ການສຶກສາໃນເຂດປົດປ່ອຍລາວ

ການສິ່ດສອນ ແລະ ຮ່າຮຽນຢ່ມະຫາວທິ່ ະຍາໄລສັາ້ ງຄ ວຽງໄຊ (ນາຄາວ) ຊຸດທີ 1 ໄດດັ້ າເນີນມາແຕເ່ ດືອນ 9 (ຕາມ ສົກຮຽນໃໝ)່ ຈົນຮອດວຼນັ ທີ 30/12/1974 ຈງ່ ໄດັ້ຈຼັດພທ່ິ ີ ໄຂ ໂຮງຮຽນ ມະຫາວິ່ທະຍາໄລສາັ້ ງຄເຂດປດົ ປອ່ ຍຄັ້ຼງທາອດ່ິ ຢ່າງ ເປນຼັ ທາງການ.ໃນພ່ທິ ໄີ ຂໂຮງຮຽນມີແຂກຂັນ້ຼ ເທງ່ິ ມາຮ່ວມ: ທາ່ ນພນ ສປີ ະເສີດ ກາມະການກມົ ການເມອື ງສນກາງພຼັກ, ຄະນະປະຈາແນວລາວຮກຼັ ຊາດ; ປັ້າຄາແພງ ບຸບຜາ ແລະ ຄະນະນາຂອງສກສາ ແລະ ຂະແໜງການອນ່ື ໆ ເຂັ້າົ ຮ່ວມ. * ຊດຸ ທີ 1 ຍັງຼ ບ່ທັຼນຈົບ, ແຕເ່ ພອ່ື ໃຫ້ັມລີ ັກຼ ສະນະ ຕເ່ ນ່ືອງ ຮອດ ປີ 1975-76 ກໄດ້ັໄຂຊຸດ 2 ມະຫາວທິ່ ະຍາໄລສ້າັ ງຄ ວຽງໄຊ. ໄລຍະຕ່ມາຄອາຈານຈານວນໜງ່ ໄປຮບັຼ ໜ້າັ ທ່ີຢວ່ ຽງຈຼັນ: ທາ່ ນບຸນຄັາ້ ຈະເລີນສຸກ, ທ່ານບວົ ທອງ ວງົ ລຄາ, ນາງໄວຍາກອນ ໂພທ່ສິ ານ, ສ່ວນນກຼັ ສກສາຈານວນໜງ່ ກຖືກຄດັຼ ເລອື ກໄປຮຽນ ຢ່ຕ່າງປະເທດ (ທັາ້ ວວນຼັ ທອງ, ຄາຫັາ້ ...), ແຕ່ສ່ວນຫາຍຍງຼັ ສບື ຕ່ຮຽນ, ມີຫາຍຄົນເປຼນັ ຫວົ ຈກັຼ ຫກຼັ ແຫງ່ ໃຫແ້ັ ກຖ່ ນຼັ ແຖວນັຼກ ສກສາ ເຊຼນັ່ : ທາ່ ນບນຸ ປອນ ບຸດຕະນະວງົ , ທ່ານຄາຝັນ້ຼ , ທາ່ ນ ບນຸ ເຍງີ , ທ່ານຄາເພັຼດ ເທບພະວງົ , ທາ່ ນສມົ ວນຼັ ດີ, ທ່ານຄາ 100

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດປານ, ນາງບວົ ລອນ, ນາງພຽງສີ, ນາງດາວອນ, ນາງພວງວອນ ແລະ ອນື່ ໆ. ເລອື ງປ່ີກຍອຍບໍອາດຫງົ ລືມ: ອັ້າຍມະຫາບວແກ້ວັ (ມາ ຈາກວຽງຈນັ ໄປສອນວັນນະຄະດີ-ພາສາສາດ), ອາຈານຄໍາພນັ ທາໍ ພພັກ ສາໍ ເລັດການສກສາຢືປ່ ະເທດການາດາ (ສດສອນ ຊວີ ະສາດ ແລະ ນເວດວທະຍາ) ມີມໜ້ັ ື່ງພາກນັ ໄປແລກປື່ຽນ ເອາສດັ ຢທື່ າງເມອງໂສຍ. ລດຂນສງື່ ທເ່ືີ ພ່ນື ຂໄີື່ ປນນັ້ ຕາຍຕາມ ທາງ, ພາກັນນອນຄາ້ັ ງຄນຢື່ຕາມທາງ ບ່ໍືມີຫຍງັ ກນ. ອາຈານ ຄໍາພັນ ທາໍ ພທກັ ຈື່ງຫາວທຈີ ືີ່ໝາກກວັ້ ຍ (ເຄຍີ ກນຢື່ວຽງຈັນ, ແຕຢ່ື ່ືຊາໍ ເໜອບື່ໍເຄີຍກນໝາກກວ້ັ ຍຈື)ີ່ . ເວລາໄປຂໝໍ າກກ້ວັ ຍ ດບນາໍ ປະຊາຊນເມອງໂສຍ, ປະຊາຊນເຂາແປກປະຫາດ ທາ່ື ນ ຄກນໝາກກວ້ັ ຍດບ, ມີໝາກກັວ້ ຍສກຸ ບໍື່ມກັ ກນ, ເປນັ ຄ້ງັ ທໍາອດ ທຄ່ືີ ນນາຄາວມະຫາວທະຍາໄລ ຮຈ້ັ ກັ ກັບການກນໝາກກ້ວັ ຍຈ.ີື່ 101

ມະຫາວທິ່ ະຍາໄລສັາ້ ງຄວຽງຈັຼນ ດົງໂດກພາຍຫຼັງໂຮມກນຼັ 1977 (ຕກເກາ່ົ 2 ຊັນຼ້ ) ກ້ັາວສ່ສົກຮຽນ 1977-78 (ສະຕະວັດຼ ທີ xx) ມກີ ານຕກົ ລງົ ຈາກສນກາງ ແລະ ລຼັດຖະບານໃຫັ້ມກີ ານຍກົ ຍັ້າຍມະຫາ ວ່ິທະຍາໄລສາ້ັ ງຄວຽງໄຊໄປຮ່ວມກຼັບໂຮງຮຽນສາັ້ ງຄຊ້ັຼນສງຢ່ ວຽງຈນຼັ (ດງົ ໂດກ). ສະນັຼ້ນ ຈ່ງທະຍອຍຂົນເຄອ່ື ງທ່ີຈາເປັນຼ ແລະ ຄນົ ຈາກນາຄາວໄປຂນັ້ ຍົນຢ່ຮ່າໂນັ້ຍ. ພາຍຫຼງັ 3 ຊຸດ ຂົນຍ້ັາຍໄປວຽງຈນັຼ , ຊດຸ ສດຸ ທ້າັ ຍແມ່ນ ພນຼັ ດວງຈດິ່ , ບຸນປອນ ບດຸ ຕະນະວົງ, ຄາຝ້ນັຼ , ຄາເພັດຼ ເທບພະວງົ , ອນຸ່ ຈງຼັ ແລະ ອ່ືນໆ 102

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດເປນັຼ ຜັ້ກາກັບຼ ອັາ້ ຍນ້ັອງສຸດທັ້າຍ, ຂີ່ລົດຄນັຼ ສຸດທາັ້ ຍ, ຂຍີ່ ົນຖຽັ້ ວ ສຸດທ້າັ ຍຍາ້ັ ຍມະຫາວທ່ິ ະຍາໄລສັາ້ ງຄວຽງໄຊໄປວຽງຈັຼນ. ຕອນ ກະກຽມຈະອອກເດນີ ທາງ ມີອາ້ັ ຍນອັ້ ງຕາຍ 2 ຄົນ: ຜັ້ໜ່ງແມ່ນ ນາງເມິ່ງ (ຄນົ ຊຽງຂວາງ) ເຈັຼບໄຂ້ັຕາຍຢ່ໂຮງໝມິດ່ ຕະພາບ ລາວ-ກຍຸ ບາ (ຊຽງລວງ) ຜັ້ທີ 2 ແມນ່ ທັາ້ ວໄອ່ (ຄົນເມອື ງປົວ) ຕາຍກະທັຼນຫັນຼ ພາຍຫງຼັ ມັຽ້ ນສບົ ສົ່ງສະການຈງ່ ພາກັນຼ ຍ້າັ ຍຊຸດ ຫັາ້ ສດຸ . ເວລາຂ່ີລດົ ບັຼດ ເດີນອອກຈາກນາຄາວຜ່ານ: ນາຄາວ, ນາເຮັ້ຍ, ຊຽງແມນ, ບັາ້ ນຄັ້, ນາຮວາ, ບັາ້ ນກາງທາດ, ກ້າັ ງມງົ , ກ້ັາງໂຄ້ງັ , ກັ້າງສົມປອ່ ຍ, ກັ້າງປ່າບງົ , ພບ່ອງ, ບາ້ັ ນສ້ົັມ, ບ້ັານ ຊຽງ ໃຜໆກໄຫັ້ນ້າັ ຕາອອກທັງຼ ພາກຼນັ ຮ້ອັ ງເພງ: “ຄດ່ິ ຮອດເດຊ່ າ ເໜືອ...” ພດີຮອດດ່ານລາວ-ຫວຽດ ນາແມວຖກື ຕາຫວດລາວ ແລະ ຫວຽດນາມກວດຄນັົ້ ຢາ່ ງໜກຼັ ຍັອ້ ນວາ່ ຜາ່ ນມາເຄຍີ ມີຄນົ ລກັຼ ເອົາຢາຝິ່ນ, ເງິ່ນກີບເກົ່າ, ເງິນ່ ຂຼນັ (ເງິ່ນຮາງ) ເຂາ້ັົ ໄປ ຫວຽດນາມ. ສະນນ້ັຼ ຕາຫວດຈງ່ ກວດກາຢາ່ ງເຄຼັ່ງຄັຼດ, ກວດ ໝດົ ທກຸ ຢາ່ ງ (ບ່ໄດແັ້ ກັໂ້ ສງັ້ ເສື້ັອເທ່າົ ນນຼັ້ ), ກວດຮອດຢາງລດົ 103

ສດຸ ທັ້າຍປອດໄພ. ຕວົ ຈິ່ງ ອາັ້ ຍນ້ັອງໃນຊດຸ ສດຸ ທັ້າຍໄດ້ຮັ ຼບັ ການສກສາອບົ ຮົມແນວຄ່ິດ ແລະ ມີການຈຼັດຕງັ້ຼ ຄຸັ້ມຄອງ ເປຼັນ ຢ່າງດີ ຈງ່ ບມ່ ີເລ່ືອງຫຍງັຼ ເກດີ ຂນັ້ . ການຍກົ ຍັາ້ ຍມະຫາວິທ່ ະຍາໄລສັາ້ ງຄວຽງໄຊໄປວຽງຈນັຼ ເດືອນ 7/1977 ຮອດວຽງຈັຼນ ເຕົາັ້ ໂຮມຢສ່ ນຫັຼກ 2 (ປັດຼ ຈບຸ ັນຼ ແມ່ນໂຮງແຮມ ເມຄີ ິ່ວ) , ຈາກນຼນັ້ ຊດຸ 2 ແລະ ຊຸດ 3 ຈງ່ ສືບຕ່ ມາຮຽນ ຢ່ດງົ ໂດກ ຮ່ວມກັບຼ ນັກຼ ສກສາຢວ່ ຽງຈັຼນ. IV. ວຽກງານບາໍ ລງຸ ຍົກລະດບັ ການສຶກສາ ແລະ ປະຊາ ສຶກສາ ເມື່ອເວາົັ້ ເຖ່ງິ ການສກສາເຂດປົດປອ່ ຍ, ຕັອ້ ງໄດ້ັເວ້ົັາເຖິງ່ ວຽກງານບາລງຸ ວຼັດທະນະທາ ແລະ ປະຊາສກສາຊ່ງເປຼນັ ໜ່ງ ໃນໂຄງປະກອບ ພັ້ືນຖານການສກສາຂອງເຂດປົດປ່ອຍ. * ບໍາລຸງວດັ ທະນະທາໍ (ຄາສຼບັ ເຄຍີ ໃຊ້ັໃນເວລາຢ່ເຂດປົດປ່ອຍ) ແມ່ນການສິດ່ ສອນ ແລະ ຮາ່ ຮຽນຂອງພະນຼັກງານ ພະລາກອນ (ລຼດັ ຖະກອນ) ທບີ່ ຮ່ ັ້ໜຼງັ ສື ແລະ ຮໃັ້ ນລະດັບຼ ຕ່າໃຫ້ັມີລະດບຼັ ການສກສາສງເປຼັນລະດຼບັ ແຕ່ລະຫ້ອັ ງ ແລະ ແຕລ່ ະຊັນຼ້ . 104

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ປະຊາຊົນບ່ຮັ້ໜັງຼ ສືເຂັ້ົາຮ່ວມໃນຂະບວນປະຊາສກສາຢ່າງກວາັ້ ງຂວາງ * ປະຊາສກຶ ສາ ແມ່ນການສິ່ດສອນ ແລະ ຮາ່ ຮຽນຂອງ ປະຊາຊນົ ທີ່ບຮ່ ັໜ້ ງຼັ ສໃື ຫມັ້ ີລະດຼບັ ອາ່ ນອອກຂຽນໄດັ້. ແປວາ່ : ລົບລາ້ັ ງຄວາມບ່ຮັໜ້ ງຼັ ສື ແລະ ກັ້າວຂ້ັນຍົກລະດັຼບຂ້ັນຕ່ືມ ໃຫ້ັ ແກປ່ ະຊາຊນົ ຜໃ້ັ ຫຍທ່ ບ່ີ ່ຮ້ັໜງັຼ ສື (ເພາະວາ່ ເດຼັກນັອ້ ຍເຂ້ັົາ ໂຮງຮຽນແລວ້ັ ) ການບາລງຸ ວດຼັ ທະນະທາ ແລະ ວຽກງານປະຊາ ສກສາເຂດປົດປອ່ ຍໄດັ້ດາເນນີ ມາແຕ່ສະໄໝເຕ້າົັ ໂຮມສອງ ແຂວງ: ແຂວງຫົວພນຼັ ແລະ ຜງັົ້ ສາລີ ເພາະວ່າ ຊມຸ ປີ 50 (ສະຕະວຼັດ XX) ທະຫານລາວອ່ດິ ສະລະທີໄ່ ປເຕົັາ້ ໂຮມຢ່ 2 ແຂວງ ລະດບຼັ ການສກສາຍັຼງຕ່າພແຕ່ອ່ານອອກ ຂຽນໄດ້,ັ ຊາັ້ ບ່ 105

ໜາບຮ່ ້ັໜັຼງສ,ື ເພາະຫາຍຄົນອອກຈາກບ້າັ ນໄປເຮຼັດການປະຕ່ິ ວັຼດ ເຮດັຼ ການຕ່ສັ້ຕາັ້ ນສັດຼ ຕບ່ມໂີ ອກາດໄດຮັ້ າ່ ຮຽນ. ປະຊາຊນົ ບັຼນດາເຜົ່າແຂວງຫົວພນັຼ , ແຂວງຜ້ັົງສາລີ ແລະ ເຂດທ່ໝີ ຼັ້ນຂອງການປະຕິວ່ ດຼັ ບ່ຮ້ໜັ ງັຼ ສື 90% ຜຢ້ັ ່ໃນເກນອາຍ.ຸ ສະນຼັ້ນ ໄລຍະເຕົ້ັາໂຮມ 2 ແຂວງຈງ່ ໄດ້ຈັ ດຼັ ຕ້ງຼັ ການບາລງຸ ວັຼດທະນະທາໃຫັແ້ ກພ່ ະນັຼກງານ, ພະລາກອນ ແລະ ທະຫານ ປະຕ່ິວັຼດ. ປະຊາຊົນກໄດຈັ້ ດັຼ ຕັງ້ຼ ໃຫັມ້ ກີ ານຮຽນໜັງຼ ສື, ແຕ່ວາ່ ຍອ້ັ ນປະເຊນີ ກຼບັ ການບຸກໂຈມຕຂີ ອງສດຼັ ຕເຂົາັ້ 2 ແຂວງ ເຕັ້າົ ໂຮມ ຢ່າງຮາ້ັ ຍແຮງ. ສະນ້ັຼນ, ການສອນ ການຮຽນບາລງຸ ປະຊາສກ ສາ ຈ່ງບ່ໄດັຮ້ ັບຼ ການປະຕ່ບິ ຼດັ ຢາ່ ງຕ້ັຼງໜັ້າເທ່ົາທ່ີຄວນ. ຈນົ ຮອດຊມຸ ປີ 60 (ສະຕະວດັຼ ທີ XX) ໂດຍສະເພາະປີ 1965 ສນກາງພັຼກມມີ ະຕ່ິຄັຼງ້ ທີ 13 ທໄ່ີ ດມ້ັ ີທິດ່ ທາງສ້າັ ງ ເຂດ ປົດປ່ອຍໃຫ້ເັ ປັຼນຄລື ັຼດແບບໃໝລ່ ດັຼ ໜ່ງ. ໃນປີ 1965 ໄດັມ້ ີ ກອງປະຊມຸ ສກສາທ່ົວເຂດປດົ ປອ່ ຍຢ່ສນກາງ (ພແຄ). ຈາກ ນຼັ້ນ ຈ່ງມກີ ານຜນັຼ ຂະຫຍາຍວຽກງານສກສາໃໝ່ ໄປທວົ່ ເຂດ ປດົ ປອ່ ຍ. ເວັາ້ົ ສະເພາະວຽກງານບາລງຸ ວັດຼ ທະນະທາ ແລະ ປະຊາສກສາກໄດ້ັຊຸກຍ້ັຢາ່ ງແຂງແຮງເປນຼັ ຂະບວນການຟດົ ຟ້ືັນ 106

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຄາຂວຼັນເວລານແ້ັີ ມ່ນ: “ຮຽນໜງັຼ ສືແມນ່ ຮຼກັ ຊາດ” “ຜຮ້ັ ຕ້ັ ັອ້ ງ ສອນ ຜບັ້ ່ຮ້ັຕັອ້ ງຮຽນ”. 1. ການບາໍ ລຸງວດັ ທະນະທໍາໄດດ້ ໍາເນີນ່ ໄປ 2 ແບບ: ຮູບແບບທີໜ່ ຶງ: ບຼັນດາພະນຼກັ ງານ, ພະລາກອນ ເປັນຼ ຕນັົ້ ອ້າັ ຍ ເອັ້ອື ຍລ້ັຽງ (ຜ້ຮັ ບຼັ ໃຊ້ແັ ຕງ່ ກນິ່ ), ພະລາກອນຮບັຼ ໃຊັ້ ບລ່ຫິ ານ, ຕະຫອດພະນກຼັ ງານ, ກາມະກອນທີລ່ ະດຼບັ ການສກ ສາຍຼງັ ຕ່າ ຢ່ສານກຼັ ງານອງົ ການ, ໂຮງຮຽນ, ໂຮງໝ, ໂຮງຈກັຼ ໂຮງງານ, ນຼບັ ທງຼັ ໂຮງຮຽນ ຢອ່ ອ້ັ ມຂ້ັາງສນກາງ, ແຂວງ ແລະ ຕາແສງ ລັວ້ ນແຕມ່ ກີ ານຈດັຼ ຕງຼັ້ ບາລງຸ ວດຼັ ທະນະທາ ໂດຍມີ ການຈຼດັ ຕ້ງັຼ ເປັນຼ ຫັ້ອງຮຽນນອກໂມງການ ແລະ ເອາົ ວັນຼ ເສາົ , ວຼັນທດ່ິ ເປນັຼ ວຼນັ ຮຽນ ມນີ າຍຄແຕລ່ ະວຊິ່ າ, ມໂີ ຄງການຫັຼກສດ ເລຼ່ງັ ລັຼດ ໃຊເ້ັ ວລາສນ້ັຼ . ສະນ້ັຼນ, ພະນຼັກງານ, ພະລາກອນ ເປນັຼ ຕນັ້ົ ຜຮ້ັ ັຼບໃຊັ້ບລ່ິຫານ ຄັມຸ້ ຄອງແຕງ່ ກ່ນິ , ຄນົ ຂຼບັ ລດົ ແລະ ອື່ນໆ ພາຍຫງັຼ ເຮຼັດວຽກແລັ້ວຕອັ້ ງໄປຮຽນ (ມີລັຼກສະນະບງຼັ ຄັຼບ) ແຕ່ 4 ໂມງ ແລງຮອດ 6 ໂມງແລງ (ບອ່ ນໃດມໄີ ຟຟັາ້ ຮຽນຮອດ 8 ໂມງກາງຄືນ). ສະນນັຼ້ , ພາຍຫຼັງຮຽນບາລຸງວັຼດທະນະທາ ຢ່ ສານຼັກງານຂອງຕົນ 2-3 ປີ ກຍົກລະດຼັບຂ້ັນໄດ້ັ ແລະ ສາມາດ 107

ເຂັາົ້ ຮຽນ ວິຊ່ າ ສະເພາະໄດັ້. ໂດຍສະເພາະ ຢ່ອັ້ອມຂ້ັາງສນ ກາງ ແລະ ແຂວງ, ສານຼັກງານ, ໂຮງຮຽນ, ໂຮງໝ, ກົມກອງກາ ລຼງັ ປະກອບອາວດຸ , ນບັຼ ທງຼັ ກອງປະຈາການສັ້ຮົບ ກສາມາດ ຮຽນ ຍກົ ລະດຼັບ ການສກສາຂນັ້ ໄດ.້ັ ຮບູ ແບບທສ່ີ ອງ: ແມ່ນຕງັ້ຼ ໂຮງຮຽນບາລງຸ ວຼດັ ທະນະທາ ໂດຍສະເພາະຢແ່ ຂວງຕາ່ ງໆ ແລະ ຢ່ສນກາງ. ໂຮງຮຽນບາລງຸ ວຼດັ ທະນະທາສນກາງ ສະໄໝສົງຄາມຕ້ັຼງຢ່ຖາ້ັ ແກ້ວັ (ຊຽງລວງ). ໃນສະໄໝສງົ ຄາມທາລາຍທາງອາກາດ ຂງົ ເຂດຊຽງລວງມີ ອົງການຢ່ຖາັ້ ແຫງ່ ນີ:ັ້ ມກີ ອງສ່ິລະປະສນກາງ, ໂຮງຮຽນບາລງຸ ວດັຼ ທະນະທາ, ໂຮງຮຽນນ້ອັ ງນັ້ອຍ (ຢ່ຖັາ້ ເຈຍອ່ອນ). ເປາ້ົັ ໝາຍມາຮຽນຢໂ່ ຮງຮຽນບາລງຸ ວັດຼ ທະນະທາຂ້ັຼນແຂວງ ແລະ ຂນ້ັຼ ສນກາງແມນ່ ພະນກັຼ ງານ, ນາຍທະຫານ, ພະລາກອນ ຮັຼບໃຊ,ັ້ ຕະຫອດຄອບຄວົ ຂອງພະນຼກັ ງານຂຼັນ້ ຕາ່ ງໆ, ພເ່ິ ສດ ແມ່ນພະນກັຼ ງານເພດຍິ່ງທີ່ເປັນຼ ຊົນເຜົາ່ ແລະ ຜ້ເັ ສຍອົງຄະໃນ ການສ້ຮັ ບົ , ພ້ັອມກຼັນນັຼ້ນກໃຫັ້ບຸລິມ່ ະສດ່ິ ຜ້ັໜຸ່ມທ່ີມຜີ ນົ ງານ ເພ່ອື ສືບຕ່ສ້ັາງໃນອະນາຄົດເປັນຼ ພະນຼັກງານສບື ທອດ. 108

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດສາລບຼັ ຄສອນໂຮງຮຽນບາລງຸ ວຼັດທະນະທາ ຕ້ັອງໄດັມ້ ີການ ຄຼັດເລອື ກຄຜ້ມັ ີຄນຸ ວຸດທິ່, ມຄີ ວາມນ້ິັມ່ ນວນ, ອດົ ທົນ ແລະ ມີ ຄວາມສາມາດດັ້ານວ່ິຊາຄ, ມຄີ ວາມຖະໜຼັດດັ້ານຈດິ່ ຕະສາດ ແລະ ມີຄວາມລະມນຸ ລະໄມສດິ່ ສອນກຼັບຄົນທ່ີມາຮຽນ ທີມ່ ຈີ ຸດ ພ່ິເສດແຕກຕ່າງກຼັນ (ບ່ຄນື ັຼກຮຽນສາມຼນັ ), ມີທງຼັ ຊນົ ເຜົາ່ , ມຜີ ້ັ ອາຍຸແກ່, ມີຄອບຄວົ ຄະນະນາ, ມທີ ງັຼ ຜ້ເັ ສຍອົງຄະ, ບາງປີ ກມີ ຄບາພະສງົ ມາຮຽນ. ແຕ່ລະເປົັາ້ ໝາຍມລີ ະດບັຼ ຕ່າງກັຼນ ຈາເປນັຼ ຄຕອັ້ ງມີຄວາມອດຸ ສາຫະພະຍາຍາມທສີ່ ຸດ ໃນການສດິ່ ສອນ ແລະ ມີມະນຸດສາພຼັນທດີ່ ີກຼບັ ນຼັກຮຽນບາລຸງ. 2. ການຮຽນປະຊາສຶກສາ: ເປັນຼ ຂະບວນການຟດົ ຟ້ນັື ທ່ົວ ເຂດປດົ ປ່ອຍ, ຖືເປັນຼ ການປດົ ປອ່ ຍອອກຈາກຄວາມໂງ່ຈັາ້ ຫາັ້ ຫຼງັ , ປົດປ່ອຍອອກຈາກຄວາມບຮ່ ້ໜັ ຼັງສ.ື ຄາຂວັຼນ: “ຮຽນ ໜງັຼ ສື ແມ່ນຮັກຼ ຊາດ” ໄດ້ັຊມເລກ່ິ ເຂົາ້ັ ສ່ວນເລິກ່ ຄວາມຕືນ່ ຕົວຂອງ ປະຊາຊົນ. ແຕ່ລະບາ້ັ ນໄດ້ັມີການ ຈຼັດຕງັ້ຼ ເປນັຼ ໜ່ວຍ ເພອ່ື ສອນ ໜງຼັ ສື ແລະ ຮຽນໜຼງັ ສື ໂດຍຖືເອົາຕາມໜວ່ ຍສາມຼັກຄີ ແລກ ປຽ່ ນແຮງງານເປນັຼ ຫັກຼ ເພອ່ື ຊອກຫາຜັໃ້ ດທມີ່ ີລະດບັຼ ການສກ 109

ສາ ຈັດຼ ຕັ້ຼງການຮຽນໃຫປັ້ ະຊາຊນົ , ແຕຕ່ ນົັ້ ຕແມນ່ ນາຍຄ ທຢ່ີ ່ ໃນບາ້ັ ນ, ນັກຼ ຮຽນປ 5 ແລະ ມຼັດທະຍມົ . ຮບຕະກຽງຫີັ້ວ ຕວົ ແບບການສອນ ແລະ ການຮຽນປະຊາສກສາ ຢ່ ເມືອງວຽງໄຊ: ເລີ່ມທາອດິ່ ແມ່ນບັາ້ ນນາເຮັຍ້ , ນາຄາວເປນັຼ ສອງບັ້ານລບົ ລັ້າງຄວາມບ່ຮໜ້ັ ງຼັ ສືທາອດິ່ ຂອງເຂດປດົ ປ່ອຍ. ນັບຼ ແຕປ່ ີ 1966 ຄະນະອານວຍການໂຮງຮຽນສາ້ັ ງຄ ໄດຊ້ັ ນັີ້ າ ນາພານກຼັ ຮຽນຄມດຼັ ທະຍມົ ແລະ ປະຖົມນາຄາວປະຕິ່ບັຼດໜ້າັ ທີກ່ ານຂນົ ຂວາຍປະຊາຊົນບ້າັ ນນາເຮັຍ້ , ນາຄາວ ພັ້ອມກຼນັ ນັນ້ຼ 110

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດກເຮັຼດໜາ້ັ ທ່ີສອນປະຊາສກສາໃຫປ້ັ ະຊາຊນົ 2 ບ້ັານດຼັງ່ ກ່າວ, ຖື ເປນັຼ ໜາັ້ ທກ່ີ ານເມອື ງອນັຼ ໜ່ງ ຂອງນັຼກຮຽນຄຢນ່ າຄາວ. ນກຼັ ຮຽນຄແຕ່ລະຄນົ ຖກື ແບ່ງປັນຼ ແຕລ່ ະຄນົ ໃສ່ແຕຄ່ ອບຄວົ ຖືເປັນຼ ລກຮັຼກ ແລະ ຄສອນ ປະຈາຄອບຄວົ ນ້ັນຼ , ບາງຄອບຄົວທມ່ີ ີ ຫາຍຄນົ ຕັ້ອງຮຽນໜຼງັ ສື ກຕອັ້ ງແບງ່ 2 ຄນົ ໄປຊ່ວຍ. ບ້ັານ ປະຊາຊົນກຢ່ປາ່ ອົບພະຍົບ, ຢ່ຖາັ້ , ລຽບຕາມແຄມຜາຫີນ. ເວລາໄປສ່ດິ ສອນຕັ້ອງໃຊ້ເັ ວລາກາງຄນື , ແປວາ່ ນກຼັ ຮຽນຄ ພາຍຫຼັງ ກິນ່ ເຂົາັ້ ແລງແລ້ັວ ຕອນ 5-6 ໂມງ (ຄາ່ ) ແລວ້ັ ກພາກັຼນໄປສອນ ປະຊາຊົນແຕ່ລະເຮືອນ ນບຼັ ແຕ່ 7-9 ໂມງ ຫື 10 ໂມງຕອນຄ່າ (ເພາະວາ່ 5-6 ໂມງ ປະຊາຊນົ ບທ່ ຼັນກຼັບມາແຕ່ໄຮນ່ າ ແລະ ບ່ ທັນຼ ກິນ່ ເຂາ້ົັ ແລງເທືອ່ ). ການສດິ່ ສອນເລມ່ີ ແຕຕ່ ວົ ອກຼັ ສອນ, ຈາກນັ້ຼນ ຈ່ງເລີມ່ ຮຽນສະຫະ ແລະ ປະກອບພະຍຼັນຊະນະກບັຼ ສະຫະ. ຄວາມຫຍງຸ້ັ ຍາກ ທີສ່ ດຸ ຜັ້ຮຽນອາຍຸແກ່ແລັ້ວ, ເຂົາ້ັ ໃຈຍາກ, ເຂາົ້ັ ໃຈ ຊັຼກຊັ້າທສ່ີ ດຸ , ຄຕັ້ອງສົມທຽບໃນເວລາປະກອບ ເປນຼັ ຄວາມເວົັ້າຕົວຢ່າງ: ກ xາ=ກາ ນາຍຄຈບຼັ ເອາົ ໝັ້ການາ້ັ ຂນ້ັ ມາຖາມນຼັກຮຽນ ແຕຜ່ ້ຮັ ຽນ ກ xາ, ເອມັ້່ິ ແມນ່ ການາ້ັ (ຄວາມ ປະຊາຊນົ ຊາເໜືອເອີນັ້ ວາ່ : ເອັ້ິມ່ ). ນອກນນ້ັຼ , ຫຍຸັ້ງຍາກການ 111

ຜັນຼ ສຽງພາສາທ້ອັ ງຖນ່ິ ດຼັ້ງເດີມກບັຼ ພາສາກາງໃຊ້ັວັນຼ ນະຍຸດ ໄມັ້ເອກ ໄມໂ້ັ ທ ແລະ ອນ່ື ໆ. ກາຕົັ້ມນາັ້ ການສິ່ດສອນຮ່າຮຽນໃຊເັ້ ວລາກາງຄນື , ໄຕ້ຕັ ະກຽງນາ້ັ ມນັຼ , ເພາະໃຊແ້ັ ສງໄຟຮຸ່ງພຼດັ ຢ້າັ ນຍົນເຫຼັນ (ເພາະຕອນປີ 1966- 67-68 ຍນົ ກາຣາບ ມຼກັ ບິ່ນມາເຍອື ງຈ້ັອງເລອັື້ ຍໆ). ບາງມັ້ື ປະຊາຊົນບາງຄອບຄົວກອ່ດິ ເມ່ືອຍເຫງົານອນ, ຄສອນ ທງັຼ ສິດ່ ສອນ ທງັຼ ເປນັຼ ຫ່ວງວຽກບ້າັ ນ (ບດົ ເຝ່ກິ ຫຼັດ) ຂອງຕົນເອງ. 112

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດແຕດ່ ວັ້ ຍຄວາມອດຸ ສາຫະພະຍາຍາມຂອງນກັຼ ຮຽນຄ, ໜຽວແໜັນ້ ສກສາອົບຮມົ ແລະ ສ່ິດສອນປະຊາຊົນ, ຜ່ານ ການ ຮຽນ 6 ເດອື ນປະຊາຊົນອ່ານອອກຂຽນໄດັ້ບາງປະໂຫຍກ ສຼັ້ນໆ. ໝດົ ປີ 1966 ເສັງຼ ປະຈາປີ ປະຊາຊົນຮອ້ັ ່ານໜັຼງສືພ່ິມ ລາວຮັກຼ ຊາດ ແລະ ຂຽນທວາຍໄດັ້ 2-3 ແຖວ ແນນ່ ອນ ກບ່ທຼນັ ລຽ່ ນໄຫຕວົ ໜງັຼ ສືກບງ່ າມ ແລະ ບຊ່ ່ກື ັບຼ ແຖວປານໃດ. ໃນນີັ້ ນາຍຄໄມມະນວີ ນຼັ (ປະຊາຊົນເອ້ນັີ ວາ່ ນາຍຄບັາ້ ໄມ) ເປຼນັ ຜ້ກັ ວດ ບດົ ຂຽນທວາຍ, ບົດຂຽນທວາຍຂອງປະຊາຊົນ 4-5 ບົດ ຈຼັ່ງ ແມ່ນສັຼບສນົ ເລີຍປະຖ່້ັິມ 2 ບົດ, ແຕບ່ າດມາກວດຄືນເບ່ງິ ນາຍຄທອງຄນ ຄນົ ເມອື ງແອດ (ຮຽນສາຍທາມະຊາດ) ເປຼັນຜ້ັ ພາກພຽນສາມາທິເ່ ບງິ່ ລະອຽດ ແຕລ່ ະໂຕໃນບດົ ຂຽນທວາຍ ຂອງປະຊາຊົນ ຈ່ງຢືນຢນັຼ ວ່າຖກື ຕອັ້ ງ. ສະຫບຸ ປີ 1966 ໃນ ຄາດ ໝາຍວາງໄວ,້ັ ປະຊາຊົນບຼັນລຸການຮຽນເຖງິ່ 70%. ປີ 1967 ນຼກັ ຮຽນຄຊນ້ັຼ ກາງຊດຸ ທີ I ກັາ້ ວເຂ້າົັ ສປ່ ີສຸດ ທ້ັາຍ, ນຼັກຮຽນຄຊນຼັ້ ຕັົນ້ ກພວມກ້ັາວສປ່ ີສດຸ ທ້ັາຍ, ການຍງິ່ ທາ ລາຍທາງອາກາດກຮາ້ັ ຍແຮງທ່ີສດຸ ແຕພ່ າລະກິ່ດການຮຽນ 113

ການສອນປະຊາສກສາ ຍັຼງສບື ຕ່ດາເນີນ ຖເື ປນຼັ ມາດຖານ ອັຼນ ໜ່ງຂອງນັກຼ ຮຽນຄໃນການກະກຽມເສັຼງຈົບ. ພັ້ອມກນັຼ ນັຼນ້ ຄະນະສກສາສນກາງ, ໄດ້ັຈດຼັ ສງ່ົ ພະນກັຼ ງານ ພະແນກປະຊາບາລຸງ ເຊ່ິງແມ່ນທາ່ ນທອງສີ ອິ່ນ ທະພມົ (ຄົນເມອື ງປົວ) ເປນັຼ ຫົວໜາ້ັ ພະແນກ ໄປຈັຼດຕຼງ້ັ ຊັີ້ນາ ການສອນປະຊາສກສາຢບ່ ້າັ ນເອິນ່ , ບາັ້ ນເປີມ, ຕາແສງ ເມືອງ ປົວ, ເຂດພິເ່ ສດ. ຍອັ້ ນຄະນະສກສາສນກາງເປຼນັ ຜ້ັຊີນ້ັ າ ຈງ່ ໄດັດ້ າເນນີ ຢາ່ ງແຂງແຮງ ແລະ ອອກຂ່າວໂຄສະນາຫາຍຂ້ນັ ໄປທ່ົວເຂດປດົ ປອ່ ຍ, ມນີ ັຼກຊຽ່ ວຊານຈານວນໜ່ງໄປຊວ່ ຍ, ມີ ງບົ ປະມານ ເພື່ອການກິນ່ ຢ່ຕອບສະໜອງໃຫັໄ້ ປສິ່ດສອນ. ມີ ການຈຼັດຕ້ງຼັ ແໜນັ້ ໜາ, ມກີ ານຊັີ້ນາໃກຊັ້ ່ດິ , ເອນັ້ີ ວາ່ ມີແຜນການ, ມີ ແຜນງານ, ມຄີ ົນ ແລະ ມງີ ົບປະມານເລຼກັ ນອ້ັ ຍ. ທັາ້ ຍປີ 1968 ຕຕ່ ນ້ັົ ປີ 1969 ບ້າັ ນນາເຮັຍ້ , ນາຄາວ ໄດັ້ ປະກາດລົບລັາ້ ງຄວາມບຮ່ ັ້ໜຼງັ ສື, ໃນພ່ິທປີ ະກາດລບົ ລາັ້ ງ ຄວາມບ່ຮໜັ້ ັງຼ ສືຈັຼດຂນຢບ່ ັາ້ ນນາເຮັ້ຍ (ບັ້ານເຂັ້າົ ລ້ງັ , ບາ້ັ ນຢ່ ກາງປາ່ ) ມກີ ານເຕ້ັົາໂຮມປະຊາຊົນຢ່ 2 ບາັ້ ນ, ມີຄະນະ ອາ ນວຍການໂຮງຮຽນສັາ້ ງຄເຂັ້ົາຮ່ວມ, ມີຄະນະເຂດພ່ເິ ສດ ເຂົ້ັາ 114

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຮ່ວມເປັນຼ ສກຼັ ຂີພ່ຍິ ານ, ໄດມັ້ ີການອາ່ ນຈດົ ໝາຍຊົມເຊີຍ ຂອງ ສະເດັຼດເຈົັ້າສຸພານຸວົງ ສ່ງົ ປະຊາຊນົ ນາເຮ້ັຍ, ນາຄາວ ຖືວ່າ ເປຼນັ ການປະກາດລົບລ້ັາງ ຄວາມບຮ່ ັ້ໜຼັງສືຂອງປະຊາຊນົ ບາ້ັ ນ ນາເຮຍ້ັ , ນາຄາວ ຕາມເປົັ້າໝາຍຜໃັ້ ຫຍບ່ ຮ່ ໜ້ັ ງັຼ ສື ໝາຍຄວາມວາ່ ອາຍຸ 16 ປີ ຮອດ 50 ປ.ີ ຍັ້ອນວາ່ ຊາວໜຸມ່ ຍິ່ງ-ຊາຍຈານວນໜ່ ງບໄ່ ດັ້ເຂົາັ້ ໂຮງຮຽນ ເພາະວ່າຄອບຄວົ ທຸກຍາກ, ບ້ັານບ່ມີ ໂຮງຮຽນ, ຊັາ້ ພຼດັ ຖືກສງົ ຄາມທາງອາກາດໜກຼັ ໜວ່ ງ, ບ່ມີໂອ ກາດໄດັ້ເຂາົັ້ ໂຮງຮຽນ. ໃນຂະນະດຽວກັນຼ ປີ 1969 ຢບ່ ັາ້ ນເອິ່ນ, ບ້າັ ນເປມີ ກ ໄດັ້ມີພທ່ິ ປີ ະກາດລົບລັ້າງຄວາມບ່ຮໜັ້ ັງຼ ສືຢາ່ ງເປນັຼ ທາງການ, ມີ ຜ້ັແທນຂຼັ້ນສງຈາກສນກາງເຂົາັ້ ຮວ່ ມ, ປະຊາຊົນເຂັົ້າຮ່ວມຫາຍ, ຜັ້ແທນຈາກສານັຼກງານອັ້ອມຂ້ັາງສນກາງ ແລະ ແຂວງຫວົ ພນຼັ ເຂາ້ັົ ຮວ່ ມ, ມີການອອກຂາ່ ວໂຄສະນາກວ້າັ ງຂວາງ. ການ ປະກາດລົບລ້າັ ງຄວາມບ່ຮັ້ໜັງຼ ສື ເປຼັນການສະຫຸບຕລີ າຄາຕວົ ແບບ, ຖອດຖອນບດົ ຮຽນເພ່ືອເຜຍີ ແຜບ່ ດົ ຮຽນ, ການຈັດຼ ຕັງຼ້ ຊີັ້ ນາ, ການປຸກລະດົມ, ການຈດຼັ ວາງບຸກຄະລາກອນ ແລະ ບດົ ຮຽນອືນ່ ຈາກພດຕກິ່ າ. 115

ຈາກການສາເລັຼດລົບລາັ້ ງຄວາມບ່ຮ້ັໜັຼງສືຢ່ບ້າັ ນນາເຮັຍ້ , ນາຄາວ, ບາັ້ ນເອ່ນິ , ບາັ້ ນເປມີ ກໄດ້ັຂະຫຍາຍວຽກງານລບົ ລາັ້ ງ ຄວາມບ່ຮໜ້ັ ັງຼ ສໄື ປບັ້ານໂບ້ຍັ (ຫວັ້ ຍຮມົ ຫັວ້ ຍຮັງຼ ), ບາ້ັ ນສບົ ຮາວ ເມືອງຊຽງຄ້ັ (ປດຼັ ຈບຸ ຼັນແມນ່ ເມອື ງສົບເບາົ ), ແຂວງຫົວ ພນຼັ . ພອ້ັ ມກນັຼ ນັຼ້ນ, ຂະບວນຮາ່ ຮຽນປະຊາສກສາທ່ົວເຂດປົດ ປອ່ ຍ ກໄດ້ັຮັຼບການຊກຸ ຍັ້ຢາ່ ງແຂງແຮງ, ເຖິງ່ ວາ່ ໃຕຫ້ັ າ່ ລະເບີດ, ລກປືນຂອງສຼັດຕ ຍ່ິງທາລາຍດ່ນິ ແດນແຫງ່ ອ່ິດສະລະຢາ່ ງຮັາ້ ຍ ກາດ ເປຼັນເວລາ 10 ປີ (1964-1975) ປະຊາຊນົ ເຂັົ້າລງຸ້ັ ເຂົັາ້ ປາ່ , ເຂັົ້າຖັາ້ ທນົ ທຸກຕ່ການທາລາຍທາງອາກາດ, ທຼງັ ຕ່ສັ້, ເພີມ່ ພມຜະລດ່ິ ຜນົ , ທງັຼ ຮາ່ ຮຽນໜຼງັ ສື, ຈາກນ້ຼນັ ຫາຍແຂວງ, ຫາຍ ເມືອງ, ຫາຍຕາແສງ ແລະ ບັາ້ ນໄດ້ັຍົກລະດັຼບຂັ້ນຮຽນປະຊາ ສກສາ ຮອດຫອັ້ ງປະຖມົ 3. ອາດເວາົັ້ ໄດັ້ວາ່ : ການລົບລ້ັາງ ຄວາມບ່ຮໜັ້ ັຼງສື ແລະ ກ້ັາວຂັນ້ ສ່ຍກົ ລະດັຼບຮອດ ປ.2-ປ.3 ຂອງປະຊາຊນົ ຢ່ເຂດປົດປອ່ ຍ ຖືເປັຼນຜນົ ສາເລດັຼ ອັຼນໃຫຍທ່ ສີ່ ດຸ ໃນປະຫວຼັດສາດຂອງຊາດລາວ. ເຖ່ິງວາ່ ບາງທັ້ອງຖ່ນິ , ບາງ ແຂວງ, ບາງເມືອງ, ບາງຕາແສງ ຫື ບາງບາ້ັ ນ ພາຍຫຼງັ ປົດ ປອ່ ຍທົ່ວປະເທດແລວັ້ , ການລບົ ລັ້າງຄວາມບ່ຮ້ັໜັຼງສືບ່ໝນ້ັຼ ຄົງ, ຍຼັງມີລັຼກສະນະກັຼບຄນື ກືກໜຼງັ ສືຄເື ກົາ່ , ແຕ່ຄວາມໝາຍທາງ ດາ້ັ ນປະຫວຼັດສາດແມ່ນປະຊາຊົນເຂດປົດປ່ອຍໄດັ້ເປັຼນຜ້ັບຸກ 116

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດເບກີ ເສນັ້ຼ ທາງແຫງ່ ຄວາມສີວິ່ໄລຂັ້ຼນພ້ນັື ຖານ. ບັຼນດາແຂວງ ເຂດປົດປ່ອຍ ໄດັ້ທະຍອຍກຼັນປະກາດລົບລາ້ັ ງຄວາມບ່ຮໜັ້ ງຼັ ສື ກ່ອນການປົດປ່ອຍທ່ວົ ປະເທດ. V. ການສາ້ ງປຶ້ມຕໍາລາ, ການຄ້ນົ ຄວາ້ ຮຽບຮຽງ 1. ຄະນະສຶກສາສນູ ກາງໄດ້ຈັດຕ້ງັ ພະແນກຄ້ົນຄວ້າ, ຮຽບຮຽງ ເບັື້ອງຕນັົ້ ຕ້ັງຼ ຢ່ພແຄ (ນາໄກ)່ , ແຕ່ຕ່ມາຄະນະສກສາ ສນກາງໄດຍັ້ ້ັາຍມາຢ່ຖາ້ັ ຄວາຍ ຄະນະພະແນກຄັົ້ນຄວາ້ັ , ຮຽບຮຽງ ກໄດັ້ຍັ້າຍມາຢຖ່ ້ັາຄວາຍ ຢເ່ ບ້ັືອງຕາເວນຼັ ອອກເອີນ້ັ ວາ່ : ຖັ້າ ແສງອາລນຸ ເພາະເປນັຼ ຖ້ັາຕັ້ອງແສງຕາເວັຼນຕອນເຊາົັ້ ໄວກວ່າ ບອ່ ນອ່ນື ໃນຂອບເຂດຖ້ັາຄວາຍ, ຫວົ ໜັ້າພະແນກແມນ່ ທ່ານ ບຸນຍັ້ ຊມຸ ພນົ ພກັຼ ດີ, ເປຼນັ ຫວົ ໜາັ້ ຜທ້ັ າອິດ່ , ມີພະນກັຼ ງານ ທ່ີ ຊານານ ດັາ້ ນພາສາຫາຍທ່ານເປັຼນຮອງ ເຊນັ່ຼ : ລງສາລານ, ອັາ້ ຍມະຫາສີວອນ, ທາ່ ນອລຸ າ, ລງຄາບ່ ວງົ ດາລາ ແລະ ຜັ້ອື່ນໆ. ພາລະກດິ່ ການສກສາເຂດປດົ ປອ່ ຍ ບນັຼ ຫາທີ່ສາຄັຼນ ແລະ ຫຍງຸ້ັ ຍາກສມົ ຄວນແມນ່ ການຂຽນປັ້ມຕາລາການຮຽນ ການສອນ (ໝາຍຄວາມວາ່ : ປມ້ັ ຕາລາສດິ່ ສອນ ແລະ ປ້ັມ ແບບຮຽນ) ຊ້ນັຼ ຕາ່ ງໆ. ຫຼັກການໃຫຍໃ່ ນການຄນ້ັົ ຄວາ້ັ ຮຽບຮຽງ 117

ປັ້ມຫຼກັ ສດຕາລາ ແລະ ປ້ມັ ແບບຮຽນແມນ່ ໃຫ້ັມເີ ນ້ອັື ໃນຮກຼັ ຊາດ, ກາັ້ ວໜັາ້ ແລະ ມະຫາຊົນ, ແຕວ່ າ່ ປ້ັມແບບຮຽນເກົາ່ ທມີ່ ີ ຢ່, ບາງບດົ ມີລຼັກສະນະຍັ້ອງຍສັນຼ ລະເສີນປະເທດຊາດ, ເອກ ອາ້ັ ງມນເຊອັື້ ກຍຼງັ ສບື ຕ່ຮຼັກສາໄວັ້ ຫື ດດັຼ ແປງບາງເລກຼັ ນັ້ອຍ ຕົວຢາ່ ງ: ບົດກາບກອນຢ່ໃນປັ້ມແບບຮຽນຊັນ້ຼ ປະຖົມ: “ເມອື ງ ລາວ” ບດົ ທ່ອງຂນ້ັ ໃຈ. ປະເທດຂອ້ັ ຍຊ່ືວາ່ ເມອື ງລາວ ລວງກວາ້ັ ງຍາວ ສຸດຕາເຫືອອາ່ ນ ນ້າັ ຂອງຜາ່ ນ ໄຫຜ່າທາງກາງ <…> ປະເທດຊາດລາວໃຫຍ່ ໄພສານ ເຮົາລກຫານ ເກີດມາພາຍຊ້ັອຍ ບ່ເປຼນັ ຂອັ້ ຍ ໃຜແທໝັ້ ່ເຮົາ. ຄະນະຮຽບຮຽງຂອງສກສາສນກາງ ໄດັ້ຮບັຼ ການປຼັບປຸງ ມອບໝາຍ, ແບງ່ ງານ, ເພາະວາ່ ຊ້ນັຼ ປະຖມົ ຕອັ້ ງເອາົ ໃຈໃສປ່ ະ ກອບຮບແຕມ້ັ ເພືອ່ ໃຫັ້ເດກັຼ ນຼັກຮຽນຮບັຼ ຮັ້ງາ່ ຍ. ຜ້ັທຖ່ີ ກື ມອບໝາຍໃຫັ້ແຕງ່ ປ້ມັ ຫດຼັ ອ່ານຊນັ້ຼ ປະຖົມ ແລະ ວ່ິຊາສັຼງຄມົ ມີ ທາ່ ນສາລານ (ເມຍເພິ່ນແມນ່ ໄທບາ້ັ ນຄັ້, ຊຽງ ແມນ), ເພາະວາ່ ທາ່ ນສາລານ ມີຄວາມຖະໜດັຼ ການແຕ່ງບົດ ອາ່ ນສັນຼ້ ໆ, ປຽບທຽບ, ພອັ້ ມນນຼັ້ ເພ່ິນກຮພັ້ າສາຫວຽດນາມ, 118

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດສາມາດແປບາງເນ້ອືັ ໃນຈາກພາສາຫວຽດນາມ, ເພ່ນິ ທງຼັ ເປັຼນ ຄນົ ອີສານ (ໄທອີສານ ມາເຮຼັດການປະຕິວ່ ດັຼ ລາວ), ສະນຼ້ັນ, ເພ່ນິ ຈ່ງມຄີ ວາມຊານານການແຕງ່ ກາບກອນ. ຜັ້ໜງ່ ອ່ີິກແມ່ນ ທ່ານມະຫາສວີ ອນ (ເມຍຂອງເພ່ນິ ຄົນນ້າັ ອາ່ ງ, ເມອື ງວຽງໄຊ ແຂວງຫວົ ພນັຼ ) ເພນິ່ ເອງເປັຼນຜ້ັຂຽນເນືອ້ັ ໃນບົດອ່ານລະດັບຼ ປະຖມົ ທເ່ີ ປຼນັ ໜັ້າຈຼບັ ໃຈ. ນອກນຼນ້ັ ຍຼັງມີຫາຍຄນົ ປະກອບ ຂຽນບດົ ຕາ່ ງກນຼັ ສ່ວນຫາຍສມຸ ໃສບ່ ດົ : ປະເທດລາວ, ທວ່ິ ທດຼັ ທາມະຊາດ, ພຜາປ່າດງົ , ແມນ່ າ້ັ ລາເຊ, ທົງ່ ນາຕາກາັ້ , ນກົ ໜ ປ ປາ (ຊວີ ະນານາພນັຼ ); ຄວາມສາມັຼກຄີຊນົ ຊາດຊນົ ເຜ່າົ , ສ່ງົ ເສີມ ການອອກແຮງງານເພ່ີມພນຜະລິດ່ ຜົນ, ການທາມາຫາກນ່ິ ; ການຕ່ສ້ັຕ້ັານສັຼດຕ, ຍອ້ັ ງຍຜັນ້ າປະຕວ່ິ ຼັດ, ຍັ້ອງຍວລ່ິ ະຊົນແຫງ່ ຊາດ; ສງ່ົ ເສີມຄອາຈານ, ນຼັບຖືພແ່ ມຄ່ ບາອາຈານ, ຜອ້ັ າວຸໂສ. ສງົ່ ເສມີ ການດຸໝັນຼ່ ພາກພຽນຮ່າຮຽນ, ສົ່ງເສີມການຂຼບັ ລາ, ການຟອ້ັ ນ, ກາບກອນ, ນິ່ທານ ຯລຯ. ສວ່ ນຫາຍບດົ ອາ່ ນໃນ ຊ້ນຼັ ປະຖົມ ລັວ້ ນແຕມ່ ີຮບແຕມັ້ ປະກອບໃສ.່ ສາລັບຼ ວຊິ່ າທາມະຊາດ ກມີອາຈານຫາຍທາ່ ນ ເປນັຼ ຜັ້ ແຕງ່ ປັມ້ ຕາລາ ບດົ ສອນ ແລະ ແບບຮຽນ ເປນັຼ ຕັ້ນົ : ທາ່ ນຄາ ຜອງ ພຼັນວງົ ສາ, ທາ່ ນບຸນຍ້ັ ຊມຸ ພນົ ພັກຼ ດີ ແລະ ທ່ານອ່ນື ໆ 119

ສມົ ທົບກຼບັ ອາຈານຫວຽດນາມ ອາສາສະໝັກຼ ທສ່ີ ິດ່ ສອນ ວິ່ຊາ ວທ່ິ ະຍາສາດທາມະຊາດ. ບດົ ສອນ ປ້ມັ ຕາລາຄະນ່ດິ ສາດ, ເລຂາຄະນ່ິດ, ພດຊະ ຄະນ່ິດ ລ້ວັ ນແຕມ່ ີຮບແຕມັ້ ຕາມວິ່ຊາດງຼັ່ ກ່າວ, ເລກໂຈດກມີ ເນ້ືອັ ໃນຕດິ່ ພນຼັ ກບັຼ ການອອກແຮງງານ, ການແລກປຽ່ ນສ່ນິ ຄາ້ັ , ການສ້ັຮົບ ແລະ ອ່ືນໆ. ວ່ິຊາທາມະຊາດອນ່ື ໆ ກລວ້ັ ນແຕ່ມີ ເນັື້ອໃນໃໝ່ ທ່ີມລີ ຼັກສະນະຊາດ, ປະຊາຊົນ, ປະຕິວ່ ດຼັ ແລະ ວ່ິທະຍາສາດ. ໃນເມ່ອື ຮອດຂັ້ນຼ ມັຼດທະຍມົ , ອຸດົມ (ມດຼັ ທະຍມົ ຕອນ ປາຍ) ຫກັຼ ສດ, ຕາລາ ຫື ແບບຮຽນ ກໄດ້ັມີການປຼັບປຸງແຕ່ລະ ບົດທມ່ີ ເີ ນ້ັອື ໃນໃໝ່ ແຕວ່ າ່ ຮບພາບ, ຮບແຕ້ັມໃນປມັ້ ຕາລາຮຽນ ມໜີ ອ້ັ ຍທຽບໃສຊ່ ັຼນ້ ປະຖມົ . ສວ່ ນເນືັອ້ ໃນບົດສອນຂອງຄ ອາຈານ ມີລກັຼ ສະນະເລິ່ກເຊິ່ງກວ່າ ຕັ້ອງໃຊັຈ້ ນິ່ ຕະນາການສງ ກວາ່ . ພອ້ັ ມກຼນັ ນຼັນ້ , ວຊ່ິ າຊວີ ະສາດ ແລະ ເຄມສີ າດ ກຍ່ິງໃຊັ້ ຈິນ່ ຕະນາການ, ຮບພາບກມີລກຼັ ສະນະສງກວາ່ ເກາ່ົ , ບາງ ຕາລາ ແກບ້ັ ົດເຝ່ກິ ຫຼັດ (ວຽກບ້ັານ) ກໄດ້ັໃຊວ້ັ ່ິທສີ ົມທຽບທມ່ີ ີ ລຼກັ ສະນະເລິ່ກເຊງ່ິ ກວາ່ ເກົ່າ, ບນັຼ ຫາສາຄຼັນທສ່ີ ດຸ ແມນ່ ຄວາມ ເປນຼັ ລະບບົ ລະບຽບຂອງແຕ່ລະວ່ິຊາກ່ຽວກບັຼ ຫກັຼ ສດບົດສອນຂັ້ຼນ ມດັຼ ທະຍົມ ແລະ ອຸດົມ, ບົດສອນຂອງຄໃນໂຮງຮຽນສ້ັາງຄ 120

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດສວ່ ນຫາຍເປນັຼ ບົດຂອງຄແຕລ່ ະຄົນ, ແຕ່ລະວຊ່ິ າເປັນຼ ຜັ້ແຕງ່ ເອງ, ຈາກນຼນັ້ , ພະແນກຄົນັ້ ຄວາັ້ ຮຽບຮຽງ, ຈງ່ ໄດ້ັສຼັງລວມຮຽບ ຮຽງ ບຼັນນາທິ່ການ ໃຫເ້ັ ປຼັນລະບບົ ລະບຽບ. ສະເດຼັດເຈັ້ົາສຸພານວຸ ງົ 121

2. ບົດບາດສະເດັດເຈາ້ົ ສຸພານວຸ ົງ ແລະ ທານພູມີ່ ວົງ ວຈິ ິດ ໃນການຄົ້ນຄວາ້ ປັບປຸງພາສາລາວ ສະເດດຼັ ເຈົ້າັ ສຸພານຸວງົ , ທາ່ ນພມີ ວງົ ວຈິ່ ດ່ິ ແລະ ທາ່ ນ ຜັ້ນາອ່ືນໆ, ເຖິງ່ ວາ່ ວຽກງານ ຈະໃຫຍ່ຫວງ ແລະ ສບັຼ ສົນ ແຕ່ຍັຼງ ໄດເັ້ ອາົ ໃຈໃສ່ຕ່ວຽກງານ ສກສາ ໂດຍສະເພາະ ສະເດັຼດເຈັ້ົາສຸ ພານວຸ ົງ ໃນສະໄໝໂຕນອອກຈາກຄກຸ ໂພນເຄງັຼ ເພ່ນິ ຍງັຼ ໄດ້ັ ພະຍາຍາມເກຼັບທອັ້ ນເອົາ ເອກະສານທີສ່ າຄນຼັ ໄປສ່ເຂດທີ່ໝັຼນ້ ຊາເໜືອ (ຫວົ ພຼັນ). ໃນຊມຸ ປີ 60 ເພ່ິນໄດັ້ອຸທດ່ິ ສະຕິ່ປັນຼ ຍາ ຮຽບຮຽງປັມ້ ສັຼບພະນກຸ ມົ ວທ່ິ ະຍາສາດເປຼນັ ພາສາລາວໄດພັ້ ່ິມ ອອກນາໃຊ,້ັ ໄດແັ້ ປພາສາຕ່າງປະເທດເປນັຼ ພາສາລາວ ພອ້ັ ມ ນັ້ນຼ ກໄດ້ຊັ ັ້ີນາໜ່ວຍຄັົ້ນຄວາັ້ ຮຽບຮຽງ ຄະນະສກສາສນກາງໃນ ການປບຼັ ປຸງປະດດິ່ ເອກະສານໃໝ່ ເພ່ືອຮັຼບໃຊກັ້ ານສອນ ການ ຮຽນທຸກວຊິ່ າ ໂດຍສະເພາະແມ່ນວິ່ຊາທາມະຊາດ: ຟີຊິກ່ , ຄະນິດ່ ສາດ, ເຄມ,ີ ຊວີ ະສາດ; ວິຊ່ າສັງຼ ຄມົ : ປະຫວດັຼ ສາດ, ພມສາດ ແລະ ພາສາສາດອີກດັວ້ ຍ ຜົນງານເຫາົ່ ນັຼນ້ ໄດັຍ້ ືນຍງົ ຕະຫອດມາ. * ທາ່ ນພມີ ວົງວຈິ່ ດ່ິ ກາມະການກມົ ການເມອື ງ, ຄະນະ ປະຈາສນກາງແນວລາວຮັກຼ ຊາດ ຜັ້ຊນັີ້ າວຽກງານໂຄສະນາ 122

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດອບົ ຮມົ , ສກສາ ແລະ ວດຼັ ທະນະທາ (ຄອສວ) ໄດັ້ຂຽນປັ້ມ ໄວຍາກອນລາວ ເປັນຼ ບາດລຽ້ັ ວສາຄັນຼ ໃນປະຫວດຼັ ສາດ ໃນການ ການດົ ພ້ັືນຖານພາສາ, ອຼັກສອນລາວ ຕາມແບບໃໝ່ທເ່ີ ຂົ້ັາ ໃຈງ່າຍ, ບ່ເຫອື ຕວົ ຢາ່ ງ: ຂຽນວຽງຈັຼນ (ແຕກ່ ອ່ ນມີຕົວ ອຼັກສອນຕມ່ື ທນ-ວຽງຈັນຼ ທນ) ແຕຫ່ ກຼັ ການໃໝ່ ບ່ມີອຼັກສອນ ຫອັ້ ຍ ພອັ້ ມກນຼັ ນນັ້ຼ ກດຼັດແປງບ່ໃຫັ້ໃຊຕ້ັ ວົ ບ ເຟັ້ືອງ, ຕວົ ດ ເຟ້ັືອງ. ບນັຼ ຫາພນ້ັົ ເດ່ນັຼ ທີ່ທ່ານພມີ ວົງວິ່ຈ່ດິ ດັຼດແປງພາສາ ລາວ ບ່ໃຫັ້ເປັຼນຊອດກະຈາ ຈາກປະເທດໃກຄ້ັ ຽງ ໂດຍບ່ນາຕົວ ອກັຼ ສອນ ຣ ໂດຍທວົ່ ໄປ ຕົວຢ່າງ: ປະເທດໃກຄັ້ ຽງເວ້ົາັ ວາ່ : ຣຽນ , ໂຣງຣຽນ, ໂຣງແຣມ, ສຣັ້ ບົ , ຣຽບຣອັ້ ຍ ຯລຯ ພາສາລາວຄາວ ນນ້ັຼ ເປນຼັ ຊອດກະຈາ ເຊຼ່ັນ: ຂລຽນ, ໂລງລຽນ, ໂລງແລມ, ລຽບ ລັ້ອຍ, ສລ້ັ ົບ. ໃຫັ້ກາຍເປັຼນ: ຂຮຽນ,ໂຮງຮຽນ, ໂຮງແຮມ, ສຮັ້ ົບ, ຮຽບຮັ້ອຍ ຯລຯ... ໃນຊຸມປີຢ່ເຂດປົດປ່ອຍ ກໄດັ້ມີການສາມະ ນາ, ຖກົ ຖຽງກຼນັ ກວາ້ັ ງຂວາງສົມຄວນໃນຖຼັນແຖວພະນຼັກງານ, ທະຫານ, ຄອາຈານ, ນກັຼ ຮຽນ, ນັກຼ ສກສາ, ນັຼບທັຼງນຼັກສກສາລາ ວທຈີ່ າກຕາ່ ງປະເທດຢເ່ ຂດປດົ ປ່ອຍ. ຜ່ານການອະທິ່ບາຍຊີັ້ ແຈງຂອງ ທ່ານພມີ ວົງວ່ິຈ່ດິ ທີ່ບ່ໃຫໃັ້ ຊຕ້ັ ົວ ຣ ຍ້ອັ ນເຫດຜົນ: 123

ຫາຍຊນົ ຊາດ, ຫາຍປະເທດກບ່ໃຊຕ້ັ ວົ ຣ ແຕ່ກໃຊຕັ້ ົວອຼັກສອນ ຕົວ ລ (L) ແທນ. ດາ້ັ ນສອງໃຊຕ້ັ ວົ ຣ ເພື່ອໃຫຖັ້ ືກກັຼບພາສາ ຕາ່ ງປະເທດ ແຕກ່ ບ່ສາມາດເປນັຼ ໄປໄດັ້ ເຊຼັນ່ : ຕວົ ອກິ່ ຊ, ຕົວ ແອດຊ, ຕົວໄອ, ຕົວວາຍ, ຕົວເອຼດັ ສ ຯລຯ (X, S, Y, H) ຕົວອຼັກສອນລາວກບ່ມີຄບົ ຕາມສາກນົ . ພາສາລັດຼ ເຊຍ ເຖິງ່ ວາ່ ເປນັຼ ພາສາມໄີ ວຍາກອນຄົບຖ້ັວນລະອຽດ ແລະ ສຼັບສນົ ກຂາດ ຕົວເອດັຼ ສ (H) ເຂາົ ໃຊຕ້ັ ວົ ອກຼັ ສອນອື່ນແທນ ໃຊຕັ້ ົວຄາ (X) ຫື ຕວົ ແກ (Г) ແທນ ເຊນ່ັຼ : ວ່ິລະຊນົ (ເກໂຣຍ, Герой ) ຫື ຮາ່ ໂນ້ັຍ ກໃຊຕັ້ ວົ ຄາ X ແທນ (Ханой). ພອັ້ ມກັຼນນັນຼ້ , ພາສາ ຕ່າງປະເທດກບ່ສາມາດມຕີ ົວອຼັກສອນ ແທນພາສາລາວ ໄດ້ັ ຄື ກນັຼ ເຊັຼນ: ພາສາລາວມຕີ ວົ ສ, ຊ, ຫ, ຮ, ຜ, ພ, ຝ, ຟ, ທ, ຖ. ອັກຼ ສອນປະສມົ ມີຕົວ ໜ, ໝ, ຫງ, ຫຍ... 124

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດເພິ່ນໄດ້ວາງຫັກຼ ການຂຽນບດົ ກະວຕີ ່າິ ງໆ ກາບກອນ, ໂຄງ, ສານ, ຫັກຼ ການສາຜັດຼ ສະຫະ, ສາຜັຼດພະຍຼນັ ຊະນະ, ກອນຂຼັບ ກອນລາກ້ຽວສາວກຽ້ ວບ່າິ ວ, ກອນຊອ້ ນເລັບຼ ແລະ ອິ່ນໆ. - ເພິ່ນຍຼັງໄດ້ວາງຫກຼັ ການໄວຍາກອນລາວ, ວທຂີ ຽນຕົວ ໜັຼງສລາວໃຫ້ຖກ, ການໃຊ້ພະຍັນຼ ຊະນະ, ໃຊວ້ ຼັນນະຍດຸ , ພາສາປາລີ, ເຄອ່ິ ງໝາຍວກັຼ , ຄາຕ,່ິ ການໃຊຕ້ ວົ ຮ ແລະ ຕົວ ລ ເປຼັນຕ້ນົ . ໃນປັຼດຈບຸ ຼັນ, ນຼບັ ແຕິ່ມນີ ະໂຍບາຍປະຕຮູບການສຶກສາ, ນຼກັ ວທະຍາສາດ, ນຼັກພາສາສາດ, ຄອູ າຈານ ແລະ ຜູ້ຊ່ິຽວຊານ ດ້ານພາສາ ໄດ້ສາມະນາດ້ານພາສາລາວ ບນຼັ ຫາພາສາສບຼັ , ຕົວອັຼກສອນ, ໄວຍາກອນ ແລະ ອ່ນິ ໆ ບ່ິມີບນຼັ ຫາຫຍັງຼ ມີແຕໄິ່ ດ້ ຄນ້ົ ຄວາ້ ຖົກຖຽງກຼັນຫາຍໂຕ ຣ (r) ຈະໃຊ້ ຫ ຈະປະເລີຍ. ຜ່າິ ນ ການສານາວທະຍາສາດຫາຍຄ້ັງຼ ແລວ້ , ສະພາວທະຍາສາດ ສຼັງຄົມ ໄດ້ການດົ ການໃຊໂ້ ຕ ຣ (r) ສາມາດນາໃຊໃ້ ນ 3 ກລະນີ ເທາິ່ົ ນນ້ັຼ ໜຶ່ງ: ນາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນຄາສັບຼ ວທະຍາສາດ, ສອງ: ໃຊ້ສາລຼັບ ຄາສບຼັ ທມ່ີິ ີເຄ້ົາມາຈາກພາສາຕ່ິາງປະເທດ, ສາມ: ໃຊໃ້ ນຄາສບັຼ ພາສາຊົນເຜິ່ົາ, ໂດຍສະເພາະຊົນເຜົິ່າ: ກມຶ ມລຸ າວ. ໝາຍ 125

ຄວາມວາິ່ : ຫກັຼ ພາສາລາວ ແລະ ໄວຍາກອນລາວ ທທີິ່ າິ່ ນ ພູມີ ວງົ ວຈດ ຄ້ນົ ຄວ້າຮຽບຮຽງ ແລະ ເຜຍີ ແຜມິ່ ານນັ້ຼ ເປນຼັ ພນ້ ຖານ ໃຫ້ແກິ່ການສກຶ ສາໃໝຈິ່ ນົ ມາຮອດປດັຼ ຈບຸ ນັຼ . 3. ທາ້ ຍຊມຸ ປີ 60 (ສະຕະວຼດັ XX) ສູນກາງໄດ້ແຕ່ິງຕ້ັຼງ ຄະນະຄົ້ນຄວ້າພາສາລາວໜິຶງ່ ຄະນະຂ້ຶນ ໂດຍມີ ທ່າິ ນເຈາົ້ ສກຸ ວງົ ສກຼັ , ທ່າິ ນມະຫາ ຄາພຼັນ ວລະຈດ, ປະກອບດ້ວຍຄະນະ ວຊາການ: ທ່າິ ນອດຸ ມົ ສີຈະເລນີ , ບວົ ແກ້ວ ຈະເລນີ ລຼງັ ສີ, ທອງ ລຸນ ສີສຸລດ, ທິອ່ ນແກວ້ ພມົ ມະຫາໄຊ ຯລຯ ໄປຄ້ົນຄວາ້ ຢູ່ິຮິາ່ ໂນຍ້ ກິ່ຽວກັບຼ ວັຼນນະຄະດີລາວ, ວັນຼ ນະກາ, ປະຫວດັຼ ສາດ, ພມູ ສາດ, ວທະຍາສາດທາມະຊາດ ຈານວນໜ່ິຶງ ໂດຍສມົ ທບົ ກຼັບ ຊິ່ຽວຊານຫວຽດນາມ ສາ້ ງເອກະສານເປັຼນພາສາລາວ, ບຼັນດາ ເອກະສານເຫ່ົິານຼ້ນັ ໄດຮ້ ບຼັ ການປຼບັ ປງຸ ແລະ ອະທບາຍ, ສັຼນນຖານຄນໃໝ່ິຕາມທຼັດສະນະວທະຍາສາດ ແລະ ປະຕວດຼັ ຂອງພກັຼ . ຕົວຢິາ່ ງ ໜ່ງຶ : ກິ່ຽວກຼັບປະຫວັດຼ ສາດລາວ ໂດຍອງີ ໃສ່ິ ປມ້ຶ ພງົ ສາວະດານຂອງ ມະຫາສີລາ ວລະວົງ ແຕໄ່ິ ດ້ດດັຼ ແປງ ບາງບິ່ອນເຊິ່ນຼັ : ຕາມປມ້ຶ ພງົ ສະວະດານໄດ້ເວົ້າເຖງຕົ້ນກາເນດີ ຂອງຄົນລາວ ແມນິ່ ມາຈາກສາຍພອູ ຼັນໄຕທຢີິ່ ິູ່ຊາຍແດນເອລີ ບົ - ອາຊີ ແຕ່ິບ່ິກິາ່ ວເຖງຄນົ ລາວທເິ່ີ ຄີຍຢູ່ິຜນດນລາວແຫິງ່ ນ້ີມາ ຫາຍພນັຼ ປີ ຄະນະຄົ້ນຄວ້າໄດ້ອີງໃສຫ່ິ ກັຼ ຖານ ວັຼດຖຸພນັຼ ດ້ວຍຫນີ , 126

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດດ້ວຍທອງ, ດ້ວຍເຫກັຼ ທຄ່ິີ ົນ້ ພບົ ຢິູ່ຖາ້ ຫາຍແຫ່ິງ ຈິຶງ່ ພສດູ ແລະ ຢນຢຼັນວາ່ິ : ຄົນລາວຢູ່ິຜນແຜ່ນິ ດນແຫງ່ິ ນ້ີມາຫາຍພນັຼ ປີ, ເປຼັນ ຊາດທາມະຫາກນປົກປຼັກຮັຼກສາ ແລະ ສາ້ ງສາຜນແຜິ່ນດນນ້ີ ມາແຕດິ່ ຶກດາບນັຼ . ສອງ: ກ່ຽິ ວກບັຼ ທະຫານລາວລ້ານຊາ້ ງສະໄໝ ເຈົາ້ ອະນຸວົງ ເສຍໄຊໃຫແ້ ກິ່ທະຫານສະຫຍາມ, ປມຶ້ ພົງສະວະ ການໄດ້ກ່າິ ວໄວ້ວາິ່ : ສາເຫດພາໃຫ້ທະຫານລາວລາ້ ນຊ້າງ ເຈາົ້ ອະນຸວງົ ປະລາໄຊຍ້ອນນາງໂມເອົາຜູ້ສາວ (ນາລ)ີ , ເອົາເຫາົ້ (ສຸລາ) ມາເກອເບ່ິອເມາົ , ມານອນນາກອງທຼບັ ລາວລາ້ ນຊ້າງ ເຮດຼັ ໃຫ້ທະຫານອດເມອິ່ ຍ ເມາົ ເຫາົ້ ຈຶງ່ິ ປະລາໄຊ. ຄະນະ ຄົ້ນຄວາ້ ເຫັນຼ ວາ່ິ ເປນັຼ ຂ້ມນູ ບ່ິຊັຼດເຈນ: ຂາດວທະຍາສາດ, ມີ ລັກຼ ສະນະໝິນ່ ປະໝາດ ທະຫານລາວ ສະນຼ້ັນ ຈງຶິ່ ໄດ້ດັຼດແປງ ເນອ້ ໃນຄນໃໝ່ິ ໃຫ້ມີວທະຍາສາດ, ສັຼດຈະທາ ແລະ ຖກຄວາມ ຈງໃຈປະຫວດຼັ ສາດ. ສາເຫດການປະລາໄຊໃນການກອບກູ້ອດ ສະລະພາບດນແດນອະນາຈກຼັ ລາ້ ນຊ້າງ ສະໄໝເຈາ້ົ ອະນຸວົງ: ສາເຫດທໜີ ່ຶງ: ຍອ້ ນເຈາ້ົ ສກຼັ ດນາພາຍໃນອານາຈຼັກລາ້ ນ ຊ້າງບ່ິສາມກັຼ ຄີກຼນັ , ໄດແ້ ບງິ່ ອອກເປຼັນ 3 ອານາຈຼກັ : ອານາຈຼກັ ລ້ານຊ້າງວຽງຈັນຼ , ອານາຈຼກັ ລາ້ ນຊ້າງຫວງພະບາງ, ອານາຈັຼກ ລ້ານຊ້າງຈາປາສັຼກ, ໃຜກຕຼງ້ັ ຕົວເປັຼນເອກະລາດ, ຍາດເອົາ ປະຊາຊົນໄປຕາມຕົນເອງ, ສອງອານາຈັຼກຫວງພະບາງ ແລະ 127

ຈາປາສຼກັ ບິ່ສະໜບັຼ ສະໜນູ ຊ່ິວຍເຫອອານາຈຼັກວຽງຈຼັນ (ເຈາົ້ ອະນວຸ ງົ ) ກອບກູເ້ ອກະລາດ, ສະນນັ້ຼ ຈ່ິຶງບ່ິມີກາລັຼງແຮງຕິ່ສູ້. ສາເຫດທສີ ອງ: ຍ້ອນການຊິ່ງັຼ ຊາກາລຼງັ ຫດຸ ໂຕນກຼນັ ໃນ ເວລານນ້ຼັ , ທະຫານລາ້ ນຊ້າງເຈາົ້ ອະນຸວົງມີ 70.000 ກວາ່ິ (ເຈຼັດໝິນ່ ກວ່າິ ) ແຕທ່ິ ະຫານສະຫຍາມມເີ ຖງ 700.000 (ເຈຼັດ ແສນຄົນ). ດາ້ ນປະກອບອາວຸດ ທະຫານລາ້ ນຊ້າງເຈ້ົາອະນຸວງົ ສ່ິວນຫາຍແມນ່ິ ງາ້ ວ, ຫອກ, ມດີ , ໄມ້ແຫມ ແລະ ປນແກບຼັ ໜ້ ອຍໜງຶິ່ , ພາຫະນະແມນ່ິ ງວົ , ຄວາຍ, ຊາ້ ງ, ມາ້ , ແຕກ່ິ ອງທບັຼ ສະຫຍາມ ນອກຈາກສງິ່ ທທິີ່ ະຫານລາ້ ນຊາ້ ງມແີ ລວ້ , ສະຫຍາມ ຍງັຼ ມີປນເຫຼັກຍາວ, ປນໃຫຍ່ິ ແລະ ລດົ ທສີ່ິ ະຫຍາມມກີ ານ ພວົ ພນັຼ ຊ-້ ຂາຍກບຼັ ອັຼງກດ ແລະ ຕາເວຼນັ ຕົກ. ພອ້ ມກັຼນນັ້ຼນ, ໃນເວລາສະຫຍາມຕີກບັຼ ເສກພະມ້າ, ທະຫານລ້ານຊ້າງອະນຸວງົ ໄດ້ຖກເກນໄປຊິ່ວຍສະຫຍາມຕີກັບຼ ເສກພະມາ້ ເຮຼັດໃຫ້ທະຫານລາ້ ນຊ້າງອດເມິ່ອຍ ເສຍຫາຍ ຫາຍ (ທະຫານລ້ານຊ້າງຕອ້ ງໄປຊິວ່ ຍ ຍ້ອນລາ້ ນຊ້າງເປນັຼ ເມອງສິວ່ ຍຂອງສະຫຍາມ). ໃນຂະນະດຽວກັຼນ, ທະຫານ ສະຫຍາມໄດ້ຮຼັບການທະນຸບາລງຸ ຮັຼກສາກາລງຼັ . 128

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດສາມ: ກ່ຽິ ວກັຼບກລະນີເຈ້ົາອະນຸວງົ ຖກຈຼັບ ສົ່ິງໃຫ້ສະຫຍາມ ຕາມປມຶ້ ພົງສາວະດານຂອງ ມະຫາສລີ າ ວລະວງົ ໄດ້ກິາ່ ວວິ່າ ທະຫານສະຫຍາມບກຸ ຕີ ທາລາຍເຜົາຜານນະຄອນວຽງຈນັຼ ຄງຼ້ັ ທີ 2, ເຈາ້ົ ອະນວຸ ງົ ໄດພ້ າພນົ ທະຫານ ແລະ ລາຊະວົງໂຕນອອກ ຈາກນະຄອນວຽງຈັນຼ ໄປທດຕາເວນຼັ ອອກສຽິ່ ງເໜອ ເພິ່ອໄປຫາ ຫວຽດນາມ ຂການຊິວ່ ຍເຫອມາຕີສະຫຍາມຄນ ແຕຖິ່ ກເຈ້ົາ ນອ້ ຍເມອງພວນຈບັຼ ແລ້ວສົ່ງິ ໃຫ້ສະຫຍາມ. ນີ້! ເປຼນັ ຂ້ມນູ ບ່ິຈະແຈ້ງ ເພາະວິາ່ ຂ້ມນູ ສ່ິວນຫາຍຂອງ ມະຫາ ສີລາ ວລະວງົ ເອົາຕາມຂມ້ ູນຈາກປະເທດໄທ ເປນັຼ ການພກປນ້ ບດເປອນຄວາມຈງ ແລະ ແບ່ິງແຍກຄວາມ ສາມຼກັ ຄີ ເພາະວິາ່ ເຈາົ້ ນ້ອຍເມອງພວນ ແມ່ິນລູກເຂີຍຂອງເຈ້າົ ອະນຸວງົ ມນັຼ ຍາກຈະເປຼັນໄປໄດ້ ລກູ ເຂີຍຈະຫັຼກຫງຼັ ທາລາຍພ່ິ ເຖ້າົ (ພເິ່ ມຍ) ຂອງຕນົ . ຄະນະຄົ້ນຄວ້າໄດ້ຢັຼ້ງຢນຕາມຂ້ມນູ ວທະຍາສາດ: ເຈົາ້ ອະນຸວົງ ພ້ອມລາຊະວງົ ອອກຈາກນະຄອນ ວຽງຈັນຼ ໄປສູຕິ່ າເວນັຼ ອອກ, ຜ່າິ ນເມອງຈັ້ງຼ (ເມອງອະນຸວງົ ແຂວງໄຊສົມບູນປດັຼ ຈຸບັຼນ) ໄປຮອດໃກກ້ ັຼບຊາຍແດນຊຽງຂວາງ ຕິໃ່ ສແິ່ ຂວງຫວງພະບາງ; ນັກຼ ສບສະຫຍາມສມົ ທບົ ກັຼນປດລ້ອມ ແລະ ຈບັຼ ເຈົາ້ ອະນຸວົງ ພ້ອມຄອບຄົວ ວງົ ສານຸວງົ ສງິ່ົ ໃຫ້ ສະຫຍາມ. 129

ກຽິ່ ວກບັຼ ວນຼັ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງລາວ ກໄດ້ອະທບາຍໃນ ຄວາມໝາຍເລກຂອງເລອ່ິ ງຕາມເນອ້ ໃນໃໝິ່ ຕົວຢ່ິາງ: ເລິອ່ ງ ນທານ “ໝາກນາ້ ເຕົ້າປງຸ ” ເນອ້ ໃນທອີ່ິ ະທບາຍໃນເມິ່ອກິອ່ ນ ມີ ລກຼັ ສະນະງົມງວາຍ. ແຕ່ິໄດ້ອະທບາຍຄວາມໝາຍເລກ ຢູບິ່ ິ່ອນ ວາ່ິ : ເຫກັຼ ຊີ (ເຫກັຼ ແຫມ ເຜາົ ໄຟຈນົ ແດງ) ແທງໝາກນ້າເຕາົ້ ປຸງ ຄງັຼ້ ທີ 1 ຄົນຫງ່ິຼັ ໄຫອອກມາເປນັຼ ເນ້ອໜຼັງດາ ຍອ້ ນຮ້ອນ (ແມິນ່ ຄົນກມຶ ມ)ຸ , ແທງເທິ່ອທີ 2 ເຫັກຼ ຊອີ າ່ິ ວເຢຼັນແດແ່ິ ລ້ວ, ຄົນຫງຼ່ິັ ໄຫ ອອກມາ ເປັນຼ ເນ້ອໃນໜັງຼ ອາິ່ ວຂາວແດ່ິ (ແມນ່ິ ຊົນເຜາົິ່ ລາວ), ເຫຼັກຊີແທງເທອ່ິ ທີ 3 ເຫກຼັ ຊີເຢນຼັ ໝດົ ແລວ້ ຄນົ ຫິງັ່ຼ ໄຫອອກມາເປັນຼ ເນ້ອຂາວໆ ນ້ັນຼ ແມ່ິນລາວສູງ (ເຜາົິ່ ມງ້ົ ). ສະນຼນ້ັ , ຈຶິ່ງມຄີ ວາມໝາຍ ວາ່ິ : 3 ຊນົ ຊາດຊນົ ເຜາ່ົິ ລວ້ ນແຕິ່ອອກມາຈາກຜນແຜ່ິນດນແມ່ິ ດຽວກຼັນ, ກນນມົ ແມດິ່ ຽວກັຼນ ໝາກນ້າເຕາ້ົ ມີ 2 ຄວາມໝາຍ: ໝາຍເຖງນມົ ແມ່ິ ແລະ ໝາຍເຖງອທຸ ອນດຽວກນັຼ (ແຜ່ນິ ດນ ດຽວກນັຼ ) ສະນັ້ຼນ ເປຼນັ 3 ອາ້ ຍນ້ອງຮ່ວິ ມອຸທອນດຽວກນັຼ , ຕອ້ ງ ສາມກຼັ ຄີຮກຼັ ແພງກັນຼ . ນອກນ້ັນຼ ມີເລິ່ອງນທານອນ່ິ ໆ ໄດ້ມກີ ານ ອະທບາຍຄນຸ ຄາິ່ ເລກທາງດາ້ ນວຼັນນະຄະດຢີ ່ິາງວທະຍາສາດ, ຖກກບຼັ ທຼດັ ສະນະວນຼັ ນະກາປະຕວຼັດ. ກ່ຽິ ວກຼັບວທະຍາສາດທາມະຊາດ, ກ່ິອນນຼັ້ນໃຊຕ້ າມ ພາສາຕາິ່ ງປະເທດ ແຕພິ່ າຍຫຼັງຄະນະຄົນ້ ຄວ້າເຮດຼັ ວຽກຫາຍປີ 130

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຈຶງິ່ ໃຊພ້ າສາລາວ ໃນວຊາຄະນດສາດ, ພດຶ ຊະຄະນດ, ເລຂາຄະນດ, ຊວີ ະສາດ ຕວົ ຢິ່າງ ຄວາມລາວໃຊໃ້ ໝ:່ິ ມມູ , ໄຕ ມມູ , ພະຫໄຸ ຕ, ຄາສັບຼ : ວວັດຼ ທະນາການ, ໂມເລກນູ , ວສະວະກາ, ກາມະວທ,ີ ຈລຸ ະຊບີ , ຈຸລນຊີ ແລະ ຈຸລງັຼ ຯລຯ ໄດ້ຮຼັບການ ຄົ້ນຄວາ້ ແລະ ປະກາດໃຊ້ຢູ່ິເຂດປດົ ປອິ່ ຍ. ວຊາພມູ ສາດກມີຄາສຼັບລາວໃໝຫິ່ າຍຄາເຊັິ່ຼນ: ລົມລ່ິວງ ລະດ,ູ ແຫມເກາະ, ທະເລສາບ, ອ່າິ ງ (ໂລິງ່ )ນ້າຂອງ ແລະ ອນ່ິ ໆ. ອນັຼ ພເສດໄດ້ມີການຈັຼດພມສແີ ຜນທກ່ີິ ານປົກຄອງຂອງ ລາວ ແຜນທີິ່ 3 ປະເທດລາວ, ຫວຽດນາມ, ກາປເູ ຈຍ ແລະ ແຜນທໂີ່ິ ລກເປນັຼ ພາສາລາວ ຄັ້ຼງທາອດຢູເ່ິ ຂດປົດປິ່ອຍ, ປີ 1969 ທິ່ານທອງລນຸ ສີສຸລດ ເປັຼນຜູ້ເຜີຍແຜ່ິແນະນາແຜນທິີ່ ລາວ ແລະ ແຜນທໂີ່ິ ລກຄຼັ້ງທາອດ ຢູ່ິໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູ (ຖ້າ ຄວາຍ). * ແຕິ່ວ່ິາຄວາມຫຍງຸ້ ຍາກໃນການຄົນ້ ຄວາ້ ຮຽບຮຽງ ແລະ ຈັຼດພມພາສາລາວເວລານຼັ້ນ: ພາຫະນະການພມ ຍຼັງຫາ້ ຫງຼັ , ພມສີຢູ່ິລາວບ່ິທຼັນມີ ຕອ້ ງໄປພມຢິູ່ຫວຽດນາມ ແຕິ່ກຫຍງຸ້ ຍາກ, ເຈຍ້ ພມສ່ວິ ນຫາຍເປນຼັ ເຈ້ຍເຟອງ, ນ້າເມກຂຽນ ແມນ່ິ ນາ້ ເມກກວລອງ ດ້ວຍປາກກາຊຶມ (ບ່ິທຼນັ ມີບກ), ກ້ອງຖິ່າຍຮບູ 131

ບິ່ທຼັນມ,ີ ການພມໃຊຈ້ ກຼັ ຕີພມ, ໃຊເ້ ຈ້ຍໂປເລຍ, ເຈຍ້ ກາກບອນ ແລະ ຣູຍບງຼັ , ຖ້າຈະພມຫາຍໃຊຈ້ ຼັກໂຣນຽວ ໂດຍໃຊມ້ ແກວ່ງິ , ການຈົດຈາບັນຼ ທກຶ ບິ່ທຼັນມອີ ຸປະກອນອຼດັ ສຽງ ຫ ຟມຮູບ. ສະ ນ້ັຼນ, ເອກະສານຫາຍອຼນັ ຮກັຼ ສາມຽ້ ນໄວ້ໃນຖ້າ, ອາກາດຊຸມ່ິ , ຖກໂດກ, ອອກໂໝກ ແລະ ຖກໂຕມົດໂຕປວກ ແລະ ໜູ ທາລາຍ. ດິ່ຼັງນນັ້ຼ ຈິ່ຶງເສຍຫາຍໄປຫາຍສະບັຼບ. VI. ວຽກງານການສກສາກບັ ຊນົ ຊາດຊົນເຜາຶ່ົ ນະໂຍບາຍຊນົ ຊາດ ຊນົ ເຜິາ່ົ ເປັຼນນະໂຍບາຍ ຍຸດທະສາດ ສະເໝີຕນົ້ ສະເໝີປາຍຂອງພັຼກເຮົາ ນະໂຍບາຍໃຫຍິຕ່ ິ່ຊນົ ຊາດ (ຊນົ ເຜົິາ່ ) ມີການການດົ ບຼນັ ຫາພນ້ ຖານດ່ິັຼງນ້ີ: ໜງຶິ່ : ແມນ່ິ ປຼບັ ປຸງ, ຮຼັດແໜນ້ ຄວາມສາມຼັກຄທີ ກຸ ຊາດ ຊນົ ເຜ່ິາົ ທ່ົິວປະເທດ (ບິພ່ ຽງ ແຕ່ິເຂດປດົ ປອ່ິ ຍ); ສອງ: ເຄາົ ລບົ ສດສະເໝພີ າບຕິທ່ ຸກໆຊນົ ຊາດ, ບ່ວິ ່ິານອ້ ຍ ຫ ໃຫຍ່ິ, ບມິ່ ີການຈາແນກ, ຖຕາ່ິ -ຖສງູ , ບ່ໝິ ິ່ ນປະໝາດຕ່ກິ ຼັນ; ສາມ: ທກຸ ໆ ຊນົ ຊາດຊນົ ເຜາ່ິົ ມຈີ ດໃຈ ເອ້ອເຟ້ອ, ຊິວ່ ຍເຫອເກອ້ ກນູ ເຊິ່ງກັນຼ ແລະ ກັຼນທຸກດ້ານ; ສິ່ີ: ມີ ການດາລົງຊວີ ດແບບເຈອຈານ ໃນຊຸມຊົນດຽວກຼັນ, ເຈອຈານ ດ້ານວຼັດທະນະທາ, ຮີດຄອງປະເພນີ, ເຈອຈານໃນການສົມລົດ ແຕິ່ງງານ; ຫາ້ : ພດຼັ ທະນາເສດຖະກດ, ວັຼດທະນະທາ, ສັຼງຄົມ 132

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດໃຫ້ຫຍັຼບມ່ິກຼັນເຂາົ້ ເທອ່ິ ລະກາ້ ວ; ຫກົ : ອະນຸລຼກັ ຮັຼກສາ ວດັຼ ທະນະທາ ຮດີ ຄອງປະເພນີທີິດ່ ີງາມຂອງຊນົ ຊາດ (ຊົນເຜາ່ົິ ) ທງັຼ ຮຼບັ ເອົາສ່ງິ ຍອດຍ່ງິ ວດັຼ ທະນະທາ ຮີດຄອງປະເພນທີ ເ່ິີ ປນັຼ ສ່ິງ ຍອດຍິງ່ ລວມຂອງໝົດຊາດ; ເຈຼັດ: ກສິ່ າ້ ງພະນັກຼ ງານຊົນຊາດ (ຊົນເຜ່ິົາ) ຕາິ່ ງໆ ທຸກໆຂະແໜງການ, ດ້ານການເມອງ, ເສດຖະກດ, ວດັຼ ທະນະທາ, ສງັຼ ຄມົ , ກົດໝາຍ, ຕິ່າງປະເທດຢູິ່ ທຸກລະດຼບັ , ທຸກອົງການ ແລະ ທອ້ ງຖິນ່ ຕ່ິາງໆ; ແປດ: ຢຶດໝັ້ນຼ ທດັຼ ສະນະຊນົ ຊາດ (ຊນົ ເຜິົ່າ) ແມນ່ິ ອາ້ ຍນອ້ ງໃນ ຄອບຄວົ ໃຫຍ່ິ ວງົ ຄະນະຍາດແຫງິ່ ຊາດ, ຕາ້ ນກົນອຸບາຍແບ່ງິ ແຍກຄວາມ ສາມກຼັ ຄີປອງດອງ ເປນັຼ ປກຶ ແຜນ່ິ ທີິອ່ ດທກາລຼງັ ປລະປຼັກ ທີມິ່ ີຕິ່ ຊົນຊາດ (ຊົນເຜາິົ່ ) ລາວ ຕ້ັຼງແຕກ່ິ ິອ່ ນເຖງປຼັດຈຸບັນຼ ; ເກາົ້ : ສາມກຼັ ຄີ, ດງຶ ດູດ ຊນົ ຊາດ (ຊົນເຜົິ່າ) ລາວ ທີ່ດິ າລງົ ຊວີ ດຢູ່ິ ຕິາ່ ງປະເທດ ອວາິ່ ຍໜາ້ ມາສ່ປິູ ະເທດຊາດ ແຜນິ່ ດນແມເ່ິ ກີດ ເພ່ິອພັດຼ ທະນາ ແລະ ດາລົງ ຊວີ ດສນຼັ ຕສຸກ. ໂດຍປະຕບດັຼ ນະໂຍບາຍພ້ນຖານຕ່ຊິ ົນຊາດ (ຊົນເຜາົ່ິ ) ດງຼິັ່ ກາ່ິ ວ ພາຍໃຕ້ການນາຂອງສູນກາງພກຼັ ແລະ ສນູ ກາງແນວ, ຄະນະສຶກສາສູນກາງໄດຜ້ ັຼນຂະຫຍາຍມະຕຂອງສນູ ກາງ, ການ ໂອລ້ ມົ ແນະນາຂອງຜູ້ນາ ໄດຈ້ ັດຼ ຕ້ງຼັ ປະຕບຼດັ ດວ້ ຍຫາຍຮູບການ ໃນດ້ານການສກຶ ສາ: 133

1. ໄດ້ການົດຈະແຈ້ງເປາົ້ ໝາຍນກຼັ ຮຽນ ນຼກັ ສກຶ ສາທຸກຊັ້ນຼ ແລະ ສາ້ ງຄູ ຕ້ອງຖບລູ ມະສດ ໃຫ້ຊົນຊາດ (ຊນົ ເຜ່ົິາ) ເທ່ົິາທຈີ່ິ ະ ໃຫ້ຫາຍຍິ່ງຂຶນ້ . ສະນນຼັ້ , ໃນຕວົ ຈງຢ່ແິູ ຕລ່ິ ະຊນຼ້ັ ຮຽນ ຈ່ງຶິ ມຊີ ົນ ຊາດ, ຊົນເຜ່ິາົ ຮຽນປົນກຼນັ ຢູ່ກິ ຼບັ ເຜິົ່າລາວ, ມລີ ະດັຼບຮຽນຄກຼນັ ຊາ້ ບິ່ໜາບາງຄນົ ຂອງບາງຊນົ ເຜິ່າົ ຍຼັງຮຽນເກິງັ່ຼ ກວິ່າ ເຜ່າິົ ລາວ ອີກດ້ວຍ. 2. ຄະນະສຶກສາສູນກາງ, ສມົ ທົບກຼັບແຕລ່ິ ະທ້ອງຖ່ນິ ຕັຼ້ງ ໜ້າຂະຫຍາຍໂຮງຮຽນສາມຼນັ ໄປສູ່ິເຂດຊນົ ນະບົດຊນົ ຊາດ ຊນົ ເຜາ່ົິ , ຊຸກຍູ້ວຽກງານສດສອນ ແລະ ຮິ່າຮຽນປະຊາສກຶ ສາໄປ ເຂດຊນົ ຊາດ ຊົນເຜ່ິາົ ຕົວຢ່ິາງ: ຢ່ິເູ ຂດຕາແສງກະເຊງ, ກະຊາວ ເຂດພເສດ (ເມອງວຽງໄຊ) ແຂວງຫົວພຼັນ (ກະເຊງ ແມິ່ນບ້ານ ຕາແສງລາວເທງ, ກະຊາວແມິນ່ ບ້ານ ຕາແສງລາວສູງ), ເຮດັຼ ໃຫເ້ ດຼກັ ນອ້ ຍຊາວໜຸມ່ິ , ເຍາົ ວະຊນົ ຍງ-ຊາຍ ຊນົ ເຜ່ົາິ ຢ່ິູ ຊນົ ນະບດົ ໄດ້ຮ່າິ ຮຽນສະໄໝສົງຄາມປະຊາຊົນໃນເກນອາຍຸ 45 ປີລົງມາຂອງຊົນເຜົ່ິາຈານວນໜ່ິງຶ ທີມິ່ ເີ ງ່ິອນໄຂໄດ້ຮຽນ ປະຊາສກຶ ສາ ພອ່າິ ນອອກຂຽນໄດ,້ ຜູ້ເປັຼນນາຍບ້ານ, ເປັນຼ ປະທານ ແນວໂຮມບາ້ ນ ກພຮູ້ໜງັຼ ສໄດບ້ າງເລັຼກໆນອ້ ຍໆ. 134

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ນັຼກຮຽນມັດຼ ທະຍມົ ຕອນປາຍຊົນເຜົິ່າທີິ່ນາໄກິວ່ ຽງໄຊ 3. ສາ້ ງໂຮງຮຽນຊນົ ຊາດ (ຊົນເຜາົິ່ ) ເນອ່ິ ງຈາກຊນົ ຊາດ (ຊນົ ເຜ່າົິ ) ແຕິ່ລະຊົນເຜົ່ິາ, ແຕລິ່ ະ ທອ້ ງ ຖນ່ິ ມີລະດັບຼ ຫດຸ ໂຕນກນຼັ ຫາຍກບຼັ ເຜາົ່ິ ລາວ ດຼັິງ່ ນັນ້ຼ , ສູນ ກາງຈິ່ຶງ ສ້າງໂຮງຮຽນບາລງຸ ວຼດັ ທະນະທາຊນົ ເຜິາ່ົ ຂຶນ້ ຢ່ິູສູນກາງ ເຊ່ັຼນິ : ໂຮງຮຽນບາລງຸ ວຼັດທະນະທາຢູຖິ່ າ້ ແກວ້ , ຖ້າເຈຍອອ່ິ ນ ໃນຕົວຈງ ແມນ່ິ ພະນກຼັ ງານ, ພະລາກອນ ແລະ ລູກຫານ ປະຊາຊນົ ທເີິ່ ປຼນັ ຄນົ ຊົນຊາດ (ຊນົ ເຜົາ່ິ ) ມາຮຽນເປັຼນຈານວນ 135

ຫວງຫາຍກວິ່າ. ໂຮງຮຽນຊາວໜິມຸ່ ຊນົ ຊາດ (ຊນົ ເຜາ່ົິ ) ຢິູບ່ າ້ ນ ເມອງປວົ ເປນັຼ ໂຮງຮຽນ ສະເພາະແຕ່ຊິ ົນເຜິົາ່ ທຍີ່ິ ງັຼ ໜິຸມ່ , ທາ່ິ ນ ຈາເຮີ (ຈະເລີນ ເຢຍປເຮ,ີ ຊຼ້ນັ ປະລຍາເອກ, ເປັນຼ ສາສະດາຈານ ກາມະການສນູ ກາງ ແຕິສ່ ະໄໝທີ IV, ປະຈບຸ ັຼນເປັຼນ ລັດຼ ຖະມນົ ຕີ ສານກັຼ ງານາຍົກ) ກໄດ້ຮຽນຢິ່ໂູ ຮງຮຽນແຫງ່ິ ນີ້ ແລະ ຫາຍໆ ທ່ິານ ກຢິໃູ່ ຕຮ້ ົ່ມິ ຊາຍຄາໂຮງຮຽນຊາວໜ່ິຸມຊນົ ຊາດ ໄດ້ເຕບີ ໃຫຍ່ເິ ປັນຼ ພະນັຼກງານການນາ, ພະນຼັກງານຫວົ ຈຼັກຫັກຼ ແຫິ່ງ ຢິູ່ ຂະແໜງການ ແລະ ທອ້ ງຖິ່ນຕິາ່ ງໆ. ທ້າຍຊມຸ ປີ 60 ຕຊິ່ ຸມປີ 70 ແຕິລ່ ະແຂວງ ກໄດຕ້ ງຼັ້ ໂຮງຮຽນຊົນເຜິ່ົາຢແູິ່ ຂວງຂອງຕນົ , ອຼັນ ເປນຼັ ກາລງຼັ ແຮງ ໃຫ້ລູກຫານຊນົ ຊາດ, ຊນົ ເຜ່ິາົ ເຂາ້ົ ເຖງລະບບົ ການສກຶ ສາ ຊຼັ້ນກາງ, ຊນຼັ້ ສູງໄດຄ້ ກັນຼ ທວ່ິົ ໄປ. 4. ການປະດດແຕ່ງິ ໜຼງັ ສຂອງບາງຊົນເຜ່ິາົ ໃນສະໄໝເຂດປົດປິ່ອຍ ຫາຍຊົນເຜາ່ິົ ຈະເຂົາ້ ເຖງ ພາສາ ກາງ (ພາສາລາວ) ເພອິ່ ເຂາ້ົ ໂຮງຮຽນແຕິ່ລະຊນັ້ຼ ກຍາກຫາຍ ເປນັຼ ຕ້ນົ ຊົນຊາດລາວສູງ (ເຜ່ິົາມ້ົງ). ຄະນະສກຶ ສາ ສູນກາງ ຈງ່ຶິ ມີແຜນນະໂຍບາຍ ໃຫປ້ ະດດແຕ່ິງຕວົ ໜຼັງສລາວສູງ (ມ້ົງ), ໂດຍມີການແຕິງ່ ຕັ້ຼງໜິວ່ ຍງານໜ່ງິຶ ຂ້ຶນ, ຊງ່ິຶ ແມນ່ິ ທາ່ິ ນ ລຝງູ ເປັນຼ ຫົວໜາ້ ປະກອບດວ້ ຍພະນກັຼ ງານຈານວນໜຶິງ່ ເປນຼັ ຄະນະ ເຊິັ່ຼນ: ທາ່ິ ນ ກອງລຼັງ, ທາ່ິ ນ ຄາສອນ, ທາິ່ ນ ຕົງລ,ີ ທ່າິ ນ ວຊງົ , 136

ທາ່ິ ນ ບວົ ສີ, ທ່າິ ນ ບຸນຍາດ ແລະ ອນິ່ ໆ. ການປະດດແຕ່ິງ ຕວົ ໜັຼງສໄດ້ເບ້ອງຕ້ນົ ແລະ ໄດນ້ າໃຊ້ເຂົາ້ ໃນທຽບພາສາລາວ ຊວິ່ ຍໃຫຊ້ ນົ ຊາດລາວສງູ (ມົ້ງ) ເຂາ້ົ ສພູິ່ າສາລາວໄດ້. ໃນ ຂະນະດຽວກຼັນຢູ່ິສະຫະລດັຼ ອາເມລກາ ກໄດປ້ ະດດແຕິ່ງ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ອຼັກສອນ ລາວສງູ ດ້ວຍຕວົ ໜຼັງສລາຕນ ເພ່ອິ ເປັນຼ ເຄ່ິອງມດງຶ ດູດ ຊນົ ຊາດລາວສູງ (ມົ້ງ) ຢິ່ເູ ຂດປົດປອິ່ ຍ. ພ້ອມກຼັນນຼັ້ນ ກປາກົດມີຕົວໜັງຼ ສ (ຕວົ ອກັຼ ສອນ) ເຜາ່ິົ ໄຕດາ ແລະ ເຜາິົ່ ລ້ ຊຶງິ່ ສນູ ກາງບໄິ່ ດ້ມແີ ຜນນະໂຍບາຍ ໃຫ້ ປະດດແຕິງ່ , ດ້ານສອງເຜິາ່ົ ໄຕດາ ແລະ ເຜາົິ່ ລ້ກເປຼັນເຜາິົ່ ລາວ ເຂົ້າຫາພາສາກາງໄດ້ດຢີ ແິູ່ ລ້ວ ຂະນະດຽວກຼັນ, ຊນົ ຊາດອນິ່ (ເຜາົິ່ ອິ່ນ) ເຊັຼ່ິນ: ລາວເທງ (ກຶມມ)ຸ ກບິ່ໄດມ້ ີຕົວໜຼັງສຂອງຕນົ ແຕິເ່ ອາົ ພາສາກາງເປນຼັ ທາງການ. ໂດຍປະຕບດຼັ ຕາມຄາໂອລ້ ົມຂອງ ທາິ່ ນໄກສອນ ພົມວ ຫານ ໃນກອງປະຊຸມໃຫຍຄ່ິ ງຼັ້ ທີ 2 ສຶກສາທິວ່ົ ປະເທດ (ທິົ່ວເຂດ ປດົ ປິ່ອຍ) ວິາ່ : “ທກຸ ຊນົ ຊາດ (ຊົນເຜິາ່ົ ) ຕອ້ ງເອາົ ພາສາລາວ ເປນັຼ ພາສາກາງ ໃຫມ້ ລີ ັຼກສະນະເອກະພາບທົ່ິວປະເທດ. ແຕ່ິ ຮກັຼ ສາໄວ,້ ສບຕິນ່ າໃຊ້ພາສາປາກເວາົ້ ຂອງບຼັນດາຊົນຊາດ (ຊົນເຜິາ່ົ ) ໄວ້ຄເກົິ່າ...”. ສະນຼັນ້ ໄລຍະມໆິ່ ຈະປດົ ປ່ິອຍທ່ິົວ 137

ປະເທດ ການນາໃຊຕ້ ວົ ອັຼກສອນຂອງຊົນຊາດ (ຊນົ ເຜາ່ິົ ) ມງ້ົ ແລະ ເຜົາ່ິ ອິ່ນໆ ຈິ່ງຶ ຢດຸ ຕລງົ . ຜນົ ສາໍ ເລັດບາງດ້ານການສກສາຊນົ ເຜົຶາ່ 1968-73 ໂຮງຮຽນກນນອນຊົນເຜິົ່າເພມ່ີິ ຂ້ນຶ 3 ເທ່ິອ: 1968 ມີ 10 ໂຮງຮຽນ ຈານວນນຼກັ ຮຽນ 555 ຄົນ, ປີ 1973 ມີໂຮງຮຽນ 29 ແຫງິ່ , ນກັຼ ຮຽນ 1.372 ຄນົ . ນກັ ຮຽນສາມນັ ປະຖມົ ແລະ ມດັ ທະຍມົ ທີຶຮ່ ຽນຢໂຶ່ ຮງຮຽນສາມນັ ທົຶວ່ ໄປ ສົກຮຽນ 1972-73 ມີ : 84.338 ຄົນ, ລາວເທງ 31.380 ຄົນ (ກວມອັດຼ ຕາ 36,8%) ລາວສງູ 1966-73 ໄດລ້ ບົ ລ້າງຄວາມບ່ິຮູ້ໜງັຼ ສ ລາວເທງ ມີ 13 ຕາແສງ, ມີ 353 ບ້ານ, ລາວສງູ ມີ 3 ຕາແສງ, 89 ບ້ານ . ຕວົ ແບບທ່ິໄີ ດຕ້ ງ້ັຼ ໜ້າລບົ ລ້າງ ຄວາມບ່ຮິ ູ້ ໜງຼັ ສ: ແຂວງຫົວພັນຼ , ມີ ບາ້ ນກະຊາວ (ມ້ງົ ), ພເູ ໝອດ (ມງົ້ ), ຫົວຄຼັງ (ບນ່ິ ັບຼ ບາ້ ນນາເຮ້ຍ, ນາຄາວ, ບາ້ ນເປີມທ່ີສິ າເລດັຼ ກອິ່ ນ)... ຕາແສງໜອງປີງ (ແຂວງຄາມ່ວິ ນ), ບາ້ ນເພຍເກ່ົິາ (ອດຸ ົມໄຊ), ຕາແສງສັຼນກາງ (ຫວງພະບາງ), ນາ້ ຈະໂລະ (ສະຫວນຼັ ນະເຂດ) ແລະ ຫາຍໆ ບ້ານ, ຕາແສງອ່ນິ ໆ. ພະນຼກັ ງານຊົນເຜາ່ິົ ທີ່ິເປນຼັ ການນາ, ເປຼັນຫວົ ຈກັຼ ຫຼກັ ແຫິງ່ ຈາກສຶກສາ ທາ່ິ ນວງົ ເພດຼັ ໄຊເກຢີ າຈົງຕວົ , ທາິ່ ນບຸນເຮອງ ດວງ ພະຈນຼັ , ທ່ິານສນໄຊ ແກ້ວມະນວີ ງົ , ສມົ ພອນ ຂະຫຍອງເອກ, 138

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດພນຼັ ຈັຼນທະລາດ (ຕາຍແລ້ວ), ບຸນຈນີ ແກ້ວມະນ,ີ ຄາໃບ ດາ ລດັຼ , ບຸນປອນ ບຸດຕະນະວົງ, ຈະເລນີ ເຢຍປາວເຮ,ີ ຕງົ ເຢທີ , ກອງລັຼງ, ຄາສອນ, ນາງສີມົວ, ຕງົ ລີ, ວຊງົ ແລະ ອ່ນິ ໆ. VII. ການຈດັ ຕງັ້ ຊນ້ີ ໍາວຽກງານສກສາເຂດປດົ ປອ່ຶ ຍ 1. ຢຶ່ຂ້ັນສນກາງ ພາຍຫງຼັ ລດັຼ ຖະບານລາວເອກະລາດ ຖກແຕກຍ້ອນ ການ ຮຸກຮານ, ບຼນັ ດາຜູ້ນາ ໄດນ້ າພາປະຊາຊົນຕິ່ສູ້ ຮອດຊມຸ ປີ 40 ທ່ົິວປະເທດມີເຂດຕ່ຕິ າ້ ນ ຂອງກາລັຼງປະຕວດັຼ ເພິອ່ ຕ້ານຝຣຼິ່ັງ ຮຸກຮານຄງຼ້ັ ທີ 2, ໂດຍຕອບສະໜອງກຼັບສະພາບການໃໝ່ິ, 139

ຄະນະພກັຼ ແຄວນ້ ລາວ, ເຊິ່ງແມິນ່ ພາກສິ່ວນໜ່ິງຶ ຂອງພັຼກ ກອມມນູ ດອນດຈູ ີນ, ຮອດວັນຼ ທີ 13-15/8/1950 ໄດ້ຮຽກໂຮມ ກອງປະຊຸມໃຫຍຜິ່ ູ້ແທນປະຊາຊົນລາວ ທ່ວິົ ປະເທດຂຶນ້ ຢູິ່ເຂດ ທໝ່ິີ ນຼັ້ ຂອງການປະຕວຼັດອນດູຈີນ ເພິ່ອສາ້ ງຕຼັ້ງແນວໂຮມອດ ສະລະ ແລະ ລດັຼ ຖະບານລາວຕ່ິຕາ້ ນ. ກອງປະຊມຸ ໃຫຍຄິ່ ງຼັ້ ນ້ີ ໄດ້ການົດແນວທາງຍດຸ ທະສາດ ເອນີ້ ວາ່ິ : ໂຄງການ ການເມອງ 12 ຂ້ ໃນນໂີ້ ຄງການທີ 8 ໄດ້ລະບຸໄວ:້ ລບົ ລ້າງຄວາມບ່ິຮູໜ້ ງຼັ ສ, ຂະຫຍາຍການສກຶ ສາ ວດັຼ ທະນະທາແຫງິ່ ຊາດ, ອນຼັ ນ້ີຖເປນັຼ ແນວທາງຂອງພກັຼ ຄັງຼ້ ທາອດ ຕ່ິວຽກງານສກຶ ສາ ໃນທິາ່ ມກາງທິ່ີ ປະເທດຊາດ ພວມຢູໃ່ິ ນສງົ ຄາມຮຸກຮານຂອງຈກຼັ ກະພດຼັ ລິາ່ ເມອງ ຂຶ້ນແບບເກາົ່ິ ແລະ ໃໝ.ິ່ ທາງດ້ານບຸກຄະລາກອນຊນີ້ າ: ກອງປະຊຸມໃຫຍແິ່ ນວ ໂຮມລາວອດສະລະ ໄດ້ເລອກຕງຼ້ັ ຄະນະກາມະການສນູ ກາງ ແນວໂຮມ ໂດຍແມິ່ນສະເດຼັດເຈ້ົາສພຸ ານຸວງົ ເປັນຼ ປະທານ. ພ້ອມກັຼນນັນຼ້ , ກໄດ້ແຕ່ງິ ຕັຼງ້ ຄະນະລັຼດຖະບານລາວຕິຕ່ ້ານ ປະກອບມີ 5 ທ່າິ ນ: ສະເດັດຼ ເຈ້ົາສຸພານວຸ ົງ ເປນຼັ ລຼັດຖະມະຫາ ເສນາ (ນາຍກົ ), ທິ່ານໄກສອນ ພມົ ວຫານ ເປນຼັ ລດັຼ ຖະເສນາ (ລຼດັ ຖະມນົ ຕີ) ປອ້ ງກຼັນຊາດ, ທິາ່ ນໜູຮັກຼ ພູມສະຫວຼນັ ລດັຼ ຖະ ເສນາ (ລັຼດຖະມົນຕີ) ເສດຖະກດ, ທ່ິານພມູ ີ ວົງວຈດ ລັດຼ ຖະ 140

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດເສນາ (ລຼັດຖະມົນຕີ) ພາຍໃນ, ທາິ່ ນເຈາົ້ ສຸກ ວົງສກັຼ ລຼດັ ຖະ ເສນາ (ລັຼດຖະມົນຕ)ີ ສຶກສາທການ, ວດັຼ ທະນະທາ, ຂິາ່ ວສານ ແລະ ໂຄສະນາ. ຕົນ້ ຊຸມປີ 60 (ສະຕະວດັຼ ທີ xx) ທາິ່ ນເຈາົ້ ສຸກວງົ ສກຼັ ຍຼັງ ສບຕເິ່ ປນັຼ ຫວົ ໜ້າສຶກສາ ແລະ ມີຄະນະຈານວນໜິ່ງຶ , ສນູ ກາງ ພັຼກ ແລະ ແນວລາວຮກັຼ ຊາດ ໄດ້ຈັດຼ ແບິງ່ ກຸມ່ິ ວຽກຄນໃໝ່ິ. ໃນ ກຸ່ິມ ໂຄສະນາອບົ ຮມົ ສກຶ ສາ ຂຽນຫຍວ້ ິາ່ ຄອສ ໂດຍແມ່ນິ ທິ່ານ ພມູ ີ ວົງວຈດ ກາມະການປະຈາສູນກາງເປນຼັ ຜູ້ຊນ້ີ າ ຕ້ັຼງຢ່ິູ ເຂດພູແຄ ເມອງວຽງໄຊ ແຂວງຫວົ ພນັຼ . ຕ່ິມາແຍກສກຶ ສາອອກ ຈາກກຸມ່ິ ແລ້ວເອົາວຽກງານວັຼດທະນະທາມາຢູ່ິໃນກິຸ່ມ ເອີນ້ ວາິ່ : ໂຄສະນາອບົ ຮົມວຼດັ ທະນະທາ ຂຽນຫຍ້ວາ່ິ : ຄອວ. ໃນ ຫ້ອງການ ຫ ເອນ້ີ ວາິ່ : ພະແນກສກຶ ສາສນູ ກາງ ກຢູ່ິພູແຄ. ຕ່ິມາ ຮອດທາ້ ຍຊມຸ ປີ 60 ໄດ້ຍາ້ ຍໄປຢິູ່ນາຄາວ ກຼບັ ເຂດຖ້າຄວາຍ ທິີ່ ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄຕູ ງ້ັຼ ຢິູ່ແລ້ວ. ຜູຊ້ ນີ້ າຍງັຼ ແມນ່ິ ທ່າິ ນພູມີ ວງົ ວຈດ ແຕຊິ່ ນີ້ າໂດຍກົງ ຢູນິ່ າຄາວມີ: ທິ່ານອດຸ ຕະມະ ຈລຸ າມະນີ, ທາ່ິ ນ ວຊຽນ ບນຸ ຮກຼັ ສາ, ທ່າິ ນບົວແພງ ບນຸ ສຸລນ (ທ່ິານພຽງ ສີສຸລາດ (ຈາກນັ້ນຼ ທາິ່ ນພຽງ ສີສຸລາດ ໄປຢູ່ິຊຽງຂວາງ), ທິ່ານມະຫາ ພະມອນ (ໄລຍະສ້ນັຼ ໆ). ຕິ່ມາ ທາ່ິ ນອຸດຕະມະ ຈຸລາມະນີ ກ 141

ກຼັບຄນໄປເປນັຼ ຄະນະ ຄອວ ຢູ່ິພແູ ຄ ໃນທ້າຍປີ 1969, ໃນປີດຽວ ກັຼນ ທິ່ານ ບຸນຄາ້ ຈະເລນີ ສກຸ ກເປນັຼ ຄະນະສຶກສາສນູ ກາງ. 142

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ2. ຢຂ່ຶ ັ້ນທ້ອງຖຶນິ່ ຕ້ນົ ຊຸມປີ 60 ຫາກປດົ ປອ່ິ ຍໃໝ່ິ ວຽກງານສກຶ ສາ ເຄຍີ ລວມກຼັບວຽກງານວັດຼ ທະນະທາ ແລະ ການໂຄສະນາດ້ວຍ ປາກຢິູ່ຂ້ັຼນບາ້ ນ, ຂນຼັ້ ຕາແສງ ປຼນັ ພຽງໜວິ່ ຍງານສລະປະ ວນັຼ ນະຄະດີ ໂຮງຮຽນເທາົິ່ ນັຼ້ນ, ຢູຂິ່ ຼນ້ັ ເມອງກບິ່ທັຼນກາຍເປຼັນ ຫ້ອງການທເ່ີິ ປນັຼ ຕົນເປັຼນໂຕເທິອ່ , ມີແຕເິ່ ອີ້ນວາ່ິ ຜູ້ຮັຼບຜດຊອບ ສກຶ ສາເທິາົ່ ນຼ້ັນ. ຂ້ັນຼ ແຂວງຈິ່ງຶ ມີພະແນກສຶກສາແຂວງ ແລະ ມີ ຫົວໜາ້ ພະແນກ. ບາງແຂວງກໄດຄ້ ານງຶ ເຖງຄວາມສາຄນຼັ ຂອງ ວຽກງານສຶກສາ ຈງິຶ່ ເອາົ ຄະນະກາມະການຄະນະພກຼັ ແຂວງ ເປັຼນ ຫົວໜາ້ ສກຶ ສາ ແລະ ຢາ່ິ ງໜອ້ ຍແຕງິ່ ຕ້ງັຼ ໃຫ້ ຄະນະກາມະການ ແນວແຂວງ ເປຼັນຫວົ ໜາ້ ສກຶ ສາ ແຕວ່ິ າ່ິ ບາງແຂວງຍອ້ ນຂາດ ເຂີນພະນຼກັ ງານ ຈ່ງິຶ ເອົາຜູ້ອາວຸໂສ, ຜູ້ມີຄວາມຮູດ້ ້ານສາສະໜາ ພດຸ , ຄວາມຮູດ້ າ້ ນວດຼັ ທະນະທາ ຫ ເຄີຍເປຼນັ ຄເູ ກົິ່າ ເປັຼນຫວົ ໜ້າ, ເປຼັນຮອງຄະນະສກຶ ສາແຂວງ ແລະ ເມອງ. ຈົນຮອດກາງ ແລະ ທາ້ ຍຊຸມປີ 1960 ມນີ ັຼກຮຽນຄູ ປະຖົມ ແລະ ນັກຼ ຮຽນຄູມດຼັ ທະຍົມສາເລດັຼ ຕາມຫກັຼ ສູດການ ຮຽນ, ບວກກັບຼ ແຕ່ລິ ະແຂວງໄດ້ມີການປບັຼ ປງຸ ການຈັຼດຕງັຼ້ , ສະ ນ້ນັຼ ຜູ້ເປຼນັ ຫວົ ໜາ້ ສກຶ ສາແຂວງ, ຫວົ ໜ້າສຶກສາເມຶອງ ຈິ່ງຶ ແມນ່ິ ຜູ້ມີອາຊີບຄູ ຮຈູ້ ກຼັ ວຽກງານສກຶ ສາ, ຮຈູ້ ັກຼ ການນາພາໂຮງຮຽນ 143

ແລະ ວຽກອນ່ິ ໆຂອງລະບບົ ການສກຶ ສາ. ຕົວຢິ່າງ: ແຂວງ ຫວົ ພນຼັ ຫົວໜາ້ ສຶກສາແຂວງຜູ້ທາອດພາຍຫຼງັ ປດົ ປ່ອິ ຍແມິ່ນ ທ່ິານຄູອີງ ຮັກຼ ນຸດ (ຄນົ ບາ້ ນຮບັຼ ເມອງຊຽງຄ້, ເຄີຍເປຼັນຄູສອນ ຢິູ່ໝວດໂຮງຮຽນຊຽງຄ້, ພາຍຫຼັງປດົ ປອ່ິ ຍຈິ່ງຶ ຂ້ຶນໄປຢິູ່ແຂວງ) ຮ່ິນຸ ຕ່ິມາກມຫີ າຍທ່າິ ນ: ທິາ່ ນຄາເພງັຼ ວງຼັ ຫານ, ທິ່ານອດຸ ົມ, ທ່າິ ນອນແກ້ວ ວຽງວໄຊ ແລະ ອນ່ິ ໆ . ແຂວງຂຽງຂວາງ ຫວົ ໜາ້ ສກຶ ສາແຂວງປດົ ປອ່ິ ຍທາອດແມນິ່ ທິາ່ ນພຽງ ສສີ ລຸ າດ ພາຍຫງັຼ ຈົບການສກຶ ສາຈາກຫວຽດນາມ ມາຢິູ່ຊາເໜອໄລຍະໜງິ່ຶ ແລ້ວ ຈງ່ິຶ ຍ້າຍມໄປຢຊູ່ິ ຽງຂວາງ, ທ່ິານສມົ ທອງ ມຼັງໜເ່ິ ມກ ແລະ ຜູ້ ອິ່ນໆຕິ່ມາ. ແຂວງຜ້ົງ ສາລີ ແມ່ິນທ່າິ ນຄາຕນັຼ , ແຂວງຫວງນ້າ ທາ ແມນິ່ ທ່າິ ນວໄລທອງ, ແຂວງອຸດມົ ໄຊ ແມ່ນິ ທ່າິ ນຄູຄາມາິ່ ນ, ແຂວງຫວງພະບາງ ແມນ່ິ ທາ່ິ ນວງົ ເພດັຼ ໄຊເກີຢາຈົງຕົວ, ແຂວງ ສະຫະ 90 (ປັຼດຈບຸ ນັຼ ແມິນ່ ບລຄາໄຊ) ແມນ່ິ ທາິ່ ນອນປົງ ໄຄ້ຍະ ວງົ , ແຂວງຄາມວ່ິ ນ ແມນ່ິ ທິ່ານອາຈານລົບ, ແຂວງສະຫວັຼນນະ ເຂດ ແມ່ນິ ທິ່ານ ທອງເວີນ (ຕາມຫງັຼ ມາພວກປນຸ້ ຫອນຍງຖກ ເສຍສະລະ), ແຂວງສາລະວນຼັ ແມນິ່ : ທາ່ິ ນເກງິ່ , ແຂວງຕາເວນຼັ ອອກເຊກອງແມິນ່ ທາ່ິ ນ ຢອນ, ແຂວງອດັຼ ຕະປ ແມ່ນິ ທາ່ິ ນຄາ ປອ້ ງ, ແຂວງຈາປາສກຼັ ແມນິ່ ທ່າິ ນບົວໄລ, ໝາຍຄວາມວ່ິາ ບາງ ແຂວງປົດປິ່ອຍກເອົາພະນັກຼ ງານທ່ີມິ ລີ ະດັຼບວັດຼ ທະນະທາເປຼນັ 144

ຫົວໜ້າ ຈົນກວາິ່ ນຼກັ ຮຽນຄູຈບົ ແລວ້ ກັຼບຄນ ຈງ່ິຶ ແຕ່ິງຕງັຼ້ ເປຼນັ ທາງການ. ການຊນ້ີ າຂອງພັກຼ ແລະ ອານາດການປກົ ຄອງປະຕວັຼດ ບ່ິພຽງແຕກິ່ ານຈດັຼ ຕ້ັຼງໂຄງປະກອບ ແລະ ຈັດຼ ວາງບຸກຄະລາ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ກອນການນາຕ່ິວຽກງານສຶກສາເທົ່າິ ນ້ັນຼ , ແຕຍິ່ ັງຼ ສະແດງອອກ ການໃກ້ຊດຕດພນັຼ , ພບົ ປະຢຽ້ ມຢາມຂອງບຼັນດາທິາ່ ນຜນູ້ າ ຂອງສນູ ກາງພກຼັ , ແນວລາວຮກັຼ ຊາດ ແລະ ພະນັງຼ ານການນາ ແຕລ່ິ ະທ້ອງຖ່ິນອກີ ດ້ວຍ. ທາິ່ ນເລຂາການທການໃຫຍ່ິ ໄກສອນ ພມົ ວຫານ, ປະທານ ສພຸ ານວຸ ງົ , ທ່ິານພູມີວງົ ວຈດ, ທິ່ານຄາໄຕ ສພີ ນຼັ ດອນ, ທາິ່ ນສທີ ນົ ກົມມະດາ, ທາ່ິ ນໄຟດ່າິ ງ ລເບລຍຢາວ ແລະ ທ່າິ ນ ອ່ິນໆ ເຄີຍໄປຢ້ຽມຢາມໂຮງຮຽນສ້າງຄ,ູ ໂຮງຮຽນ ນອ້ ງນອ້ ຍ, ໂຮງຮຽນຊນົ ເຜາ່ິົ ຫ ບິ່ດ່ຼິງັ ນນັຼ້ , ພວກເພ່ິນກໃຫ້ ຄະນະສຶກສາສູນກາງ, ຄະນະອານວຍການໂຮງຮຽນລາຍງານ ສອິ່ ງແສງສະພາບຕ່າິ ງໆໃຫ້ສນູ ກາງ. ໂອກາດສະເຫີມສະຫອງການປະຕວຼັດຄົບຮອບ 20 ປີ (1945-1965) ສະເດດັຼ ເຈົ້າສພຸ ານຸວົງ, ທາ່ິ ນສີທນົ ກມົ ມະດາ, ທາ່ິ ນໄຟດິາ່ ງ ລເບລຍຢາວ ໄປຢ້ຽມຢາມໂຮງຮຽນສ້າງຄູ ນາຄາວ, ຄັ້ຼງນນ້ັຼ ພວກເພ່ນິ ຕອ້ ງໄປນອນ 1 ຄນຢ່ິູນາຄາວ (ຈຼັດ ໃຫ້ພວກເພິ່ນນອນຢິູ່ຕຽງທຈິີ່ ດຼັ ໄວ້ໃນຖາ້ ໃຫຍ)ິ່ . ຕິນ່ ເຊົ້າມາ ສະ 145

ເດັຼດເຈາ້ົ ສພຸ ານວຸ ງົ (ຝນົ ເດອນ 10 ຢ່ິູຊາເໜອ ຍັງຼ ເປຼັນຫາິ່ ໃຫຍິ່ ຫາ່ິ ນອ້ ຍ) ເພິນ່ ອອກແອບກາຍບລຫານ ຢ່ປິູ າກຖ້າ. ສ່ວິ ນທ່າິ ນ ສທີ ົນກມົ ມະດາ ແລະ ທ່າິ ນໄຟດາ່ິ ງ ລເບລຍຢາວ ກແອບກາຍ, ໄດ້ຍນສຽງຂອກ, ສຽງໂປງໂຕຄວາຍ (ຂອກ ແລະ ໂປງແມິ່ນ ອປຸ ະກອນ ເຮດັຼ ດ້ວຍໄມ້ຫ້ອຍໃສ່ິຄໂຕຄວາຍ) ດຼງ່ິັ ກຼັອກໆ, ໂປງ ເປງໆຢນູ່ິ ອກຖາ້ ຫາກນຫຍາ້ ແຄມຮວ້ົ ໄຮ່ມິ ຼນັ ຕນົ້ ສອງເຖາົ້ (ລຸງ ສີທນົ ແລະ ລຸງໄຟດາ່ິ ງ) ຢອກກນັຼ ແລະ ທວາຍກຼັນ. ລງຸ ໄຟດິາ່ ງ ຖາມລຸງສີທນົ ວ່ິາ: “ນ!້ີ ນ້ີ! ສີທນົ ໂຕ ລອງເວົ້າເບງິ່ ວາິ່ ເປນັຼ ຫຍັຼງ ໂຕຄວາຍຈຶ່ງິ ຫ້ອຍຂອກຫອ້ ຍໂປງ?” ລຸງສທີ ົນຫົວສຽງໃຫຍ່ິຮາ ຮະໆ ແລວ້ ຕອບວາ່ິ : “ຮວາ້ ຍ! ກເພ່ອິ ສນັຼ ຍານໃຫເ້ ຈາ້ົ ຂອງຮ້ຈູ ກຼັ ວິ່າຢູ່ິໃສ”. ລງຸ ໄຟດາິ່ ງຫົວແຮະໆ ສຽງນ້ອຍແລ້ວເວາົ້ ວິ່າ ຜດ ແລ້ວຕອບບິ່ຖກ ໃຫຄ້ ະແນນສອງໂທຍ (ໂທຍແມ່ິນຄວາມ ຫວຽດນາມ, ແຕິ່ຄນົ ຊາເໜອມກັຼ ໃຊ້, ຄົນຕ່າິ ງແຂວງທດີິ່ າລງົ ຊີວດຢິ່ຊູ າເໝອກຊນເຄີຍກັບຼ ຄາສບຼັ ນ້ີ). ລງຸ ໄຟດ່ິາງຕອບແກ້ຄນ “ໂຕຄວາຍ ເປຼນັ ຜຂູ້ ລ້ີ ັຼກ ເຂາົ້ ໄຮິ່ ເຂ້າົ ສວນຜູຄ້ ົນ. ດງ່ັຼິ ນຼ້ັນ ຜູ້ຄົນ ຈຶ່ງິ ໃສ່ໂິ ທດມຼັນ, ເອົາຂອກເອາົ ໂປງຫອ້ ຍໃສິ່ຄ…” ແລ້ວສອງ ເຖາົ້ ພາກຼນັ ຫວົ ແອກຼັ ໆ ກາກໆ… ພວກຂອ້ ຍເປນຼັ ໜວ່ິ ຍປ້ອງກັຼນ ຢນຍາມຢິ່ຫູ ິ່າງໆ ກຍນໄດສ້ ອງເຖົ້າເວົ້າຢອກກຼັນກຢາກຫວົ ຄ ກຼັນ. ຢາກເວາ້ົ ໃຫ້ ເຫຼນັ ວິາ່ ເຖງວາິ່ ມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ ແຕກິ່ ຮກັຼ 146

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຊວີ ດເບີກບານມວິ່ ນຊ່ນິ ເວ້າົ ນົວຫວົ ມວິ່ ນນາກນຼັ . ເຊາົ້ ມນ້ ້ນັຼ , ຈຼັດງານມດຕງໃຫຍ່ິຢຖູິ່ າ້ ຄວາຍ, ສະເດັດຼ ເຈາົ້ ສພຸ ານຸວງົ ກ່ິາວຄາ ປາຖະກະຖາໂອກາດ 20 ປແີ ຫ່ິງການປະຕວດັຼ (12/10/1945) ຢິ່າງຈະແຈ້ງ ໂດດເດ່ິັຼນທິີ່ສດຸ . ສງ່ິ ທີປ່ິ ະທຼບັ ໃຈທິ່ສີ ດຸ ເພິ່ນໄດຍ້ ົກ ຂ້ນຶ 2 ບນັຼ ຫາ ໜງ່ຶ : ບນຼັ້ ຮບົ ທາິ່ ແຂກທເີ່ິ ພນ່ິ ເປນຼັ ຜບູ້ ຼັນຊາ, ເພິນ່ ເອງຖກບາດເຈຼັບສາຫດັຼ . ສອງ: ແມ່ິນເພິ່ນເວ້າົ ເຖງກລະນເີ ພນິ່ ແລະ ຜູ້ນາ ຫາຍທ່ິານຖກຄຸກໂພນເຄງັຼ ແລະ ໂຕນອອກຈາກ ຄກຸ ຢາ່ິ ງມໄີ ຊ. ໃຜໆ ກສະອ້ນໃຈ, ຈານວນໜງຶ່ິ ກເຊັຼດນ້າຕາ. ສິວ່ ນທິ່ານພູມີ ວງົ ວຈດ ໄດໄ້ ປຢຽ້ ມຢາມໂຮງຮຽນສ້າງຄຫູ າຍຄງ້ັຼ , ຄະນະໂຄສະນາ ອົບຮມົ ກໄດໄ້ ປຢຽ້ ມຢາມ, ທ່າິ ນສະນດ ສດທ ຈັກຼ ໄປຂຶນ້ ຫ້ອງ ບຼນັ ຍາຍເອກະສານແກ່ຄິ ູອາຈານ ແລະ ນຼັກຮຽນ ຄ.ູ ທາິ່ ນສະໜນ່ິັຼ ສດຸ ທຈກຼັ ຫວົ ໜ້າ ຄອວ ມາເລິາົ່ ສະພາບການ ພາຍໃນ ແລະ ຕ່າິ ງປະເທດ ຢິູສ່ າ້ ງຄູຖາ້ ຄວາຍຫາຍເທອິ່ , ຖວາ່ິ ເປນັຼ ນກຼັ ປາຖະກະຖາທ່ິີດີເດນ່ຼັິ ແລະ ຈຼບັ ອກົ ຈບັຼ ໃຈ. ເພ່ນິ ເຄຍີ ສະເໜີວາິ່ : “ຈະເວາົ້ ສະພາບການສິ່ຟູ ັງຼ ພຫອມປາກຫອມຄ”, ແຕ່ລິ ະ ຄ້ງັຼ ຄູອາຈານ ແລະ ນກຼັ ຮຽນຄູເຄຍີ ຖາມ: ສະພາບການ ພົວພັຼນ ໂຊວຽດ ແລະ ຈນີ ເພາະວາ່ິ ຢຈູ່ິ ນີ ມີການປະຕວດຼັ ດາ້ ນ ວດັຼ ທະນະທາ ແຕິປ່ ີ 1966-1976 ແຕວ່ິ ິາ່ ຄວາມຂັດຼ ແຍິ່ງ ໂຊ ວຽດ-ຈີນ ມມີ າແຕປ່ິ ີ 1960 ເປັນຼ ຕນົ້ ມາ. ທ່າິ ນສະນ່ນຼັິ ສຸດທຈຼັກ 147

ເພ່ິນໄດຮ້ ັບຼ ຄວາມຈະໄປຄ້ົນຄວ້າຕາມຫຼັງຈະມາຕອບໃຫຟ້ ງັຼ . ຫຼງັ ຈາກນ້ນັຼ ປະມານ 1 ເດອນ ກວ່ິາ ທາິ່ ນສະໜນ່ິັຼ ສດຸ ທຈັຼກ ກັບຼ ຄນມາປາຖະກະຖາທິໂ່ີ ຮງຮຽນສາ້ ງຄູນາຄາວອກີ ຕາມການ ເຊອ່ິ ເຊນີ ຈາກພະແນກສກຶ ສາສູນກາງ ແລະ ໂຮງຮຽນສ້າງຄູ ປະຖົມ, ມດັຼ ທະຍົມ ແລະ ບາລງຸ ຄມູ ດັຼ ທະຍມົ ເພນິ່ ກເວົ້າອກີ : “ເລາິົ່ ສະພາບພຫອມປາກຫອມຄ” ຄັຼງ້ ນ້ີເພິ່ນໄດ້ເວ້າົ ເຖງການ ພົວພັຼນໂຊວຽດ-ຈີນຢາ່ິ ງເປນັຼ ລະບບົ ຈາກປະຫວັດຼ ສາດ, ທດຼັ ສະນະ ຂອງຜນູ້ າສງູ ສຸດ ຂອງແຕລ່ິ ະປະເທດ, ໂດຍສະເພາະ ສະໄໝ ສະຕາລນ ກັຼບມາວເຈຕີ ຸງ ແມ່ິນຖກຕອ້ ງກນຼັ , ສະໄໝຊຸມປີ 30 ນາຍທະຫານ ແລະ ພະນັຼກງານຂອງຈີນ ໄປຮຽນໄປທຼັດສະນະ ສຶກສາ ຢ່ິູໂຊວຽດເຊຼນັິ່ : ເຕີງ້ ສຽວຜງ, ເນຍຫົງເຈນ ແລະ ອ່ິນໆ ນບັຼ ເປັຼນພນັຼ , ສະໄໝ ສງົ ຄາມໂລກຄ້ັຼງທີ II ໂຊວຽດ ກຊວິ່ ຍສມົ ທົບ ກັຼບກອງທັບຼ ແດງຈີນ ປົດປອ່ິ ຍເຂດແມນຈູລີ (ຕາເວຼນັ ອອກ ສິ່ຽງເໜອ) ຂອງຈີນກວມເອາົ ແຂວງໄຫຫົງຈຽງ, ຫຽວໜງ, ຈຫີ ງ ດຼບັ ສນູ ກອງທບັຼ ກວາງຕຸງ 1 ລາ້ ນ ຄົນ ຂອງຍິປ່ີ ຸິນ່ ໄດຮ້ ບຼັ ໄຊຊະນະ. ພາຍຫງັຼ ສະຕາລນເຖງແກິ່ອະສັຼນຍະກາ, ນກີ ຕາ ຄຣູສບົ ຂນ້ຶ ແທນ ຜນູ້ າທງຼັ ສອງເລ່ີມິ ແຕກຕາິ່ ງກນຼັ ດາ້ ນທດັຼ ສະນະ, ໂດຍ ສະເພາະກອງປະຊມຸ ພາຍໃນ ສະເພາະປະເທດສຼັງຄມົ ນຍົມ 1957 ເພອິ່ ກະກຽມກອງປະຊຸມສາກົນ ເລມີິ່ ແຕກແຫງ ເປັຼນ 148

ສອງຝ່ິາຍ. ປີ 1960 ກອງປະຊຸມ 80 ກວາິ່ ພກັຼ ຄອມມູນດ- ກາມະກອນສາກົນ ທ່ີມິ ດົ ສະກູ ສະແດງອອກຈະແຈ້ງການຂັຼດ ແຍງິ່ ກນຼັ , ກາຍເປນຼັ ສົງຄາມທດສະດ,ີ ສົງຄາມນາ້ ລາຍ, ໂຈມຕີ ກຼນັ ຕະຫອດເປຼັນສົງຄາມລກູ ປນ ຢຕູິ່ າມຝຼິງັ່ ແມນິ່ າ້ ອາມວົ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ດາເຣຍ ຊາຍແດນໂຊວຽດ-ຈີນ ເບ້ອງຕາເວນັຼ ອອກໄກ ເຮດັຼ ໃຫກ້ ານຊິວ່ ຍເຫອ ຮວິ່ ມມຫາຍໂຄງການຢຸດສະງກຼັ , ໂດຍ ສະເພາະໂຄງການຊ່ວິ ຍເຫອຂອງໂຊວຽດໃນການຜະລດລະເບີດ ນວ ເຄລຍ ແລະ ລກູ ສອນໄຟກຖກຢດຸ ຈຶງ້ . ແຕິ່ຈຸດທພ່ິີ ວມສນົ ໃຈຈາກຫາຍຄົນ ເພນິ່ ບທ່ິ ັນຼ ເວາົ້ ເຖງ ແມນິ່ ຫຍຼງັ ? ສອງປະເທດນ້ີແມໃ່ິ ຜແທ້ ເປັຼນສຼັງຄມົ ນຍມົ ? ການ ປະຕວດັຼ ລາວຈະອີງໃສ່ໃິ ຜ? ທາ່ິ ນສະໜນ່ິັຼ ສຸດທຈຼັກ ດ້ວຍນດ ໄສ ຍ້ມແຍ້ມ, ສຂຸ ຸມ, ສຽງເວົາ້ ສາລະວັຼນ, ໜ້າຜາກສງູ , ມີ ຄວາມເວາ້ົ ແຈິມ່ ແຈງ້ ແຕິ່ລະບັຼນຫາ ຕອບວາິ່ : ໜງຶ່ : ເຖງວາ່ິ ປະເທດສງຼັ ຄົມນຍມົ ໃຫຍອິ່ າ້ ຍນອ້ ງ ຈະມຄີ ວາມຂດຼັ ແຍ່ິງກນຼັ , ແຕ່ບິ ມິ່ ໃີ ຜປະການປະຕວຼດັ ລາວ ໃຜກຕ້ອງຊິ່ວຍເຫອການ ປະຕວດຼັ ລາວ. ສອງ: ການປະຕວດັຼ ລາວຕອ້ ງເປຼັນເອກະລາດ, ເປັຼນເຈ້າົ ຕົນເອງ ແລະ ເພິ່ງພາອາໄສບຼັນດາປະເທດສັຼງຄົມ ນຍມົ , ເພ່ິອນມດໃນໂລກຊ່ິວຍເຫອ, ເປັຼນຕົ້ນແມນິ່ ຫວຽດນາມ, ຈີນ, ໂຊວຽດ, ປະເທດສງຼັ ຄມົ ນຍົມອິ່ນໆ, ຂະບວນການ 149