Don Kişot ( PDFDrive )

~i:ivalyenin i:ifkelenmeye ba~ladtgmt gi:ird ukle- rinden daha fazla konu~mak istemediler. Asilzademiz, o gunu takip eden on be~ gun i<;:inde daha sakinle~mi~ gi:irunuyordu. Yeni bir se- fere <;:tkmaya haztrlandtgtru kimseye belli etrniyor- du. Yalruz, papaz ve berber ile s1k s1k yaphgt go- ru~melerde, surekli ba~tbo~ ~i:ivalyeligin yararh bir ~ey oldugunu ve onu tekrar canlandirmak iste- digini 1srarla si:iyluyordu. Papaz, bazen Don Ki- ~ot'un fikrine kahlrruyor ise de pek <;:ok kez hakh oldugunu ileri surerek kendisini yah~hnyordu. Bu sure i<;:inde, Don Ki~ot, kom~ularmdan bir <;:ift<;:iyi hizmetkan olarak kendisine refakat etmesi i<;:in kandtrmaya ugra~tyordu . Papazm bundan hi<;: ha- beri yoktu. Bu <;:ift<;:i iyi fakat beyinsiz bir adamd1. Kahramanumzm bu adama yaphgt vaatler arasm- da surekli tekrarladtgi bir si:iz vard1. ~anh bir mes- lek olan ba~tbo~ ~i:iva l ye seyisliginde, bir <;:trptda bir adanm valiligini ele g <;:irmesi de vard1. San<;:o Panza admdaki bu saf <;:ift<;:i i:izellikle bu umuda kap!ldt ve valiligin pe~inde ko~mak i<;:in <;:olugunu <;:ocugunu terk etmeye karar verdi . Arhk kendisine bir seyis bulmu~ olan ~i:ivalye, ~ imdi de para bulma i~ine giri~ti . Tarlastrun birini sa ttl, i:itekini rehin etti, bu iki i~te de zarar etti, ama sonunda epey miktarda para elde etmeyi ba~ard1. 51

Dostlanndan birinden kendi kalkanmdan da- ha iyi bir kalkan aldi, migferini tamir etti, hancmm tavsiyesine uyarak yamna birka<; gomlek de aldi ve yola <;Ikacaklan gun ve saati San<;o Panza ile birlikte kararla~hrdtlar. San<;o'ya, ozellikle, bir heybe bulmasmi soyledi, o da unutmayacagma dair soz verdi. Fakat yaya olarak gihneye ah~Ik ol- madigi i<;in iyi bir hayvan olan e~egini de birlikte gotiirmek istedigini de ekledi. Bu i~ Don Ki~ot'un biraz camm sikh. E~ege binmi~ olarak bir ~ovalye­ ye refakat eden hi<;bir i.inlii seyis hahrlamiyordu. Ama ilk yenecegi ~ovalyenin ahm San<;o'ya ver- meyi tasarlayarak, onun e~ekle gelmesinde bir sa- kmca gormedi. Biitiin i~lerini yoluna koyduktan sonra, bir gece Don Kl~t ile iinlii seyisi San<;o, hi<; kimseye duyur- madan yola <;Ikhlar. 0 kadar yo! almi~lardi ki, gi.in aganrken, arhk kimsenin kendilerine yeti~me olasi- hgt kalrnarm~h. E~eginin iistiinde, heybesi ile koca- man tulumu arasmda yer alrm~ olan San<;o, bir pat- rik tavn takinrru~ olup vali olacagi adaya bir an on- ce varmak i<;in sabrrstzlamp duruyordu. Yiiregi iimitle dolu olan ~ovalyemiz, magrur bir tavirla ba~I dimdik, Siska hayvam iizerine ku- rulmu~, yine Montiel Ovasi'nda ilerliyordu. Gii- ne~ I~mlan, kendisine egik geldigi i<;in, ilk <;Ikl~m­ da oldugu kadar rahatsiz etmiyordu. Konu~mak i<;in sabirstzlanan San<;o soze ba~ladi: \"Saygideger efendim...\" dedi, \"Gezgin ~oval­ ye, bana vaat ettigi adayi unutmamasmi rica ede- rim. Sizi temin ederim ki, bu ada ne kadar biiyiik olursa olsun, kesinlikle kotii yonetilmeyecektir. Don Ki~ot, \"Dostum San<;o...\" diye cevap verdi, \"Gezgin ~ovalyeler, otedenberi fethettikleri adalan ve kralhklan seyislerine vermeyi gorev edinmi~­ lerdir. Boyle asil bir gelenege aykm hareket etmek istemeyecegimi pekala takdir edersin. Ben daha fazlasmi da yapacagim. Sana soziini.i ettigim ~o­ valyelerin bir<;ogu, seyislerinin hizmetlerine kar~I­ hk <;ogunlukla, seyislerinin ya~lamp hizmet ede- 52

mez bir duruma gelmelerini beklerler ve ancak o zaman kendilerine kontluk veya valilik i.invamyla bir eyalet bagi~larlar. Fakat, Tann ikimize de omi.ir verirse, ben, alh gi.ine kalmaz oyle bi.iyi.ik bir impa- ratorluk fethedecegim ki, ona bagh adalardan biri senin i~ine yarayacakhr. Bunu gozi.inde o kadar bi.iyi.itme. $bvalyelik mesleginde hi<; beklenmedik oyJe firsatJar <;Ikar ki, insan inanmak bile istemez. 0 zaman sana vaat ettigimin fazlasm1 da veririm.\" San<;o, \"Bu hesaba gore, soz ettiginiz mucize- lerden biri sayesinde kral olacak olursam, kanm Juana Gutierrez krali<;e, <;ocuklanmiz da veliaht m1 olacak?\" dedi. Don Ki~ot, \"Bundan kim ~i.iphe eder.\" cevabm1 verdi. \"Ben biraz ~i.iphe ederim, <;i.inki.i kanm1 hili- rim. Sizi temin ederim ki, gokten yagmur gibi ta<; yagsa hi<;biri Mari Gutierrez'in ba~ma yak1~maz. Size ~imdiden kanmm krali<;eliginin on para et- meyecegini soyleyebilirim. Belki kontes olabilir, fakat ondan bile emin degilim.\" \"Uzi.ilme dostum, Tann kendisine lay1k bir ~ey verir. Sana gelince, sen de valilikten a~ag1 bir mev- ki kabul edecek kadar hevesini k1rma.\" \"Soylediginiz gibi yapacag1m Senyor.\" dedi San<;o ve efendisinin emirlerinden d1~an <;Ikmaya- cagmi, onun kendisine uygun gorecegi bir yeri ve- recegine inand1gm1 ekledi. DON Ki~OT'UN YELDEGiRMENLERiNE HUCUMU VE DiGER KAYDA DEGER MACERALAR 0 s1rada, Don Ki~ot ovada otuz k1rk kadar yelde- girmeni gori.ince silah~oru San<;o'ya seslendi: \"Dostum, talihimiz yaver gidiyor. $u kar~1daki mi.ithi~ devleri gori.iyor musun? Say1lan otuzdan fazla. Bunlarla sava~Ip hepsini oldi.irecegim. Ala- 53

cagtmiZ ganimetler ile zenginle~meye ba~layaca­ gtz. Bu Janet yarahklan yeryiizunden kaldtrmakla Tann'ya da hizmet etmi~ olacagtm.\" Sanc;o ~a~kmhkla, \"Hangi devler?\" diye sordu. Don Ki~ot, \"i~te ~u gorduklerin, kollan ne ka- dar buyuk, kollan hemen hemen iki fersah uzun- lugunda olanlar bile vard1r.\" \"Fakat efendim, aman dikkat edin, onlar dev degil yel degirmeni; sizin kol sandtgmtz da kanat- lanndan ba~ka bir ~ey degil.\" \"Senin maceralarda hie; tecruben olmadtgt go- ruliiyor, eger korkuyorsan buradan c;ekilip bir ko- ~ede dua etmeye koyul, ben ise, e~it ~artlar ic;inde bulunmadtgtm halde, bu tehlikeli sava~a giri~ece­ gim.\" Bu sozleri soyler soylemez Rocinante'yi mah- muzlaytp degirmenlere saldtrdL Bunlann dev de- gil yel degirmeni oldugunu bagtra bagtra soyle- yen Sanc;o'yu dinlemiyordu bile. i~in garip tarafl, degirmenlere yakla~hgt halde fikrini hie; degi~tir­ memesi idi. Var giicuyle bagtrarak, \"Kac;maym alc;ak mah- luklar!\" diyordu, \"Size kar~1 saldtran ~ovalye tek ba~madtr.\" Tam bu Strada, ruzgar c;tkmi~, degirmenlerin kanatlan da donmeye ba~lamt~h. Don Ki~ot, \"Ne yapsamz bo~una. Kollanmz1 Briareus denilen devinkinden fazla da sallasamz, cezamz1 hafifletecek degilim.\" Bu sozlerinden sonra, kalkamm optii ve camm Dulcinea'sma emanet ederek mtzragi elinde, ilk degirmenin kanadma saldird1. Donmekte olan ka- nat Don Ki~ot'u ah ile birlikte havaya kaldmp yir- mi adtm oteye flrlath. Sanc;o e~egini alabildigine suriip efendisinin yardtmma ko~uyordu. $6valye- miz oyle ~iddetli dii~mii~tii ki, seyis onu kaldu- makta epey zorluk c;ekti. \"Tann yardtmctm olsun!\" dedi. \"Bunlar yel de- girmenidir, dikkat edin, diye o kadar bagtrdtm. 54

Buna inanmamak ic;in insanm kafasmda ba9ka de- girmenlerinin donmesi laz1m.\" Kahramammiz, \"Sus, sus dostum Sanc;o!\" diye bag1rdi. \"insan talihinin cilvelerine esir oldugunu en c;ok sava9 mesleginde anlar. Hele du9man, ki- taplanmi c;alan o korkunc; buyticu Preston olursa. Ne yaphklanru 9imdi pekala anhyorum. Devleri yenme 9erefini elimden almak ic;in onlan degir- men 9ekline 90ktu. Sabredelim, ·kJhom er gee; · onun hilelerini alt edecektir.\" Sanc;o, \"in9aallah!\" dedi. $ovalyeyi kaldmp omuzlan yerinden oynam19 olan Rocinante'nin s1rhna bindirdi. KahramammiZ ahna binince dogruca Puerto Lapice Limam'nm yolunu tuttu. Geleni gec;eni o kadar c;ok olan bir yerin elbet maceralan da bol olacakt1. Yalmz degirmen kanadmm kirdigi mlzra- gma c;ok aoyordu. Hatta Sanc;o'ya, \"Dostum.. .\" dedi, \"Bir kitapta okumu9tum, Perez de Vargas is- minde bir ispanyol 9ovalyesi, bir sava9 s1rasmda kil1Cl kmld1g1 ic;in, bir me9e dah veya kutligu ile. o kadar c;ok Magripli'yi oldurmu9 ki kendisine Mac- 55

huca* lakabm1 takm1~lar. Ben de Vargas gibi yapa- cagim. ilk rastlayacag1m me~e agacmdan bir dal kesecegim ve bunu silah olarak kullanacagim; bu- nunla oyle kahramanhklar gosterecegim ki, sen de bunlara tamk olacagm i<;in gurur duyacaksm.\" San<;o, \"in~allah!\" dedi, \"Fakat bir par<;a dog- rulun, pek yan yan gidiyorsunuz.\" \"Dogrusu, dii~tiigumden beri camm yamyor. $ikayet etmiyorum, <;iinkii ~ikayet etrnek gezgin ~ovalyelerin ~anma yak1~maz; onlann kannlan ya- nhp baj:';trsaklan hrlasa bile yine de ses <;Ikarma- malan gerekir.\" ''Yay canma! Eger ~ikayet etmek seyislere de ya- saksa, ben ne yapacaj:';tm? <;:iinkii en kii<;iik bir hr- mik yesem derimi yiiziiyorlarrm~ gibi baj:';tnnm. Fa- kat, efendim, yemek zamaru gelmedi rni dersiniz? Don Ki~t, kendisini a<; hissetmedigini fakat cam isterse yemegini yiyebilecegini San<;o'ya soy- ledi. Bu izni almca, San<;o, e~eginin iizerinde ku- ruldu, heybesinden yiyeceklerini <;1kard1. 0 anda macera pe~inde ko~maktan daha iyi bir ~ey olama- yacagmi dii~iinerek efendisini takip ediyor; bir ta- raftan yemegini yiyor ve diger taraftan da matara- smi oyle zevk ve i~tahla kaldmp kafasma dikiyor- du ki, bu, Malaga'nm en yaman ayya~mm bile ag- zmm suyunu getirebilirdi. Giin bahnca, maceraC!lanmiz geceyi aga<;lar arasmda ge<;irdiler. Don Ki~ot sdglam bir dal se<;ip mizragmi oraya ash. Ormanlarda ve <;ollerde bu- lunduklan zaman uyku saatini, yalmz sevgilileri- ni dii~iinmekle ge<;iren ~ovalyeleri taklit etmek i<;in biitiin gece gozlerini yummadan yalmz Dulci- nea'smi dii~iindii durdu. Fakat San<;o sabaha ka- dar mi~Il mi~Il uyudu. Eger efendisi seslenmemi~ olsayd1, ne yiikselen giine~in yiiziine vuran I~Ikla­ n ne de sa bah olurken ~ak1maya ba~layan ku~lann sesi kendisini uyandiramayacakh. Gozlerini a<;m- • Tepeleyici. <<;:ev. n.) 56

ca hemen ~i~esini kaph, fakat bir giin oncesine go- re daha hafiflemi~ oldugunu anlaymca liziildii. Kahramamrruz ise a~1kane du~unceler ile ol- dukc;:a doymu~ oldugundan kahvaltldan vazgec;:ti. ikisi de hayvanlanna atlayarak yola koyu ldular, lie;: saat gittikten sonra Lapice Limam'na vard1lar. Don Ki~ot, \"Karde~im Sanc;:o!\" diye hayktrdt, \"Arhk burada macera denilen ~eye kollanmiZI ac;:abiliriz. Fakat her ~eyden once sana verecegim ~u ogudii sakm unutrna. Beni muthi~ bir tehlikede 57

bile gorsen, k1hcma sanhp o tehlikeye atilmaktan sakm. Sen ancak, bana salduanlar ayaktakimm- dan kimseler ise c;arp1~abilirsin. Eger sald1ran ~6- valyeler ise, sen ~ovalye iinvamna sahip olmadi- gm ic;in, dovii~e giri~men ~ovalye yasalanna ayki- n olur.\" Sanc;o, \"Emin olunuz efendim...\" dedi, \"Emir- leriniz harfiyen yerine getirilecektir. Ben zaten c;ok ban~sever ve kavgadan nefret eden bir adam1m. Fakat saldmya ugrayacak olursam yasalanmza kulak asmadan kendimi savunurum.\" Don Ki~ot, \"Aksini soylemiyorum.\" dedi, \"Fa- kat beni ~ovalyelere kar~1 savunmaya gelince, sal- dirma hislerine hakim olmahsm.\" Sanc;o ~u cevab1 verdi: \"Hay hay, efendim, dediginiz gibi hareket ede- cegim, ogiitlerinizi de kutsal kabul ediyorum.\" Sozlerini heniiz bitirmi~lerdi ki, iki Benedik ra- hibinin, hecin develeri kadar yiiksek kahrlara bin- mi~ ve ~emsiyelerini ac;m1~, kendilerine dogru gel- diklerini gordiiler. Gozliik de takm1~ olan bu rahiplerin arkalarm- dan dort be~ athnm etrahm alm1~ oldugu bir ara- ba geliyordu. Arabada Hindistan'a gidecek olan kocas1yla bulu~mak iizere Sevilla'ya gitmekte olan Viscaya'h bir kadm vard1. Rahipler, bu kadmla bir- likte seyahat etmiyorlardi, fakat yollan aymyd1. Don Ki~ot bunlan goriir gormez seyisine ses- lendi: \"Ya ben yamhyorum ya da ~imdiye kadar go- riilmemi~ bir macerayla kar~Ila~Iyoruz. Bize dog- ru gelen ~u kara hayaletler hie; ~iiphesiz iki biiyii- ciidiir. Kesinlikle, ~u arabamn ic;inde bir prenses kac;myorlar. i~te, biitiin giiciimii kullanarak engel olacagim bir haks1zhk.\" Sanc;o cevap verdi: \"Aman efendim, bundan sakmm1z, ~eytana uymaym. Bu i~ yeldegirmenleri olaymdan daha kotii olabilir. Ne kadar dikkatle baksam da iki pa- pazla seyahat eden bir kadmdan ba~ka bir ~ey go- remiyorum.\" 58

\"Sana bundan once de soyledigim gibi, mace- ralardan bir ~ey anlamiyorsun. Yamlmad1gmu sa- na ~imdi kamtlayacagim. Don Ki~ot, bu sozleri sayler soylemez, Roci- nante'ye atlayarak hayvam Benedik rahiplerine dogru siirdii. Papazlann yanma gelir gelmez ken- dilerine ~oyle hayk1rd1: \"$eytanm yardakc;IIan! Arabamn ic;inde kac;Ir- digmiz bu asil prensesleri hemen serbest b1rakm ya da kotiiliigiiniiziin cezasm1 gormek ic;in oliime haz1rlamn.\" Papazlar, Don Ki~ot'un garip tavnna ~a~udilar ve kahrlanm durdurdular. ic;Ierinden biri, \"$6valye hazretleri...\" diye ce- vap verdi, \"Sizin dediginiz kimselerden olmak ~oyle dursun, biz Benedik rahibiyiz. Arabanm ic;inde kac;mlm1~ prensesler olup olmadigmi bilmi- yoruz, buna emin olabilirsiniz.\" Don Ki~ot rahibin sozlerini keserek, \"Beni tath sozlerle aldatamazsmiZ. Sizleri c;ok iyi tanmm. Ugursuz alc;aklar!\" dedi. M1zragm1 kaphgi gibi zavalh papazlardan biri- ne saldird1. Adamcag1z, ancak kahrdan inecek ka- dar zaman bulabildi. Diger rahip, arkada~ma nasii davramldigmi goriince, katmm var giiciiyle mah- muzlayarak riizgar gibi kulara dald1. Papazm ye- re indigini goren Sanc;o, hemen e~eginden atlaya- rak kendisini yakalad1 ve elbisesini c;1karmaya ba~lad1. Fakat bu s1rada iki u~ak yamna gelerek Sanc;o'ya neden papaz1 soydugunu sordular. Sanc;o, \"Bu benim yasal hakk1mdir.\" dedi. \"Efendim Don Ki~ot'un kazand1g1 sava~m gani- metlerini ahyorum.\" Sanc;o'nun soylediklerini anlamayan ve alaya da tahammiilleri olmayan u~aklar, Don Ki~ot'un oldukc;a uzakta arabanm etrafmdaki adamlar ile konu~tugunu gordiiler. Bu cesaretlerini arthrd1 ve Sanc;o'nun iizerine c;ullamp, yere devirdiler ve sa- kalmda bir tek k1l b1rakmcaya kadar dovdiiler. Soma, gidip papaz1 yerden kald1rarak kahnna 59

bindirdiler. Papaz korkudan titreyerek, uzakta olup bitenleri izleyen arkada~mm yanma, gitti. Bunun i.izerine ikisi de, maceramn sonunu bekle- meden sanki kendilerini ger~ekten ~eytan kovah- yormu~ gibi, istavroz ~1kararak yollanna devam ettiler. Bu s1rada, Don Ki~ot arabanm yamna gelrni~ti. Kap1sma yakla~arak i~ind ki kadma, \"Madam...\" dedi, \"Arhk ozgi.irli.iguni.ize kavu~tunuz, istedigi- niz yere gidebilirsiniz. $u kolum sizi kurtarm1~ ve ki.istah di.i~manlanmz1 cezaland1rmt~hr. Siz de kurtaranm isrnini elbette ogrenmek istersiniz. Ben, Toboso'lu Dulcinea'nm kolesi, gezgin ~ovalye Mancha'h Don Ki~ot'um. Hizmetirnin kar~1hg1 olarak sizder: istedigim tek ~ey, Toboso'ya kadar gitme zahmetine katlamp, o i.inli.i kadmm huzuru- na ~Ikmam1z ve sizi ozgi.irli.iguni.j.ze nasll kavu~­ turdugumu kendisine soylemenizdir.\" Arabaya refakat eden Viscaya'h bir ath, Don Ki~ot'un bi.iti.in soylediklerini duymu~tu, kahra- 60

manuruzm arabay1 yolundan ahkoydugunu veTo- boso yoniine c;evirmekte 1srar ettigini goriince, Don Ki~?ot'a yakla~?h ve m1zragmi c;ekerek memle- ketine ozgii kotii bir ~?ive ile, \"<;:ekil i?Uradan serse- ri ~?bvalye!\" dedi. \"Yaradan ai?kl ic;in, eger arabay1 serbest b1rakmazsan seni oldiiriiriim, bana Visca- ya'h derler.\" Kahramamm1z gururla cevap verdi: \"Aic;ak! Eger ~?bvalye olsaydm, bu kiistahhgi- mn cezasm1 c;oktan gormii~?tiin.\" \"Ben ~?bvalye filan degilim! Ben Viscaya'hy1m. Karada, denizde ve ~?eytana kari?I bile savai?mm. Sen yalan soyliiyorsun, eger ffilZragmi atip klhcml c;ekersen, senin i~?e yaramazm teki ispat ederim.\" \"$imdi goriirsiin...\" diyen Don Ki~?ot, mizragt- m yere f1rlath, killclm ald1 ve kalkarum siper ede- rek dii~?manma sald1rdi. Don Ki~?ot'un iizerine sal- dudigim goren Viscaya'h, altmdaki katmna pek giivenmediginden yere inmek istedi, fakat zaman bulamad1. Ancak k1hcma sanlabildi ve kalkan gibi kullanmak ic;in arabadan bir minder c;ekti. Etrafla- rmda bulunanlarm hepsi, c;arpi~?malarma engel ol- mak istediler ise de ba~?anh olamad1lar. <;:unkii Vis- caya'h o kotii ~?ivesi ile eger bu savai?I onlemeye c;a- h~?acak olurlar ise, hamm1 da dahil olmak iizere, engel olacaklann hepsini oldiirecegine yemin edip duruyordu. Korkusundan arabaCiya oradan uzak- la~?masim soyleyen arabadaki kadm, bu miithi~ sa- val?! uzaktan seyrediyordu. Viscaya'h ilk olarak dii~?manmm omuzuna oy- le bir k1hc; darbesi indirdi ki, kalkam olmasayad1, kahramamm1z beline kadar ikiye boliinecekti. Bu darbenin etkisiyle Don Ki~?ot bir nara attl: \"Ey giizellik c;ic;egi, kalbimin sultam, sana lay1k oldugunu kamtlamak ic;in biiyiik bir tehlikeye ah- lan ~?bvalyenin yard1mma gel...\" Bu sozleri soyler soylemez k1hC!m kaldmp Vis- caya'hya y1ldmm gibi saldird1. Viscaya'h minderi siper etti ve bu gibi i~?lere ah~?km olmayan ve yor- gunluktan bitkin dii~?mii~? bulunan kahnm yerin- 61

den kimildatamadigi i<;in, kendisini tehdit eden korkun<; darbeyi oldugu yerde bekledi. Buh.in seyirciler hareketsiz, gozleri kih<;larda deh:;;et i<;inde kalmi:;;lardJ. Arabadaki kadm ve hiz- met<;i kadmlar, seyislerinin ve kendilerinin sela- mete ermesi i<;in, ispanya'nm butun azizlerine adaklar adiyorlardJ. KAYBEDiLENMiGFER Bu iki kahraman, korkun<; kih<;lanm birlikte kaldirmi:;;, sanki yeri ve gogu tehdit ediyorlard1. ilk darbeyi indiren cesur Viscaya'h oldu. Bereket versin ki, kihei yana dondu ve keskin tarah kar:;;I- smdakine dokunmad1. Aksi halde, bu darbe hem sava:;;a hem de kahramamzm maceralarma son ve- rebilirdi. Fakat onu daha buyuk i:;;lere yoneltecek kaderi, Viscaya'hnm kiiicim dondurmu:;;, yalmz Don Ki:;;ot'un migferinin bir par<;asmi ve kulagi- nm da yansmi ahp goh.irmesi ile birakmi:;;tJ. Ey Tannm, kendine boyle davramldigmi goren La Mancha'h kahramanm ofke ve gazabmi acaba kim anlatabilir? $ovalye, hemen uzengilerine basarak dogruldu, kihcma iki eliyle sanldi ve du:;;manmm kafasma oyle bir indirdi ki, Viscaya'h ba:;;ma bir dag indigini sand1. Darbe o kadar :;;iddetli olmu:;;tu ki, siper ettigi mindere ragmen, talihsiz Viscaya'hnm agzmdan, burnundan ve kulaklanndan kan gelmeye ba:;;ladi. Eger katmn boynuna sanlmami:;; olsa idi solugu yerde alacaktJ. Fakat altmdaki katJr urktu ve ko:;;- maya ba:;;ladi, su;radi, :;;ahlandi ve sonunda suvari- sini yere yuvarlad1. Viscaya'hmn yere du:;;tugunu goren Don Ki:;;ot, hemen atmdan atladi ve du:;;ma- nma dogru ko:;;arak kihcmm ucunu iki gozunun ortasmda tuttu: \"Ya teslim olursun, ya kafam keserim.\" diye haykirdJ. 62

Viscaya'h o kadar sersemlemi~ti ki cevap vere- cek hali kalmaml~h. KahramammlZ 0 kadar ofke- ye kaplim1:;;h ki, dii:;;mamm sag b1rakmayacakh. Fakat o zamana kadar bu dovii~ii titreye titreye iz- leyen arabadaki kadmlar, Don Ki~ot'un yamna ko- ~u:;;tular ve seyislerinin hayahm bag,~lamas! i<;in yalvarmaya ba~lad!lar. Don Ki:;;ot gururla cevap verdi: \"Sayg1deger ve giizel prensesler, arzunuzu ka- bul etmek benim i<;in memnuniyettir, ama bir tek ~arhm var, o da bu ~ovalyenin Toboso'ya kadar gi- dip giizel Dulcinea'mn huzuruna <;1kacak ve emri- ne amade oldugunu soyleyecek. · Zavalh kadmlar, Dulscnea'nm kim oldugun- dan haberleri bile olmadan, Viscaya'h adma, :;;0- valyenin her istedigini yapmay1 vaat ettiler. Bu- nun iizerine, Don Ki~ot maglubun hayabm bagl~­ ladL Papazlann u~klarmdan yedigi dayakla ser- semle:;;mi:;; olan San<;o Panza, kendine gelince efendisinin giri~tigi dovii:;;ii dikkatle takip ederek, galip gelmesi i<;in dua etmeye ba:;;lad1. byie ya, Don Ki:;;ot galip gelince kendisine vaat ettigi ada- mn valisi olacakh. Sava:;;tan galip <;1kan efendisinin Rocinante'ye tekrar binmeye haz!rlandlgml goriince, hemen ko- :;;arak diz <;oktii ve atma binmeden once elini ope- rek sayg1h bir sesle, \"Sayg1deger efendim!\" dedi, \"Eger bu tehlikeli sava:;;ta kazanm1~ oldugunuz adap bana bag1:;;lama liitfunda bulunursamz, ada istedigi kadar biiyiik olsun, sizin istediginiz :;;ekil- de yonetecegime emin olabilirsiniz.\" Don Ki:;;ot :;;u cevab1 verdi: \"Dostum San<;o Panza, bu yaphg1m sava:;;, ada- larla ilgili maceralardan degil, sadece biiyiik yol- lar iizerinde yap1lan dovii:;;lerden ibarettir, bu gibi sava:;;larda insan ya kellesini ya bir kulagm1 kay- beder; sab1rh ol, diger bir f1rsatta sana yalmz bir ada valiligi degil daha fazla ~eyler verecegim.\" 63

Sanc;o te~ekki.ir etti. Don Ki~t'un elini optii ve atma binmesine yard1m ettikten sonra, e:;;egine at- taylp ~ovatyenin pe~i s1ra yota koyutdu. Kahrama- mmlz arabadaki kadmtardan izin atmadan dort nata bir ormana datd1. Bir hayti yot atd1ktan sonra Sanc;o Panza, \"Beni dinteyin...\" dedi, \"Bana kahrsa, bir kilise butup Sl- gmmak daha iyi otacak. Magtup ederek b1rakhg1- ~1z ki~i c;ok kotii durumdayd1. Santa Herman- dad* eger bunu haber atacak otursa, ikimiz de ha- pishaneyi boytanz. Bir kere hapishaneye girdik mi, ne zaman kurtutup «;lkacaglmlzl Tann bilir.\" Don Ki:;;ot hemen ~u cevab1 verdi: \"Dii:;;mantanm cehennemin dibine gonderdigi ic;in gezgin bir ~ovatyenin adatete teslim edildigi- ni nerede gordi.in ve hangi eserde okudun?\" \"Ah efendim, ben cehennemin dibini bilmem, fakat hapishaneyi iyi bilirim ve :;;unu da biliyorum ki, Santa Herrnandad denilen orgi.it kavga edente- ri bile oraya atlyor.\" \"Korkma dostum, hie; teta~a gerek yok. Eger Hermandad sana bir :;;ey yaparsa, o zarnan ben onu hapsederim. Fakat dogru soyte, yerytizi.inde benim kadar cesur ve yigit bir ~ovatye var m1d1r? Hic;bir tarihte, benden daha kararh, daha metin, daha becerikti vuran ve di.i:;;mamm abndan atmak konusunda daha usta bir :;;ovalyenin varhgm1 oku- dun rnu?\" \"Dogrusunu isterseniz okumam yazrnam ol- madlgmdan tarih filan okumu~ degilim, ama sizin kadar cesur bir efendiye de asia hizmet etrnedim. Bununla beraber, bu cesaretin bizi di.i:;;i.indi.igum yere gotiirmernesini Tann'dan dilerirn. $imdilik zat-l asilaneteri, c;ok kanayan kulagm1 sarsalar fena olrnaz. Heybemde biraz sarg1 bezi var, beyaz mer- hem de var, biraz durun da size bunlan vereyim.\" \"Ah dostum! Eger bir ki.ic;i.ik :;;i:;;e Fierabras merhemi yapmak akhma gelmi:;; olsayd1, :;;imdi bunlara hie; ihtiyaClm kalmayacakh.\" • ispanya' da on be~inci asu sonlannda yo! kesen hirs1zlar \" ile serserilere kar~1 kurulmu~ bir milis kuvveti. <<;:ev. n.) 64

\"Ne ilaCiymi~ bu?\" \"Bu ilacm re<;etesini ezbere biliyorum. Bu i!aCI elinde bulunduran ne yaradan korkar, ne de o!Umden. Onu bir kere yap1p sana vermeliyim. San<;o, ondan sonra bir <;arp1~mada beni, yan be- limden ikiye boli.indi.igi.imi.i gorecek olursan, ki bu hemen hemen hergi.in olagan ~ylerdendir, yerde duran yanm1 hemen kaldmr, kamm donmadan oteki yanma yap1~t1nrsm. Yalruz tam yerine denk getirecek ~ekilde yap1~tlrmaya dikkat et. Sonra, sb- zi.i ge<;en ila<;tan bana iki yudum i<;ir. 0 zaman go- receksin ki, turp gibi dipdiri olaca~m.\" \"Eger oyleyse, efendim, ben vaat etmi~ oldugu- muz valilikten ~imdiden vazge<;iyor ve hizmetleri- min kar~1hg1 olarak sizden yalmz ilacm tarifini isti- yorum. Onun bir dirhemini ne zaman olsa i.i<; dort riyale satanm. Hayat1m1 namusumla kazanmak i<;in de bu bana yeterli. Yalmz, yapmas1 pahahya mal olur mu olmaz m1, i~te bunu bilmek gerekir.\" \"A~ag1 yukan dort riyale haz1rlamr.\" \"Aman, ne diyorsunuz? $unun re<;etesini bana Tann a~kma soyleyin.\" Don Ki~ot, \"Sus bakahm!\" dedi, \"Senin i<;in da- ha ba~ka sirlar ve mi.ikafatlar haz1rhyorum. $imdi ~u kulag1m1 sar bakahm. Dogrusu, camm <;ok ya- myor.\" San<;o heybesinden merhem ile sarg1p <;1kard1. Fakat Don Ki~ot migferinin tamam1yla kmlm1~ ol- dugunu gori.ince az kalsm akhnm kalan k1smim da kaybedecekti. Hemen kiiicmi <;ekti, gozlerini gok yi.izi.ine kald1rarak, \"Ey kainah yaratan ulu Tann!\" diye bag1rd1. \"And olsun, bana bu hakare- ti yapan ki.istahtan intikamiml ahncaya kadar, or- ti.i i.isti.inde yemek yemeyecegim, kanma yakla:;;- mayacagim, ~imdi :;;u anda akhmda olmayan, ama Mantova M¥kisi'nin boyle bir durumda katlandi- gi bi.iti.in aCilara katlanacag1m.\" San<;o efendisinin sozi.ini.i keserek, \"Dikkat edi- niz...\" dedi, \"Eger ~ovalye emrinize uyup gider 65

Madam Dulcinea'y1 goriirse, kendisinden isteye- ceginiz ba~ka bir ~y kalmaz.\" Don Ki~ot, \"Soylediklerin dogru.\" dedi. \"Yemi- nimin intikam boli.imi.ini.i geri ahyorum. Fakat Sacripante'ye c;ok pahahya mal olan Mambri- no'nun i.inli.i z1rhi kadar saglam ve degerli bir mig- fer elde edinceye kadar yeminime sad1k kalacagl- ml tekrar ediyorum.\" \"Boyle yeminler etmeyin efendim, bunlann za- ranndan ba~ka yaralan yok. Kahrc!lardan ve ara- bac!l~rdan ba~ka adam yi.izi.i gormedigimiz bir memlekette, migferli bir adam bulmam!Z uzun si.i- rerse, ya~h bir deli olan ~u Mantova Markisi'nin katland1gi cezalan taklit etmek ic;in bir de yiyecek- siz mi kalacaks1mz?\" Don Ki~ot, \"Bu konuda yamhyorsun.\" dedi, \"Ben eminim ki iki saate kalmadan buraya, Albra- ca sava~mda bile goriilmemi~ say1da ~ovalye gele- cegini goreceksin.\" \"Aksini iddia etmiyorum. in~allah her ~ey yo- luna girer de bu sefer hasretini c;ektigim ~u aday1 ele gec;iririz.\" \"Adaya sahip olacaksm dedim ya, arhk bun- dan hie; ku~kun olmasm. Cezire bulamazsak, Da- nimarka ya da Soliadisa\" kralhklan haz1r degil mi? Bunlar karada olduklanndan senin ic;in daha elveri~lidirler. Fakat ~imdi bunlan b1rakahm. Ge- ceyi gec;irmek ve ilacimi haz1rlamak ic;in s1gmacak bir ~ato buluncaya kadar bana biraz yiyecek vere- bilir misin? Bir taraftan da kulag1m fena halde ag- nyor.\" \"Bir sogan, biraz peynir ve birkac; parc;a ek- mekten ba~ka bir ~eyim yok. Sizin gibi bi.iyi.ik bir ~ovalyeye bunlan nas!l ikram edebilirim.\" Don Ki~ot cevap verdi: \"Bu konuda hi<; bilgin yok. Eger benim gibi pek <;ok say1da olan ~ovalyelik kitaplanm okumu~ • Galya'h Arnadis'in eserlerinde ad1 geo;en hayali kralhk. (<;:ev. n.) 66

olsaydm, kahraman meslekda~lanmm, krallann verdikleri ziyafetler hari<;, hic;bir zaman sofraya oturmadiklanm ogrenmi~ olurdun. <::ogu zaman da hava ile ya~arlard1. Fakat ne de olsa insan ol- duklarmdan biraz g1da almaya ihtiyac;lan vardu. Onun ic;in dola~hklan ormanlarda, <;ollerde a~<;Ila­ n olmadigmdan, yedikleri ~eyler, senin ~imdi ba- na verdigin gibi koy yiyecekleriydi. Onlara uyahm ve yiyelim.\" \"0 halde, efendim, bundan boyle heybemi ~0- valyelik yasalanna gore dolduraca~m. Yani sizin i<;in kuru meyveler, benim gibi bir seyis ic;in de da- ha besleyici ~eyler.\" \"Gezgin ~ovalyenin yalmz kuru meyve yemesi gerekir demedim. Fakat <;ogunlukla yedikleri ku- ru meyve ve tamd1g1m birkac; c;e~it ottur dedim.\" \"Ah, efendim bu otlan bildiginiz ne kadar iyi oldu, c;iinkii bana kahrsa, giiniin birinde bu otlara c;ok ihtiyacimlZ olacak.\" Hem konu~up hem de rahat ve sakin bir ~ekil­ de yemeklerini yiyorlard1. Ortahk kararmadan si- gmacak bir yer bulmak ic;in yemeklerini k1sa kesti- ler ve atlanna binerek zaman yitirmeden bir kasa- baya dogru yollandilar. Bu s1rada ke<;i c;obanlan- nm kuliibeleri civannda bulunuyorlardl, burada mola vermeyi kararla~hrdilar. iyi bir kasabaya gi- demedikleri ic;in Sanc;o huzursuzdu. Don Ki~ot ise geceyi ac;1k havada ge<;irdiginden dolay1 c;ok n~e­ liydi. <::unkii bu durumu gezgin ~ovalyelige pek uygun bulmu~tu.\" KOYUN SURUSUYLE MACERA Bir giin bir tepenin iistiinde ilerlerken kendilerine dogru kahn bir toz bulutunun geldigini goren Don Ki~ot, San<;o'ya donerek, \"San<;o!\" diye bagud1, \"Talihin yiiziimiize giilecegi gun artik geldi. Gele- cekte herkese bir ibret dersi olacak giiciimii goste- 67

recegim zaman gelmi~ bulunuyor. San<;o.... Bize dogru gelen ~u toz kasrrgasm1 goriiyor musun, bu- nu kaldrran, di.inyamn bi.iti.in milletlerinden olu~an ve saYISIZ askerleri olan koskoca bir ordudur.\" San<;o, \"Bu hesapla, bir degil, iki ordu olacak. <::unki.i ~u tarafta da bir toz bulutu goriiyorum.\" dedi. Don Ki~ot, San<;o'nun gosterdigi yone bakh ve silahtannm dogru soyledigini anlad1. Bunun i.izeri- ne bi.iyi.ik bir sevin<; duydu. <::unki.i bu geni~ ovada sava~mak i<;in iki ordunun kar~1la~caSiru samyor- du. Zavallmm zihni sava~lar, bi.iyi.iler, olaylar, dO- vi.i~ler, k.Isacas1 ~ovalyelik kitaplannda okunan bi.i- tiin efsaneler ile 0 kadar dolmu~tu ki, her soyledigi, her di.i~i.indi.igu bunlara aitti. Ger<;ekte, Don Ki- ~ot'un gordi.igu bu toz bulutu, kendilerine dogru gelen gelen iki koyun si.iriisi.i tarafmdan kaldmlmi~­ h. Fakat bu toz bulutu o kadar kesifti ki, koyun si.i- riisii yak.la~mcaya kadar ne oldugu anla~damad1. Don Ki~ot, koyun siiriilerinin iki bi.iyiik ordu olduguna o kadar emindi ki, San<;o da sonunda buna inanmaya ba~lad1 ve dedi ki: \"Senyor, ~imdi ne yapacag1z bakahm?\" Don Ki~ot hemen cevap verdi: \"Ne mi yapacag1z? ZaYiflan koruyacag1z ve muhta<;lara yard1m edecegiz. $unu iyi bil ki, kar~I­ mizdaki ~u orduya, Trapobana* gibi <;ok bi.iyi.ik bir adamn hi.iki.imdan imparator Alifanfaron kuman- da etmektedir. Bu ordunun pe~inden gelen ise Ali- fanfaro'nun can dii~mam ve Garamantes kabilele- ri krah Pentapolin'in** ordusudur. Sava~larda si.i- rekli kolu <;Iplak olarak sava~hg1 i<;in kendisine Kolu S1vah lakab1 verilmi~tir.\" San<;o, \"Bu iki hi.i- ki.imdar acaba neden can di.i~mam olmu~lar?\" di- ye sordu. • Binbir Gece Masallan'nda da ad1 ge<;en, Adem ile Havva'nm kovulduklarmda diinyaya indikleri bir ada, eski ad1yla Serendip... <<;:ev. n.) •• Libya <;iiliinde dola~an tevarik, bevadih ve levamilerden siiz ediliyor... Biitiin bunlarla halin ba~lang1C1 ifade edilmek istenmektedir. <<;:ev. n.) 68

Don Ki~?ot, \"Aralanndaki dii~?manhgm sebebi, bir kafir alan Alifanfaron'un, Pentapolin'in k1zma a~?Ik olmasidir. Bu kiZ oldukc;a giizel ve hoi? bir HI- ristiyan kiz1d1r. Pentapolin, Alifanfaron'a dinin- den vazgec;ip H1ristiyan olmadikc;a, kizim kendisi- ne vermeyecegini soylemi~?.\" \"Sakahm iizerine yemin ederim ki, bu hiikiim- dar hakhd1r. Ben kendisine elimden geldigi kadar yard1m etmeye hazmm.\" \"Boylece gi::irevini yapmii? olursun. Hem de bu gibi sava~?lara giri~?mek ic;in ~?i::ivalye olmak ~?art de- gildir.\" \"Evet anhyorum, ama e~?egimi nereye biraka- 1 pm ve onu sava~?tan sonra nerede bulapm? E~?ege binerek savai?a kahlacagimi hie; sannuyorum.\" \"Hakkm var, soyledigin pek dogru, fakat ei?egi kendi haline b1rakabilirsin; kaybolsa da zaran yok c;iinkii savai?I kazamnca elimize o kadar at gec;ecek ki, Rocinante'yi bile ba~?ka bir at ile degi~?tirmem miimkiindiir. $imdi gel de beni dinle, i?U iki biiyiik ordudaki iinlii i?Ovalyeleri sana gosterip tamtmak isterim. Kendilerini iyice gi::irebilmen ic;in i?U kiic;iik tepeye c;1kahm.\" Kahramamm1zm ordu sand1g1 koyun siiriileri- ni gi::irmek ic;in si::izii gec;en tepeye c;Ikhlar. Gerc;ekte hayal kuran Don Ki~?ot, mec;hul kah- ramanlan birer birer ve uzun uzad1ya tarif etmei?e ba~?ladi. Hayali ~?OValyelerin isimlerini say1yor, zirhlan- m ve armalanm i::iyle anlahyordu ki, onu duyan i?a~?kmhktan i?a~?kmhga dii~?erdi. K1sacasi, zavalh ~?i::ivalye okudugu yalan yanh~? isimleri ve sava~?lara dair yaziimii? ne kadar heze- yan varsa tekrarlay1p duruyordu. Hic;bir ~?ey si::iy- lemeden dinleyen Sanc;o Panza, efendisinin tarif ettigi ~?i::ivalyelerle devleri gorebilmek ic;in arada ba~?Ini arkasma c;eviriyorsa da, hic;bir ~?ey gi::ireme- yince dedi ki: \"Senyor, eger bu dediginiz ~?i::ivalye veya adam- lardan burada eser varsa ben kendimi i?eytana tes- 69

lim etmeye hazmm, ~iinkii bunlardan bir tanesini bile gormiiyorum, belki de gordiikleriniz o geceki hayaletler gibi sihir ve biiyiiden ibarettir.\" Don Ki~ot cevap verdi: \"Ne diyorsun? Atlann ki~nemesini, borulann sesini, davullann giiriiltiisiinii de mi duymuyor- sun?\" \"Bir~ok koyun ve kuzu melemesinden ba~ka bir ~ey duymuyorum.\" San~o hakhyd1, ~nkii olduk~a yakla~ml~lard1, arhk iyice fark ediliyorlard1. Don Ki~ot silahtanna donerek dedi ki: \"Korkun, gordiigun ~eyleri birbirinden aprt edebilmene engel oluyor. Korkunun etkilerinden biri, hisleri kan~hrmak ve e~yanm gerc;ek ~ekilleri­ ni degi~tirmektir. Eger korkuyorsan bir tarafa ~e­ kilip beni yalmz b1rak. Bilegimin giici.iyle sava~1 tek ba~1rna kazanabilirim.\" Don Ki~t bu sozleri sbyler soylemez Rocinan- te'yi mahmuzlad1 ve IruZragma dogrultup tepeden ovaya dogru ylldmm luz1yla inmeye ba~lad1: San~o bo~ yere bagmp duruyordu: \"Geri doniiniiz senyor, geri doni.ini.iz, yemin ederim ki, sald1rdl~mz koyun ve kuzulardan ba~­ ka bir ~y degil. Beni diinyaya getiren talihsiz ana- mm ba~ma yemin ederim ki. Geri doni.ini.iz. Sen- yor! Ey Tannm, bu ne deliliktir! Gormi.iyor musu- nuz, ortada ne ~ovalye ne dev ne ~eytan ne de ke- di var! Ne yap1yorsunuz efendim? Ah! Gi.inah1 ne ~ok bir adamrm~1m da haberim yokmu~!\" San~o'nun bu sozlerine kulak asmayan Don Ki~ot, avaz1 ~1kh~ kadar hakmyordu: \"Ey! degerli, Kolu S1vah Pentapolin'in bayrag1 altmda sava~an ~ovalyeler! Cesaret! Benim pe~im s1ra gelin de, onun intikamm1 Trapobana'h Alifan- faron'dan nasil kolayca alacagma tamk olun!\" 0 anda koyun si.iriilerine ~iddetle sald1rarak sanki en gaddar di.i~manlanyla sava~1yormu~ gibi online gelen zavalh koyun ve kuzulan oldi.iriip 70

duruyordu. c;:obanlar, Don Ki~ot'a bo~ yere, \"Dur ne yap1yorsun?\" diye bai9nyorlard1. Bagmp c;a- girmalannm bo~una oldugunu gorunce sapanlan- na simbp ~ovalyeye yumruk gibi ta~lar yagdirma- ya ba~ladllar. Fakat bunlara hie; ald1rmayan Don Ki~ot saga sola sald1rarak yliksek sesle, \"Nereler- desin, ey kendini begenmi~ Alifanfaron7\" diyor- du, \"C::1k kar~1ma bakabm, seni burada tek ba~1ma bekiiyorum. Degerli Pentapolin'e kar~1 haks1z ola- rak ac;hgm sava~m cezasm1 goreceksin.\" Tam bu s1rada bir c;ak1l ta~1 kaburgalanna isa- . bet ederek iki tanesini fena halde zedeledi. Don Ki~ot, kendisini olmu~ veya hie; degilse ag1r ~ekilde yaralanm1~ sand1. Bunun uzerine on- ceden haz1rlam1~ oldugu o lanet ilao ic;mek ic;in, ilac; kabm1 agzma gotlirdu, ama., gerekli miktan ic;- mek nasip olmad1, c;unku tam o anda c;obanlann savurdugu ta~lardan biri tenekeye c;arparak uc; parc;a etti ve kaptan sekerek birkac; di~ini klrd1g1 gibi parmaklanmn ikisini de ezdi. Bu iki darbenin ~iddetinden atmdan yuvarla- nan ~ovalye yere du~uvermi~ti. Bunu goren c;o- 71

banlar Don Ki~ot'u oldurduklerini sanarak, he- men siirulerini topladdar ve oldurulen yedi sekiz koyunu da alarak oradan savu~up gittiler. Bulundugu tepeden efendisinin <;1lgmhklanm seyreden San<;o, iki eliyle sakahm yolarak, dunya- ya geldigine pi~man bir halde talihine kufredip duruyordu. Don Ki~ot'un attan yuvarland1gm1 ve <;obanla- rm da ka<;h~m gorunce bulundugu tepeden indi ve efendisinin yanma ko~tu, onu baygm degilse de pek fena bir halde buldu ve dedi ki: \"Ah senyor! Ben size geri doniinuz, sald1rd1~­ mz du~man ordusu degil, koyun suruleridir de- medim mi?\" $bvalyemiz cevap verdi: \"Beni takip eden o Janet sihirbaz her ~eyi yok etmesini veya ba~ka bir ~ekle sokmasm1 <;ok iyi bi- lir. i~te burada da, o haine kar~1 kazanaca~m ~an ve ~ohreti klskanarak du~man boluklerini koyun suruleri haline soktu. Bak, hem beni memnun et- mek hem de ger<;egi ogrenmek ister misin, hemen e~egine binip o hain davarlan uzaktan takip et. Goreceksin ki, buradan biraz otede koyun ~eklin­ den <;1k1p, sana once d e tarif ettigim gibi, dosdog- ru gu<;lii insanlar haline gireceklerdir. Fakat ~imdi beni yalmz b1rakma, sana ihtiyacrm var. Yakla~ da agz1ma bak, ka<; di~im kalm1~. Agz1mda hi<; di~ kalmad1gnu samyorum.\" 72

Efendisinin yanma yakla~an Sanc;o, iyice gor- mek ic;in bumunu adeta Don Ki~ot'un agzma sok- tu. Tam bu s1rada, midesine indirdigi Janet ilac; ~6- valyemiz iizerinde kerametini oyle bir gosterdi ki, midesinde ne var ne yoksa, tiifekten kur~un <;1kar gibi bir h1zla Sanc;o'nun yiiziine goziine fi~kirdi. Sanc;o ~a~km bir halde bag1rd1: \"Aman Tannm! Efendim oliim derecesinde ya- ralanmi~, agzmdan kan kusuyor.\" Fakat biraz dikkat edince, hele o pis kokudan, efendisinin kan kusmadigm, biraz once ic;tigi 0 ke- rametli ilacm etkisini gosterdigini anlad1. 0 za- man, Sanc;o Panza'nm ic;i o kadar buland1 ki bagir- saklannda ne var ne yoksa hepsini efendisinin yii- ziine goziine veri~tirdi.\" Boylece, ikisi de c;ok giiliinc; bir hale dii~tiiler. Sanc;o, yiiziinii ve sakahm silmek ve efendisi- nin yaralanm sarmak ic;in bir bez bulmak iimidiy- le e~eginin yamna gitti. Ama heybesini handa unuttugunun farkma varmca, az kalsm ofkesin- den c;Ildiracakh. Kendi kendine, yeniden binlerce Janet okudu ve efendisini hemen orada terk etme- ye, ada valiligi de dahil olmak iizere, alacag1 her tiirlii odiilden vazgec;erek kasabasma donmeye ic;inden karar verdi. Don Ki~ot yathg1 yerden giic;liikle kalkh ve ka- lan di~leri de dii~mesin diye sol eliyle agzm1 kapa- di, sag eliyle de yerinden kipirdamami~ olan sad1k Rocinante'nin dizginini tuttu. Biiyiik bir kedere dii~mii~ bir adam gibi, ba~m1 ellerinin arasma al- mi~ ve e~egi iizerine egilmi~ olan Sanc;o'nun yam- na gitti. Silahtanm bu derece iizgiin goriince dedi ki: \"Ey Sanc;o! Bil ki bir adamm diger bir adama iistiinliigu, onun ba~aramad1gi ~eyleri yapmakla olur. Tutuldugumuz bu sagnaklar, havanm iyile~e­ cegine ve i~lerimizin diizelecegine ac;1k bir i~aret degil midir? iyiligin de kotiiliigun de bir sonu ol- dugunu bilmiyor musun? Kotiiliik uzun siirdii- giinden, iyilik doneminin yakm oldugu :;;iiphesiz- 73

dir. Bu yiizden, ba~nma gelen belalar i<;in artJk iiziilmekten vazge<;, zaten sen bunlara kahlma- d!n.\" San<;o soylenmeye devam etti: \"Nas1l?\" dedi, \"Acaba daha diin <;ar~af i<;inde zlp1atJlan babamm oglu degil de ba~kas1 m1yd!? i<;inde van ve yogu ile birlikte elimden giden hey- be acaba kime aitti?\" \"Ne diyorsun, heybeni mi kaybetin?\" \"Evet, heybem yok.\" \"Oyleyse bugiin oru<; tutmaya mahkumuz.\" \"$iiphesiz, eger talihsiz ~ovalyelerin, sizin gibi yiyecek bulamad!klan zaman yedikleri otlan bu- lamazsak, a<; kalacagimlZ kesin.\" \"Yine de ~u anda, Dioskorides'in tarif ettigi bii- tiin otlara, bir par<;a kara ekmekle iki bahk ba~m1 tercih ederim, hatta bu otlar Laguna* tarafmdan resmedilmi~ bile olsa fikrimden donmem. Pekala San<;o, e~egine bin de beni takip et, herkesin nzkl- m veren Tann, bizim gibi emirlerini yerine getir- meye ugra~anlan unutmaz. Yiice Tann, ne hava- daki sinegi, ne yeraltmdaki kurdu ne de sular al- tmdaki kurbaga yavrusunu liituflanndan mah- rum etmez. iyilere oldugu gibi kotiilere de Jay1k olduklan ~eyleri verir. Zalimlere de adillere de haklanm bildirir.\" San<;o efendisinin soziinii keserek, \"Dogrusu, siz gezgin ~ovalyeden <;ok iyi bir vaiz olmahyml~­ smlz.\" dedi. Don Ki~ot, \"San<;o...\" dedi, \"Gezgin ~ovalyeler her ~eyi bilirler, bilmek zorundad1rlar. Eskiden, gezgin ~ovalyelerden oyleleri vard1 ki, sanki Paris Oniversitesi'nden <;Ikm1~lar gibi ordulara vaaz ve- rirlerdi. $urasl kesin ki, ne kalem mizrag1 ne de m1zrak kalemi korletebilir.\" \"~ok gj.izel ama, artJk buradan uzakla~ahm. ~iinkii geceyi ge<;irecek bir yer bulmamiz gerek. Tann yardimclmiz olsun da bulacaglmiz yerde ne • Andres de Laguna (15~0-1559, Segovia), Papa ikinci Ju- les'in ba~ hekimi... Dioskorides '>evirileriyle i.inli.idi.ir. <<::ev. n.)

zlplamalar, ne hoplahC!lar, ne yorganlar, ne hayal- ler, ne de bliylicli Magripliler bulunmasm. <;:linkli aksi takdirde, arhk blitiin bu i~leri terk edip c;ekip gidecegim.\" \"Sanc;o, oglum, bunu Tann'dan, bizzat kendin iste. istedigin yolu tut. Yatacag1mlz yerin sec;ilme- sini bu defahk sana b1rak1yorum. Hele ~u elini uzat da, list c;enemin sagmda kac; di~imin eksildi- gini parmaklannla yokla.\" Bunun iizerine Sanc;o parmaklanm efendisinin agzma soktu, alt ve list c;enelerini yoklayarak sordu: \"Bu tarafta kac; di~iniz vard1?\" Don Ki~ot, \"Az1 di~imden ba~ka di:irt di~im da- ha vard1.\" \"Ne si:iylliyorsunuz efendim!.\" \"Di:irt tane diyorum, be~ olmas1 da mlimklin- dlir, c;linkli bu saate kadar di~ c;ektirmedim ve kendi kendine c;lirliyen de olmad1.\" \"Evet ama, alt c;enenizde iki buc;uk di~ kalm1~. Dst c;eneye gelince, ne tam ne de yanm di~ var, avuc; ic;i gibi dlimdliz.\" Don Ki~ot, bu ki:itii haberi ahnca dedi ki: \"K1hc; kulland1glm sag kolum olmamak ko~u­ luyla, bir kolumu kesseler bu kadar lizlilmezdim. <;:linkli di~siz bir agiZ ta~s1z bir degirmen gibidir. Elmastan daha degersiz tek di~ yoktur. Ne yapa- hm, takip ettigimiz ~i:ivalyelik mesleginin ag1r ya- salan boyle gerektiriyor. Haydi dostum. Ylirii ve bana yo! gaster. Gi:itlirecegin yere gitmeye hazl- nm.\" Sanc;o one gec;ti ve geceyi gec;irecekleri bir yer bulmay1 umdugu tarafa yliriimeye ba~lad1, fakat c;ok i~lek bir caddeye benzeyen bliylik yoldan da uzakla~mad1. Don Ki~ot da ag1r ag1r onu izliyor- du; c;linkli c;obanlarm yaralad1gl yerleri atmm her hareketinde ona aCI veriyordu. 75

MAMBRINO'NUN MiGFERi NASIL ELE GE<;iRiLDi? Giinler gec;ti ve Don Ki~ot'un hala ba~1 c;tplaktt; heniiz nereden bir migfer edinecegini bulamamt~­ h c;Unkii. Fakat her giin bir macera ya~tyorlardt ve ~ovalye ve silap~oriinii her ko~eba~mda yeni bir hareket sahas1 bekliyordu. Bir sabah, bir koyden digerine giderken yolda, ba~mda albndanmt~ gibi parlayan bir ~ey bulunan bir adam ata binmi~, kendilerine dogru geldigini gordiiler. Don Ki~ot, bu adamt fark eder etmez, Sanc;o'ya donerek: \"Atasozlerinden daha dogru bir ~ey ol- madtgtm bilir misin?\" dedi. \"Bunlar tecriibelerle kamtlanmt~ vecizelerdir, biitiin bilimlerin de ana-. stdtr. Ozellikle, bir kapt kapamrsa bir ba~kas1 ac;t- hr, sozii aynca bir gerc;ektir. Eger bu i~in hakkm- dan gelemezsem kabahat benim olacakhr. i~te ~u adam, ba~mda ele gec;irmeye yemin ettigim Mambrino'nun* migferini ta~tyor; bu migfer hak- kmda ettigim yemini bilirsin.\" Sanc;o cevap verdi: \"Aman senyor, soylediklerinize, ozellik.Je ya- pacaklanmza c;ok dikkat edin. Bu defaki i~te de oncekilere benzemesin.\" \"Hay sersem herif hay! .. Oncekilerle bu migfer arasmda nas1l bir ili~ki var?\" \"Ne bileyim efendim, fakat once oldugu gibi, ~imdi de akhma gelen ~eyleri soylebilirsem, belki asil ~ahsiyetinizin yamldtgmt kamtlayabilirim.\" \"Nas1l olur da aldamnm, hain herif, alacah k1r beygir iizerinde buraya dogru gelen ~ovalyenin ba~mda altm bir migfer bulundugunu gormiiyor musun?\" \"Benim gordiigiim, boz bir e~ege binmi~ bir adam, ba~mda da ne oldugunu c;tkaramadtgtm bir ~ey var.\" • Mambrino, ispanya'yt istila eden Arap halifelerinden bi- rinin ismidir. !?ovalye romanlannm tinlti Magrip Krahmn kendisini silah i~lemez yapan hlstmh ba~hgt. (<;:ev. n.) 76

\"i~te o goriip de ne oldugunu anlayamad1gm ~ey, i.inli.i Mambrino'nun migferidir. Yammdan bi- raz uzakla~ da beni rahat b1rak, bu i~i hayirhsiyla ba~anp ne zamandan beri arzu ettigim o degerli migferi ele g~ireyim.\" Gen;ekte, ~ovalyemizin gordi.igi.i at i.isti.indeki migferli adam, birbirine yakm, berberi ve eczanesi olmayan iki yoksul koy halkm1 tra~ eden bir ber- berdi. Hasta bir koyli.iden kan almak, oteki koyli.i- leri de tra~ etmek i<;in yola <;Ikmi~h. Yolda yagmu- ra tutulunca yeni olan ~apkasm1 korumak i<;in le- genini ba~ma ge<;irivermi~ti. Ovula ovula parlak- la~mi~ olan legen, uzaktan altm gibi parhyordu. Don Ki~ot'un at sand1g1 da San<;o'nun dedigi gibi, boz bir e~ekti. Her gordi.iguni.i, okumu~ oldugu kitaplara go- re degerlendiren zavalh Don Ki~ot'a gore, koy ber- beri bir ~ovalye, boz e~ek, gi.izel bir k1r at, berber legeni de i.inli.i Mambrino'nun migferiydi. Berberin yakla~hgm1 gori.ince, Rocinante'yi dort nala si.irdi.i, mizragmi berbere saplamaya ni- yetlenmi~ti. Adamcag1za yakla~mca, \"Kendini ko- ru, miskin yarahk ya da bana ait olan ~eyi kendi is- teginle teslim et!\" diye hayk1rd1. Ozerine hayalet gibi bir adamm saldirdigmi goren zavalh berber neye ugrad1gm1 ~a~1rarak ca- mm kurtarmak i<;in kendini yere ath ve kalkar kalkmaz h1zla ovaya dogru ka<;h. 0 s1rada, legen yere di.i~mi.i~ti.i. Bu ba~ansmdan memnun olan Don Ki~ot, San<;o'ya dedi ki: \"Bu kafir herif hi<; de aptal degil. T!pk1, avcila- rm elinden kurtulmak i<;in kuyrugunu kopanp atan kunduz gibi yaph. Yani aradigimiz ~eyi ata- rak kendini kurtard1. San<;o, ~u migferi yerden kal- dJr.\" San<;o legeni inceleyerek dedi ki: \"Bu legen hi<; de fena degil, en az sekiz riyal eder. Legeni efendisine uzatt1, o da ahp ba~ma ge- \"irdi. Fakat siperligi bulamaymca, \"Bu i.inli.i mig- 77

feri kullanan kafirin ba~n olduk~a buyukrnu~, fa- kat i~in kotusi.i. bunun yans1 yok.\" dedi. Berber legenine i.i.nli.i. migfer denmesini i~itin­ ce, San~o kahkahay1 bash, ama efendisini ofkelen- dinnekten korktugundan kendini hemen tuttu. Don Ki~ot, \"Ne giiluyorsun San~o?\" dedi ka~­ lanm ~atarak. \"Ne olacak, berber legenine pek benzeyen bu migferin ilk sahibi olan kafirin kafasmm bi.i.yi.i.kli.i.- gune giili.i.yorum!\" dedi. \"Ne du~i.i.ndi.i.gumi.i. biliyor musun? Bana kahr- sa, bu adam, her nasllsa eline di.i.~mi.i.~ olan bu migferin degerini bilmiyormu~, fakat altmdan ol- dugunu anlaymca bir klsm1m eritip ahm~ olacak ki, bu degerli migferi bir berber legeni haline sok- mu~, i~te dedigin gibi bir berber legeni haline gel- mi~ olmas1 bundan ileri geliyor. ilk rastlayacag1m sanatkara bu degerli migferi tamir ettirecegim ve oyle arzu ederim ki, sava~ ilah1 Mars i~in yapllan migferden daha mukemmel olsun. $imdilik, mig- 78

feri o ldugu gibi kullanacagtm, hi'< yoktan iyidir, hi'< olmazsa beni ahlan ta~lardan korur.\" \"Evet ama, ta~lar sapanla ah lm amt~ olmah . Hani o ta~lar ki, '<enenizi krrmt~ ve beni kusturan o ilacm da kabrm krrmt~ti.\" \"San'<o sen iyi bir Htristiyan degilsin, '<unku ba~ma gelen ufak tefek ~eyleri unutmuyorsun. Bu gibi ~eylere fazla onem vermek temiz bir kalbe ya- kt~maz. e olmu~, hangi ayagm topal ve hangi ka- burgan kmlrm~, yoksa kafan rm par'<alandt? Hele havaya hoplatth~m, zaman ge'<irmek i'<in yap1lan bir ~akaya benziyor; zaten oyle olmasaydi, intika- mmi almak i'<in hana kadar doner ve Helena'run ka'<mlmasmdan intikam almak i'<in Yunanhlar'm yapttklanm bile yapardm1. Fakat eger Dulcinea Helena'nm ya~ad1g1 donemde ya~amt~ veya Hele- na ~imdi hayatta olmu~ olsayd1, gi.iz lligiyle bu kadar ~ohret kazanamazd1.\" \"Bliti.in bunlar iyi ama, bir boz e~ege b nzeyen bu benekli ati ne yapacaglZ, sahibinin donlip bunu aramayaca~ kesin.\" \"Maglup ettigim kimseleri soymak adetim de- gildir, za ten boyle bir ~ey ~ova lye lik yasalarma uy- maz. Bu at veya e~egi k ndi haline b1rak, biz uzak- la~mca sahibi gelir bulur.\" 79

\"Dogrusu yasalanmz da pek dar. Bari semerle- ri degi~tirebilir miyim, bir anlasam.\" \"Pek iyi bilmiyorum, eger c;ok ihtiyacm varsa, bu yasayl ogreninceye kadar degi~tir.\" Sanc;o efendisinin bu izninden yaralanarak se- merleri hemen degi~tirdi. Yeni semeri e~egine vur- dugu zaman, hayvan kendisine daha giizel goriin- dii ve bundan c;ok memnun oldu. Daha sonra oturup, cenaze alaymdan ellerine gec;en yiyeceklerin kalan k1sm1yla kannlanm do- yurdular ve kec;e degirmenlerinden gelen sudan ic;tiler. Lakin degirmenlere c;ok k1zm1~ Don Ki~t hie; o tarafa bakm1yordu. Arhk k1zgmhgt gec;mi~ alan Don Ki~ot, yemek- ten soma gezgin ~ovalyelerin yaphklanna uymak ic;in hic;bir yon belirlemeden hayvanlarma binip yola koyuldular. Rehberligi her zaman oldugu gi- bi Rocinante'ye b1rakhlar. Yolda kahramamm1zm anlathklan hep ~oval­ yelik hikayeleri, kahramanhk destanlan ve ben- zerleriydi. Kendini kralhklara yakm goriiyor ve bir kere kral olunca Sanc;o'ya bag1~layacaklanm anlahyor, saf bir adam alan Sanc;o da bu sozleri dinleyip duruyordu. DON Ki~OT BiR<;:OK TALiHSiZ MAHKUMU NASIL OZGURLUKLERiNE KAVU~TURDU? Unlii bir Arap yazar alan Seyid Hamid Badincani, bu ho~ ve merak uyandmo hikayede anlathklan- na gore, Don Ki~ot gozlerini kald1rd1gt zaman, el- leri kelepc;eli ve tesbih taneleri gibi uzun bir zinci- re dizilmi~ on iki ki~inin yaya olarak kendilerine dogru geldiklerini gordii. Bunlar, iki siivariyle iki piyadenin korumas1 al- tmdaydliar. Athlar arkebiiz tiifekler, yayalar da m1zrak ve kihc;larla silahlanm1~t1. Bunlan goriir gormez Sanc;o dedi ki: 80

\"i~te kral tarafmdan kad1rgalarmda kiirek c;ek- meye mahkum edilmi~ adamlar, bunlan kadirga- lara sevkediyorlar. Don Ki~ot cevap verdi: \"Nasi!, kiirek mahkumlan m1? Krahn bir kim- seye ~iddet gostermesine imkan var m1?\" \"Oyle demek istemiyorum. Yani i~ledikleri suc;lar dolayisiyla krahn kad1rgalannda kiirek c;ek- meye mahkum edilmi~ bulunuyorlar diyorum.\" \"Herne olursa olsun, bu adamlar kendi istek- leriyle gitmiyorlar, zorla gotiiriiliiyorlar.\" \"Sozleriniz dogrudur.\" \"Anla~ddi, bu i~ beni ilgilendiriyor, c;iinkii gO- revim dii~kiinlere yard1m etmek ve zorla yapilan hareketlere engel olmakhr.\" \"Asil ~ahsiyetiniz ~una dikkat etmelidir ki, adaleti temsil eden kral bu serserilere haks1zhk et- miyor, ancak i~ledikleri suc;lardan dolay1 cezalan- dmyor.\" Sozlerini heniiz bitirmi~lerdi ki, kafile yanlan- na vard1. Don Ki~ot, biiyiik bir nezaketle, bu zavalhlarm hangi sebepten boyle siiriildiiklerini muhaflzlar- dan birine sordu. Athlardan biri, \"Senyor...\" dedi, \"Bunlar kralm kad1rgalannda kiirek c;ekmeye mahkum edilme~ adamlar, bundan fazlasm1 bilmiyorum. Sizin de bundan fazla bilgiye ihtiyaomz yak sanmm.\" Don Ki~ot 1srar ediyordu. \"Ben bunlann her birinin neden dolay1 mah- kum olduklanm anlamak isterdim.\" Don Ki~ot o kadar nezaketle konu~uyordu ki, oteki muhaflz, \"Senyor...\" dedi, \"Bu sefiller hak- kmda verilen hiikiimlerin sureti yamm1zda, ama okumak c;ok uzun siirer, ~imdi heybelerimizi kar- makan~Ik etmeye degmez. Eger isterseniz ne yap- hklanm kendilerinden sorunuz. Sorulanmza ce- vap vereceklerine ~iiphe yoktur, c;iinkii gevezeligi c;ok severler.\" 81

$6valyemiz bu izin iizerine mahkumlara yak- la!?h ve ic;lerinden birine suc;unun ne oldugunu sordu. \"A!?Ik oldum.\" dedi adam. Don Ki!?ot !?a!?Irmi!? bir halde, \"Ne! Ba!?ka bir se- bep yok mu? Yalmz a!?Ik oldugun ic;in mi? Eger a!?Iklan kiirege gondermek gerekseydi ben c;oktan beri kiirek c;ekiyor olurdum.\" dedi. Mahkum, \"Benim a!?kim sizin bildiginiz a!?k- lardan degil.\" \"<;:ama!?Irla dolu bir sepete o kadar muhabbetle sanlmi!?hm ki, bir tiirlii birakamiyor- dum. Eger zab1ta miidahale etmemi!? olsayd1, hala kollanmm arasmda tutacakhm. Suc;iistii yakalan- dim. Sorguya filan c;ekilmedim. Hemen mahkum edildim. Yedigim kirbac;lardan omuzlanm benek ic;inde kald1. <;:aprda iic; y1l kald1ktan sonra done- cegim.\" \"<;:ay1rdan kashmz ne?\" \"Yani kralm kad1rgalan.\" Bu mahkum yirmi dort ya!?larmda vard1. Kah- ramammiz aym soruyu obiir mahkuma sordu. Adamcag1z o kadar kederliydi ki, hie; cevap ve- remedi. Bunun iizerine, ilk soruyu sordugu mah- kum, \"Bu oyle bir kanaryad1r ki, fazla ottiigi.i ic;in kiirege gidiyor!\" dedi. \"Ne demek, !?ark1 soyleyenler kiirege mi gon- derilir?\" \"Evet, senyor, i!?kencede otmekten daha tehli- keli bir !?ey olmadigi ic;in kiirege gidiyor.\" \"Fakat bildigime gore kederli zamanlarda !?ar- k! soylemek insam teselli eder.\" \"Orada tam tersi olur, bir kere oten hayatmm sonuna kadar aglar!\" \"Bundan hic;bir !?ey anlam1yorum.\" Bu Slrada muhahzlardan biri soze kan!?h: \"Senyor, bu adamlann dilinde keder ve ao ic;inde !?ark! soylemek, i!?kence edilirken suc;unu itiraf etmek demektir. Bu sefile i!?kence etmi!?ler, o da hayvan c;aldigmi itiraf edince alh y1la mahkum olmu~ ve fazladan da iki yiiz k1rbac; yemi~. i!?te 82

onun ic;in bu kadar i.izi.inti.ili.i duruyor. Digerleri de onu hor goriiyor. <;unki.i kendilerine gore, tamk olmadtkc;a, i~kenceye tahammi.il edip suc;u itiraf etmemek gerekir. Bence, pek de hakstz degiller.\" Don Ki~ot, ben de aym fikirdeyim, diyerek, i.i<;iinci.i bir mahkuma dondi.i ve, \"Ya sen ne yap- tm?\" dedi. Mahkum hie; nazlanmadan cevap verdi: \"On duka alhmm olmadtgmdan be~ ytl ki.irege mahkum edildim.\" \"Sizi kurtarmak ic;in yirmi duka vermeye cam goni.ilden raztytm.\" \"Gee; kaldtmz senyor, bu denizin ortasmda ac; kahp da parast oldugu halde istedigini alamayan bir adamm haline benzer. Eger hapisteyken yirmi dukam olsaydt, sorgu hakiminin hahnm sorar avukahrnm da zihnini ac;ardtm ve ~u anda bir av kopegi gibi zincirli olarak bu yolda olmazdtm.\" Don Ki~ot, saygtdeger bir adama benzeyen ak sakalh ihtiyara donerek, suc;unun ne oldugunu sordugu zaman, ihtiyar aglamaya ba~ladt. Diger bir mahkum onun yerine cevap verdi: \"Bu namuslu adam, be~ ytl ki.irek c;ekmeye mahkum edildi, mahkum oldugu zaman si.isli.i el- biselerle at i.isti.inde gezdirildi.\" \"Eger yamlmtyorsam, soylediginiz ~ey te~hir cezast olsa gerek.\" \"Evet, dogru. Muhabbet tellalhgt ve biraz da sihirbazhk yapmt~.\" \"Suc;u yalmz arabuluculuktan ibaret olsaydt, bu adam ki.irek c;ekmeye degil, c;ekenlere kuman- da etmeye memur edilmeliydi. Kendisine verilen agtr cezadan i:iti.irii i.izi.ildi.im. Fakat sihirbazhk da ettigini duydugum zaman bu i.izi.inti.im yok oldu. Muhabbet ni.ishalan yazanlar, birtaktm saf kimse- leri <;tldtrtmaktan ba~ka bir ~ey yapmazlar.\" ihtiyar bu kez kendisi cevap verdi: \"Senyor, tamamen hakhstmz. Kesinlikle bi.iyi.i- ci.ili.ik yapmadtm. Diger suc;umu inkar etmem, c;i.inki.i arabuluculugun ki:iti.i bir ~ey oldugunu san- 83

m1yorum. AmaCim herkesin dostluk i<;inde ya~­ masiydi. $imdi beni ki.irege gonderiyorlar, oradan sag <;Ikacagimi sanm1yorum, i.istelik idrar darh- gmdan da muztaribim.\" ihtiyar mahkfim tekrar aglamaya ba~lad1. San- <;o <;ok i.izi.ilmi.i~ti.i, adamcagtza <;Ikanp bir riyal verdi. Don Ki~ot, be~inci mahkfima donerek su<;unun ne oldugunu sordu. Bu adam hi<;bir i.izi.inti.i belir- tisi gostenneden cevap verdi: \"ikisi yak1mm, dart k1zla k1zla o kadar fazla oyna~hk ve ~akala~hk ki, bu yi.izden memleketin ni.ifusu <;ogaldi. Bu i~in faili oldugum kamtlamnca alh y1la mahkfim oldum. Fakat bu cezay1 hakket- tim, i.izi.ilmi.iyorum, <;i.inki.i gencim. Zat-1 asaletleri yoksula sadaka vennek isterlerse <;ok iyi ederler. Biz de size dua ederiz.\" Muhahzlardan biri bu rnahkfimun. olduk<;a ni.iktedan bir ogrenci oldugunu ve iyi Latince de bildigini soyledi. Don Ki~ot, bundan sonra diger rnahkfirnlarla ve ozellikle bir<;ok su<; i~lemi~, on y1la mahkfim edilmi~ Gines Pasarnonte'yle konu~tuktan sonra dedi ki: \"Sevgili karde~lerirn, soylediginiz sozlere baki- hrsa, mahkfim oldugunuz cezalara laytk iseniz de buna bir ti.irli.i raz1 olam1yorsunuz ve zorla sevkedi- liyorsunuz. Kiminiz paras1zhk yi.izi.inden, kiminiz <;evresi olmad1gt ve yargiCm haksiZ kararlan ka~I­ smda gerektigi gibi savunulrnadigtruz i<;in haksiZ yere rnahkfim edilrni~siniz. Bi.iti.in bunlan di.i~i.in­ di.igum zaman vicdamm beni size kar~1 gorevimi yapmaya davet ediyor. Mensup oldugurn ~ovalye­ lik rneslegi, beni zay1flan korumaya mecbur ediyor. Tathhkla i~ yapmak mi.imki.in oldugu zaman ~idde­ te ba~vurmak uygun olmayacagtndan, sizi serbest b1rakmasmi komiser efendiden rica edecegim. Bana kahrsa, kral hazretlerine daha uygun hizmet ede- cek kimseler bulunur. Tabiatm ozgi.ir olarak yarath- gi insanlan esir etrnek herhalde pek koti.i bir ~eydir. 84

Muhahz efendiler! Bu talihsiz insanlar ~ahsm1za kar~1 hi<;bir koti.iliik yapmadilar. Varsm her biri gi.i- nahmi kendi ta~1sm! Koti.ileri cezaland1ran, iyileri odiillendiren Tann vard1r. Namuslu ve diiriist adamlar ba~kalanmn cellad1 olamazlar. i~te efendi- ler, size tathhkla, giizellikle rica ediyorum. Bu adamlan b1rakm. Eger istegimi kabul ederseniz si- ze minnettar olurum. Fakat reddedecek olursaruz, gordiiguniiz ~u mtzrak, ~u kil1<; ve ~u kol ile bu is- tegimi size zorla kabul ettirecegim.\" Bu nutku dinleyen komiser, \"Sa<;mahgm danis- kasi!\" dedi. \"Krahn mahkum ettigi adamlan sah- vermek sanki elimizdeymi~ ya da emir vermek yetkiniz varm1~ gibi konu~uyorsunuz! Haydi, yo- lunuza devam edin senyor, ~u ba~m1zdaki legeni biraz kaldmn da kendinizi ii<; ayakh sanmaym.\" Don Ki~ot ofkeyle, \"Kedi de, SI<;an da korkak da sizsiniz!\" diyerek adamm iizerine oyle bir hiZ- la sald1rdi ki, neye ugradigmi anlayamayan adam- cagiz kendini savunmaya zaman bulamadan bir m1zrak darbesiyle ag1r ~ekilde yaralanarak yere yuvarland1. Bu ani hareket kar~Ismda ~a~Iran mu- haflzlar k1h<;lanm <;ekerek ~ovalyeye sald1rdilar. Don Ki~ot fena bir duruma dii~mii~ti.i. Fakat mah- kumlar ka<;mak i<;in bu kadar uygun flrsat bulun- ca, zincirlerini k1rarak muhaflzlara saldirdJlar. Muhaflzlar bir taraftan Don Ki~ot'a diger taraftan mahkumlara kar~1 durmak zorunda olduklarm- dan bir ~ey yapam1yorlar ve bundan yararlanan ~ovalye, ard1 arkas1 kesilmeden saldmyordu. Mahkumlardan birisi, San<;o'nun yardimiyla zin- cirinden kurtuldu ve yere yuvarlanm1~ komiserin tiifegi ile kilJcJm ald1. Arhk kah bir muhafizJ kah digerini tiifekle tehdit etmekteydi. Diger mah- kumlar da zincirlerinden kurtulunca muhaf1zlan ta~ yagmuruna tuttular. Sonunda, biiti.in muhaflz- lar ka<;mak zorunda kald1. Bu olaydi!n hi<; mem- nun olmayan tek ki~i San<;o Panza'yd1. <;:iinkii ka- <;an muhaf1zlarm Santa Hermandad'1 haberdar edeceklerini ve bu mahkemenin kilise <;anlanm 85

<;:ald1rarak mahkumlann ka<;:hklarm1 ilan edecegi- ni ve kendilerini yakalamak i<;:in ok<;:ular gondere- cegini biliyordu. ii'te bu yiizden, efendisine cadde- yi terk edip daglara <;:ekilmeyi teklif etti. Don Ki- i'Ot, \"Ben ne yapaca&m1 bilirim.\" dedi. Korniseri soyup sogana <;:eviren mahkumlan etrafma topla- di ve, \"Gordi.igu iyilige kari'l tei>ekki.ir etmek, fazi- letli insanlann gorevidir.\" dedi. \"Beyler, sizin i<;:in yaphklanm1 gordi.ini.iz. Bi.iti.in bunlara kari>I siz- den istedigim, zincirlerinizle Toboso'ya kadar gi- dip Senyora Dulcinea'nm huzuruna <;:Ikarak, sizi, ai>kmm esiri olan Hazin Yi.izli.i $6valye'nin gon- derdigini ve sizleri kurtarmak i<;:in yaphklanmi kendisine soylemenizdir. Ondan sonra istediginiz yere gid,in.\" dedi. Bi.iti.in mahkumlar adma Gines Pasamento ce- vap verdi: \"Bizleri kurtaran senyor i>Ovalye, soyledikleri- t~izi yapmarruz imkanstz, <;:iinki.i biz toplu olarak 86

seyahat etmeye cesaret edemeyiz. Teker teker git- mek zorundayrz. Santa Hermandad Mahkemesi- 'ne dii~memek ic;in yerin dibine girmemiz gerekir- se girecegiz. Fakat yiiksek ~ahsiyetinizin istedigi ~eyi, Senyora Dulcinea'nm mutlulugu ic;in dua ederek yerine getirebiliriz. Bu dua, gece ve giin- diiz, otururken veya kac;arken yap1labilir. Halbuki bunun ic;in Toboso'ya kadar gitmek, tekrar zincire vurulmam1za sebep olabilir.\" Ofkesinden ate~ piiskiiren Don Ki~ot ~u sert cevab1 verdi: \"Ey kiistah! Tann'ya yemin ederim ki zincirle- rin omuzunda oldugu halde Toboso'ya kadar tek ba~ma gideceksin.\" Pek sabrrh olmayan Gines, zaten Don Ki~ot'un akh ba~mda bir insan olmadlglm hareketlerinden anlanu~h, bunun iizerine arkada~lanna bir i~aret verdi ve hepsi biraz geri c;ekilerek ~ovalyenin iize- rine ta~ yagd1rmaya ba~lad!lar. 0 kadar ta~ atJyor- lardl ki, Don Ki~ot kalkamyla kendini korumaya- mlyordu. Rocinante de mahmuzlan hissetmeye- cek kadar ~a~rrmr~ bir haldeydi. Sanc;o, sanki bir siper arkasma s1gm1yormu~ gibi e~egin arkasma sakland1. Don Ki~ot kendini daha c;ok korumaya imkan bulamad1gmdan, bir siire sonra yere yuvar- landl. Mahkumlardan biri Don Ki~ot'un ba~mdaki berber legenini kap1p yere vurdu, legen birkac; parc;aya boliindii. Sonra, Don Ki~ot'un paltosunu ald!lar, ellerinden gelse ~ovalyeyi c;mlc;lplak soya- caklardl, fakat bir an once kac;mak ic;in Sanc;o'nun da kaputunu ahp c;ekildiler. Muhahzlardan kalan ~eyleri de aralannda payla~may1 unutmadrlar. Sa- va~ alamnda yalmz e~ek, Rocinante, Sanc;o ve Don Ki~ot kalm1~h. Ba~1m egmi~, zaman zaman kulaklanm silkiten e~ek, hie; ~iiphesiz hiila ta~ yagdrgrm samyordu. Rocinante yedigi ta~lann etkisiyle efendisinin ya- nma ylkliml~ yahyordu. Hemen hemen c;rplak de- necek bir halde olan Sanc;o da Santa Herman- 87

dad'm korkusuyla tir tir titriyordu. Don Ki~ot ise kendilerine o kadar iyilik ettigi insanlardan bu ka- dar kotii muamele gordi.igunden dolayt i.izgi.indi.i. SIERRA MORENA'DA (KARA DAGLAR) DON Ki~OT'UN BA~INA GELENLER Kendini bu kadar koti.i bir durumda bulan Don Ki~ot silah~oruna dedi ki: \"Kotiilere iyilik etmenin denize su dokmek de- mek oldugunu her zaman i~itirdim. Eger seni din- lemi~ olsaydtm bu bela ba~tmtza gelmeyecekti. Bir kere olan oldu, sabtrh olmak ve ileride daha ted- birli hareket etmek gerek. \"Ben na kadar Ti.irk'sem, sizin de akhmz o ka- dar ba~mtza gelir. Bana inanm1~ olsaydtmz bu za- rarlara ugramazdtk. ~imdi bari sozi.imi.i dinleyin de daha bi.iyi.ik bir beladan kurtulahm. Size ~unu soyleyeyim ki, Santa Hermandad'a kar~1 ~ovalye­ liginiz hi~ para etmez, o, bi.itiin di.inya ~ovalyeleri gelse bile pirim vermez. Santa Hermandad'm ok- lannm ~imdiden kulaklanmda vtztldadtgmt i~iti­ yorum\"*. \"San~o, sen korkaksm, fakat bana inat~1 deme diye sozi.ini.i dinleyip uzakla~acagtm. Fakat bir ~artla, 0 da oli.inceye kadar kimseye korkumdan ka~hgtmt soylemeyeceksin ve ancak senin ricala- nn i.izerine gonli.in ho~ olsun diye bu tehlikeden sakmdtgtml soyleyeceksin.\" \"Senyor, ~ekilmek demek ka~mak demek de- gildir. Fakat tehlike ka~mlimaz oldugu zaman beklemek deliliktir. Kendini tehlikeye atmayarak yarm i~in korumak daha aklihhk olur. Ben cahil bir koyli.iyi.im, ama anlayt~ denilen ~eyden biraz bende de var. Onun i~in benim sozlerimi dinledi- giniz i~in hi~bir zaman pi~man olmazsmtz. Roci- • Santa Hermandad, idam edecegi mahkumlan oklarla iildi.irti.irdi.i. (C::ev. n.) 88

nante'ye bininiz, isterseniz yard1m edeyim. Akhm bana, arhk ellerimizden c;ok ayaklanm1za ihtiyact- mtz oldugunu soyli.iyor.\" Don Ki~ot cevap vermeden atma bindi ve San- <;o da one di.i~erek Sierra Morena'ya daldtlar. Si- lah~orun amaCI, bu daglan stra ile ge<;erek Viso ve- ya Almodovar'a kadar giderek oralarda bir sure kayahklar i<;inde saklanmak ve boylece kolluk kuvvetlerinin elinden kurtulmakh. Kendisine en <;ok cesaret veren ~ey, mahkumlar ile yaphklan sa- va~tan erzak torbasm1 kurtarm1~ olmakt1. Her ~eyleri .soyguncular tarafmda!l ahndtgt halde, yiyeceklere dokunulmam1~ olmas1 ger<;ek- ten bir mucizeydi. 0 gece Sierra Morena'nm orta- sma kadar geldiler. San<;o yiyecekleri bitinceye ka- dar o mevkide kalmalanm efendisine teklif etti. Bunun i.izerine iki kaya arasmda, me~e aga<;lannm altma yerle~tiler. Fakat aksi bir rastlanh sonucu, i~­ ledigi pek <;ok su<; yi.izi.inden pek hakh olarak San- ta Hermandad'dan korkan ve strf Don Ki~ot'un deliligi ve ~iddeti yi.izi.inden zincirden kurtulan mahkumlardan Gines de Pasamonte de aym yere stgmmt~ bulunuyordu. $ovalye ile silah~orunu seslerinden tamyan bu haydut, onlann uykuya dalmalanm bekledi. Ahlak di.i~ki.inleri her zaman nankor olduklanndan ve ihtiya<; da insam koti.i yollara sevkettiginden bu koti.i adam uyumakta olan San<;o'nun e~egini <;almayt tasarladt; Roci- nante'nin ne satmaya ne de rehin veremeye yara- mayacagmt anladtgmdan e~egi alarak gi.ine~ dog- madan once savu~up gitti. Di.inyay1 sevindirecek fakat San<;o'yu i.izecek ~afak sonunda yi.izi.ini.i gos- terdi. E~egini bulamayan San<;o o kadar ahlar ve vahlar <;ekti ki, bu agttlarla uyanan Don Ki~ot ~a~­ km bir halde ne oldugunu sordu San<;o inleyip duruyordu, \"Ey evimde dogmu~ olan evladtm, <;ocuklanmm eglencesi, kanmm sevdigi, kom~ulanmm gtpta ettigi, gi.inli.ik nafaka- mt temin eden sevgili e~egim!\" 89

Don Ki~ot, meseleyi anlaymca, silah~orunu elinden geldigi kadar teselli etmeye <;ah~h ve sa- huh olmas1m tavsiye ederek, kendisine bir senet verecegini ve boylece evindeki be~ s1padan i.i<;i.i- nu alabilecegini soyledi. Bu sozlerden teselli bu- lan San<;o gozya~lanm sildi, h1<;kmklanm teskin etti ve lutufkarhgmdan dolay1 efendisine te~ek­ kur etti. Don Ki~ot kendisini daglar, arasmda gorunce pek memnun oldu. Buralarda kendinden once do- la~rru~ ~ovalyelerin ba~mdan ge<;;en maceralan du- ~unmeye oyle dalmi~h ki, dunyada her ~eyi unut- mu~tu. Arhk kendisini giivende hisseden San- <;o'nun endi~eleri yok: olmu~tu, efendisini yaya olarak takip ediyor ve seriivenlerle hi<; zihnini yormadan torbadan <;Ikardigt yiyecekleri i~tihla yutuyordu. Bir ara ba~Im kaldird1gmda, efendisinin Imzra- gm ucuyla yerden b1r ~ey kaldirdigim gordii, bu- nun iizerine yard1m ehnek i<;in ko~tu. Don Ki- 90

~ot'un yanma geldigi zaman ~ovalyenin birbirine bagh bir c;antayla bir yashgt mtzragma takmt~ ol- dugunu fark etti. Don Ki~ot bu agtr c;tkmt ac;tp ic;i- ni gozden gec;irmesini Sanc;o'ya emretti. Silah~or hemen i~e koyuldu. Yans1 c;i.iriimu~ olan c;anta as- rna bir kilit ile kapanmt~h. Fakat c;uriiyen tarafm- da bir delik ac;tldtgt ic;in, buradan dort tane en iyi cinsten Hollanda bezinden dikilmi~ bir gomlek, degerli c;ama~trlar ve ic;inde yuz altm bulunan bir c;tkm c;tkardt. Bunu goren Sanc;o, \"Tann'ya c;ok ~u­ kur, bizleri unutmadt.\" dedi. Ara~hrmalanna devam ederek, c;ok degerli ciltli bir hahra defteri de buldu. Don Ki~ot, \"Bana bak, bu benim, para da senin olsun.\" dedi. Sanc;o te~ekkur ederek efendisinin elini ophi ve c;antamn ic;indekileri heybesine indiriverdi. Don Ki~ot, \"Oyle samyorum ki, bu daglarda yolunu yitiren bir gezgin, htrstzlar tarafmdan ol- durii.lmu~.\" dedi. Sanc;o cevap verdi: \"Senyor, bu imkanstz, c;unku eger gezgini 61- dii.renler htrstz olsaydt, bu parayt burada btrak- mazlardt.\" \"Hakhsm Sanc;o, bunun nastl oldugunu kesti- remiyorum. Sabret de ~u sayfalan bir kan~hraytm, belki bizi aydmlatacak bazt yaztlar bulabilirim.\" Don Ki~ot defteri ac;tt, ilk buldugu musvedde gibi goriinen bir ~iiri Sanc;o'nun da duymast ic;in yuksek sesle okudu. $iir Philis isminde birisinin a~k aolanm anlah- yordu. Don Ki~ot, \"Dogrusunu istersen, adamcagtz fe- na ~air degil, ben ~iirden biraz anlanm.\" dedi. \"Nastl efendim! Asil ~ahsiyetinizin ~airligi de mi var?\" \"Sandtgmdan fazla Sanc;o, Senyora Dulcinea'ya yazdtgtm manzum mektubu okudugun zaman, bu- nu anlayacaksm. Fakat esk.i ~ovalyelerin ~iirlerinde anlamdan c;ok ruhu ok~ayan bir ~ey vardt.\" 91

Uon KI~ot, bir saytay1 c;evirdi ve dedi k1: \"i~te bir mektup, ba~langicma bak1hrsa bu bir t~k mektubu olmah.\" ~ovalye defteri ba~tan ba~a kan~hrd1, fakat 61- hiri.ilen adam hakkmda bir ~y ogrenemedi. Def- erde ~ikayete, yakmmalara dair birc;ok ~ey vard1. Bu arada, Sanc;o c;anta ve yashkta bir ~eyler mlmak ic;in aray1p durdu, ama fazla bir ~ey bula- nadJ. Bununla beraber, efendisinin hizmetinde :ekmi~ oldugu bi.iti.in eziyetleri unuttu, c;i.inki.i <;I- andaki para yi.iz altmdan da fazlayd1. Don Ouijote'ye gelince, a~Ik oldugu kadmdan ;ordi.igu ihanet yi.iziinden daga kac;m1~ olmas1 ;uvvetle muhtemel olan maktuli.in kim oldugunu mlamak ic;in di.i~i.ini.ip duruyordu. Bu s1rada, kar~Ismdaki ki.i<;i.ik bir dagm tepele- inde kayadan kayaya, c;ahhktan c;ahhga hayret rerici bir c;eviklikle atlayan bir adam gordi.i. ~ovalye, bu adamm <;1plak oldugunu fark etti. Cara ve s1k sakalh, sac;lan karmakan~1k, yahn tyak olan bu adamm iisti.inde san kadifeden eski 1ir ~alvar vard1. Her ne kadar yiidmm gibi ge<;- ni~se de, Don Ki~ot bi.iti.in bunlan fark edebilmi~­ i. Onu izlemek ic;in Rocinante'yi siki~hnyordu, tma bu sarp ve sivri kayahklarda hayvamn ko~­ nasJ kolay olmadigi gibi, ashnda Rocinante'nin de ;o~acak hali kalmam1~h. Don Ki~ot, bu adam1 1eybenin sahibi samyordu ve onu aray1p bulmak r;in gerekirse bir y1l ardmdan ko~maya kararhyd1. ;anc;o'ya dedi ki: \"Ben bu taraftan gideyim, sen de obiir taraftan ;it de ~u adam1 izleyelim. Belki, goziimiiziin ini.inden o kadar c;abuk kaybolan bu adam1 boyle- :e ele gec;iririz.\" Rocinante'i siirdii, Sanc;o da yi.iklii bir e~ek gi- ,i efendisini izlemeye ba~lad1. Dag1 dola~tilar, on- Ian sonra kurtlar ve kopekler tarafmdan paralan- m~ bir kahr oliisiine rastladJlar, bu da kac;an ada- mn heybenin sahibi oldugu olasihgmi gi.ir;lendir- li. 0 s1rada bir kava! sesi duydular, sesin geldigi arafa bakhklarmda, biiyi.ik bir kec;i siiri.isii ile te- 12

penin ustiinde ihtiyar bir ~oban gorduler. Don Ki- ~ot ~obam ~ag1rd!, kimsenin ge~medigi bu ISSIZ ve vah~i yerlerde Don Ki~ot ile San~o'yu goren ~oban ~a~kmhga du~tu. San~o, \"Gel, gel, sana her ~eyi anlatacag1z.\" de- di. Adamcag1z tepeden indi ve Don Ki~ot'un yam- na gelerek ona dedi ki: \"iddia ederim ki, ~u hendegin i~inde yatan ka- hr olusunu izliyorsunuz. Soyleyiniz senyor, bu hayvamn sahibine hi~ rastladm1z m1? 0 hayvan al- h ayd1r orada duruyor.\" Don Ki~ot, \"Kimseyi gormedik, fakat bir ~anta ile bir yashk bulduk.\" \"Onlan ben de gormu~tiim, fa kat el surmemi~­ tim. Hatta yanlarma bile sokulmad1m. Bu gibi du- rumlarda insam hirsizhkla su~layabilirler, insan kor ~eytana da uyabilir.\" Bu sozleri duyunca, San~o araya girdi: \"Ben de kendi kendime aym ~eyi soyledim, bu sebeple ~antaya hi~ yakla~mad1m ve oldugu yerde b1rakhm.\" Don Ki~ot ~obana sozlerini tekrarlad1: \"Bu e~yamn sahibini tamyor musun?\" ~oban, \"Butiin bildigim ~u ki, alh ay once te- miz k1yafetli ve yak1~1kh bir gen~, ~u gordugunuz kahra binmi~, buraya u~ fersah mesafede bulunan bir ~oban kulubesine gelerek dagm en ucra ve en sarp ko~esinin neresi oldugunu sormu~tu. Biz de buras1 oldugunu soyledik. Ger~ekten de oyledir. Bu bilgi uzerine katmm bu taraflara surdu ve o za- mandan beri yalmz bir defa gorundu. Buraya gel- diginden birka~ gun sonra, ~obanlanm1zdan biri yolda kendisine rastlam1~. Adam, ~obana saldira- rak yuzlerce yumruk athktan sonra e~eginde bul- dugu ekmek ve peyniri ahp ~a~!lacak bir ~eviklik­ le daga ka~m1~. Bunun uzerine adam1 aramaya ~1khk. iki gun sonra onu bir aga~ kovugunda bul- duk. Adam sakin bir halde bize dogru geldi, yuzu gune~ten o kadar yanm1~h ki, kendisini tamyama- 93

d1k. Elbisesi pan;a parc;a olmu:;;tu. Yaphklanndan dolay1 kendisini ayiplamamamiZI, <;iinkii bunu bir adagi yerine getirmi:;; olmak ic;in yaphgmi soyledi. Kim oldugunu sorduk. Asia cevap vermek isteme- di. Yiyecek bulmak ic;in dovi.i:;;mesine gerek olma- digmi, kendisine memnuniyetle yard1m edecegi- mizi de soyledik. Ozi.ir diledi ve bundan boyle na- fakasmi Tann nzas1 i<;in isteyecegini soyledi. Yal- mz, kendisini nerede bulabilecegimizi bilmiyordu. Ortahk karard1g1 zaman nerede bulunuyorsa ora- da yathgml soyledi ve sozlerini 0 kadar aCikh ya- kmmalarla bitirdi ki, iizi.ilmemek i<;in insanm kal- bi ta:;;tan olmah. Oavram:;;larmdan bir asilzade ol- dugu anla:;;IIan gene; adamm sozlerini iizi.intiiyle dinlerken, birdenbire sustu. Ka:;;lanm <;ath, dudak- lanm bi.iktii ve boylece biraz kald1ktan sonra, an- Sizm i<;imizden birine sald1rdi ve yumruklamaya ba:;;lad1. Arkada:;;ImiZI adamm elinden gii<;li.ikle kurtard1k, yoksa dayaktan oldi.irecekti onu. Adam bir taraftan arkada:;;ImiZI yumrukluyor, bir taraf- tan da :;;oyle haykmyordu: 'Ah hain Fernando! Ba- na yaphgm hainligin cezasm1 burada <;ekeceksin, ellerim vefas1zhgm, kotiili.igun ve hilenin yuvas1 olan yi.iregini koparacakhr.' Daha buna benzer pek <;ok ki.ifi.ir savuruyordu. Neyse, arkada:;;Im1z1 adamm elinden kurtarm1:;;hk. Adam da, kendisini izleyemeyecegimiz kadar s1k <;ahhklara girerek gozden kayboldu. Bu olaydan sonra, zaman za- man deliliginin tuttugunu ve bu durumunun ne- denin ise Fernando admda bir ki:;;iden gordiigii ihanet oldugunu anlad1k. Ondan sonra, adam bir- ka<; kez daha davram:;;lanyla deliligini dogrulad1. Kendisine yiyecek vermeye haz1r oldugumuz hal- de, yine bize sald1rarak almak istedi; bazen de gozleri ya:;;h bir halde Tann nzas1 ic;in yiyecek isti- yordu. Hatta daha di.in, i.i<; arkada:;;1mla birlikte bu zavalh adam1 zorla Almodovar :;;ehrine goti.iri.ip tedavi ettirmeye karar verdik. i:;;te, heybe ve katmn sahibi olan bu gen<; adam hakkmda tum bildiklerim bunlar.\" 94

<;obanm bu hikayesini oldukc;a ilginc; bulan Don Ki~ot, adam1 mutlaka arapp bulmaya karar verdi. Fakat tam bu s1rada talih Don Ki~ot'a yar- dim etti; gene; adam kayalar arasmdan c;1kageldi. Hepsini nezaketle ve nezleli bir sesle selamlad1. $i:ivalyemiz de aym nezaketle kar~1hk verdi ve atmdan inerek bu kac;1k adamm boynuna sanld1. Adamcag1z buna c;ok ~a~Irml~h. SIERRA MORENA MACERASININ DEVAMI Don Ki~ot, bu sefil Daglar $i:ivalyesini dinliyor ve o da aftiahyordu: \"K:~m olursamz olunuz senyor, nezaket ve lii- tufkari.igmiZa son derece minnettanm.\" J\\ihramammiz, amacmm kendisine hizmet et- mek)oldugunu ve 1St1rabma candan ortak olmak istedigini soyledi. Daglar $i:ivalyesi, Hazin Yiizlii $i:ivalyeyi ba~tan a~ag1 iyice siizdiikten sonra, \"Bana verebileceginiz yiyecek bir ~eyiniz var m1? Ac;hktan oliiy~rum, karn1m1 doyurduktan sonra hikayemi anlatmaya devam ederim.\" dedi. Sanc;o heybesinden, c;oban da torbasmdan he- men yiyecek ~eyler c;1kararak bu talihsizi adama verdiler. Adamcag1z k1thktan c;1km1~ gibi agzmda- ki lokmay1 bitirmeden bir lokma daha ahyor ve c;ignemeden acele acele yutuyordu. Yemegini biti- rince kendisini izlemeleri ic;in i~aret ederek, onlan yakmda bulunan bir c;aprhga gotiirdii ve c;imenle- rin iizerine uzamp hikayesini anlatmaya ba~lad1: Endiiliis eyaletinde zengin bir ailenin c;ocugu olan Cardenio ismindeki bu adam, kendisi gibi asil ve zengin bir aileye mensup Luscinda isminde bir k1zla uzun zamandan beri sevi~mekteydi ve ona biiyiik bir a~kla baghyd1. Ancak Luscinda'nm Cardenio kadar cesareti yoktu, bu yiizden evlen- me istekleri bir tiirlii gerc;ekle~miyordu. Bu iki gene; arasmdaki ili~ki arhk goze c;arpmaya ba~lad1- 95

gmdan Luscinda'mn babas1, Cardenio'ya evinin kapdanm kapamak zorunda kalm1~h. Bu karara son derece iiziilen Cardenio, k1zm babasma Luscinda ile evlenmesine izin vermesini rica etti. Fakat boyle bir onerinin Cardenio'nun ba- basi tarafmdan yap1lmasi gerektigini ileri siiren Luscinda'nm babas1 evlenme istegini nezaketle reddetti. K1zla gorii~emeyen Cardenio, onunla mektup- la~maya ba~lami~h. Cardenio babasma ba~vura­ rak gen<; klz ile evlenmesi i<;in giri~imde bulunma- smi rica ettigi s1rada, Endiiliis'iin en tamnm1~ ki~i­ lerinden Diik Ricardo tarafmdan <;iftliklerinde bii- yiik ogluna arkada~hk etmesi i<;in yazdm1~ bir mektup gelmi~ti Cardenio'ya. Diik Ricardo'nun bah~ettigi bu teklifi kabul etmekten ba~ka <;aresi olmad1gmdan, k1za bir mektup yazarak, doniince- ye kadar beklemesini rica ettigi gibi, babasma da, o zamana kadar k1z1m kimseye vermemesi i<;in yalvard1. Cardenio <;iftlikte Diikiin kii<;iik oglu Fernando ile s1k1 bir dostluk kurmu~tu. Kendisinden hi<;bir s1rnm gizlemeyen Fernando, bir giin babas1 i<;in <;ah~an bir <;ift<;inin k1z1m sevdigini ve kiZI kendi- sine metres edinmek istedigini soyledigi zaman Cardenio, boyle bir hareketin <;ok kotii sonu<;lar doguracagm1 asilzade arkada~ma anlathysa da, a~1k genci fikrinden cayd1ramadL Bunun iizerine, Diik Ricardo'ya gitti ve hayvan satm almak baha- nesiyle Fernando ile memleketine donmek i<;in izin istedi. izin almca yola <;lkhlar ve gelip Carde- nio'nun babasmm evine yerle~tiler. Evine doner donmez, Cardenio'nun ilk i~i Lus- cinda ile tekrar rnektupla~rnak oldu. Cardenio, pek <;ok kez Luscinda'mn evine bakan penceresin- den sevgilisini izleyerek ozlemini bir dereceye ka- dar giderdi, arna bu arada Fernando da k1z1 gor- mii~ ve e~i bulunmaz giizelligine vurulrnu~tu. Cardenio'ya sevdigi Luscinda'mn miikemmel bir k1z oldugunu her firsatta tekrarlayan Fernando, 96

k1za goniil vermi~ ve <;iftlikteki sevdasm1 <;oktan unutmu~tu. Luscinda ~ovalye kitaplanm okumaya son de- rece merakhyd1. Bir giin, Cardenio'dan Galya'h Amadis ismindeki ~ovalye romamm mektupla is- temi~ti. Hikayenin burasmda, ~ovalyelik romanlanm duyan Don Ki~ot kendinden ge<;mi~ bir halde ada- mm soziinii keserek, Senyora Luscinda'nm ~oval­ ye maceralarma olan merak1 dolaps1yla son dere- ce zeki ve bilgili bir k1z oldugunu soyleyerek, onun boyle yararh eserleri okuyup incelemesinin, degerini bir kat daha arthrdigmi ifade etti. Kahramamm1z i<;in, Luscinda, arhk diinyanm en degerli ve en miikemmel kiZJydi. Bundan son- ra Cardenio'ya, okudugu yiizlerce ~ovalye desta- nmdan soz etmeye ba~lad1. Gozlerini Don Ki~ot'a diken Cardenio'nun deli- lik nobeti tutmu~tu, hikayesine devam edecek hal- de degildi; zaten ~ovalyemiz de duyduklarmdan rahats1z oldugu i<;in dinleyecek durumda degildi. Kendisine hakaret edildigini duyunca, yeniden de- liren Cardenio yerden bir ta~ kaparak, Don Ki- ~ot'un gogsiine oyle bir ~iddetie flriattJ ki, SJrtiistii yere serdi. Bunu goren San<;o Panza, yumrugunu s1karak delinin iizerine yiiriidii ise de, Cardenio onu da yere devirdi ve iistiine <;Ikh. Silah~oru kur- tarmak isteyen <;oban da aym kaderi payla~h. U<;ii- nii de deviren deli, ormanlara dald1. Ofkeyle yerin- den kalkan San<;o, bu adamm bu hallerini soyle- seydi, daha dikkatli hareket edeceklerini bahane ederek -robanla kavgaya tutu~tu. <;oban, bunu ken- disine daha once soylemi~ oldugunu ve su<;un San- <;o'da oldugunu ileri siiriiyordu. <;oban ile San<;o birbirleriyle oyle ~iddetli kapi~mi~lardJ ki, Don Ki- ~ot araya girmemi~ olsayd1, sonu <;ok kotii olacak- h. San<;o efendisine bagmyordu: \"Hazin Yiizlii ~ovalye, b1rakm da bu adam1 doveyim. 0 da benim gibi koylii, ~ova lye degildir. Kendisiyle dovii~iip ba~Imiza a<;hg1 belamn inti- . kamm1 alabilirim.\" 97

\"Dogru soyh.iyorsun, ama onun bu i~te hi<;: su- <;:u yok. $ovalye onlan yah~tJrd1ktan sonra, Carde- nio'yu bir daha bulmanm imkaru olup olmad1gm1 <;:obandan sordu; <;:linki.i hikayenin geri kalan bolU- munu dinleme hevesiyle ofkesini unutmu~tu . c;o- ban, daha once de soylemi~ oldugu i.i.zere, yerini bilmedigini, ama buralarda dola~maya devam ederse onu deli ya da ak1llt haliyle mutlaka bula- cagml tekrarlad1. DULCINEA'YA MESA] Bir glin Don Ki~ot silah~oruyla sarp daglarm ara- smda aylak aylak ilerlerken birden durgunla~tJ . \"Karde~im San<;:o...\" dedi, \"Eger caruru seviyor- san, ben sana aksini soyleyinceye kadar ben,mle tek soz konu~ma.\" 98

Zihni garip, sa<;ma hayallerle dolu Don Ki~ot yeni ve ciddi bir konuda dii~iiniiyora benziyordu. Derin bir sessizlik i<;inde ilerliyorlard1. San<;o bu sessizlige daha fazla dayanamayarak efendisine dedi ki: \"Hakk1mda gostermi~ oldugunuz yiiksek te- vecciihten cesaret alarak, kanm ve <;ocuklanma donmem i<;in izninizi rica ederim, hi<; olmazsa on- larla istedigim gibi konu~abilirim; <;iinkii hi<; ko- nu~madan bu ISSIZ yerlerde arkamzdan gelmek zorunda olmam oliimden beter. Ba~Ima gelenler yeti~miyormu~ gibi bir de dilsizler gibi pe~inizden gelmek dogrusu <;ekilir ~ey degil.\" \"Seni anhyorum San<;o, pekilla, bu daglarda bulunduk<;a istedigin kadar konu~mana izin veri- yorum.\" \"Dinle beni.\" dedi Don Ki~ot, \"Hem kendim hem de senin i<;in bir plan yaphm, karde~im San- <;o.\" Ardmdan da silap~oruna onu Dulcinea'ya bir mektup ula~t1rmas1 i<;in Tobosa'ya gonderme ni- yetinde oldugunu soyledi. \"U<; giine kadar yola <;Ikmam istiyorum.\" dedi, \"Rocinente'yi de ahrsm.\" \"<;:ok giizel, efendim.\" dedi San<;o, \"Ama ben yokken siz ne yapacaks1mz?\" \"Ben mi? Benne mi yapacag1m? Roland'! taklit edecegim; Giizel Angelica'nm kendini Medoro'ya teslim ettigini haber almca kederinden deli oldu ve aga<;lan kokten sokiip atmaya, kaynaklann su- lanm buland1rmaya, koyun siiriilerini tahrip et- meye, <;obanlan oldiiriip kuliibelerini yakmaya, k1sacasi, tarihe yaz1lacak daha bin tiirlii delilik yapmaya ba~lad1. Belki de Roland'm deliliginden vazge<;erek, ~an ve ~ohret edinmek i<;in Amadis'in yaphg1 gibi halimden ~ikayet etmekle yetinirim.\" \"Fakat, bunlara ne gerek var, Toboso'lu Dulci- nea'mn bir su<; i~ledigine dair elinizde bir kamt var m1?\" \"i~te, meselenin onemli noktas1 buras1. Eger gezgin bir ~ovalye, bir neden yiiziinden deli olur- sa kimse bir ~ey diyemez, ama nedensiz yere akh- 99

m ka~mrsa, bu kalbine hakim olan kadm1 di.i~i.in­ di.irebilir. Fakat bu kadar zaman, sevgilim Dulci- nea'dan uzak kalm1~ olmam buna bir neden te~kil edebilir. Ortada boyle akla yakm bir neden var- ken, bo~ yere zaman kaybettirme bana. ·oulci- nea'ya gonderecegim mektubun cevab1 gelinceye kadar burada deli olarak ya~ayacag1m. Eger o ka- dm sadakatime lay1k ise hemen delilige ve ~ile doldurmaya son veririm, degilse, sabrederim. Ak- hmdayken soray1m, Mambrino'nun migferini kur- tarabildin mi?\" Bu sozleri dikkatle dinleyen Sanc;o bag1rdi: \"Hazin Yi.izli.i $ovalye, arhk sozlerinize inan- mayacagim. Soylediklerinize bak1hrsa, kazamla- cak kraliyetler ve imparatorluklar, verilecek ada- Jar ve diger vaatleriniz efsane ti.iri.inden yalanlar gibi gori.ini.iyor. Bir berber legenine Mambri- no'nun migferi dediginizi duyduktan sonra bi.iti.in i.imidimi kesmez de ne yapanm.\" \"San~o, sen yeryi.izi.indeki silah~orlarm i~inde en az akilh olamsm. Hala farkma varmadm m1? $ovalyelerin, bi.iti.in hareketleri hayal, delice ve tu- haf gelir. Bunlar, ger~ekte boyle degillerse de, ara- mizda bulunan bir~ok bi.iyi.ici.i her ~eyin ~eklini degi~tirmekte ve ortahga zarar sa~makta oldukla- nndan, sana oyle gori.ini.iyorlar. Neyse, ~imdilik buna ihtiyaCim olmad1gmdan senin yamnda kal- sm. Zaten, eger Roland gibi ~ileke~ olmaya karar verirsem, bi.iti.in zirhlanmi ~1kanp anadan dogma ~Iril<;Iplak soyunacag1m.\" Bu s1rada diger kayalardan aynlm1~ gibi duran dik ve yi.iksek bir kayanm dibine gelmi~lerdi. ~ev­ resi akar·sular, yabani aga~lar ve ~i~ekler ile dolu olan buyer ger~ekten ~ok gi.izeldi. $ovalye hemen atmdan inerek deli gibi bag1rdi: \"Tannm! i~te, ~ilemi doldurmak i~in beni mah- kum ettigin yer. i~te, gozya~lanmla suyunu ~ogal­ tacagim dere! i~te, kalbimden kopacak feryatlarla titretecegim aga~lann yapraklan, ey sizler, k1r ilahlan! Bir kadmm a~kiyla yanan talihsiz bir a~I- 100