τίς δαιμονικές ἐνέργειες πού στήν ἐποχή μας ἔχουν ἐνταθεῖ πάρα πολύ. Νά σταματήσουμε ἐδῶ καί, ἄν θέλει ὁ Θεός, θά συνεχίσουμε σέ μιά ἑπόμενη ὁμιλία, γιά τό πῶς ἀκριβῶς ἐμφανίζονται οἱ Ἄγγελοι καί οἱ δαίμονες κατά τήν ὥρα τοῦ 172

θανάτου, γιατί ὄντως νομίζω εἶναι πολύ ἐνδιαφέροντα ὅλα αὐτά καί πρέπει νά τά ξεκαθαρίσουμε. Νά ξέρουμε, ποιά εἶναι ἡ Ὀρθόδοξη διδασκαλία γιά τόν λεγόμενο πνευματικό κόσμο καί νά πάψει ἐπιτέλους αὐτή ἡ σύγχυση καί αὐτή ἡ παραπληροφόρηση, ἡ ὁποία σκόπιμα διαδίδεται καί γίνεται ἀπό τούς δαίμονες γιά νά ἐπικρατήσει αὐτή ἡ ἰδέα ὅτι δέν ὑπάρχει κόλαση καί δέν ὑπάρχει τίποτα κακό, γιατί ἔτσι λένε αὐτοί πού εἴχανε τίς λεγόμενες ἐπιθανάτιες ἐμπειρίες. Ὅλοι περνοῦσαν ἀπό καταστάσεις πολύ ὡραῖες. Ἀλλά δέν εἶναι τίποτα ἄλλο αὐτά, ὅπως θά δεῖτε, καί τό ἀποδεικνύει ὁ π. Σεραφείμ, παρά δαιμονικές ἐμπειρίες καί ἀπάτες δαιμονικές, πού ἔχουν στόχο ἀκριβῶς αὐτό, νά πείσουν τόν ἄνθρωπο ὅτι δέν ὑπάρχει κόλαση. Ὅλοι πηγαίνουμε σέ κάτι καλό καί περνᾶμε καί κάτι ἐπίπεδα, ὅπως λέει ἡ θεοσοφία, καί ὅλο ἀνεβαίνουμε ἐπίπεδα καί ὅλα εἶναι καλά καί ὡραῖα… Δέν εἶναι καθόλου ἔτσι τά πράγματα. Οἱ ἐμπειρίες τῶν Ἁγίων μας εἶναι ἐντελῶς διαφορετικές καί εἶναι ἀληθινές. Ὑπάρχουν τά ἐναέρια πνεύματα, ὑπάρχουν τά τελώνια καί εἶναι ἐντελῶς ἀληθινά καί πραγματικά καί δέν εἶναι σωστό νά ποῦμε ὅτι δέν ὑπάρχουν ἤ νά δώσουμε μία ἄλλη ἑρμηνεία. Γιατί μερικοί κάνουν κι αὐτό, προσπαθοῦν νά μεθερμηνεύσουν, νά ποῦνε, κάτι ἄλλο εἶναι καί μᾶς τό λένε ἔτσι οἱ Ἅγιοι. Ὄχι, δέν εἶναι κάτι ἄλλο. Εἶναι ἀκριβῶς αὐτό, εἶναι πονηρά πνεύματα, τά ὁποῖα ζητοῦν τά δικαιώματά τους , ὅταν ὁ ἄνθρωπος στή ζωή του ἔχει ὑποδουλωθεῖ σ’ αὐτά. Καί ἐμποδίζουν τούς ἀνθρώπους νά προχωρήσουν στόν Θεό. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ἐρ. : ……………………. Ἀπ. : Τό λέει ὁ Ἅγιος Ίωάννης ὁ Χρυσόστομος, στό σπίτι πού ὑπάρχει Ἁγία Γραφή, φεύγει ὁ διάβολος. Ἀλλά ἐννοεῖται βέβαια, ὅτι καί ἡ ζωή μας εἶναι σωστή. Πολλοί ἔχουν τήν Ἁγία Γραφή καί δέν τήν ἔχουν ἀνοίξει ποτέ. Σκονίζεται… δέν ξέρουν καί ποῦ τήν ἔχουνε… Πολλές φορές ρωτάω στήν ἐξομολόγηση, ἔχεις Ἁγία Γραφή; Ναί, λέει, κάπου πρέπει νά τήν ἔχω. Πόσο ἀμελεῖς εἴμαστε… Ἐνῶ ὁ χριστιανός κάθε μέρα πρέπει νά διαβάζει τήν Ἁγία Γραφή καί ἡ ζωή του νά συμφωνεῖ μέ τήν Ἁγία Γραφή, ὁπότε φυσικά ὁ διάβολος καίγεται καί φεύγει. Ἀλλιῶς, εἶναι πνεῦμα, δέν ἐμποδίζεται, κινεῖται. Ἀλλά ὅταν δεῖ τόν Τίμιο Σταυρό; Ὅταν ἀκούσει τό Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ἐλέησέ με; Δέν μπορεῖ νά σταθεῖ, ἐξαφανίζεται. Κατεξοχήν εἶναι τρία πράγματα πού τρέμουν οἱ δαίμονες, τό ὁποῖο πάλι μᾶς ἔχουν πεῖ οἱ Ἅγιοι ἀπό τήν ἐμπειρία τους. Δέν τολμοῦν νά τά ποῦνε μέ τό ὄνομά τους. Τό ἕνα, λένε, εἶναι «αὐτό πού φορᾶτε στό στῆθος σας», ὁ Τίμιος Σταυρός. Τό ἄλλο εἶναι «τό μπάνιο πού παίρνετε», πού εἶναι τό ἅγιο Βάφτισμα καί «αὐτό πού παίρνετε στήν ἐκκλησία», ἡ Θεία Κοινωνία. Αὐτά εἶναι κατεξοχήν τά τρία πού τρέμουν οἱ δαίμονες καί δέν μποροῦν νά πλησιάσουν τόν ἄνθρωπο. Ἕνας ἄνθρωπος πού ζεῖ ἔτσι σωστά, καί κοινωνεῖ, καί ἐξομολογεῖται φυσικά, καί κάνει καί σωστή ἀσκητική ζωή μέσα στήν Ἐκκλησία, τόν τρέμουν οἱ δαίμονες. Τούς ἄλλους ὅμως τούς ἔχουν τοῦ χεριοῦ τους καί τούς ἐξαπατοῦν πολύ εὔκολα. 173

Ἐρ. : Τό Ψαλτήρι ἔχει τήν ἴδια δύναμη; Τί νόημα ἔχει νά διαβάζουμε Ψαλτήρι πάνω στό κεφάλι τοῦ νεκροῦ; Ἀπ. : Ὅλα αὐτά φυσικά βοηθοῦν, γιατί εἶναι προσευχές στόν Θεό. Καί ὅπου ὑπάρχει ὁ Θεός, ὅπου ὑπάρχει ὁ Χριστός, ὅπου ὑπάρχει ἀναφορά στόν Χριστό, αὐτό καίει τούς δαίμονες. Προσευχόμαστε, διαβάζουμε τό Ψαλτήρι, διαβάζουμε προσευχές, γιά νά βοηθήσουμε τήν ψυχή νά ἀντιμετωπίσει τά ἐναέρια τελώνια, νά περάσει ὅσο γίνεται ἄφοβα ἀπό αὐτά καί νά προχωρήσει στόν Θεό. Γιατί κάνουμε τά μνημόσυνα; Εἶναι προσευχές γιά νά βοηθήσουμε τούς κεκοιμημένους καί ἔχουμε πάλι ἐμπειρίες τῶν Ἁγίων, ἀνθρώπους πού ἔφτασαν στήν κόλαση καί μέ τίς προσευχές ἀνθρώπων πού ἦταν ἐδῶ στή γῆ, σώθηκαν. Ἔφυγαν ἀπό τήν πολύ ἄσχημη κατάσταση, βγῆκαν στό φῶς. Ὅσο δέν ἔχει γίνει ἡ Δευτέρα Παρουσία… Ἀπό ἐκεῖ καί μετά θά εἶναι ὁριστικά τά πράγματα. Μέχρι τόν χρόνο τῆς Δευτέρας Παρουσίας οἱ προσευχές τῶν ζώντων βοηθοῦν πάρα πολύ τίς ψυχές τῶν κεκοιμημένων, μέχρι στό σημεῖο νά ἀλλάξουν τελείως κατάσταση. Ὁ Ἅγιος Παΐσιος ἔλεγε, νά τούς δίνεις ἔστω μία πορτοκαλάδα. Εἶναι κι αὐτό κάτι, μία ἀναψυχή. Ὁ Ἅγιος Μακάριος πού εἶχε δεῖ κάποτε ἕνα κρανίο καί ἔκανε διάλογο, θυμᾶστε τό ἔχω πεῖ κι ἄλλη φορά… Τί τοῦ εἶπε τό κρανίο; Μιλοῦσε ἡ ψυχή τοῦ πρώην ἱερέως τῶν εἰδώλων, αὐτό ἦταν τό κρανίο. Ἀνῆκε σ’ ἕναν πρώην ἱερέα τῶν εἰδώλων. Τοῦ εἶπε, ὅταν ἐσύ προσεύχεσαι γιά μᾶς, ἐνῶ εἴμαστε δεμένοι πλάτη μέ πλάτη, γυρίζουμε καί βλέπουμε ὁ ἕνας τό πρόσωπο τοῦ ἄλλου καί ἔχουμε μία ἀναψυχή, μία ἀνακούφιση. Μόνο πού θυμόταν λίγο τούς κεκοιμήμενους ὁ Ἅγιος στίς προσευχές του. Ἦταν εἰδωλολάτρης ἔ; Βοηθοῦσε ὅλους! Γι’ αὐτό διαβάζουμε καί τό Ψαλτήρι, γιατί -θά τό δοῦμε αὐτό- οἱ δύο τρεῖς πρῶτες ἡμέρες εἶναι οἱ πιό κρίσιμες. Εἶναι πολύ κρίσιμες γιά τήν ψυχή καί οἱ Ἅγιοι μᾶς λένε τί γίνεται αὐτές τίς ἡμέρες. Δέν μποροῦμε νά τά ποῦμε ὅλα σέ μιά ὁμιλία, θά τά ποῦμε σιγά-σιγά. Καί πῶς προχωράει ἡ ψυχή τίς σαράντα ἡμέρες μέχρι νά κάνουμε τό μνημόσυνο τό τεσσαρακονθήμερο κ.λ.π. Ἐρ. : Ἔχουν καταγραφεῖ σέ κάποιες φωτογραφίες κάποια πρόσωπα πού ἀκολουθοῦν κάποιους ἀνθρώπους καί ἔλεγε καί ὁ Ἅγιος Πορφύριος καί ὁ Ἅγιος Παΐσιος, αὐτό πού λέγατε πρίν λίγο, ὅτι δέν μποροῦμε νά τούς δοῦμε, ἄν καί εἶναι ἀνάμεσά μας… Ἀπ. : Εἶναι πονηρά πνεύματα. Πολλοί Ἅγιοι τό λένε αὐτό. Ὁ Ἅγιος Παΐσιος εἶχε δεῖ κάποτε ἕναν μάγο πού πήγαινε στό κελί του, καί τόν κατάλαβε ὅτι ἦταν μάγος γιατί εἶχε, λέει, πίσω του συρφετό δαιμόνων! Τόν ἀκολουθοῦσαν τόν μάγο οἱ δαίμονες ἀπό πίσω… Σύννεφο ἀπό δαίμονες πήγαινε πίσω του! Καί σήμερα μέ τό μπέρδεμα πού ἔχουμε.. κοιτάξτε τί κάνουμε ἐμεῖς οἱ ἄσχετοι, οἱ ὀρθόδοξοι ὑποτίθεται… δέν ἔπιασε ἡ εὐχή τοῦ παπά, θά πάει στόν μάγο! Γιά νά τοῦ βρεῖ τά μάγια… Σοῦ λέει, πνευματικός εἶναι κι αὐτός, μέ πνεύματα ἀσχολεῖται… Ναί, ἀλλά μέ τί πνεύματα! Μέ τά διαβολικά πνεύματα! Τεράστια διαφορά! Εἶναι αὐτή ἡ διχοτόμηση πού εἴπαμε: ὕλη-πνεῦμα. Σοῦ λέει, πνεῦμα εἶναι κι αὐτό, πνεῦμα καί τό ἄλλο, ὅ,τι πιάσει, θά μᾶς βοηθήσει καί ὁ διάβολος… Θά σέ βοηθήσει; Θά σέ διαλύσει, ὄχι θά σέ βοηθήσει. Καί ἐξαπατᾶ ὁ διάβολος μέ ἕνα φῶς. Ὅλοι αὐτοί πού εἶχαν ἐπιθανάτιες ἐμπειρίες, πού ἦταν προτεστάντες, ἄθεοι κ.λ.π. ἄσχετοι, ἀναφέρουν ὅτι συναντιῶνται μέ μία 174

φωτεινή μορφή, ἡ ὁποία λένε, τούς ἐμπνέει ἀγάπη, κατανόηση κ.λ.π. ἀλλά εἶναι ἀκαθόριστη. Λοιπόν, αὐτή ἡ φωτεινή μορφή δέν εἶναι οὔτε ὁ Χριστός πού νομίζουν μερικοί οὔτε Ἄγγελος. Ὁ σατανᾶς εἶναι μετασχηματισμένος σέ Ἄγγελο φωτός, γιά νά τούς ἐξαπατήσει. Ἐρ. : ……………………. Ἀπ. : Μπορεῖ νά θέλησε ὁ Θεός νά γίνει κι αὐτό. Βέβαια… Ἐρ. : Πάτερ, εἴπατε ὅτι μπορεῖ νά μᾶς ὑποβάλλουν σκέψεις θεῖες γιά προσευχή… Ἀπ. : Ναί, προκειμένου νά μᾶς ἐξαπατήσουν πολλά κάνουν… ἀλλά κάπου θά φανεῖ καί τό κέρατο, λέει ὁ Γέροντας Παΐσιος. Ἔχεις, λέει, στό σακούλι σου τόν διάβολο. Δέν τό ξέρεις ὅτι τόν κουβαλᾶς, ἀλλά ἄν εἶσαι λίγο προσεκτικός, θά βγάλει, λέει, ἕνα κέρατο κάποια στιγμή καί θά πεῖς, ἔπ… τί γίνεται; Τόν διάβολο κουβαλᾶς, θά σοῦ πεῖ ὁ ἄλλος. Δέν βλέπεις τό κέρατό του; Ἐσύ, ὅμως, μπορεῖ νά εἶσαι τόσο ἀφελής καί νά πεῖς, ὄχι, δέν εἶναι… μελιντζάνες εἶναι.. Κι ὅμως εἶναι τό κέρατο τοῦ διαβόλου. Δηλαδή κάπου τόν πιάνεις τόν διάβολο, ὅταν ὑπάρχει πνευματική γνώση καί πνευματική ἐμπειρία, ἔχεις σωστή πνευματική ζωή. Ἄν δέν ἔχεις; Σίγουρα θά σέ ξεγελάσει. Εἶναι πολύ μάστορας, γιατί εἴπαμε, ἔχει ἐμπειρία χιλιάδων ἐτῶν. Θυμᾶμαι παλιά στήν τηλεόραση -τώρα ἐδῶ δέν βλέπω τηλεόραση- ὑπῆρχε ἡ «σκεπτομορφή». Τό ἔχετε δεῖ καμιά φορά στά ἔργα; Σκεπτομορφή… Τί νά ’ναι αὐτό; Ξέρετε τί εἶναι; Εἶναι λεξιλόγιο ἀποκρυφιστῶν. Ἀπό τούς μάγους εἶναι αὐτές οἱ λέξεις. Κι ὅμως τά περνᾶνε στά ἔργα στήν τηλεόραση ἔτσι σάν κάτι ἐπιστημονικό, κάτι πολύ σπουδαῖο… Τί εἶναι «σκεπτομορφή» καί ὅλα αὐτά; Δαιμονικά ὄντα, δαίμονες! Ἤ διάφορες ἄλλες λέξεις, λεξιλόγιο πού εἶναι ἀπό τούς ἀποκρυφιστές, ἀπό τή θεοσοφία καί τό περνᾶνε ἔντεχνα καί μπερδεύουν τόν κόσμο καί τούς χριστιανούς. Καί εἶσαι χριστιανός ὀρθόδοξος καί δέν ξέρεις τί θά γίνει μετά τόν θάνατο. Ὅμως ὑπάρχει ἡ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας μας πού τά λέει ξεκάθαρα τί γίνεται, καί τί γίνεται ἡ ψυχή κ.λ.π. Ἐρ. : ………. Ἤθελα νά σᾶς ρωτήσω, ἡ πιό μεγάλη ἁμαρτία λένε εἶναι ἡ ὑπερηφάνεια. Μήπως καί ἡ ὑποκρισία ἀνήκει σ’ αὐτή τήν κατηγορία; Ἀπ. : Φυσικά! Ὅλα εἶναι μαζί… Καί ἀκριβῶς τό ὅτι ὑπάρχει μεγάλη ὑποκρισία σήμερα στόν κόσμο, τό μεγάλο ψέμα δηλαδή, γιατί ὑποκρισία τί εἶναι; Ἕνα ψέμα. Ἕνα ψέμα, τό ὁποῖο τό λές ὄχι μόνο μέ τά λόγια, ἀλλά καί μέ τήν ἐμφάνισή σου. Βλέπε ἄς ποῦμε τόν μετασχηματισμό τῶν ἀνθρώπων σήμερα. Τόν ἐξωτερικό μετασχηματισμό λέω, πού βάφονται, πού βάφουν τά μαλλιά τους οἱ γυναῖκες.. καί οἱ ἄντρες τώρα τά βάφουνε… Αὐτό τί εἶναι; Δέν εἶναι ὑποκρισία; Ἕνα ψέμα. Περιφέρεις ἕνα ψέμα. Λές ψέματα μέ τήν ἐμφάνισή σου, ἐνῶ εἶσαι 60, φαίνεσαι 30- 40. Ἔτσι δέν εἶναι; Μιά ὑποκρισία εἶναι αὐτό. Ἀλλά λέει ψέματα καί μέ ὅλη του τή ζωή ὁ ἄνθρωπος σήμερα. Καί πάντοτε. Οἱ ἄνθρωποι πού ἦταν στά χρόνια τοῦ Χριστοῦ τό παίζανε εὐλαβεῖς, εὐλαβέστατοι, καί ἦταν φθονεροί, ἦταν φονικοί, 175

θέλανε νά σκοτώσουν τόν Χριστό, γεμάτοι πάθη. Καί τό παίζανε ἅγιοι! Λέγανε ψέματα μέ ὅλη τους τή ζωή. Λέει ὁ ἀββάς Δωρόθεος, ὅτι μέ τρεῖς τρόπους λέει ὁ ἄνθρωπος ψέματα. Πρῶτον, λέει, μέ τίς ὑπόνοιες, δηλαδή μέσα του, ὑποψίες. Καχύποπτος. Ὑποψιάζεται ἡ γυναίκα τόν ἄνδρα ὅτι τήν ἀπατάει. Εἶναι ψέμα στή διάνοια. Μετά, εἶναι τό ψέμα μέ τά λόγια. Πολύ συνηθισμένο… Καί τό τελευταῖο, τό ψέμα μέ ὅλη σου τή ζωή. Ὅλα αὐτά εἶναι ὑποκρισίες, εἶναι ψέματα. Καί ποιό εἶναι τό τρομερό ἀποτέλεσμα τῆς ὑποκρισίας; Ὅτι πλέον δέν μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νά ἐμπιστευθεῖ κανέναν. Σήμερα κανένας δέν ἐμπιστεύεται κανέναν. Ὁπότε πάει ἡ ἀγάπη! Τί νά ἀγαπήσεις, ἕναν πού δέν τόν ἐμπιστεύεσαι; Πού δέν ξέρεις, ἄν σοῦ λέει ἀλήθεια ἤ ψέματα; Ἄν σέ κοροϊδεύει ἤ ὄχι; Νά γιατί οἱ ἄνθρωποι σήμερα δυσκολεύονται νά κάνουν γάμο καί οἰκογένεια καί ὅλα αὐτά. Σοῦ λέει, κι ἄν εἶναι ἀπατεώνας; Κι ἅμα κοροϊδεύει; Νά λοιπόν τί κάνει ὁ διάβολος! Καταλαβαίνει κανείς ἀπ’ ὅλο αὐτό τήν δαιμονική ἐνέργεια. Πῶς ἔχει ποτίσει τή ζωή μας μέ τήν ὑποκρισία, μέ τό ψέμα. Φυσικά τό ψέμα καί ἡ ὑποκρισία συνδέεται μέ τήν ὑπερηφάνεια. Ὁ ψεύτης τό παίζει καί ἔξυπνος, ὅτι ἐγώ ξέρω καί ξεγελάω τούς πάντες. Κλασσικό παράδειγμα ὑποκρισίας ξέρετε ποιό εἶναι σήμερα; Οἱ πολιτικοί. Οἱ πολιτικοί εἶναι τό κατεξοχήν ψέμα σήμερα, ἡ κατεξοχήν ὑποκρισία, πού σοῦ ὑπόσχονται τά πάντα καί δέν κάνουν τίποτα. Ναί, ναί, ναί, ναί…. καί ὅλα εἶναι ὄχι, ὄχι, ὄχι, ὄχι… Ἔτσι δέν εἶναι; Κατεξοχήν ὑποκρισία! Σήμερα αὐτός ὁ ἄνθρωπος πού ἔχει πέραση εἶναι ὁ πολιτικός! Σοῦ λέει, ξέρει νά ἑλίσσεται! Αὐτός εἶναι! Τούς φέρνει βόλτα ὅλους… Αὐτός εἶναι ὁ πιό μεγάλος ἁμαρτωλός. Καταλάβατε; Καί σήμερα θεωρεῖται πολύ σπουδαῖος, πολύ in. Ἐνῶ ὁ ἄλλος πού εἶναι ξεκάθαρος, τόν θεωροῦνε συντηρητικό, ὀπισθοδρομικό, κολλημένο, φανατικό κ.λ.π. Ἀρχ. Σάββας Ἁγιορείτης https://hristospanagia3.blogspot.gr/ 1 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο, Ρόουζ Σεραφείμ Ἱερομόναχος, ἐκδ. ΜΥΡΙΟΒΙΒΛΟΣ, 2014, (στό ἑξῆς: Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο). 2 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 3 Β΄Κορ. 11, 14. 4 Λουκ. 16, 22. 5 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 6 Ματθ. 28, 2-3. 7 Λουκ. 24, 4. 8 Ἑβρ. 1, 6. 9 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 10 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. Ὅ.π. 11 Ὅ.π. 12 Ὅ.π. 176

13 Ὅ.π. 14 Ὅ.π. 15 Ὅ.π. 16 Ὅ.π. 17 Ἑβρ. 1, 7. 18 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 19 Ὅ.π. 20 Τωβίτ 12, 19. 21 Δαν. 10, 6. 22 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 23 Ὅ.π. 24 Ἑβρ. 1, 6. 25 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 26 Ἐφεσ. 6, 12. 27 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 28 Ὅ.π. 29 Ὅ.π. 30 Ὅ.π. 31 Ὅ.π. 32 Ματθ. 12, 27. 33 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 34 Ὅ.π. 35 Ὅ.π. 36 Ὅ.π. 177

Μεταθανάτιες Ἐμπειρίες «Μέγα τό τοῦ θανάτου μυστήριον» ψάλλουμε στήν ἁγία μας Ἐκκλησία καί σκέφτηκα σήμερα νά ποῦμε λίγα γιά τό θέμα αὐτό. Τί διδάσκει ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία; Ἡ ὁποία ἔχει μία συγκεκριμένη διδασκαλία γιά τήν μετά θάνατον ζωή, πού ξεκινάει ἀπό αὐτή τήν ἴδια στιγμή τοῦ θανάτου. Πολλοί λένε, ἴσως καί λίγο βλάσφημα, ποῦ ξέρουμε τί θά γίνει μετά; Μήπως ἦρθε κανένας ἀπό ἐκεῖ νά μᾶς πεῖ τί γίνεται μετά θάνατον; Πράγματι, ἔχουν ἔρθει καί μᾶς ἔχουν πεῖ καί μᾶς ἔχουν γράψει πολλοί ἄνθρωποι. Καί πολλοί Ἅγιοι, ἀλλά καί ἄλλοι ἄνθρωποι πού δέν εἶναι ἅγιοι ἐπίσημοι τῆς Ἐκκλησίας μας καί ὄχι μόνο Ὀρθόδοξοι, ἀλλά καί ἑτερόδοξοι καί ἀπό ἄλλες θρησκεῖες, καί ἄθεοι… Ἔχουν συγκεντρωθεῖ πολλές μαρτυρίες σέ βιβλία τόσο τῆς ἁγίας μας Ἐκκλησίας ἀπό τούς Ἁγίους Πατέρες, ἀλλά καί πολλά βιβλία ἔχουν συγκεντρώσει ἄνθρωποι ἄσχετοι, οἱ ὁποῖοι κάνανε ἔρευνα, κατά τό μᾶλλον ἤ ἧττον, ἐπιστημονική καί συγκέντρωσαν αὐτές τίς μαρτυρίες, ἀνθρώπων δηλαδή οἱ ὁποῖοι εἴχανε τίς λεγόμενες μεταθανάτιες ἤ ἐπιθανάτιες ἐμπειρίες. Ἐμπειρίες πού εἶναι μετά τόν θάνατο ἀκριβῶς, ἤ τό λένε καί στά ἀγγλικά -ἄν δέν κάνω λάθος- «near death», πολύ κοντά στόν θάνατο ἐμπειρίες. Στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία μας ἔχουμε τήν διδασκαλία πού εἶναι στήν Ἁγία Γραφή, στούς Ἁγίους Πατέρες καί σέ πολλούς βίους Ἁγίων. Νά ποῦμε ἕνα παράδειγμα, ἔχουμε ἕνα βιβλίο, τό 4ο τῶν Διαλόγων, τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Μεγάλου, Πάπα Ρώμης, ὁ ὁποῖος ἔζησε τό 604. Εἶναι Ἅγιος τῆς Ἐκκλησίας μας καί τό βιβλίο αὐτό ὁλόκληρο εἶναι ἀφιερωμένο σέ συγκεκριμένες ἐμπειρίες τῆς ψυχῆς μετά τόν θάνατο. Ἑπομένως, ἔχουμε πάρα πολλά νά ποῦμε σ’ αὐτό τό θέμα. Διαβάζοντας τούς βίους τῶν Ἁγίων, λόγου χάρη τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου, βλέπουμε πῶς οἱ Ἅγιοι βλέπανε τίς ψυχές. Ὅπως ὁ Ἅγιος Ἀντώνιος εἶδε τήν ψυχή τοῦ ἀββά Ἀμμούν νά ἀνεβαίνει στόν οὐρανό. Ἤ καί οἱ ἴδιοι εἴχανε ἐμπειρίες πού βρέθηκαν – δέν μποροῦσαν βέβαια νά τό ἑρμηνεύσουν πῶς: Ἐκτός τοῦ σώματός τους; Ἐντός τοῦ σώματός τους;… Εἴχανε καί ἐμπειρίες τῶν τελωνίων. Σήμερα κάποιοι τά κοροϊδεύουν, τά ἀπαξιώνουν ἤ τά μεθερμηνεύουν, δίνουν δηλαδή μιά ἄλλη ἑρμηνεία καί λένε κάτι ἄλλο θά εἶναι… δέν εἶναι αὐτό ἀκριβῶς… Κι ὅμως ἔχουμε τίς ἐμπειρίες τῶν Ἁγίων μας πού πέρασαν τά τελώνια, πού συναντήθηκαν μέ τούς πονηρούς δαίμονες καί ἐξετάστηκαν, καί ὅλα αὐτά ἀποδεικνύονται ὄχι φαντασίες ἀλλά πραγματικότητες, γιατί ἐπιβεβαιώνονται ἀπό πολλούς. Ἐπίσης, ὑπάρχουν καί βιβλία πού κάνουν Ἀνθολογία ὅλων αὐτῶν τῶν περιστατικῶν. Ὑπάρχει καί ἕνα βιβλίο πού ἔχει ἐκδοθεῖ στήν Ὀρθόδοξη Κυψέλη, τό 1985, «Ἕνα ἀπίστευτο καί ὅμως ἀληθινό γεγονός», τό ὁποῖο περιγράφεται στό βιβλίο «Ἀπίστευτα καί ὅμως ἀληθινά». Εἶναι περιστατικό δηλαδή μέσα σ’ αὐτό τό 178

βιβλίο «Ἀπίστευτα καί ὅμως ἀληθινά» καί γράφει γιά κάποιον ὁ ὁποῖος ἐπανῆλθε στή ζωή ἀφοῦ παρέμεινε νεκρός ἐπί 36 ὧρες! Καί περιγράφει ὁ ἄνθρωπος τί ἔζησε! Ἑπομένως, ἔχουμε μιά πλούσια γραμματεία ὡς Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί καί πρέπει νά τήν γνωρίζουμε αὐτή τήν γραμματεία. Συνάμα ὑπάρχουν καί βιβλία ἀπό ἀνθρώπους ἐκτός τῆς Ὀρθοδοξίας. Θά σᾶς πῶ τρία τέτοια. Ὑπάρχει ἕνα πού γράφτηκε ἀπό κάποιον Ρέιμοντ Μούντυ. Αὐτός ἦταν νεαρός ψυχίατρος ἀπό τίς Νότιες Ἡνωμένες Πολιτεῖες καί κυκλοφόρησε τό 1975. Αὐτός συγκέντρωσε μεταθανάτιες ἐμπειρίες ἀπό ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι τίς διηγήθηκαν σ’ αὐτόν. Ὑπάρχει ἕνα ἄλλο μίας διδάκτορος Ἐλίζαμπεθ Κιούμπλερ-Ρός, ἡ ὁποία ἔχει εὑρήματα πού συμφωνοῦν μέ τά εὑρήματα αὐτά τοῦ Μούντι. Ὑπάρχουν, ἀκόμα, δύο ἐπιστημονικές μελέτες τῶν ἰατρῶν Ὄσις καί Χάραλντσον καί ὁ ἴδιος ὁ Μούντυ ἔχει γράψει ἕνα δεύτερο βιβλίο, πού ἀποτελεῖ συνέχεια τοῦ πρώτου, μέ περαιτέρω ἀναλύσεις στά εὑρήματά του. Ἐκεῖνο πού ἔχει σημασία γιά μᾶς, εἶναι ὅτι αὐτοί οἱ ἄνθρωποι, ἐπειδή ἀκριβῶς στεροῦνται τῆς ὀρθόδοξης παράδοσης καί τῆς γνώσης τῆς ὀρθόδοξης παράδοσης, τοῦ βίου τῶν ἁγίων μας καί τῆς διδασκαλίας τῶν ἁγίων μας, δέν τά ξέρουν αὐτά, μπερδεύονται καί προσπαθοῦν νά ἑρμηνεύσουν, ὅπως νομίζουν αὐτοί, αὐτά τά φαινόμενα καί καταφεύγουν πολλές φορές καί σέ ἀποκρυφιστικά κείμενα, κείμενα δηλαδή πού ἔχουν σχέση μέ τούς δαίμονες καί μέ τή μαγεία. Ὅπως ὑπάρχει ἕνα τέτοιο: «Θιβετιανή Βίβλος τῶν Νεκρῶν» καί διάφορα ἄλλα. Ἐκεῖνο πάλι πού πρέπει νά προσέξουμε εἶναι, ὅτι ἑρμηνεύοντας αὐτά πολλοί προσπαθοῦν νά διαψεύσουν τήν ὕπαρξη εἴτε τοῦ παραδείσου εἴτε τῆς κόλασης. Γιατί θά δεῖτε ὅτι αὐτές οἱ ἐμπειρίες πού περιγράφονται, ὄχι ἀπό τά ὀρθόδοξα βιβλία ἀλλά ἀπό τούς ἐκτός Ἐκκλησίας τείνουν, ἐπειδή εἶναι δαιμονικές ἀπάτες κατά βάση ἤ φαντασιώσεις τους, νά διδάξουν -γιατί ὁ διάβολος αὐτό θέλει- ὅτι ὅλα εἶναι καλά, ὅλοι μετά θάνατον πᾶνε σ’ ἕνα ὡραῖο λιβάδι, σέ ὡραῖα μέρη, συναντιοῦνται μέ φωτεινές ὑπάρξεις κ.λ.π. Ἀλλά δέν πρέπει νά ξεχνᾶμε αὐτό πού λέει ἡ Ἁγία Γραφή ὅτι καί «ὁ διάβολος μετασχηματίζεται εἰς ἄγγελον φωτός»1 καί ἐξαπατᾶ πολλούς. Καί οἱ ἄθεοι καί οἱ ἄνθρωποι πού εἶναι ἐκτός χριστιανικῆς ζωῆς ἀρέσκονται πολύ σ’ αὐτή τήν ἰδέα πού τείνει νά ἐμφυσήσει ὁ διάβολος. Ποιά ἰδέα; Ὅτι δέν ὑπάρχει κόλαση. Ἰδίως αὐτό. Δέν ὑπάρχει κόλαση… ὅλοι θά πᾶνε σ’ ἕνα πολύ ὡραῖο μέρος ὅταν θά πεθάνουν. Κατά βάση οἱ ἐμπειρίες αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, πού εἶναι ἐκτός Ἐκκλησίας καί τίς ἔχουν καταγράψει αὐτοί πού σᾶς εἶπα, ὁ Μούντυ κ.λ.π., αὐτό διδάσκουν. Ἀλλά θά δοῦμε, σᾶς τό λέω ἐκ προοιμίου, ὅτι αὐτό δέν εἶναι τίποτα ἄλλο παρά δαιμονική ἀπάτη. Ἐνῶ οἱ πραγματικές, οἱ γνήσιες ἐμπειρίες, οἱ ἐμπειρίες πού ἔχουμε μέσα ἀπό τήν ζωή τῶν Ἁγίων μας ἄλλα μᾶς λένε. Μᾶς μιλᾶνε γιά τελώνια, μᾶς μιλᾶνε γιά κόλαση, μᾶς μιλᾶνε γιά ἐμπειρία κόλασης καί γιά ἐμπειρία παραδείσου. Ἐνῶ αὐτό πού ἐμφανίζεται ὡς παράδεισος, δέν εἶναι παράδεισος, στούς ἐκτός Ἐκκλησίας. Ὁπότε, σήμερα, παρόλο πού εἶχα σκεφτεῖ νά σᾶς πῶ συγκεκριμένα γιά τό πῶς ἐμφανίζονται οἱ Ἄγγελοι μετά θάνατον -θά τό ποῦμε κι αὐτό, γιατί πολλές περιπτώσεις ἔχουμε στήν ὀρθόδοξη γραμματεία πού ἐμφανίζονται οἱ Ἄγγελοι καί παίρνουν τίς ψυχές- ἤθελα νά σᾶς πῶ γενικά, γι’ αὐτό πού λέγεται καί θά τό βρεῖτε 179

καί στό διαδίκτυο καί βιβλία ὑπάρχουνε, «ἐξωσωματική ἐμπειρία». Ἴσως ἔχετε ἀκούσει τόν ὅρο… ἀκούγεται ἔτσι ὑπερκόσμιο, ὅτι ὁ ἄλλος βγαίνει ἀπ’ τό σῶμα του καί ἔχει διάφορες ἐμπειρίες. Καί σήμερα, ἕνα πολύ ἀγαπητό πνευματικό παιδί, μοῦ ἔστειλε μήνυμα καί μοῦ εἶπε ὅτι ὑπάρχει καί μουσική, ψυχεδελική ὀνομαζόμενη, ἡ ὁποία βοηθεῖ τόν ἄνθρωπο νά ἔχει τέτοιες ὑποτίθεται ἐξωσωματώσεις, νά βγαίνει ἀπό τό σῶμα του καί νά ἔχει τέτοιες ἐμπειρίες. Πολλοί πλανῶνται ἀπό αὐτό, ἰδίως τά μικρά παιδιά. Μάλιστα μερικοί κάνουν καί παράλληλη χρήση ναρκωτικῶν, γιά νά ἔχουνε περισσότερη ἐμπειρία τοῦ πράγματος. Ἀλλά τό νά βγεῖ ἡ ψυχή ἀπό τό σῶμα, αὐτό εἶναι θάνατος, αὐτός εἶναι ὁ ὁρισμός τοῦ θανάτου. Ἑπομένως κάτι ἄλλο συμβαίνει, δέν εἶναι ὅτι φεύγει ἡ ψυχή καί πάει – ταξιδεύει μέ τό λεγόμενο ἀστρικό σῶμα… ἴσως τά ἔχετε ἀκούσει κι αὐτά… τά ὁποῖα εἶναι ὁρολογία ἀπό τούς ἀποκρυφιστές, ἀπό τούς μάγους. Δέν ὑπάρχει ἀστρικό σῶμα. Τό σῶμα εἶναι αὐτό πού ἔχουμε, συγκεκριμένο. Ἄς δοῦμε λίγο τί εἶναι αὐτή ἡ «ἐξωσωματική» ἐμπειρία, γιά νά δοῦμε μετά καί τό γνήσιο, τό σωστό. «Τό πρῶτο πράγμα πού συμβαίνει σέ ἕναν ἄνθρωπο πού ἔχει πεθάνει», λέει ἕνας πολύ σπουδαῖος ὀρθόδοξος συγγραφέας-μελετητής, ἔχει κοιμηθεῖ τώρα, ὁ π. Σεραφείμ Ρόουζ, ὁ ὁποῖος πέρασε ἀπό πάρα πολλές θρησκεῖες, ἀνατολικές θρησκεῖες καί ἀπό πάρα πολλά φιλοσοφικά ρεύματα καί θεωρίες καί ἔχει βιώσει πάρα πολύ τό δαιμονικό -θά λέγαμε- στοιχεῖο καί τήν καταστροφή πού δίνει αὐτό στόν ἄνθρωπο, μέχρι πού κατέληξε, Ἀμερικανός αὐτός, νά βαφτιστεῖ καί νά ζήσει μία ζωή ἐν μετανοίᾳ καί ἁγιασμένη. Ἔγραψε αὐτό τό βιβλίο πού ἔχω μπροστά μου «Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο»2, καί ἀπό αὐτό τό βιβλίο παίρνουμε κάποια στοιχεῖα, μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ, καί τά σχολιάζουμε, τά ὁποῖα θά δεῖτε ἔχουν ἐξαιρετικό ἐνδιαφέρον. Γιατί ὅλοι μας θέλουμε νά ξέρουμε τί γίνεται, ὅταν θά φύγει ἡ ψυχή μας ἀπό τό σῶμα. – Μποροῦμε νά ξέρουμε; Καί βέβαια μποροῦμε, ὅταν ἐγκύψουμε στίς πηγές μας, στήν Ὀρθόδοξη διδασκαλία τῶν Ἁγίων Πατέρων μας. Ἀλλά κοιτάξτε, καί αὐτές οἱ μελέτες πού ἔχουν κάνει οἱ ἐκτός Ἐκκλησίας ἄνθρωποι, ὅπως σᾶς εἶπα, ἄθεοι, ἀγνωστικιστές, ἤ ἄλλων δογμάτων, Προτεστάντες, Ρωμαιοκαθολικοί κ.λ.π. ἔχουν κι αὐτές ἀξία. Γιατί; Γιατί πρῶτον, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δέν εἶναι ὀρθόδοξοι, ὁμολογοῦν ὅτι ὁ ἄνθρωπος μετά θάνατον συνεχίζει νά ὑπάρχει καί νά ἔχει, αὐτό πού λέμε, αὐτοσυνειδησία. Δέν πάει σέ μιά κατάσταση ἀνυπαρξίας ἤ ὕπνου ἡ ψυχή. Συνεχίζει νά ζεῖ καί μάλιστα ἔχει καί πιό ἔντονη δραστηριότητα σέ σχέση μέ τό πρίν πεθάνει, πρίν δηλαδή χωριστεῖ ἡ ψυχή ἀπό τό σῶμα. Τό σῶμα δρᾶ μᾶλλον σάν ἐμπόδιο στή δράση τῆς ψυχῆς. «Τό πρῶτο πράγμα πού συμβαίνει σέ ἕναν ἄνθρωπο πού ἔχει πεθάνει, σύμφωνα μέ αὐτές τίς περιγραφές», προσέξτε, τῶν ἐκτός Ἐκκλησίας, ὄχι τῶν Ἁγίων, «εἶναι ὅτι ἀφήνει τό σῶμα του καί ὑπάρχει τελείως χωριστά ἀπό αὐτό, χωρίς οὔτε μία στιγμή 180

νά χάνει τή συνείδησή του»3. Αὐτό τό λένε καί οἱ ἐκτός Ἐκκλησίας καί οἱ ἐντός, γιατί σᾶς εἶπα ἔχουμε καί ὀρθοδόξους πού πῆγαν καί γύρισαν πίσω. «Συχνά, μπορεῖ νά παρατηρεῖ τά πάντα γύρω του, ἀκόμα καί αὐτό τό ἴδιο του τό νεκρό σῶμα». Νά βλέπει τό σῶμα του. Ἐνῶ εἶναι ἔξω ἀπό τό σῶμα του, ἔχει πεθάνει δηλαδή, νά βλέπει τό σῶμα του καί βλέπει «καί τίς προσπάθειες ἄλλων ἀνθρώπων νά τό ἐπαναφέρουν στή ζωή». Αὐτό πού κάνουν οἱ γιατροί, τεχνητή ἀναπνοή, τό «φιλί τῆς ζωῆς» κ.λ.π. «Αἰσθάνεται μία ἀνώδυνη ζεστασιά καί γαλήνη, σάν νά «πλέει» ἤ νά «αἰωρεῖται», εἶναι τελείως ἀνίκανος νά ἐπιδράσει στό περιβάλλον του μέ τήν ὁμιλία ἤ τήν ἀφή καί ἔτσι συχνά νιώθει μία ἔντονη «μοναξιά». Οἱ λειτουργίες τῆς σκέψης του συνήθως γίνονται πολύ πιό γρήγορες ἀπ’ ὅ,τι ὅταν ἦταν μέσα στό σῶμα. Παραθέτουμε πιό κάτω μερικά σύντομα ἀποσπάσματα ἀπό αὐτές τίς ἐμπειρίες»4. Λέει, λοιπόν, κάποιος: «Ἡ μέρα ἦταν πολύ κρύα, ὡστόσο ἐγώ ὅσο ἔπλεα στό ἀπόλυτο ἐκεῖνο κενό, ἔνιωθα μία ζεστασιά καί ἕνα αἴσθημα τόσο εὐχάριστο, πού δέν τό εἶχα ξαναδοκιμάσει ποτέ ὡς τότε… Θυμᾶμαι πώς σκεφτόμουν: θά πρέπει νά ἔχω πεθάνει». Τό σκεφτόταν καί τό θυμᾶται. Ἄλλος εἶπε: «Ἄρχισα νά νιώθω τά πιό ὑπέροχα συναισθήματα. Ἦταν γαλήνη, ἠρεμία, χαλάρωση», ἀμέσως μετά πού βγῆκε ἡ ψυχή ἀπό τό σῶμα. «Τούς ἔβλεπα νά ἀγωνίζονται νά μέ ξαναζωντανέψουν. Ἦταν κάτι παράξενο στ’ ἀλήθεια. Δέν ἤμουν πολύ ψηλά, ἀλλά ἔνιωθα σάν νά βρίσκομαι πάνω σ’ ἕνα βάθρο, μά ὄχι πολύ ψηλότερα ἀπ’ τούς ἄλλους. Προσπαθοῦσα νά τούς μιλήσω, μά κανείς δέν μέ ἄκουγε, κανείς δέν μοῦ ἔδινε προσοχή»5. Ἄλλος: «Ἀπό παντοῦ ἔβλεπα κόσμο νά τρέχει στόν τόπο τοῦ δυστυχήματος… καθώς μέ πλησίασαν, ἔκανα νά παραμερίσω γιά νά μή μέ τσαλαπατήσουν. Μά δέν χρειάστηκε, γιατί μέ μεγάλη μου κατάπληξη εἶδα πώς περνοῦσαν μέσα ἀπό τό σῶμα μου»6. Δέν ἦταν μέσα ἀπό τό σῶμα του, μέσα ἀπό τήν ψυχή του ἦταν, γιατί τό σῶμα του ἦταν ἐκεῖ. Αὐτός ἦταν ἔξω ἀπό τό σῶμα. Φοβήθηκε μήν τόν πατήσουν… Ἄλλος: «Δέν μποροῦσα ν’ ἀγγίξω τίποτα, οὔτε κι ἦταν δυνατό νά ἐπικοινωνήσω μέ κανένα γύρω μου». Βλέπετε, ὅμως, ὅτι ἔχει αὐτοσυνειδησία. Αὐτά τά λένε ἄνθρωποι ἄσχετοι, ὄχι ὀρθόδοξοι. «Ἔνιωθα ἕνα αἴσθημα μοναξιᾶς, ἕνα αἴσθημα ἀπόλυτης ἐρημιᾶς. Ἤξερα πώς ἤμουν μόνος, ὁλομόναχος». «Μερικές φορές», λέει ὁ π. Σεραφείμ τώρα, «ὑπάρχει κάποια ἐντυπωσιακή «ἀντικειμενική ἀπόδειξη» ὅτι ἕνας ἄνθρωπος πράγματι βρίσκεται ἔξω ἀπό τό σῶμα του ἐκείνη τήν ὥρα, ὅπως στίς περιπτώσεις στίς ὁποῖες εἶναι σέ θέση νά ἐπαναλάβει συζητήσεις πού ἔγιναν ἤ νά δώσει ἀκριβεῖς λεπτομέρειες γιά γεγονότα πού συνέβησαν, ἀκόμα καί σέ διπλανά δωμάτια ἤ καί μακρύτερα, ἐνόσω αὐτός ἦταν «νεκρός»». Ἡ ψυχή του δηλαδή ἔβλεπε καί ἄκουγε καί, ὅταν ἐπανῆλθε στό σῶμα, τούς εἶπε τί λέγανε ἤ τί γινότανε στό διπλανό δωμάτιο ἤ καί πιό μακριά. «Ἀνάμεσα σέ ἄλλα παρόμοια παραδείγματα, ἡ κ. Κιούμπλερ – Ρος ἀναφέρει τήν ἀξιοσημείωτη περίπτωση μίας τυφλῆς γυναίκας, ἡ ὁποία «εἶδε» καί ἀργότερα περιέγραψε μέ ἀκρίβεια τά πάντα μέσα στό δωμάτιο ὅπου «πέθανε»». Πῶς εἶδε; Ἀφοῦ ἦταν τυφλή! Μέ τά μάτια τῆς ψυχῆς της. «Παρότι, ὅταν ἐπανῆλθε στή ζωή ἦταν καί πάλι τυφλή – 181

μία ἐντυπωσιακή ἔνδειξη γιά τό ὅτι δέν εἶναι τό μάτι πού βλέπει οὔτε ὁ ἐγκέφαλος πού σκέφτεται, ἀφοῦ οἱ διανοητικές λειτουργίες ἐπιταχύνονται μετά τόν θάνατο, εἶναι ἡ ψυχή πού ἐπιτελεῖ αὐτές τίς λειτουργίες μέσω τῶν σωματικῶν ὀργάνων γιά ὅσο διάστημα τό σῶμα εἶναι ζωντανό, ἀλλά μέ τή δική της καί μόνη δύναμη ὅταν τό σῶμα εἶναι νεκρό»7. Δέν χρειάζεται τό σῶμα. Ἀφοῦ ἔχει φύγει τό σῶμα, βλέπει μόνη της μετά ἡ ψυχή. Βλέπετε; Τό σῶμα μπλόκαρε αὐτό πού θά μποροῦσε νά δεῖ ἡ ψυχή ἀλλά ἦταν τυφλή. Ὅσο ζοῦσε ἐδῶ, δέν μποροῦσε νά δεῖ. Ὅταν ἐλευθερώθηκε ἀπό τό σῶμα ἡ ψυχή, ἔβλεπε. – Αὐτό δέν εἶναι καί μία ἀπόδειξη ὅτι ὑπάρχει ψυχή γιά τούς ἄθεους; Ὀρίστε! Ἐξήγησέ το ἐσύ κύριε ἄθεε! «Τίποτα ἀπό τά παραπάνω δέν θά πρέπει νά φαίνεται παράξενο σέ ἕναν Ὀρθόδοξο Χριστιανό. Ἡ ἐμπειρία πού περιγράφηκε ἐδῶ εἶναι αὐτό πού γνωρίζουν οἱ Χριστιανοί ὡς χωρισμό τῆς ψυχῆς ἀπό τό σῶμα κατά τή στιγμή τοῦ θανάτου»8. Αὐτό ἀκριβῶς πού ὁρίζεται ὡς θάνατος. Δέν εἶναι αὐτό -κάνω μιά παρέκβαση τώρα- πού ἐφηῦραν κάποιοι γιατροί σκόπιμα, τόν λεγόμενο «ἐγκεφαλικό» θάνατο. Ἕνας ἄλλος ὁρισμός τοῦ θανάτου καί ὅρισαν ὅτι ἕνας ἄνθρωπος εἶναι «ἐγκεφαλικά» νεκρός, ὅταν δέν ἔχει λειτουργίες ἐγκεφαλικές γιατί ὁ ἐγκέφαλός του ἔχει ἀποσαθρωθεῖ. Ἐνῶ ἡ καρδιά αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου χτυπάει, τοῦ παίρνουν τά ὄργανα, τόν σφαγιάζουν ζωντανό δηλαδή, καί τά δίνουν σέ κάποιον ἄλλον. Γιά νά δώσουν ζωή σέ κάποιον ἄλλον… Αὐτό δέν εἶναι θάνατος. Ἐφόσον ἡ καρδιά χτυπάει, ἐφόσον ὑπάρχει ζωή, ἔστω καί σέ κάποια ὄργανα στό σῶμα τοῦ ἀνθρώπου, σημαίνει ὅτι ἡ ψυχή εἶναι μέσα. Γιατί ἡ ψυχή εἶναι πού δίνει ζωή στό σῶμα τοῦ ἀνθρώπου καί δέν ἔχει πεθάνει ὁ ἄνθρωπος, δέν ἔχει φύγει ἡ ψυχή ἀπ’ τό σῶμα. Ἀληθινός θάνατος. λοιπόν, εἶναι ὁ χωρισμός τῆς ψυχῆς ἀπό τό σῶμα, καί τότε ἡ ψυχή λειτουργεῖ αὐτόνομα, μέ τίς δικές της δυνάμεις, καί βλέπει μέ τά δικά της μάτια, ὅπως αὐτή ἡ τυφλή γυναίκα πού «εἶδε». «Εἶναι χαρακτηριστικό δεῖγμα τῆς ἀπιστίας», λέει ὁ π. Σεραφείμ, «πού ἐπικρατεῖ στήν ἐποχή μας τό ὅτι αὐτοί οἱ ἄνθρωποι σπανίως χρησιμοποιοῦν τό Χριστιανικό λεξιλόγιο ἤ συνειδητοποιοῦν ὅτι εἶναι ἡ ψυχή τους πού ἔχει ἐλευθερωθεῖ ἀπό τό σῶμα καί τώρα βιώνει τά πάντα». Δέν θέλουν νά παραδεχτοῦν πώς ὑπάρχει ψυχή! Πόσο φοβερή τύφλωση ἔχουν!«Συνήθως εἶναι ἁπλῶς σαστισμένοι ἀπό τή νέα κατάσταση στήν ὁποία βρέθηκαν. Ἡ περιγραφή μίας παρόμοιας μεταθανάτιας ἐμπειρίας γράφτηκε ἀπό ἕναν τέτοιο ἄνθρωπο: ἕνα βαπτισμένο Ὀρθόδοξο Χριστιανό ὁ ὁποῖος, ἀκολουθώντας τό πνεῦμα τοῦ τέλους τοῦ 19ου αἰῶνα», πού κυριαρχοῦσε καί τότε ἡ ἀθεΐα, «παρέμεινε ἀδιάφορος πρός τίς ἀλήθειες τῆς δικῆς του Πίστης καί μάλιστα δέν πίστευε στήν ὕπαρξη τῆς μετά θάνατον ζωῆς»9, ἄς ἦταν βαφτισμένος. 182

– Καί σήμερα πόσοι ὀρθόδοξοι δέν πιστεύουν στήν μετα θάνατον ζωή; Γι’ αὐτό καί χτυπιοῦνται καί οὐρλιάζουν στίς κηδεῖες… «Ἡ ἐμπειρία του, πρίν ἀπό ἑκατό περίπου χρόνια, ἔχει πολύ σημαντική ἀξία γιά ἐμᾶς σήμερα, καί μοιάζει νά εἶναι ἀκόμα καί ἔργο τῆς Θείας Πρόνοιας, λαμβανομένων ὑπόψη τῶν καινούριων μεταθανάτιων ἐμπειριῶν τῆς ἐποχῆς μας, ἀφοῦ ἀποτελεῖ μία μοναδική πλήρη ἐμπειρία τοῦ τί συμβαίνει στήν ψυχή μετά τόν θάνατο καί προχωρᾶ πολύ πιό πέρα ἀπό τίς σύντομες καί ἀποσπασματικές ἐμπειρίες πού περιγράφονται στά νέα βιβλία»10. Αὐτός ὁ Μούντυ, πού σᾶς εἶπα προηγουμένως, ἔχει συγκεντρώσει πολλές μαρτυρίες, ἀλλά δέν τίς δίνει ὁλόκληρες, τίς δίνει ἀποσπασματικές, κομμάτια κομμάτια ἀπό κάθε μία. Αὐτός ὁ ὀρθόδοξος περιγράφει ὅλη του τήν ἐμπειρία ἀπό τήν ἀρχή μέχρι τό τέλος. «Ἡ ἐμπειρία αὐτή βιώθηκε ἀπό ἕναν εὐαίσθητο ἄνθρωπο, ὁ ὁποῖος, ξεκινώντας ὡς ἄπιστος, σύμφωνα μέ τό σύγχρονο πνεῦμα», καί σήμερα μεσουρανεῖ ἡ ἀθεΐα… εἶναι τῆς μόδας… «κατέληξε νά ἀναγνωρίσει τίς ἀλήθειες τῆς Ὀρθοδοξίας σέ τέτοιο βαθμό –προσέξτε– πού τελείωσε τή ζωή του ὡς μοναχός»11. Τόσο συγκλονίστηκε ἀπό αὐτά πού ἔζησε! Καί μόνο αὐτό εἶναι μαρτυρία ,γιά νά κατατροπωθοῦν οἱ ἄθεοι. «Τό μικρό αὐτό βιβλίο», αὐτοῦ τοῦ ὀρθοδόξου, «μπορεῖ πράγματι νά χρησιμεύσει ὡς «πρότυπο» βάσει τοῦ ὁποίου νά ἀξιολογήσουμε τίς νέες ἐμπειρίες», αὐτές πού ἔχουν καταγράψει οἱ κοσμικοί ἐρευνητές. «Ἀφοῦ περιγράφει τήν τελική ἐπιθανάτια ἀγωνία του καί τό φοβερό βάρος πού τόν πίεζε πρός τά κάτω. Ὁ συγγραφέας αὐτοῦ τοῦ περιστατικοῦ διηγεῖται…». Ἐνῶ στήν ἀρχή αἰσθανόταν ἀφόρητο βάρος πού τόν πίεζε, τήν ὥρα πού ξεψυχοῦσε, μετά λέει: «ξαφνικά κατάλαβα ὅτι δέν αἰσθάνομαι πιά αὐτήν τήν ἕλξη. Ἄνοιξα τά μάτια μου. Στή μνήμη μου ἀποτυπώθηκαν μέ ὅλες τίς λεπτομέρειες ὅλα αὐτά πού εἶδα ἐκείνη τή στιγμή»12. – Ποιά μάτια ἄνοιξαν; Τά μάτια τῆς ψυχῆς. Ὅταν βγαίνει ἡ ψυχή ἀπό τό σῶμα, ἀνοίγουν τά μάτια τῆς ψυχῆς.«Εἶδα ὅτι στέκομαι μόνος μου στή μέση τοῦ δωματίου. Στά δεξιά μου εἶδα τό προσωπικό τοῦ νοσοκομείου πού μαζεύτηκε γύρω ἀπό τό κρεβάτι μου, σχηματίζοντας ἡμικύκλιο… αὐτό μοῦ φάνηκε περίεργο. Ἐκεῖ πού στεκόταν αὐτή ἡ ὁμάδα ἀνθρώπων ἦταν τό κρεβάτι μου. Ποιό πράγμα τώρα τραβοῦσε τήν προσοχή τους, τί κοίταζαν αὐτοί, ἄν ἐγώ τώρα δέν ἤμουν ἐκεῖ, ἀλλά στεκόμουν στή μέση τοῦ δωματίου; Πλησίασα καί κοίταξα ἐκεῖ ὅπου κοιτοῦσαν ὅλοι αὐτοί οἱ ἄνθρωποι: ἐκεῖ πάνω στό κρεβάτι βρισκόμουν ἐγώ!»13. Καταλάβατε; Ἔβλεπε τό σῶμα του καί ἔβλεπε τούς γιατρούς πού κοιτοῦσαν καί ἔλεγε «τί κοιτᾶνε;.. ἀφοῦ ἐγώ εἶμαι πίσω τους… γιατί κοιτᾶνε ἐκεῖ;.. ποιόν κοιτᾶνε;..». Κοιτοῦσαν τόν ἴδιο, τό σῶμα του δηλαδή. 183

«Δέν φοβήθηκα ὅταν εἶδα τόν ἑαυτό μου, ἀποροῦσα ὅμως, πῶς εἶναι δυνατό νά γίνεται κάτι τέτοιο», γιατί δέν πίστευε, ἦταν ἄθεος. «Αἰσθανόμουν ὅτι εἶμαι ἐδῶ, ἀλλά καί ἐκεῖ συγχρόνως»14. – Πῶς βλέπω τόν ἑαυτό μου, ἐνῶ εἶμαι ἔξω ἀπό τόν ἑαυτό μου; «Ἤθελα μέ τό δεξιό μου χέρι νά πιάσω τό ἀριστερό. Τό ἕνα χέρι πέρασε μέσα ἀπό τό ἄλλο»15. Γιατί ἦταν ἡ ψυχή του, δέν ἦταν τό σῶμα. Καί σημειῶστε ἡ ψυχή, σύμφωνα μέ τούς Ἁγίους μας, ἔχει μορφή ἀνθρώπου. Καί στήν ἁγιογραφία τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου πού ὁ Χριστός μας κρατάει στό χέρι Του τήν ψυχή τῆς Θεοτόκου Παναγίας, ἡ ψυχή τῆς Παναγίας ἔχει τή μορφή σάν ἕνα μικρό ἀνθρωπάκι, πού σημαίνει ὅτι καί ἡ ψυχή ἔχει κι αὐτή κάποια μέλη. Ἔχει καί κάποια οὐσία. Δέν εἶναι ἄυλη ἡ ψυχή μας. Τελείως ἄυλος εἶναι μόνο ὁ Θεός. «Προσπάθησα νά πιάσω μέ τά χέρια τή μέση μου, καί πάλι τά χέρια μου πέρασαν μέσα ἀπό τό σῶμα μου σάν νά ὑπῆρχε στή θέση του ἕνα κενό… Φώναξα τόν γιατρό. Ὅμως ἡ ἀτμόσφαιρα γύρω μου ἦταν ἤδη τελείως διαφορετική: δέν μποροῦσε κἄν νά μεταδώσει τή φωνή μου. Κατάλαβα τότε τόν πλήρη ἀποχωρισμό μου ἀπό τό περιβάλλον, τήν παράξενη μοναξιά μου καί μέ ἔπιασε πανικός. Ἦταν πραγματική φρικτή αὐτή ἡ παράξενη μοναξιά μου. Τόν κοίταξα, καί τότε γιά πρώτη φορά σκέφτηκα ὅτι αὐτό πού μοῦ συνέβη, στή γλώσσα μας, στή γλώσσα τῶν ζωντανῶν ἀνθρώπων, ὀνομάζεται θάνατος! Ἡ σκέψη αυτή μου ήλθε στο μυαλό, επειδή το σώμα που ήταν ξαπλωμένο στο κρεβάτι φαινόταν σάν πτῶμα»16 καί ἀπό τήν ἄλλη ἔνιωθε ὅτι εἶμαι ἐγώ! «Στόν νοῦ μας ἡ λέξη «θάνατος» συνδέεται ἀδιάρρηκτα μέ τόν ἀφανισμό καί μέ τό τέλος τῆς ζωῆς»17, ἔτσι λένε οἱ ἄθεοι. Θάνατος λένε ἀφανισμός, τελείωσαν ὅλα.. τίποτα δέν ὑπάρχει… Δέν εἶναι ἔτσι! Καθόλου ἔτσι! Ὁ θάνατος δέν εἶναι ἀφανισμός, δέν εἶναι ἐξαφάνιση. Ὁπότε κι αὐτός ὁ ἄθεος ἄρχισε νά προβληματίζεται. «Πῶς ἦταν δυνατόν, ἐγώ νά σκέφτομαι ὅτι πέθανα ὅταν, οὔτε γιά ἕνα λεπτό, δέν ἔχασα τήν αὐτοσυνειδησία μου, ὅταν αἰσθανόμουν τόν ἑαυτό μου ζωντανό καί εἶχα μάλιστα καί τήν ἱκανότητα νά ἀκούω, νά βλέπω, νά αἰσθάνομαι, νά κινοῦμαι, νά σκέφτομαι καί νά μιλάω;»18. Ἔ, πῶς γίνεται;… Εἶμαι πεθαμένος καί τά κάνω ὅλα αὐτά..; Βλέπετε; Πῶς μπαίνει ὁ προβληματισμός τώρα. «Ἡ ἀποξένωση ἀπό τό περιβάλλον καί ὁ διχασμός τῆς προσωπικότητάς μου θά μποροῦσε νά μέ κάνει νά ἑρμηνεύσω τό συμβάν, ἄν πίστευα ὅτι ὑπάρχει ἡ ψυχή καί ἄν ἤμουν ἄνθρωπος θρησκευόμενος». Τώρα ἀρχίζει καί ἔρχεται εἰς ἑαυτόν. «Ὅμως τέτοιες προϋποθέσεις δέν ὑπῆρχαν». Ἦταν ἄθεος καί δέν δεχόταν ὅτι ὑπάρχει ψυχή. «Μέ ὁδηγοῦσαν μόνο οἱ αἰσθήσεις μου. Αὐτή ἡ αἴσθηση ὅτι εἶμαι ζωντανός ἦταν τόσο καθαρή, πού ὅλα τά παράξενα αὐτά φαινόμενα μοῦ προκαλοῦσαν ἔκπληξη 184

καί μόνο. Δέν ἤμουν σέ θέση νά συνδέσω αὐτό πού αἰσθανόμουν μέ τή συνηθισμένη ἀντίληψη περί θανάτου, δέν ἦταν δυνατόν ἔχοντας πλήρη αὐτοσυνειδησία, νά σκέφτομαι πώς δέν ὑπάρχω…»19. Ἀφοῦ εἶμαι πεθαμένος καί δέν ὑπάρχω… πῶς ὑπάρχω;… καταλαβαίνω πώς εἶμαι ζωντανός καί ὑπάρχω ἐνῶ εἶμαι καί πεθαμένος… «Ὅταν ἀργότερα ἐνθυμούμουν τήν κατάσταση στήν ὁποία βρέθηκα, ἔβλεπα ὅτι ὁ νοῦς μου λειτουργοῦσε τότε μέ τόση δύναμη καί ταχύτητα…»20. Βλέπετε, μέ πόσες λεπτομέρειες περιγράφει τά πρῶτα λεπτά μετά τήν ἔξοδο τῆς ψυχῆς ἀπό τό σῶμα! «Ἡ κατάσταση τῆς ψυχῆς», λέει τώρα ὁ π. Σεραφείμ, «κατά τά πρῶτα λεπτά μετά τόν θάνατο δέν περιγράφεται μέ τόσες λεπτομέρειες στή Χριστιανική γραμματεία τῆς ἀρχαιότητας. Ἐκεῖ ἡ ὅλη ἔμφαση δίνεται στίς πολύ πιό ἐντυπωσιακές ἐμπειρίες πού ἀκολουθοῦν». Ὄχι στά πρῶτα λεπτά, ἀλλά μετά, ὅπου γίνεται, αὐτό πού εἴπαμε προηγουμένως, ἡ συνάντηση μέ τά τελώνια. «Ἴσως μόνο στή σημερινή ἐποχή, στήν ὁποία ἡ ταύτιση τῆς «ζωῆς» μέ τή «ζωή μέσα στό σῶμα..», δυστυχῶς ἐκεῖ ἔχουμε φτάσει σήμερα, νά θεωροῦμε ζωντανό αὐτόν πού ζεῖ βιολογικά, ὅταν ζεῖ τό σῶμα δηλαδή καί μετά ὅτι παύει νά ὑπάρχει, «ἔχει γίνει τόσο πλήρης καί διάχυτη», αὐτή ἡ ταύτιση μέ τήν ζωή μέσα στό σῶμα, «θά περιμέναμε νά ἐκδηλώνεται τέτοιο ἐνδιαφέρον γιά αὐτά τά πρῶτα λίγα λεπτά, ὅπου οἱ προσδοκίες τῶν περισσότερων σύγχρονων ἀνθρώπων διαψεύδονται πλήρως»21. Γι’ αὐτό σήμερα ἔχουμε τέτοιο ἐνδιαφέρον γιά τίς λεγόμενες μεταθανάτιες ἐμπειρίες, γιατί οἱ ἄνθρωποι ἔχουν ταυτίσει τήν ζωή μέ τήν ζωή μέσα στό σῶμα καί σοῦ λέει τί γίνεται τώρα;… Κάτι περίεργο γίνεται… Ὑπάρχουμε καί μετά τόν θάνατο; Καί βλέπουν ἀκριβῶς ὅτι ὄντως ὑπάρχουμε καί διαψεύδονται οἱ ἄθεοι ἀπό τίς μαρτυρίες τῶν ἀθέων! Βλέπετε; Πῶς ὁ Θεός λειτουργεῖ! Καί μέσα ἀπό τούς ἀθέους καί τούς ἄπιστους ἀποδεικνύει ὅτι ὑπάρχει ψυχή, ὑπάρχει μετά θάνατον ζωή. Διαψεύδονται οἱ ἄθεοι «μέ τή συνειδητοποίηση ὅτι ὁ θάνατος δέν εἶναι τό τέλος, ἡ ζωή συνεχίζεται, καί ἡ ψυχή εἰσέρχεται σέ μία τελείως νέα κατάσταση! Ἀσφαλῶς δέν ὑπάρχει τίποτε σέ αὐτήν τήν ἐμπειρία πού νά ἀντιδιαστέλλεται μέ τήν Ὀρθόδοξη διδασκαλία γιά τήν κατάσταση τῆς ψυχῆς ἀμέσως μετά τόν θάνατο. Γεγονός παραμένει, ὅτι σέ αὐτή τά λίγα λεπτά, καί μερικές φορές ἀκόμα καί στά λεπτά πού προηγοῦνται τοῦ θανάτου», ὅπως τό εἴδαμε ὅταν ἀναλύαμε τόν Εὐεργετινό καί θά τό δοῦμε καί ἐδῶ ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ, καί πρίν ἀκόμα βγεῖ ἡ ψυχή ἀπό τό σῶμα, ἀρχίζει ἡ ψυχή νά βλέπει μέ τά μάτια τῆς ψυχῆς, νά βλέπει τόν πνευματικό κόσμο. Ὄχι πάντα, ἀλλά συμβαίνει κι αὐτό. «Οἱ ἄνθρωποι συχνά βιώνουν ἐμπειρίες πού δέν μποροῦν νά ἑρμηνευτοῦν ὡς ἁπλές «παραισθήσεις»22. Καί κάτι ἀκόμα «Μετά τόν θάνατο ἡ ψυχή παραμένει γιά πολύ μικρό χρονικό διάστημα στήν ἀρχική κατάσταση μοναξιᾶς». Ὁ Δρ. Μούντυ παραθέτει ἀρκετές περιπτώσεις ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι, ἀκόμα καί πρίν πεθάνουν, εἶδαν ξαφνικά πεθαμένους συγγενεῖς καί φίλους τους»23. Κι ἐσεῖς θά τό ἔχετε ἀκούσει, τήν στιγμή πού βγαίνει ἡ ψυχή, λένε ἦρθε ὁ θεῖος μου, ἡ γιαγιά μου κ.λ.π. 185

Ἀκοῦστε μία ἐμπειρία: «Ὁ γιατρός μου ἀποφάσισε καί εἶπε στούς δικούς μου πώς ἤμουν στά τελευταῖα μου… Διαπίστωσα πώς ἦταν ὅλοι τους γνωστοί μου, πού ὅμως εἶχαν πεθάνει πρίν ἀπό μένα ὅλοι τους. Ἀναγνώρισα τή γιαγιά μου, μία συμμαθήτριά μου ἀπ΄ τό σχολεῖο καί πολλούς ἄλλους συγγενεῖς καί φίλους… Φαίνονταν ὅλοι τους εὐχαριστημένοι καί σκέφτηκα πώς εἶχαν ἔρθει νά μέ προστατέψουν ἤ νά μέ ὁδηγήσουν». Ἡ ἐμπειρία», αὐτή λέει ὁ π. Σεραφείμ «μέ ἀποβιώσαντες φίλους καί συγγενεῖς κατά τήν ὥρα τοῦ θανάτου δέν ἀποτελεῖ καθόλου νέα ἀποκάλυψη. Περισσότερο ἀπό ἑβδομήντα χρόνια πρίν, ἀποτέλεσε τό θέμα ἑνός μικροῦ βιβλίου πού γράφτηκε ἀπό ἕναν –πού θεωρήθηκε– πρωτοπόρος τῆς σύγχρονης «παραψυχολογίας» ἤ ἀλλιῶς, τῆς σύγχρονης «ψυχικῆς ἔρευνας», τόν σέρ Οὐίλιαμ Μπάρετ»24. Θά ἔχετε ἀκούσει τούς ὅρους αὐτούς. Σήμερα λένε, εἶμαι ψυχοερευνήτρια ἤ παραψυχολόγος. Αὐτά συνδέονται μέ τή μαγεία, νά ξέρετε. «Μετά τήν ἐμφάνιση τοῦ πρώτου βιβλίου τοῦ Δρος Μούντυ, ἕνα νέο βιβλίο δημοσιεύτηκε, ἐμπνευσμένο ἀπό τό βιβλίο τοῦ Σέρ Οὐίλιαμ, τό ὁποῖο πραγματευόταν τό θέμα τῆς «συνάντησης μέ ἄλλους». Πρέπει ἐδῶ νά ποῦμε λίγα λόγια», λέει ὁ π. Σεραφείμ, «γιά τά εὑρήματα αὐτοῦ τοῦ βιβλίου. Πρόκειται γιά τό πρῶτο καθαρά «ἐπιστημονικό» βιβλίο πού κυκλοφόρησε σχετικά μέ τίς ἐμπειρίες τῶν ἀνθρώπων τή στιγμή πού πεθαίνουν. Βασίζεται στά ἀποτελέσματα ἐρωτηματολογίων καί συνεντεύξεων μέ μία τυχαία ἐπιλεγμένη ὁμάδα γιατρῶν καί νοσοκόμων στίς ἀνατολικές Ἡνωμένες Πολιτεῖες καί τή Βόρεια Ἰνδία». Δύο διαφορετικοί τόποι. Ἡ Ἰνδία «ἐπελέγη γιά νά ἐπιτευχθεῖ ἡ μέγιστη ἀντικειμενικότητα, ἔτσι ὥστε νά ἐλεγχθοῦν οἱ πιθανές διαφορές στίς ἐμπειρίες ἀνθρώπων λόγω τῆς διαφορᾶς ἐθνικότητας, ψυχολογίας καί θρησκεύματος»25. Νά δοῦνε ἄν διαφορετικές ἐμπειρίες ἀνθρώπων πού ζοῦν σέ διαφορετικά μέρη ἐπηρεάζουν αὐτό πού βλέπει ὀ ἄνθρωπος μετά θάνατον. Καί ὄντως θά δεῖτε ὅτι τό ἐπηρεάζουν. «Συγκεντρώθηκε τό ὑλικό πού περιλαμβάνει πάνω ἀπό χίλιες περιπτώσεις ὀπτασιῶν καί ὁραμάτων πού ἐμφανίστηκαν σέ ἑτοιμοθάνατους, καθώς καί σέ μερικούς, οἱ ὁποῖοι ἐπανῆλθαν στή ζωή ἀφοῦ εἶχαν θεωρηθεῖ κλινικά νεκροί. Οἱ συγγραφεῖς τοῦ βιβλίου θεωροῦν ὅτι σέ γενικές γραμμές τά εὑρήματα τοῦ Δρος Μούντυ συμφωνοῦν μέ τά δικά τους. Διαπιστώνουν ὅτι ὀπτασίες νεκρῶν συγγενῶν καί φίλων καί, στήν Ἰνδία, πολλές ὀπτασίες Ἰνδουιστικῶν «θεοτήτων» ἐμφανίζονται στούς ἀνθρώπους ἀρκετές φορές μέσα στήν τελευταία ὥρα καί συνήθως μέσα στό τελευταῖο εἰκοσιτετράωρο πρίν τόν θάνατο». Βλέπανε στήν Ἰνδία δηλαδή, θεότητες ἰνδουιστικές. «Στίς μισές περίπου περιπτώσεις ἐμφανίζεται ἕνα ὅραμα κάποιου μεταφυσικοῦ περιβάλλοντος, πού θυμίζει «παράδεισο», καί προκαλεῖ τά ἴδια συναισθήματα. Αὐτή ἡ ἐμπειρία «παραδείσου» θά συζητηθεί παρακάτω»26, ἄν εἶναι ὄντως παράδεισος αὐτό πού βλέπει. 186

«Ἡ ἰδιαίτερη ἀξία τῆς μελέτης τῶν» δύο γιατρῶν, «Ὄσις καί Χάραλντσον», πού εἴπαμε προηγουμένως, «ἔγκειται στό ὅτι διαχωρίζει ἐπιμελῶς τίς ἀσύνδετες, φυσικές παραισθήσεις ἀπό τἰς «ὑπερκόσμιες» ἐμφανίσεις ὀπτασιῶν καί ὁραμάτων, καί ἀναλύει στατιστικά τήν παρουσία παραγόντων, ὅπως ἡ χρήση παραισθησιογόνων φαρμάκων, ὁ ὑψηλός πυρετός, καθώς καί ἀσθένειες καί βλάβες τοῦ ἐγκεφάλου, τά ὁποῖα θά μποροῦσαν νά δημιουργήσουν ἁπλές παραισθήσεις, παρά πραγματικές ἐμπειρίες κάποιας κατάστασης πού λαμβάνει χώρα ἔξω ἀπό τό ἴδιο τό μυαλό τοῦ ἀθενοῦς»27. Νά ἀποκλείσουμε ὅτι ἦταν μία παραίσθηση, γιατί ὁ ἄνθρωπος εἶχε πάρει κάποια φάρμακα ἤ εἶχε ὑψηλό πυρετό. Τά ἀποκλείουμε αὐτά. Βλέπετε; Εἶναι ἐπιστημονική ἔρευνα. Γιά νά μήν πεῖ κάποιος, ξέρεις, αὐτά τά εἶδε γιατί εἶχε ὑψηλό πυρετό. «Οἱ συγγραφεῖς καταλήγουν στήν διαπίστωση: οἱ καθαρά «ὑπερκόσμιες» καί μέ τή μεγαλύτερη ἐσωτερική συνοχή ἐμπειρίες συμβαίνουν στούς ἀσθενεῖς ἐκείνους πού ἔχουν τή μεγαλύτερη ἐπαφή μέ τή «φυσική» πραγματικότητα καί τίς λιγότερες πιθανότητες νά ἐκδηλώσουν παραισθήσεις. Εἰδικότερα, ὅσοι βλέπουν ὀπτασίες νεκρῶν ἤ πνευματικῶν ὄντων συνήθως διατηροῦν πλήρως τίς διανοητικές τους λειτουργίες καί βλέπουν αὐτά τά ὄντα ἔχοντας ταυτόχρονα πλήρη ἀντίληψη τοῦ νοσοκομειακοῦ περιβάλλοντος»28. Δέν τά ’χουνε χάσει. Εἶναι λίγο πρίν τόν θάνατο, ἀντιλαμβάνονται ποῦ βρίσκονται, ὅτι εἶναι στό νοσοκομεῖο, βλέπουν τούς γιατρούς, ἀλλά συγχρόνως βλέπουν καί αὐτά τά πράγματα. Δέν εἶναι λοιπόν παραισθήσεις, γιατί παραίσθηση εἶναι νά βλέπεις ἄλλο ἀπό αὐτό πού εἶναι στήν πραγματικότητα. Βλέπεις, ἄς ποῦμε, ἕναν καλόγερο πού κρεμᾶνε τά καπέλα τους οἱ ἄνθρωποι, τά παλτά τους, καί νομίζεις ὅτι εἶναι ἄνθρωπος. Αὐτό εἶναι παραίσθηση. Δέν εἶναι αὐτό τό πράγμα. Αὐτοί εἶχαν σωστή ἀντίληψη τοῦ περιβάλλοντος καί συγχρόνως βλέπανε καί νεκρούς, συγγενεῖς πού ἦταν ἤδη πεθαμένοι. «Οἱ συγγραφεῖς, παρότι ἐπιφυλακτικοί ὅσον ἀφορᾶ τά συμπεράσματά τους, καταλήγουν ὅτι τείνουν πρός τήν «ἀποδοχή τῆς ὑπόθεσης περί μετά θάνατον ζωῆς ὡς τῆς πιό ἀξιόπιστης ἑρμηνείας τῶν δεδομένων μας»29. Βλέπετε; Καί οἱ ἄθεοι δέν μποροῦν νά ποῦνε τίποτα ἄλλο. Σοῦ λένε, μᾶλλον ὑπάρχει ἡ μετά θάνατον ζωή. Βλέπετε πῶς καί οἱ ἴδιοι οἱ ἐπιστήμονες ἀναγκάζονται νά τό ὁμολογήσουν αὐτό. Ἐδῶ ἔγκειται ἡ ἀξία, γι’ αὐτό ἀσχολούμαστε λίγο μ’ αὐτά. Θά πᾶμε καί στά ὀρθόδοξα, νά δοῦμε ποιά εἶναι ἡ πλήρης ἀλήθεια γιά αὐτά. Ἀλλά, βλέπετε, πῶς καί μέσα ἀπό αὐτά τά ἐπιστημονικά ἐπιβεβαιώνεται ἡ ἀλήθεια ὅτι ὑπάρχει ἡ μετά θάνατον ζωή, ὑπάρχει ἡ ψυχή. Ἀλλιῶς αὐτά δέν ἐξηγοῦνται. Καί δέν εἶναι παραισθήσεις… «Τέτοια εὑρήματα προκαλοῦν, φυσικά, κάποια ἔκπληξη ἀφοῦ προέρχονται ἀπό τό ὑπόβαθρο τοῦ ἀγνωστικισμοῦ». Ξέρετε τί θά πεῖ ἀγνωστικιστής. Αὐτός πού λέει: Ὑπάρχει Θεός; Δέν ξέρω! Αὐτός εἶναι ὁ ἀγνωστικιστής. Δέν ξέρω… Κι ὅμως ἀπό αὐτούς τούς ἀγνωστικιστές καί τούς ἀπίστους ἔχουμε τέτοια εὑρήματα «πού ἐδῶ καί τόσον καιρό χαρακτηρίζουν τίς θεωρίες τῆς σύγχρονης ἐπιστήμης. Ἐντούτοις, γιά ἕναν Ὀρθόδοξο Χριστιανό, δέν ὑπάρχει τίποτε σέ αὐτές πού νά προκαλεῖ 187

ἔκπληξη», λέει ὁ π. Σεραφείμ. «Γνωρίζουμε ὅτι ὁ θάνατος ἀποτελεῖ μόνο μία μετάβαση πρός μία ἄλλη μορφή ὕπαρξης». Δέν εἶναι ἐξαφάνιση. Ἁπλῶς ἀρχίζεις νά ὑπάρχεις σέ μία ἄλλη μορφή. «Καί μᾶς εἶναι οἰκεῖες πολλές περιπτώσεις ἐμφάνισης ὀπτασιῶν καί ὁραμάτων στούς ἑτοιμοθάνατους, τόσο στούς ἁγίους ὅσο καί στούς κοινούς ἁμαρτωλούς»30. Γεμάτα εἶναι τά Συναξάρια καί οἱ διδασκαλίες τῶν Ἁγίων Πατέρων ἀπό τέτοιες μαρτυρίες. «Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Μέγας, περιγράφοντας πολλές τέτοιες ἐμπειρίες στούς Διαλόγους του, ἐξηγεῖ τό φαινόμενο τῆς συνάντησης μέ ἄλλα πρόσωπα ἤ πνευματικά ὄντα». Τί λέει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος; Τί εἶναι αὐτά τά ὄντα πού βλέπουμε λίγο πρίν πεθάνουμε; «Συμβαίνει ἀρκετά συχνά ἡ ψυχή πού πρόκειται νά ἐξέλθει νά ἀναγνωρίζει ἀκόμη καί αὐτούς, μέ τούς ὁποίους πρόκειται νά τῆς ὁρισθεῖ ἡ ἴδια οὐράνια μονή, λόγω ἰσότητας πταισμάτων ἤ καί βραβείων». Κατατάσσεται ἡ ψυχή μέ τούς ὁμοίους της καί αὐτοί οἱ ὅμοιοί της τήν ὑποδέχονται κατά κάποιο τρόπο. Ἤ αὐτή βλέπει καί θεωρεῖ ὅτι εἶναι οἱ συγγενεῖς. Δέν εἶναι συγγενεῖς, ἀλλά θέλει ὁ Θεός νά ἐμφανίζονται ἔτσι. Τί εἶναι ἀκριβῶς; Θά τό ποῦμε – ὅσο μποροῦμε. «Καί εἰδικά ὅσον ἀφορᾶ ἐκείνους πού ἔχουν ζήσει ἕναν ἐνάρετο βίο, ὁ Ἅγιος Γρηγόριος παρατηρεῖ ὅτι «πράγματι συμβαίνει πολλές φορές στούς δικαίους, κατά τόν θάνατό τους νά δέχονται ὀπτασίες τῶν προηγηθέντων ἁγίων γιά νά μή φοβηθοῦν τήν καταδικαστική ἀπόφαση τοῦ θανάτου τους, ἀλλά, καθώς δεικνύεται στόν νοῦ τους ὁ ὅμιλος τῶν ἐντός τῆς Βασιλείας πολιτῶν, νά λυθοῦν ἀπό τόν δεσμό τῆς σάρκας τους χωρίς λύπη ἤ φόβο»31. Ἔτσι λέει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Μέγας, ὁ Πάπας Ρώμης. Δηλαδή, στούς ἀνθρώπους πού ἔχουν ζήσει ἁγία ζωή, παραχωρεῖ ὁ Θεός νά συναντηθοῦν μέ τούς ἁγίους πού ἔχουν ἤδη κοιμηθεῖ, ὥστε νά τούς ἁπαλύνει αὐτή τήν ἀγωνία καί αὐτόν τόν φόβο τοῦ θανάτου. Γιατί ὅλοι οἱ ἄνθρωποι δέν θέλουμε τόν θάνατο. Δέν εἶναι κάτι εὐχάριστο. Δέν εἴμαστε φτιαγμένοι γιά τόν θάνατο. Ὁ Θεός δέν ἔπλασε τόν ἄνθρωπο θνητό. Τόν ἔπλασε ἀθάνατο. Ὁ Ἀδάμ καί ἡ Εὔα ἦταν ἀθάνατοι στόν παράδεισο, ὅσο δέν εἶχαν ἁμαρτήσει. Ἤ ἄν θέλετε πιό σωστά, δυνάμει ἀθάνατοι, δηλαδή μποροῦσαν νά εἶναι ἀθάνατοι, ἐάν ἔμεναν στήν ὑπακοή. Ἐπειδή ἀκριβῶς δέν ἔμειναν στήν ὑπακοή τοῦ Θεοῦ, τοῦ Χριστοῦ, γι’ αὐτό καί ἔγιναν θνητοί. Γίναμε ὅλοι θνητοί. Εἶναι κάτι ἔξω δηλαδή ἀπό τή φύση μας ὁ θάνατος. Ὁ Θεός δέν ἔφτιαξε θάνατο. Ὁ θάνατος μπῆκε ὡς ἀποτέλεσμα τῆς ἁμαρτίας. Ἀλλά ὡς κάτι ἀφύσικο τό ἀποστρεφόμαστε, δέν τό θέλουμε. Ὁ Θεός, λοιπόν, γιά νά ἁπαλύνει αὐτή τήν διαδικασία τῆς ἐξόδου τῆς ψυχῆς, στούς ἁγίους στέλνει Ἁγίους, λέει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος, οἱ ὁποῖοι ἔχουν κοιμηθεῖ πρίν ἀπό αὐτόν, γιά νά τούς πάρει αὐτόν τόν φόβο καί ἔτσι χωρίς λύπη καί φόβο νά πορευθοῦν πρός τόν Θεό. «Παραθέτει χαρακτηριστικές περιπτώσεις ὅπου Ἄγγελοι, Μάρτυρες, ὁ Ἀπόστολος Πέτρος, ἡ Παναγία, ἀκόμα καί ὁ ἴδιος ὁ Χριστός, ἔχουν ἐμφανιστεῖ σέ ἑτοιμοθανάτους. 188

Ὁ κ. Μούντυ ἀναφέρει ἕνα παράδειγμα συνάντησης πού εἶχε ἕνας ἑτοιμοθάνατος, ὄχι μέ κάποιο συγγενή ἤ πνευματικό ὄν, ἀλλά μέ ἕναν τελείως ἄγνωστο ἄνθρωπο: «Μία γυναίκα μοῦ διηγήθηκε πώς σάν «πέθανε», εἶδε, ἐκτός ἀπ’ τό δικό της «ἐξαϋλωμένο σῶμα», καί τό «σῶμα» κάποιου πού εἶχε πεθάνει πρόσφατα καί πού ὡστόσο ἡ ἴδια δέν τόν γνώριζε». Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος περιγράφει ἕνα παρόμοιο φαινόμενο στούς Διαλόγους του: ἀναφέρει διάφορα περιστατικά, κατά τά ὁποῖα ἕνας ἑτοιμοθάνατος φωνάζει δυνατά τό ὄνομα κάποιου ἄλλου, ὁ ὁποῖος πεθαίνει τήν ἴδια ὥρα σέ κάποιο ἄλλο μέρος». Πῶς τό ξέρει; «Καί δέν πρόκειται καθόλου γιά φαινόμενο διόρασης, ἡ ὁποία εἶναι δυνατή μόνο στούς ἁγίους, ἀφοῦ ὁ Ἅγιος Γρηγόριος περιγράφει τό πῶς ἕνας κοινός ἁμαρτωλός, προοριζόμενος προφανῶς γιά τήν κόλαση, καλεῖ κάποιον μέ τό ὄνομα Στέφανος, ὁ ὁποῖος τοῦ εἶναι ἄγνωστος καί πεθαίνει τήν ἴδια μέ ἐκεῖνον στιγμή, θέλοντας νά τοῦ πεῖ ὅτι «ἕτοιμο εἶναι τό καράβι γιά νά μᾶς μεταφέρει στή Σικελία». Σημειώνεται ὅτι ἡ Σικελία εἶναι τόπος ἔντονης ἡφαιστειακῆς δραστηριότητας, πού θυμίζει τήν Κόλαση. Εἶναι φανερό ὅτι πρόκειται γιά τήν ὀνομαζόμενη σήμερα «ὑπέρ – αἰσθητική ἀντίληψη» ἤ ESP», ὅπως τό λένε ἀγγλιστί, «ἡ ὁποία γίνεται ἰδιαιτέρως ἔντονη σέ πολλούς ἀνθρώπους ἀκριβῶς πρίν πεθάνουν, καί φυσικά συνεχίζει νά ὑπάρχει μετά τόν θάνατο, ὅταν ἡ ψυχή βρίσκεται τελείως ἔξω ἀπό τόν κόσμο τῶν φυσικῶν αἰσθήσεων»32. Μέ τίς αἰσθήσεις ἐσύ δέν μπορεῖς νά δεῖς τί γίνεται 50 χιλιόμετρα μακριά, ἀλλά μέ τίς αἰσθήσεις τῆς ψυχῆς μπορεῖς. «Ἑπομένως, αὐτή ἡ συγκεκριμένη «ἀνακάλυψη» τῆς σύγχρονης ψυχικῆς ἔρευνας ἁπλῶς ἐπιβεβαιώνει αὐτό πού ὁ ἀναγνώστης τῆς ἀρχαίας χριστιανικῆς γραμματείας ἤδη γνωρίζει σχετικά μέ τίς συναντήσεις μέ ἄλλα πνευματικά ὄντα ἤ πρόσωπα κατά τή στιγμή τοῦ θανάτου. Οἱ συναντήσεις αὐτές, ἐνῶ κατά κανέναν τρόπο δέν φαίνεται νά συμβαίνουν σέ κάθε ἑτοιμοθάνατο, μποροῦν, ἐντούτοις, νά ὀνομαστοῦν καθολικές ἐμπειρίες, μέ τήν ἔννοια ὅτι συμβαίνουν ἀνεξαρτήτως ἐθνικότητας, θρησκεύματος ἤ ἁγιότητας βίου τοῦ ἑτοιμοθανάτου»33. Παντοῦ, καί σ’ αὐτή τήν ἔρευνα πού κάνανε, καί στούς Ἰνδούς καί στούς Ἀμερικάνους εἶχαν τέτοιες συναντήσεις μέ ὄντα τή στιγμή τοῦ θανάτου. «Ἀπό τήν ἄλλη πλευρά, ἡ ἐμπειρία ἑνός χριστιανικοῦ ἁγίου, ἐνῶ ἔχει τά γενικά κοινά χαρακτηριστικά, τά ὁποῖα φαινομενικά ὁ καθένας μπορεῖ νά βιώσει, διαθέτει μία τελείως ἄλλη διάσταση, μία διάσταση ἡ ὁποία δέν ἐπιδέχεται ὁρισμό ἀπό τούς ἐρευνητές τῶν ψυχικῶν φαινομένων. Κατά τήν ἐμπειρία αὐτή, συχνά ἐκδηλώνονται ἔκτακτα σημεῖα τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ καί ὅλοι ἤ πολλοί ἀπό αὐτούς πού βρίσκονται κοντά στόν ἑτοιμοθάνατο ἔχουν τή δυνατότητα νά δοῦν τό ὅραμα ἀπό τόν ἄλλο κόσμο»34. Δηλαδή, δέν εἶναι μόνο ὁ ἅγιος πού πεθαίνει ἐκείνη τή στιγμή πού βλέπει, ἀλλά καί αὐτοί πού εἶναι γύρω του βλέπουν καί αἰσθάνονται, ὅταν ὑπάρχει ἁγιότητα. «Ἄς παραθέσουμε, ὅμως, ἕνα καί μόνο τέτοιο παράδειγμα ἀπό τούς Διαλόγους τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου. «Τά μεσάνυκτα, ἐνῶ βρισκόντουσαν δίπλα στό κρεβάτι τῆς 189

κατάκοιτης», μιά ἁγία γυναίκα ἦταν αὐτή, «ξαφνικά φῶς σταλμένο ἀπό τόν οὐρανό γέμισε κάθε χῶρο τοῦ μικροῦ οἰκίσκου καί ἀστραποβόλησε μία λάμψη τέτοιας φωτεινότητας, πού ἀνείπωτος φόβος διαπέρασε τίς καρδιές τῶν παρευρισκομένων». Δέν τό ἔβλεπε τό φῶς μόνο ἡ ἑτοιμοθάνατη, ἀλλά καί αὐτοί πού ἦταν γύρω της. «Ἄρχισε νά ἀκούγεται ἦχος σάν νά ἔμπαινε μέσα πλῆθος πολύ», σάν νά μπαίνει κόσμος μέσα στό δωμάτιο. Ἀκουγόταν ἦχος γιά ὅλους, ὄχι μόνο ἀπό τήν ἑτοιμοθάνατη «καί ἡ εἴσοδος τοῦ οἰκίσκου σειόταν σάν νά συνθλιβόταν ἀπό τίς μάζες τῶν εἰσερχομένων». Στριμωγνόντουσαν δηλαδή καί αὐτό ἦταν ἀντιληπτό. «Ὅπως ἔλεγαν, αἰσθανόντουσαν πλῆθος νά εἰσέρχεται, ἀλλά ἀπό τήν ὑπερβολή τοῦ φόβου καί τοῦ φωτός δέν μποροῦσαν νά δοῦν, γιατί τά μάτια τους τά εἶχε πλακώσει ὁ φόβος καί τά εἶχε θαμπώσει ἡ ἀκτινοβολία τόσου φωτός. Τό φῶς αὐτό ἀμέσως τό ἀκολούθησε ὀσμή θαυμαστῆς εὐωδίας». Ὄχι μόνο φῶς, ἀλλά καί εὐωδία, «ἔτσι ὤστε κι ἄν τήν τρόμαξε τήν ψυχή τους τό ἐκπεμπόμενο φῶς, τήν ἀνέθαλπε ὅμως ἡ γλυκύτητα τῆς εὐωδίας. Ἄρχισε –τότε– ἡ Ρωμύλα νά παρηγορεῖ μέ φιλόφρονα τόνο φωνῆς τήν δικιά της διδασκάλισσα τῆς χρηστοήθειας Ρεδέμπτα, πού στεκόταν δίπλα καί ἔτρεμε, λέγοντας: «Μή φοβᾶσαι, μητέρα. Δέν πεθαίνω ἀμέσως». Ἡ Ρωμύλα ἦταν αὐτή ἡ ἁγία κοπέλα, πού ἦταν ἑτοιμοθάνατη καί ἡ Ρεδέμπτα ἦταν ἡ Γερόντισσά της. Μή φοβᾶσαι τῆς λέει, δέν πεθαίνω ἀκόμα. «Κι ἐνῶ τό ἐπαναλάμβανε αὐτό συνέχεια, λίγο-λίγο τό ἐκπεμπόμενο φῶς ἀποτραβήχθηκε, ἀλλά ἡ εὐωδία πού τό ἀκολούθησε παρέμεινε. Ἔτσι πέρασε δεύτερη καί τρίτη ἡμέρα καί ἡ σκορπισμένη ὀσμή εὐωδίας παρέμενε. Τήν τέταρτη νύκτα φώναξε ξανά τήν διδασκάλισσά της. Σάν ἦρθε, ζήτησε τή Θεία Κοινωνία, τήν ὁποία καί πῆρε. Δέν εἶχαν ἀκόμη ἀπομακρυνθεῖ ἀπό τό κρεβάτι τῆς κατάκοιτης ἡ Ρεδέμπτα καί ἡ ἄλλη μαθήτριά της», εἶχε καί μία ἀκόμα, «ὅταν ξαφνικά στήν πλατεία μπροστά στήν εἴσοδο αὐτοῦ τοῦ οἰκίσκου στάθηκαν δυό χοροί ψαλλόντων», δύο χορωδίες. «Ἡ Ἁγία ἐκείνη ψυχή λύθηκε ἀπό τή σάρκα»35. Τότε ἔφυγε ἡ ψυχή της. Ὅπως τῆς εἶπε, ὄχι ἀκόμα… σέ τέσσερις μέρες, ἀφοῦ ὑπῆρχε αὐτό τό ἄπλετο φῶς, τό ἄκτιστο φῶς τοῦ Θεοῦ, ἡ οὐράνια εὐωδία καί ἡ ψαλμωδία. Βλέπετε; Μία ἐμπειρία ὀρθόδοξης κοίμησης. Πόσο διαφορετική ἀπό αὐτά πού ζοῦνε οἱ ἐκτός Ἐκκλησίας! «Καθώς ὁδηγεῖτο αὐτή στόν οὐρανό –ἡ ψυχή της– ὅσο ψηλότερα ἀνέβαιναν οἱ χοροί τῶν ψαλλόντων, τόσο σιγανότερα ἄρχισε νά ἀκούγεται ἡ ψαλμωδία». Ὅσο ἀνέβαινε, χαμήλωνε ἡ ψαλμωδία «ἕως ὅτου ξεμακρυσμένος πιά ὁ ἦχος τῆς ψαλμωδίας καί ἡ γλυκύτητα τῆς εὐωδίας ἔσβησαν». Αὐτό τό περιστατικό μᾶς τό παραδίδει ὁ Μέγας Γρηγόριος ὁ Διάλογος καί ὑπάρχει καί στόν Εὐεργετινό. «Οἱ Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί θά θυμοῦνται παρόμοια περιστατικά ἀπό τήν ἀνάγνωση πολλῶν Βίων Ἁγίων, ὅπως τοῦ Ἁγίου Σισώη, τῆς Ἁγίας Ταϊσίας, τοῦ Ὁσίου Θεοφίλου τοῦ Κιέβου, κλπ. Καθώς προχωροῦμε ὅλο καί βαθύτερα στή μελέτη τῶν ἐμπειριῶν θανάτου καί ἐπιθανάτιων ἐμπειριῶν θά πρέπει νά ἔχουμε πάντοτε ὑπόψη τίς σημαντικές διαφορές πού ὑπάρχουν ἀνάμεσα στή γενική ἐπιθανάτια ἐμπειρία, ἡ ὁποία προκαλεῖ σήμερα τόσο ἔντονο ἐνδιαφέρον καί στήν ἐμπειρία θανάτου πού παρέχει ἡ Θεία Χάρη στούς δικαίους Ὀρθόδοξους Χριστιανούς». Τεράστια διαφορά! «Αὐτό θά μᾶς βοηθήσει νά 190

κατανοήσουμε πληρέστερα μερικές ἀπό τίς δυσεξήγητες πλευρές τῶν σύγχρονων ἐμπειριῶν θανάτου. Ἡ ἐπίγνωση αὐτῆς τῆς διάκρισης, γιά παράδειγμα, μπορεῖ νά μᾶς βοηθήσει νά προσδιορίσουμε τήν ταυτότητα τῶν ὀπτασιῶν πού βλέπουν οἱ ἑτοιμοθάνατοι». Τί εἶναι αὐτό πού βλέπουν; Εἶναι ὄντως οἱ συγγενεῖς; «Συμβαίνει πράγματι νά ἔρχονται συγγενεῖς καί φίλοι ἀπό τόν κόσμο τῶν νεκρῶν γιά νά ἐμφανιστοῦν στούς ἑτοιμοθάνατους; Καί διαφέρουν ἄραγε αὐτές οἱ ἴδιες οἱ ὀπτασίες ἀπό τίς ἐμφανίσεις Ἁγίων σέ δίκαιους Χριστιανούς κατά τόν θάνατό τους; Γιά νά ἀπαντήσουμε στό πρῶτο ἐρώτημα», ἄν εἶναι ὄντως συγγενεῖς καί φίλοι, «θά ἀνατρέξουμε στό βιβλίο τῶν Ὄσις καί Χάραλντσον, οἱ ὁποῖοι ἀναφέρουν ὅτι – προσέξτε– πολλοί Ἰνδουιστές βλέπουν τούς «θεούς» καί τίς «θεές» τοῦ Ἰνδουιστικοῦ Πανθέου», πού ἐμεῖς ξέρουμε ὅτι αὐτά εἶναι δαίμονες. Δέν ὑπάρχουνε ἄλλοι θεοί. «Οἱ θεοί τῶν ἐθνῶν δαιμόνια»36. Λοιπόν, αὐτοί βλέπουν αὐτούς, «τόν Κρίσνα, τόν Σίβα, τήν Κάλι κλπ, καί ὄχι ἐκείνους τούς στενούς συγγενεῖς καί φίλους πού συχνά ἀναφέρονται στήν Ἀμερική». Οἱ Ἀμερικάνοι δέν βλέπουν αὐτούς, βλέπουν συγγενεῖς. «Ὡστόσο, ὅπως ὁ Ἀπόστολος Παῦλος τόσο κατηγορηματικά διδάσκει, αὐτοί οἱ «θεοί» δέν ὑπάρχουν στήν πραγματικότητα: «περί τῆς βρώσεως οὖν τῶν εἰδωλοθύτων οἴδαμεν ὅτι οὐδέν εἴδωλον ἐν κόσμῳ, καί ὅτι οὐδείς Θεός ἕτερος εἰ μή εἷς»37. Ἕνας μόνο Θεός ὑπάρχει, ὁ Τριαδικός Θεός. Δέν ὑπάρχει ἄλλος θεός. «Σέ ὁποιαδήποτε ἀληθινή ἐμπειρία «θεῶν» ἐμπλέκονται δαίμονες». Δέν εἶναι θεοί, εἶναι δαίμονες, «ὅτι ἅ θύει τά ἔθνη, δαιμονίοις θύει καί οὐ Θεῷ»38»39. Θυσιάζουν καί οἱ εἰδωλολάτρες στούς ὑποτιθέμενους θεούς. Στά δαιμόνια θυσιάζουν. Καί οἱ ἀρχαῖοι μας Ἕλληνες πρόγονοι στά δαιμόνια θυσίαζαν. «Ποιούς λοιπόν πραγματικά βλέπουν αὐτοί οἱ ἑτοιμοθάνατοι Ἰνδουιστές; Οἱ Δρ. Ὄσις καί Χάραλντσον πιστεύουν ὅτι ὁ προσδιορισμός τῆς ταυτότητας τῶν ὄντων μέ τά ὁποῖα συναντᾶται ὁ ἑτοιμοθάνατος εἶναι σέ μεγάλο βαθμό προϊόν ὑποκειμενικῆς ἑρμηνείας πού ἀποδίδεται ἀνάλογα μέ τό θρησκευτικό, πολιτισμικό καί προσωπικό ὑπόβαθρο τοῦ καθενός». Ἀνάλογα δηλαδή μέ τό τί ἔχουν μέσα τους ὡς ἐμπειρία ζωῆς, αὐτό νομίζουν καί ὅτι βλέπουν. Γι’ αὐτό βλέπουν διαφορετικά πράγματα οἱ Ἰνδουιστές ἀπό τούς Ἀμερικανούς. «Καί αὐτή φαίνεται πράγματι νά εἶναι μία λογική ἄποψη πού ἁρμόζει στίς περισσότερες περιπτώσεις. Στίς περιπτώσεις ἀτόμων ἀπό τίς Ἡνωμένες Πολιτεῖες, τό πιθανότερο εἶναι ὅτι οἱ νεκροί συγγενεῖς, τούς ὁποίους βλέπουν οἱ ἑτοιμοθάνατοι, δέν εἶναι στήν πραγματικότητα «παρόντες», ὅπως ἐκεῖνοι πιστεύουν ὅτι εἶναι. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Μέγας λέει», προσέξτε, ἔχει σημασία πῶς τό λένε οἱ ἅγιοι. Οἱ ἅγιοι δέν κάνουν λάθος, προσέχουν πολύ τήν διατύπωσή τους. Ὄχι ὅτι εἶναι ἀλάθητοι οἱ ἅγιοι, ἀλλά ἀξίζει νά λεπτολογοῦμε λίγο καί τήν διατύπωση. Τί λέει ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Μέγας; «Ὁ ἑτοιμοθάνατος «ἀναγνωρίζει» ἄτομα, ἐνῶ στούς δικαίους «οἱ Ἅγιοι τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν ἐμφανίζονται». Ἐνῶ στούς ἁπλούς ἀναγνωρίζει. Τώρα, τό τί ἀναγνωρίζει ἐξαρτᾶται καί ἀπό τό τί ἔχει μέσα του ὡς ἐμπειρία. Οἱ Ἰνδουιστές, ἐπειδή μιά ζωή εἶναι μέ τά εἴδωλα, ἀναγνωρίζουν τήν Κάλι, τόν Σίβα. Οἱ Ἀμερικάνοι, πού δέν ἔχουν σχέση μ’ 191

αὐτά καί ζοῦνε μιά ζωή τρά-λά-λά… ὅλοι θά σωθοῦμε… ὅπως λένε οἱ προτεστάντες.. ὅλα καλά, ὅλα ὡραῖα, βλέπουν συγγενεῖς, ἀναγνωρίζουν, νομίζουν δηλαδή ὅτι βλέπουν. «Μία διάκριση ἡ ὁποία δέν ὑποδεικνύει ἁπλῶς τή διαφορετική ἐπιθανάτια ἐμπειρία μεταξύ δικαίων καί κοινῶν ἁμαρτωλῶν»40, οἱ Ἅγιοι ἔχουν ἀληθινές ἐμπειρίες. Δέν ἀναγνωρίζουν, ἀλλά ζοῦν τήν ἐπίσκεψη τῶν Ἁγίων, τῆς Παναγίας, τοῦ Χριστοῦ κατά τήν ὥρα τοῦ θανάτου τους. Βλέπετε; Διαφορετικά ἐκφράζεται ὁ Ἅγιος γιά τούς ἁπλούς κοινούς θνητούς, οἱ ὁποῖοι ἀναγνωρίζουν ἀνάλογα μέ τό τί ἔχουν μέσα τους, καί διαφορετικά γιά τούς ἁγίους πού ζοῦν τήν ἐμφάνιση ὄντως τῶν Ἁγίων, ἀκόμα καί τοῦ ἴδιου τοῦ Χριστοῦ. «Οἱ Ἅγιοι ἔχουν μεγάλη ἐλευθερία νά πρεσβεύουν ὑπέρ τῶν ζώντων καί νά σπεύδουν πρός βοήθειά τους, ἐνῶ οἱ ἀποθανόντες ἁμαρτωλοί, ἐκτός ἀπό πολύ εἰδικές περιπτώσεις, δέν ἔχουν καμία ἐπαφή μέ τούς ζῶντες»41. Προσέξτε το αὐτό, πολλοί ἐξαπατῶνται καί λένε, ἄ, ξέρεις, ἦρθε στό ὄνειρό μου, τόν εἶδα. Ἤ ἄλλοι μοῦ λένε, πάτερ, ἔχει πεθάνει 30 μέρες καί ἀκόμα δέν τόν εἶδα. Ποῦ νά τόν δεῖς;, λέω. Στό ὄνειρό μου. Δέν τόν εἶδα… Παρακαλάω, λέει, τόν Θεό νά ἔρθει στό ὄνειρό μου… Δέν ἔρχεται! Οὔτε θά ἔρθει! Κι ἄν ἔρθει, δέν θά εἶναι αὐτός, θά εἶναι δαίμονας. Δέν μποροῦν νά μετακινηθοῦν. Οἱ μόνοι πού μποροῦν νά μετακινηθοῦν εἶναι οἱ Ἅγιοι. Ἄν ἦταν ἅγιος… μακάρι νά ἦταν. Τότε μπορεῖ νά τόν δεῖς ὄχι στόν ὕπνο σου, νά τόν δεῖς μπροστά σου πραγματικά. Οἱ Ἅγιοι ἔχουν ἐλευθερία νά πρεσβεύουν ὑπέρ τῶν ζώντων καί νά σπεύδουν πρός βοήθειά τους. Ἐνῶ οἱ ἀποθανόντες ἁμαρτωλοί, ἐκτός ἀπό πολύ εἰδικές περιπτώσεις, δέν ἔχουν καμία ἐπαφή μέ τούς ζῶντες. Προσέξτε το αὐτό, καμία ἐπαφή! Λέει, θέλω νά τόν δῶ.. ποῦ εἶναι κ.λ.π. Δέν μπορεῖ νά τόν δεῖ, δέν μπορεῖ νά ἔχει καμία ἐπαφή. Ἐκεῖνος δέν μπορεῖ νά ἔρθει. Τώρα, ἄν ἐσύ εἶσαι πολύ ἅγιος καί κάνεις πολλή προσευχή καί νηστεία, μπορεῖ νά σοῦ δείξει ὁ Θεός ποῦ εἶναι, ἀλλά ὄχι ὅτι ἐκεῖνος ἔρχεται. Ὁ Θεός παραχωρεῖ νά δεῖς ἐσύ τήν κατάστασή του. Ἔχουμε τέτοια περιστατικά ἀπό ἁγίους Γέροντες πού προσευχήθηκαν καί εἶδαν ποῦ πῆγε, ἄς ποῦμε, τό πνευματικό τους παιδί. «Αὐτή ἡ διάκριση ἐκφράζεται μέ ἀρκετή σαφήνεια ἀπό τόν ἱερό Αὐγουστίνο», Πατέρα τῆς Ἐκκλησίας. Ὄρθόδοξος ἀλλά ἔζησε στήν Δύση, «Λατίνο Πατέρα τοῦ 5ου αἰῶνα, στήν πραγματεία πού ἔγραψε κατ’ αἴτησιν τοῦ ἁγίου Παυλίνου Ἐπισκόπου Νώλης περί τῆς «φροντίδος τῶν νεκρῶν». Στό ἔργο αὐτό, ὁ Αὐγουστίνος προσπαθεῖ νά συμβιβάσει τό ἀδιαμφισβήτητο γεγονός ὅτι ἅγιοι, ὅπως ὁ Μάρτυρας Φήλιξ τῆς Νώλης, ἔχουν σαφῶς ἐμφανιστεῖ σέ πιστούς, μέ τό ἐξίσου ἀδιαμφισβήτητο γεγονός ὅτι οἱ νεκροί κατά γενικό κανόνα δέν ἐμφανίζονται στούς ζῶντες». Γενικός κανόνας. Κι αὐτά πού κάνουνε οἱ μάγοι, πού ὑποτίθεται κάνουν ἐπικλήσεις καί ἔρχεται ἡ ψυχή τοῦ νεκροῦ στίς λεγόμενες πνευματιστικές συγκεντρώσεις, εἶναι ἀπάτες. Δαίμονες ἔρχονται! Δέν ἔρχεται ἡ ψυχή τοῦ νεκροῦ. Λένε, νά φωνάξουμε τήν ψυχή τοῦ νεκροῦ τάδε, γιά νά μᾶς πεῖ τί νά κάνουμε κ.λ.π. Εἶναι ἀπάτες δαιμονικές ὅλα αὐτά. 192

«Οἱ ψυχές τῶν νεκρῶν», λέει ὁ Ἅγιος Αὐγουστίνος, «βρίσκονται σέ ἕνα μέρος, ὅπου δέν βλέπουν τά διαδραματιζόμενα σέ αὐτήν τή θνητή ζωή», καθώς –λέει- καί τήν ἄποψη τοῦ ὅτι οἱ περιπτώσεις φαινομενικῶν ἐμφανίσεων νεκρῶν στούς ζῶντες εἶναι συνήθως εἴτε τό ἀποτέλεσμα «ἔργου τῶν Ἀγγέλων» εἴτε «ψευδή ὁράματα» κατ’ ἐνέργειαν τῶν δαιμόνων, πού ἀποσκοποῦν στό νά ὁδηγήσουν τούς ἀνθρώπους στή διαμόρφωση μίας ἐσφαλμένης διδασκαλίας περί τῆς μετά θάνατον ζωῆς»42. Εἴτε εἶναι Ἄγγελοι ἑπομένως, εἴτε εἶναι δαιμονικά τερτίπια, δαίμονες. «Ὁ ἱερός Αὐγουστίνος προχωρᾶ κατόπιν στή διάκριση ἀνάμεσα στίς φαινομενικές ἐμφανίσεις νεκρῶν καί τίς ἀληθινές ἐμφανίσεις τῶν ἁγίων. «Πῶς γίνεται οἱ μάρτυρες μέ τίς εὐεργεσίες τους, πού παρέχουν σέ ἐκείνους πού τίς ζητοῦν, νά δείχνουν ὅτι ἐνδιαφέρονται γιά τίς ἀνθρώπινες ὑποθέσεις, ἐάν οἱ νεκροί δέν γνωρίζουν τί κάνουν οἱ ζῶντες; Ἀφοῦ, ὁ Φήλιξ ὁ Ὁμολογητής ὄχι μόνο ἔγινε ἀντιληπτός ἀπό τίς εὐεργεσίες πού παρεῖχε στούς ἀνθρώπους, ἀλλά καί ἐμφανίστηκε μπροστά στά ἴδια τους τά μάτια, ὅταν ἡ Νώλα», αὐτή ἡ πόλη, «ἐπολιορκεῖτο ἀπό τούς βαρβάρους. Σεῖς (σημ: ἐννοεῖ τόν Ἐπίσκοπο Παυλίνο), διακατέχεστε ἀπό εὐσεβή ἀγαλλίαση λόγω αὐτῆς τῆς ἐμφανίσεως. Πληροφορηθήκαμε αὐτό τό γεγονός ὄχι ἀπό ἀμφίβολες φῆμες, ἀλλά ἀπό ἀξιόπιστους μάρτυρες. Εἶναι ἀλήθεια ὅτι παρουσιάζονται κατά θεῖο τρόπο πράγματα, τά ὁποῖα διαφέρουν ἀπό τή συνήθη τάξη πού ἡ φύση ἔχει δώσει στά διαφορετικά εἴδη τῶν δημιουργημάτων. Τό ὅτι ὁ Κύριός μας μετέτρεψε ξαφνικά τό νερό σέ κρασί, ὅταν Ἐκεῖνος τό θέλησε, δέν ἀποτελεῖ δικαιολογία γιά ἐμᾶς γιά νά μήν κατανοήσουμε τήν καθαυτό ἀξία τοῦ νεροῦ ὡς νεροῦ. Πρόκειται γιά ἕνα σπάνιο, καί μάλιστα μοναδικό περιστατικό θεϊκῆς παρέμβασης. Ἐπίσης, τό γεγονός ὅτι ὁ Λάζαρος ἀναστήθηκε ἀπό τούς νεκρούς, δέν σημαίνει ὅτι κάθε νεκρός ἀνασταίνεται ὅταν τό ἐπιθυμεῖ, ἤ ὅτι ἕνας ζωντανός μπορεῖ νά ἐπαναφέρει στή ζωή κάποιον πού ἔχει πεθάνει, ὅπως μπορεῖ νά ξυπνήσει κάποιον πού κοιμᾶται. Μερικά γεγονότα ὀφείλονται χαρακτηριστικά σέ ἀνθρώπινη ἐνέργεια, ἐνῶ ἄλλα ἐμφανίζουν τά σημεῖα θείας δύναμης. Κάποια πράγματα συμβαίνουν φυσικά, ἐνῶ ἄλλα γίνονται θαυματουργικά, μολονότι ὁ Θεός εἶναι παρών στίς φυσικές διαδικασίες, καί ἡ φύση συνοδεύει τό θαῦμα. Δέν πρέπει λοιπόν νά πιστεύουμε ὅτι ἕνας νεκρός μπορεῖ νά παρέμβει στίς ὑποθέσεις τῶν ζώντων ἁπλῶς καί μόνο ἐπειδή οἱ μάρτυρες εἶναι παρόντες ὅταν θεραπεύουν, ἤ ὅταν βοηθοῦν ὁρισμένους ἀνθρώπους. Ἀντίθετα, θά πρέπει νά πιστεύουμε τό ἑξῆς: «Οἱ μάρτυρες διά μέσου τῆς θείας δύναμης συμμετέχουν στίς ὑποθέσεις τῶν ζώντων, ἀλλά οἱ νεκροί ἀπό μόνοι τους δέν ἔχουν τή δύναμη νά παρέμβουν σέ αὐτές»43. Ὅπως αὐτός ὁ Ἅγιος Μάρτυς Φήλιξ, πού εἶπε στήν ἀρχή, ἔγινε ἀντιληπτός ἀπό τίς εὐεργεσίες πού παρεῖχε στούς ἀνθρώπους, ἀλλά καί ἐμφανίστηκε μπροστά στά ἴδια τους τά μάτια ὅταν ἡ Νώλα ἐπολιορκεῖτο ἀπό τούς βαρβάρους. «Μάλιστα, γιά νά δώσουμε ἕνα παράδειγμα, οἱ Ἅγιοι Πατέρες πού ἔζησαν πρόσφατα», λέει ὀ π. Σεραφείμ τώρα, «ὅπως ὁ Ὅσιος Ἀμβρόσιος τῆς Ὄπτινα, διδάσκουν ὅτι τά ὄντα μέ τά ὁποῖα ἔρχονται σέ ἐπικοινωνία οἱ παρευρισκόμενοι σέ πνευματιστικές συγκεντρώσεις δέν εἶναι τά πνεύματα τῶν νεκρῶν ἀλλά 193

δαίμονες». Αὐτό πού εἴπαμε προηγουμένως. «Ἀλλά καί ὅσοι ἔχουν ἐνδελεχῶς ἐρευνήσει τά πνευματιστικά φαινόμενα, ἀκόμα καί ἄν διαθέτουν στό ἐλάχιστο κάποια Χριστιανικά κριτήρια, ἔχουν καταλήξει στό ἴδιο συμπέρασμα. Δέν χρειάζεται, λοιπόν, νά ἀμφιβάλλουμε γιά τό ὅτι οἱ Ἅγιοι πράγματι ἐμφανίζονται στούς δικαίους κατά τή στιγμή τοῦ θανάτου τους, ὅπως περιγράφεται σέ πολλούς Βίους Ἁγίων. Ἀπό τήν ἄλλη, στούς κοινούς ἁμαρτωλούς ἐμφανίζονται συχνά ὀπτασίες συγγενῶν, φίλων, ἤ «θεῶν» πού ἀντιστοιχοῦν σέ ὅτι οἱ ἑτοιμοθάνατοι εἴτε προσδοκοῦν εἴτε εἶναι προετοιμασμένοι νά δοῦν». Τό περιμένουν δηλαδή, γι’ αὐτό νομίζουν ὅτι τό βλέπουν. Οἱ μέν Ἰνδουιστές βλέπανε «θεούς» γιατί τό περίμεναν, οἱ δέ Ἀμερικάνοι, ὅπως εἴπαμε ἐκεῖ στήν ἔρευνα, τούς συγγενεῖς τους. «Ἡ άκριβής φύση αὐτῶν τῶν τελευταίων ἐμφανίσεων εἶναι ἴσως ἀδύνατο νά προσδιορισθεῖ». Τί εἶναι ἀκριβῶς δέν μποροῦμε νά ποῦμε. «Σίγουρα δέν εἶναι ἁπλές παραισθήσεις, ἀλλά φαίνεται ὅτι ἀποτελοῦν μέρος τῆς φυσικῆς ἐμπειρίας τοῦ θανάτου, μία ἔνδειξη γιά τό ἀποθνῆσκον πρόσωπο ὅτι πρόκειται νά εἰσέλθει σέ ἕνα νέο κόσμο, ὅπου οἱ νόμοι τῆς συνηθισμένης ὑλικῆς πραγματικότητας δέν ἰσχύουν πιά. Δέν ὑπάρχει τίποτα τό ἰδιαίτερα ἀσυνήθιστο ὅσον ἀφορᾶ τήν ἐμπειρία αὐτή, ἡ ὁποία φαίνεται ὅτι ἐπαναλαμβάνεται σταθερά, ἀνεξαρτήτως χρόνου, τόπου καί θρησκεύματος. Ἡ ἐμπειρία τῆς «συνάντησης μέ ἄλλους» συνήθως συμβαίνει ἀκριβῶς πρίν τόν θάνατο καί δέν πρέπει νά συγχέεται μέ τήν μᾶλλον διαφορετική συνάντηση τήν ὁποία θά περιγράψουμε, τή συνάντηση μέ τή «φωτεινή ὕπαρξη»»44, ἔτσι τήν περιγράφουν αὐτοί στά βιβλία τῶν κοσμικῶν ἐρευνητῶν. Αὐτή ἡ φωτεινή ὕπαρξη, σᾶς τό λέω ἐκ τῶν προτέρων, δέν εἶναι Ἄγγελος ὅπως νομίζουν, οὔτε ὁ Χριστός, ἀλλά εἶναι δαίμονες. Ἁπλῶς παίρνει τό φῶς, «μετασχηματίζεται εἰς ἄγγελον φωτός»45. Εἶναι κάτι ἀκαθόριστο. Ὁ διάβολος δέν ἔχει τήν ἐμφάνιση τοῦ Ἀγγέλου. Ὁ Ἄγγελος πάντοτε, ὅταν ἐμφανίζεται, ἐμφανίζεται ὡς ἄνθρωπος φωτεινός. Ὁ δαίμονας δέν μπορεῖ. Παίρνει κάποιο φῶς, ἐμφανίζεται σάν ἄγγελος φωτός, ἀλλά ὄχι ὅπως εἶναι πραγματικά οἱ ἐμφανίσεις τῶν Ἀγγέλων. Σταματῶ ἐδῶ, γιατί βλέπω συμπληρώθηκε ἡ ὥρα καί, ἄν θέλετε, ἄς τά κρατήσουμε αὐτά, τά ὁποῖα εἶναι ἰσχυρά ἐπιχειρήματα καί πρέπει κι ἐμεῖς νά τά ἔχουμε γιά νά στερεωθοῦμε στήν πίστη μας, ἀλλά καί ἐναντίον τῶν ἀθέων καί τῶν ἀπίστων, πού λένε δέν ὑπάρχει μετά θάνατον ζωή, δέν ὑπάρχει ἡ ψυχή καί ὅλες αὐτές τίς ἀνοησίες. Ἀνοησία καί ἀφροσύνη… «Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· οὐκ ἔστι Θεός»46. Ἡ Ἁγία Γραφή τό λέει, ὅτι ὁ ἄθεος εἶναι ἄφρων, εἶναι ἀνόητος. 194

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Ἐρ. : Εἵπατε ὅτι ὑπάρχει περίπτωση νά δώσουν κάποιοι τά ὄργανα δικῶν τους ἀνθρώπων, ὅταν τούς λένε οἱ γιατροί ὅτι ἔτσι κι ἀλλιῶς αὐτοί οἱ ἄνθρωποι ἔχουν πεθάνει, ἔχουν φύγει, εἶναι «κλινικά νεκροί» – τέτοιες λέξεις χρησιμοποιοῦνε… Ἐγώ θά πῶ ἕνα περιστατικό πού εἶναι ἀληθινό, γιά μία κυρία ἡ ὁποία εἶχε τόν γιό της «κλινικά νεκρό», ὅπως λέγανε καί οἱ γιατροί, καί κάθε μέρα τήν παρακαλοῦσαν νά δώσει τά ὄργανά του. Ἐπί ἕξι μῆνες! Γιά ἕξι μῆνες ἦταν στό κρεβάτι, καί ἡ γυναίκα ταλαιπωριότανε καί ἔλεγε, μήπως πρέπει νά τό κάνω.. Μετά ἀπό ἕξι μῆνες, ὅταν ἀποφάσισε νά πεῖ τό «ναί» στούς γιατρούς, εἶδε νά κουνάει τό δαχτυλάκι του. Ἡ γυναίκα ἦταν πολύ πιστή, προσευχόταν κάθε μέρα στόν Θεό, δέν ἤθελε νά κάνει κάποιο λάθος. Μετά ἀπό αὐτό, προσευχήθηκε, καί σέ λίγο ἄρχισε νά κουνάει καί τό ἄλλο δάχτυλο, καί μετά νά κουνάει καί τά μάτια. Τώρα, μετά ἀπό μεγάλο διάστημα βέβαια, ὁ ἄνθρωπος αὐτός ἄρχισε νά περπατάει… ὄχι ὅπως περπατᾶμε ὅλοι μας… ἀλλά ἔκανε καί οἰκογένεια! Θέλω νά ρωτήσω, ἄν βρεθοῦμε σ’ αὐτή τή θέση καί μᾶς λένε οἱ γιατροί, ὁ ἄνθρωπός σας δέν θά ζήσει, δέν θά ἐπανέλθει καί… τουλάχιστον νά σωθεῖ ὁ τάδε ἄνθρωπος, νά μήν ὑποφέρει πού δέν ἔχει τό τάδε ὄργανο κ.λ.π. νά τοῦ τό προσφέρετε ἐσεῖς! Μᾶς δελεάζουν καί ποντάρουν στήν ἀγαθή ψυχή κάποιων ἀνθρώπων, νά ποῦνε ἔτσι κι ἀλλιῶς ὁ δικός μας ἄνθρωπος χάθηκε, ἄς ζήσει ὁ ἄλλος. Τί νά κάνουμε ἐμεῖς; Νά ἀποφασίσουμε νά τό δώσουμε; Νά κάνουμε αὐτό πού μᾶς λέει ὁ γιατρός; Πότε πρέπει νά δώσουμε κάποιο ὄργανο…; Ἀπ. : Δέν ἔχουμε δικαίωμα νά ἀποφασίσουμε τέτοιο πράγμα, γιατί σᾶς εἶπα ὁ θάνατος δέν εἶναι ἡ νέκρωση τοῦ ἐγκεφάλου. Ὁ θάνατος εἶναι ἡ ἔξοδος τῆς ψυχῆς ἀπό τό σῶμα, ἡ ὁποία φανερώνεται μέ τήν παύση τῆς καρδιακῆς λειτουργίας. Τό πρῶτο ὄργανο πού φαίνεται στό ἔμβρυο, καί στόν ὑπέρηχο, εἶναι ἡ καρδιά πού χτυπάει. Καί τό τελευταῖο πού σβήνει, ὅταν πεθαίνει ὁ ἄνθρωπος εἶναι πάλι ἡ καρδιά. Ἑπομένως, δέν μποροῦμε νά ποῦμε, πάρτε τά ὄργανα, σέ καμιά περίπτωση. Ἐφόσον χτυπάει ἡ καρδιά σημαίνει ὅτι ἡ ψυχή εἶναι μέσα. Καί γιά ἕναν πνευματικό λόγο, γιατί ὁ ἄνθρωπος αὐτός, ἐφόσον ἡ ψυχή εἶναι μέσα στό σῶμα του, εἶναι σέ μία διαδικασία μετανοίας. Μπορεῖ νά εἶναι, τό εὐχόμαστε νά εἶναι… καί νά προσεύχεται ἐκείνη τή στιγμή, νά παρακαλεῖ τόν Θεό νά πάρει τό ἔλεός Του. Δέν ἔχουμε δικαίωμα ἐμεῖς νά τοῦ ἀφαιρέσουμε ἐκείνη τήν ὥρα τή ζωή καί αὐτή τήν διαδικασία τῆς μετανοίας νά τήν σταματήσουμε κατά κάποιο τρόπο, νά τήν ἐμποδίζουμε. Γιατί ἡ μετάνοια γίνεται ὅσο ὁ ἄνθρωπος εἶναι μέ τό σῶμα. Ἀπό τή στιγμή πού θά φύγει ἀπό τό σῶμα, δέν γίνεται. «Ἐν τῷ Ἅδῃ οὔκ ἔστι μετάνοια». Ἀπό τή στιγμή πού τόν σκοτώνεις τόν ἄλλον, τοῦ στερεῖς καί τή δυνατότητα τῆς μετανοίας. Εἶναι φοβερό πράγμα αὐτό! Γι’ αὐτό καί ἡ χειρότερη ἁμαρτία εἶναι ἡ αὐτοκτονία, γιατί στερεῖς ἀπό τόν ἑαυτό σου τή δυνατότητα τῆς μετανοίας, ἀφαιρεῖς μόνος σου τή ζωή σου καί ἐξαποστέλλεις τόν ἑαυτό σου στόν ἄλλον, ὅπου δέν ὑπάρχει δυνατότητα νά μετανοήσεις καί νά σωθεῖς. 195

Ἑπομένως, δέν ἔχουμε τέτοιο δικαίωμα. Πάμπολλα περιστατικά ἔχουμε, ὅπως αὐτό πού μᾶς εἶπε ὁ σεβαστός π. Θεόδωρος, ἑτοιμοθάνατοι κατά τούς γιατρούς, καί μετά ἀνανήπτουν… καί γυναῖκες ἔγκυες πού ἦταν σέ τέτοια κατάσταση καί γέννησαν! Πῶς γίνεται; Γίνεται, γιατί τό θέλει ὁ Θεός, καί δέν μποροῦμε ἐμεῖς νά παρεμβαίνουμε στόν Θεό καί στήν Δημιουργία. Σέ καμία περίπτωση δέν δίνουμε ὄργανα. Ἀκόμα, ξέρετε, συζητιέται -ὄχι ὅτι ἐμεῖς ἀντιτιθέμεθα- στήν μεταμόσχευση τοῦ αἵματος. Κι αὐτό μεταμόσχευση εἶναι, ὅταν δίνουμε αἷμα ὁ ἕνας στόν ἄλλον. Ἀκόμα κι αὐτό ξέρετε, δέν εἶναι ἁπλό πράγμα. Ἔλεγε ἕνας ἅγιος, ὁ ὁποῖος εἶχε νοερά προσευχή, πού τοῦ κάνανε τέτοια μετάγγιση, ὅτι ὅταν τοῦ ἔκαναν μετάγγιση ἔχασε τήν νοερά προσευχή! Καί ἔκανα μῆνες μετά, λέει, νά ξαναβρῶ τήν νοερά προσευχή! Πῶς ἐξηγεῖται αὐτό τώρα; Μπορεῖτε νά μοῦ πεῖτε; Νά ἀφομοιώσει τό ξένο αἷμα, αὐτό λειτούργησε παρεμποδιστικά στήν ψυχή του. Καί μέχρι νά ἀφομοιώσει τό ξένο αἷμα, γιατί ὁ ἄλλος προφανῶς δέν ἔκανε νοερά προσευχή, ἦταν ἄσχετος… εἶδα κι ἔπαθα… μετά ἀπό μῆνες πάλι ἀπέκτησα τήν νοερά προσευχή. Τήν νοερά προσευχή δέν τήν λές μόνο μέ τήν ψυχή σου, τή λές καί μέ τό σῶμα σου, μέ ὅλο σου τό εἶναι, μέ κάθε κύτταρό σου τή λές. Μέχρι νά ἐντάξει τό καινούριο αἷμα στό σῶμα του, εἶδε καί ἔπαθε ὁ ἄνθρωπος. Καταλάβατε; Εἶναι ὁ ἄνθρωπος, λοιπόν, μέγα μυστήριο, ψυχοσωματική ἑνότητα. Δέν εἴμαστε κουτάκια: σῶμα – ψυχή. Εἴμαστε ψυχοσωματική ἑνότητα. Καί σέ καμιά περίπτωση δέν πρέπει νά ἀποδεχθοῦμε αὐτές τίς θεωρίες, οἱ ὁποῖες ξεκίνησαν γιά ὠφελιμιστικούς λόγους, γιά κερδοσκοπικούς λόγους. Τό 1968 ξεκίνησε ἀπό τό Πανεπιστήμιο τοῦ Χάρβαρντ αὐτή ἡ θεωρία περί ἐγκεφαλικοῦ θανάτου, γιατί εἶδαν οἱ ἐπιστήμονες ὅτι ὅταν ἔπαιρναν τά ὄργανα ἀπό ἕνα πτῶμα, τά ὄργανα δέν κολλοῦσαν. Εἶναι ἄχρηστα τότε. Καί λένε νά βροῦμε ἕναν ὁρισμό τοῦ θανάτου, νά λέμε ὅτι εἶναι κάποιος νεκρός, ἐνῶ χτυπάει ἡ καρδιά, γιατί τότε ὄντως κολλοῦσαν τά ὄργανα! Καταλάβατε; Φοβερό δέν εἶναι; Νά σφαγιάζεις τόν ἄνθρωπο γιά τό χρῆμα. Νά τόν λές νεκρό, ἐνῶ εἶναι ζωντανός, γιά νά τοῦ πάρεις τά ὄργανα καί νά πετύχεις τό ὑλικό κέρδος… Ἐρ. : ……(ἐρώτηση σχετικά μέ τίς ἐκτρώσεις). Ἀπ. : Οἱ Ἅγιοι μᾶς λένε ὅτι οἱ ψυχές αὐτές δέν ἔχουνε οὔτε κόλαση οὔτε παράδεισο. Πάλι κι αὐτές στά χέρια τοῦ Θεοῦ εἶναι. Γι’ αὐτό ἡ ἔκτρωση εἶναι μεγάλο ἔγκλημα, γιατί στερεῖς ἀπό τό παιδί τήν βάφτιση, τό Ἅγιο Πνεῦμα, τόν παράδεισο οὐσιαστικά. Γιατί πῶς θά πᾶς στόν παράδεισο χωρίς τό βάφτισμα, χωρίς τό Ἅγιο Πνεῦμα; Δέν μπορεῖς. Γι’ αὐτό λένε οἱ Ἅγιοι, αὐτά τά παιδιά οὔτε κόλαση οὔτε παράδεισο. Τώρα… στά χέρια τοῦ Θεοῦ εἶναι. Ἐρ. : Ἄν κατάλαβα καλά, εἴπατε, μετά τόν θάνατο ἡ ψυχή ὑπάρχει καί ἔχει κάποιες δραστηριότητες. Τί ἀκριβῶς εἶναι αὐτές οἱ δραστηριότητες; Ἀπ. : Σᾶς εἶπα.. αὐτός ἐδῶ εἴδατε τί ἔλεγε. Ἤμουν στή μέση τοῦ δωματίου καί ἔβλεπα τούς γιατρούς πού ἦταν γύρω ἀπό τό σῶμα μου. Ὁ ἴδιος ὑπῆρχε, σκεφτόταν, ἔβλεπε, ἄκουγε, τά πάντα. Ἀλλά, φώναζε καί δέν τόν ἄκουγαν, δέν μποροῦσε νά τούς ἀκουμπήσει, δέν εἶχε αὐτές τίς αἰσθήσεις καί αὐτές τίς λειτουργίες πού ἔχουμε ἐδῶ. 196

Εἶναι κάτι ἄλλο. Θά ποῦμε καί στή συνέχεια τί γίνεται, καί τή δεύτερη ἡμέρα, τήν τρίτη ἡμέρα, μέχρι τίς σαράντα ἡμέρες πού κάνουμε τό τεσσαρακονθήμερο μνημόσυνο. Ὅλα αὐτά ἔχουν σημασία. Εἶναι ἐμπειρίες τῶν Ἁγίων καί σταθμοί στήν πορεία τῆς ψυχῆς. Τά ξέρουμε, γιατί μᾶς τά ἔχουν πεῖ οἱ Ἅγιοι καί δέν πρέπει νά τά θεωροῦμε οὔτε φαντασίες οὔτε παραμυθάκια οὔτε συμβολικά οὔτε νά δίνουμε ἄλλες ἑρμηνεῖες, ὅπως νομίζουμε ἐμεῖς. Ὄχι, εἶναι ὅπως μᾶς τά λένε οἱ Ἅγιοι. Καί τά τελώνια ὑπάρχουν καί ὅλη αὐτή ἡ δυσκολία τῆς ψυχῆς μέχρι νά φτάσει στόν θρόνο τοῦ Θεοῦ καί τά προσκυνήματα τῆς ψυχῆς στόν θρόνο τοῦ Θεοῦ ὑπάρχουνε καί ἡ ἀπόφαση, ἡ μερική κρίση τήν τεσσαρακοστή ἡμέρα, πού βγαίνει ἀπό τόν Θεό καί ἀπό κεῖ καί μετά ἡ ψυχή πηγαίνει στόν οἰκεῖον τόπον, ἐκεῖ πού πρέπει νά πάει. Ἀπό ἐκεῖ δέν μετακινεῖται… πού εἴπατε γιά δραστηριότητες… ἀλλά προγεύεται εἴτε τήν μέλλουσα κόλαση εἴτε τήν μέλλουσα βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀνάλογα μέ τό πῶς ἔζησε. Σιγά-σιγά θά τά ποῦμε… Ἐρ. : ………………….. Ἀπ. : Τήν τεσσαρακοστή ἡμέρα βγαίνει μία πρώτη ἀπόφαση ἀπό τόν Χριστό γιά τό ποῦ θά πάει ἡ ψυχή. Ἄν θά μπεῖ στήν κατάσταση τῆς πρόγευσης τοῦ παραδείσου ἤ τῆς κόλασης. Ἀλλά ἤδη προδιαγράφεται αὐτό ἄν μπορέσει καί περάσει τά τελώνια, πού τά περνάει τίς πρῶτες ἡμέρες. Ἄν περάσει τά τελώνια, σημαίνει ὅτι πάει καλά ἡ ψυχή. Γι’ αὐτό προσοχή πῶς ζοῦμε τώρα. Πότε θά μᾶς πιάσουν τά τελώνια; Ἄν ἔχουμε συγγένεια! Θά πεῖς: Γίνεται νά ἔχουμε συγγένεια μέ τούς δαίμονες; Βέβαια! Ἅμα καλλιεργεῖς τό πάθος τῆς μοιχείας, τῆς πορνείας κ.λ.π. συγγενεύεις μέ τόν ἀντίστοιχο δαίμονα τῆς μοιχείας καί τῆς πορνείας. Καί ὅταν θά πᾶς νά ἀνεβεῖς πάνω, θά σοῦ πεῖ, ἔ, φίλε, ἐδῶ εἴμαστε μαζί… φιλαράκια! Ποῦ πᾶς;! Ἐδῶ μαζί μέ μένα… στήν κόλαση μαζί… Καταλάβατε; Καί θά ἔχει δίκαιο, ἀφοῦ εἶστε συγγενεῖς. Δέν θά μπορέσεις νά πᾶς πιό πάνω. Αὐτό σημαίνει σέ πιάνει τό τελώνιο. Γιατί ἔχεις ἀποκτήσει συγγένεια ἀπό αὐτή τή ζωή, ἔχεις συγγενέψει. Ἄν ὅμως ἐσύ ἔχεις νικήσει τό πάθος, δέν θά μπορέσει νά σέ κρατήσει. Δέν θά ὑπάρχει τίποτα κοινό πού νά σέ δένει μ’ αὐτόν. Νά τή σημασία ἔχει αὐτή ἡ ζωή. Δέν εἶναι ἀστεῖα τά πράγματα, πρέπει νά τό πάρουμε στά σοβαρά. Τά πάθη μας πρέπει νά τά κόψουμε, νά κόψουμε δηλαδή τήν συγγένεια μέ τούς δαίμονες. Καί ὄχι αὔριο… τώρα! Γιατί τό αὔριο δέν ξέρουμε ἄν θά τό ἔχουμε. Ἐρ. : ………………….. Ἀπ. : Προφανῶς ἔχουνε τό ἴδιο πνεῦμα, τό ἀμερικάνικο… τό τρά-λά-λά… ὅλα καλά καί ὅλα ὡραῖα. Δέν εἶναι ὅτι ἐμφανίζονται συγγενεῖς, τό ξαναλέμε. Νομίζουν ὅτι ἐμφανίζονται συγγενεῖς, γιατί αὐτό περιμένουν. Δέν εἶναι συγγενεῖς. Οἱ συγγενεῖς δέν μποροῦν νά μετακινηθοῦν ἐκτός ἄν εἶναι ἅγιοι. Ἀρχ. Σάββας Ἁγιορείτης https://hristospanagia3.blogspot.com/ 197

1 Β΄Κορ. 11, 14. 2 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο, Ρόουζ Σεραφείμ Ἱερομόναχος, ἐκδ. ΜΥΡΙΟΒΙΒΛΟΣ, 2014, (στό ἑξῆς: Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο). 3 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 4 Ὅ.π. 5 Ὅ.π. 6 Ὅ.π. 7 Ὅ.π. 8 Ὅ.π. 9 Ὅ.π. 10 Ὅ.π. 11 Ὅ.π. 12 Ὅ.π. 13 Ὅ.π. 14 Ὅ.π. 15 Ὅ.π. 16 Ὅ.π. 17 Ὅ.π. 18 Ὅ.π. 19 Ὅ.π. 20 Ὅ.π. 21 Ὅ.π. 22 Ὅ.π. 23 Ὅ.π. 24 Ὅ.π. 25 Ὅ.π. 26 Ὅ.π. 27 Ὅ.π. 28 Ὅ.π. 29 Ὅ.π. 30 Ὅ.π. 31 Ὅ.π. 32 Ὅ.π. 33 Ὅ.π. 34 Ὅ.π. 35 Ὅ.π. 36 Ψαλμ. 95, 5. 37 Α΄ Κορ. 8, 4. 38 Α΄ Κορ. 10, 20. 39 Ἡ ψυχή μετά τόν θάνατο. 40 Ὅ.π. 41 Ὅ.π. 42 Ὅ.π. 43 Ὅ.π. 44 Ὅ.π. 45 Β΄Κορ. 11, 14. 46 Ψαλμ. 52, 2. 198

Ὁ ἐναέριος κόσμος τῶν πνευμάτων - Α Μέρος Κατ’ ἀρχάς θέλω νά εὐχαριστήσω τόν Πανάγιο Τριαδικό Θεό πού μᾶς ἀξιώνει καί πάλι νά συναντηθοῦμε καί νά γίνουμε ὅλοι μαθητές. Καί ὁ διδάσκαλος εἶναι μαθητής! Καί ὁ ἐπίσκοπος καί ὁ ἱερέας εἶναι κι αὐτός πρόβατο, ὅπως μᾶς λένε οἱ Ἅγιοι Πατέρες, γιατί ὁ Ποιμένας, ὁ καλός Ποιμένας εἶναι ὁ Χριστός μας. Θά μαθητεύσουμε, λοιπόν, στούς Ἁγίους Πατέρες καί θά προσπαθήσουμε νά μή ποῦμε καθόλου δικά μας λόγια. Εὐχαριστῶ καί τόν σεβαστό ἐπίσκοπό σας, τόν κ.κ. Γεώργιο, γιά τήν τιμή πού μοῦ κάνει καί μέ δέχεται ἐδῶ στήν Μητρόπολή του, καί τόν ἐπίσκοπό τόν κ.κ. Ἰωήλ πού μοῦ δίνει τήν εὐλογία του νά ἔρχομαι. Εὐχαριστῶ καί ὅλους ἐσᾶς γιά τίς εὐχές σας καί σ’ αὐτές ἐλπίζω καί τώρα πού θά μιλᾶμε, ὥστε νά ἔχουμε ὅλοι ὄχι πνευματική ἀλλά ἁγιοπνευματική ὠφέλεια. Γιατί ὅταν λέμε πνευματικές ἐκδηλώσεις μέσα στήν Ἐκκλησία μας, ἐννοοῦμε ἁγιοπνευματικές, πού ἔχουν τό Ἅγιο Πνεῦμα, γιατί ὅπως θά ποῦμε ὑπάρχουν καί ἄλλα πνεύματα καί σήμερα πού τό θέμα μας εἶναι «Ὁ ἐναέριος κόσμος τῶν πνευμάτων» ἀφορᾶ αὐτά τά πνεύματα. Ὑπάρχει ἕνα πολύ ὡραῖο βιβλίο, πού λέγεται Εὐεργετινός, εἶναι τέσσερις τόμοι καί ἔχει πάρα πολύ ψυχωφέλιμες διδασκαλίες κατανεμημένες σέ κεφάλαια, τά ὁποῖα παρουσιάζουν τήν πνευματική ζωή ἀπό τήν ἀρχή, ἀπό τό ξεκίνημα, πῶς κανείς, δηλαδή, δέν πρέπει νά ἀπελπίζεται. Ἀπό κεῖ ἀρχίζει ἡ πνευματική ζωή, γιατί, ὅταν κανείς εἶναι ἀπελπισμένος, δέν κάνει πνευματική ζωή. Τόν ἀπελπίζει ὁ διάβολος ὅτι δέν ὑπάρχει πλέον γιά αὐτόν σωτηρία παίρνοντας ἀφορμή ἀπό τίς ἁμαρτίες του. Αὐτή εἶναι ἡ βασική τέχνη τοῦ διαβόλου, ὅπως μᾶς λένε οἱ Ἅγιοι Πατέρες. Προσπαθεῖ νά ρίξει τόν ἄνθρωπο -μιλᾶμε γιά τόν χριστιανό τόν βαφτισμένο ὀρθοδόξως- στήν ἀμέλεια. Κι ἄν καταφέρει νά τόν ρίξει στήν ἀμέλεια, δηλαδή νά μήν ἀγωνίζεται, νά μήν προσέχει τίς αἰσθήσεις του, τίς σκέψεις του, τήν φαντασία του, τίς πράξεις του, νά καταφέρει νά τόν ρίξει σέ κάποια ἁμαρτία. Ἀπό τή στιγμή πού θά τόν ρίξει στήν ἁμαρτία, τό ἑπόμενο σκαλοπάτι εἶναι νά προσπαθήσει νά τόν ρίξει στήν ἀπελπισία, στήν ἀπόγνωση, ὅτι «πλέον δέν γίνεται τίποτα, παράτησέ τα, εἶσαι ἀδιόρθωτος, αὐτός εἶναι ὁ χαρακτήρας σου, δέν ὑπάρχει ἐλπίδα γιά σένα, ζῆσε, ὅπως ζεῖ ἡ πλειοψηφία τῶν ἀνθρώπων», ὡς εἰδωλολάτρες δηλαδή, ὡς οἱ λοιποί «οἱ μή ἔχοντες ἐλπίδα»1, ὅπως λέει ὀ Ἀπόστολος Παῦλος. Ἐμεῖς, λοιπόν, ξεκινᾶμε μέ τήν καταπολέμηση τῆς ἀπελπισίας, τῆς ἀπόγνωσης, καί θά δεῖτε, ἄν πάρετε αὐτό τό βιβλίο, πού τό συνιστῶ σέ ὅλους σας, ὅτι τό πρῶτο κεφάλαιο εἶναι «Περί τοῦ μή ἀπογινώσκειν». Γιά τό ὅτι ὁ ἄνθρωπος, μιλᾶμε πάντα γιά τούς χριστιανούς, δέν πρέπει νά ἀπελπίζεται. Ἔχει ἐκεῖ παραδείγματα πολύ συγκλονιστικά, ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἔπεφταν μέν, ἀγωνιζόντουσαν δέ καί τελικά σώθηκαν, δέν ἀπελπίστηκαν. Γιατί ὁ Κύριος δέν φοβᾶται τόσο τήν ἁμαρτία καί τήν πτώση, καί δέν φοβᾶται τίποτα βέβαια, ἀλλά θέλει κι ἐμεῖς νά μήν ἀπελπιζόμαστε, γι’ αὐτό καί δίνει πολύ θάρρος στούς ἁμαρτωλούς, γιά νά τούς βοηθήσει νά 199

μετανοήσουν. Μετά, βέβαια, ὅταν μετανοήσουμε, μᾶς δίνει καί κάποιες φοβερές διδασκαλίες, ἄς τό ποῦμε ἔτσι, γιά νά κρατηθοῦμε καί νά μήν ξαναπέσουμε. Ἔτσι κάνει, λέει ὁ ἱερός Χρυσόστομος, ὁ Κύριος, τούς ἁμαρτάνοντας τούς ἑλκύει μέ τήν φιλανθρωπία. Ὅταν στερεωθοῦμε στήν πνευματική ζωή, μετά μᾶς φοβερίζει λίγο καί μέ τήν αἰώνια κόλαση καί μέ τά κολαστήρια, τά ὁποῖα ἔχουν ἑτοιμαστεῖ γιά τούς δαίμονες καί ὄχι γιά τούς ἀνθρώπους, ἔτσι ὥστε νά μήν πᾶμε στήν κόλαση. Τά ἑπόμενα κεφάλαια στό βιβλίο αὐτό πού σᾶς ἀνέφερα, στόν Εὐεργετινό, ἀφοροῦν στή μετάνοια, στό πῶς κανείς δηλαδή ἀρχίζει νά μετανοεῖ. Γιά νά μᾶς παρακινήσει στή μετάνοια, ἔχει κάποια κεφάλαια γιά τήν ἔξοδο τῆς ψυχῆς ἀπό τό σῶμα, γιά τό τί συναντάει ἡ ψυχή, ὅταν βγαίνει ἀπό τό σῶμα. Σκέφτηκα ὅτι αὐτό εἶναι πολύ ἐνδιαφέρον κεφάλαιο γιά ὅλους μας, γιατί πάρα πολλοί ἄνθρωποι ἔχουν μία συγκεχυμένη γνώση γιά αὐτό τό θέμα, γιά τό τί γίνεται δηλαδή στόν θάνατο. – Τί συμβαίνει στόν θάνατο καί τί συμβαίνει μετά τόν θάνατο; Θά πεῖτε: Ξέρουμε; Μποροῦμε νά ξέρουμε; Σᾶς πληροφορῶ ὅτι μποροῦμε. Ἔχουμε μία πλήρη διδασκαλία μέσα στήν ἁγία μας Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία, ἁγιοπατερική διδασκαλία, πού εἶναι ἁγιοπνευματική, γιατί οἱ Πατέρες δέν λένε στοχασμούς τοῦ γραφείου, ὅπως ἴσως κάποιοι σύγχρονοι θεολόγοι, ἀλλά μιλοῦν μέσα ἀπό τήν ἐμπειρία τους. Ἡ διδασκαλία αὐτή μᾶς πληροφορεῖ γιά τό τί συμβαίνει ἀκριβῶς ἀπό τή στιγμή πού ὁ ἄνθρωπος πεθαίνει, μᾶς λένε ἀκριβῶς τί σημαίνει θάνατος. Ἴσως κι αὐτό κάποιοι δέν τό ἔχουν ξεκαθαρίσει μέσα τους. Νομίζουν ὅτι θάνατος εἶναι μιά ἐξαφάνιση, ὅτι πλέον παύεις νά ὑπάρχεις. Τό λένε καί τό ἀκοῦμε, ὅτι ὅλα τελειώνουν στόν τάφο καί θά μᾶς φάει ὅλους τό χῶμα καί τέτοιες ἀνοησίες. Δέν εἶναι καθόλου ἔτσι τά πράγματα. Ὁ ἄνθρωπος, μέσα ἀπό τήν ἐμπειρία τῶν Ἁγίων καί ὄχι μόνο τῶν Ἁγίων καί τῶν καθημερινῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἶχαν ἐμπειρίες ἐπιστροφῆς ἀπό τήν ἄλλη ζωή, οἱ λεγόμενες μεταθανάτιες ἤ ἐπιθανάτιες ἐμπειρίες, μᾶς ἀποδεικνύουν τί; Ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἔχει αὐτοσυνειδησία καί ἀφοῦ χωριστεῖ ἀπό τό σῶμα. Γιατί θάνατος δέν εἶναι τίποτα ἄλλο παρά ὁ χωρισμός τῆς ψυχῆς ἀπό τό σῶμα. Δέν εἶναι μία ἐξαφάνιση. Καί τό μέν σῶμα, ἐπειδή ζωοποιεῖται ἀπό τήν ψυχή -ἡ ψυχή εἶναι αὐτή πού δίνει ζωή, κίνηση καί ὅλες τίς λειτουργίες στό σῶμα- ὅταν φεύγει ἡ ψυχή ἀπό τό σῶμα, φυσικά αὐτό διαλύεται εἰς τά ἐξ ὧν συνετέθη. Ἡ ψυχή ὅμως, πού εἶναι ὁ χαρακτήρας μας, εἶναι οἱ σκέψεις μας, εἶναι ἡ φαντασία μας, εἶναι ὅλες οἱ ἐπιθυμίες μας, εἶναι οἱ μνῆμες μας, τά συναισθήματά μας, συνεχίζει νά ὑπάρχει. Μάλιστα ἔχουμε μαρτυρίες, ξαναλέω ὄχι μόνο Ἁγίων ἀλλά καί κοσμικῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖες πολλές ἀπό αὐτές εἶναι καταγραμμένες σέ βιβλία κοσμικά. Ὑπάρχουν ἐπιστήμονες ψυχίατροι, ἐρευνητές γενικῶς αὐτοῦ τοῦ χώρου, οἱ ὁποῖοι ἔχουν πάρει συνεντεύξεις ἑκατοντάδες καί χιλιάδες ἀπό ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐπέστρεψαν ἀπό τήν ἄλλη ζωή. – Τί μᾶς λένε ὅλες αὐτές οἱ ἐμπειρίες; Ὅτι οἱ ἄνθρωποι ὅλοι αὐτοί βγῆκαν ἀπό τό σῶμα τους καί συνέχιζαν νά ἔχουν αὐτοσυνειδησία ὅτι εἶναι αὐτοί πού εἶναι. Ὅπως εἶχαν αὐτοσυνειδησία, ἤξεραν ὅτι εἶμαι ὁ Γιῶργος, εἶμαι ἡ Μαρία, ὅταν ἦταν στό σῶμα τους, τήν ἴδια αὐτοσυνειδησία εἶχαν καί ὅταν βγῆκαν ἀπό τό σῶμα τους. Πού σημαίνει τί; Ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὡς ψυχή, 200