ການສຶກສາໃນເຂດປົດປ່ອຍລາວ

ສຈ. ປອ ພນັ ດວງຈິດ ວົງສາ ການສຶກສາໃນເຂດປົດປອ່ ຍລາວ ແມນ່ ພນ້ື ຖານການສກຶ ສາໃໝ່ ສປປ ລາວ 2018

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ພາກສະເໜີ ປະເທດລາວ ທີຕ່ ກົ ທອດມາຈາກປະຫວັດສາດເປນັ ປະເທດ ນອ້ ຍ, ແຕ່ີມພູມສນັ ຖານຫຼາກຫຼາຍ: ມພດູ ອຍ, ພພູ ຽງ, ພຫູ ນເຫວ ຊນັ , ມທົີ່ງພຽງ, ມອາກາດທວ່ີົ ໄປອບົ ອ່ນີ , ມທງັ ອາກາດໜາວ, ຊ່ມີ , ຮ້ອນ, ມປ່າີ ດງົ ຕຶບໜາ, ມໄມໃ້ ຫຍ,່ີ ປ່ີາຫຍາ້ , ປີ່າໂຄກ, ມ ແມ່ນີ ໍ້າລາໍ ເຊ, ຫ້ວຍຮອ່ີ ງ, ໜອງບຶງ ອດົມສມົ ບນູ . ຄນົ ລາວ ຕັ້ງຖນ່ີິ ຖານ ພມູ ລໍາເນາົ ຕາມພູມສນັ ຖານ ເພອີ່ ດໍາລງົ ອາຊບລຽ້ ງ ຕົນເອງ, ເຄຍເອນ້ ຊ່ີ ບາ້ ນ, ຊເີ່ ມອງ ຕາມພມູ ສນັ ຖານຕາີ່ ງໆ ກະ ທັ້ງເຖິງ່ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈນັ ເອງ ກໍມຫຼາຍບ້ານ ເອ້ນຊ່ຕີ າມພູມ ສັນຖານ ເຊນັ່ີ : ບາ້ ນດງົ ປີາ່ ລານ, ບາ້ ນດງົ ປ່າີ ແລບ, ດົງໝ້ຽງ, ບາ້ ນໜອງບອນ, ໜອງພະຍາ, ໜອງບົວທອງ, ໜອງຈັນ, ໜອງ ບກຶ , ໜອງປງ, ບ້ານຮີ່ອງແກ, ຮອີ່ ງແຊງ, ຮ່ີອງຄ້າ, ຮ່ີອງໄກ່ີແກ້ວ, ບາ້ ນໂພນເຄງັ , ໂພນຕ້ອງ, ໂພນພະເນາົ , ໂພນປີາ່ ເປາົ້ ຯລຯ. ສະນັ້ນ, ບັນດາໂຮງຮຽນຢີເູ່ ຂດປດົ ປີ່ອຍສະໄໝສົງຄາມ ກໄໍ ດ້ ເອ້ນຕາມຊີຂ່ ອງທໍາມະຊາດ ເຊັີ່ນ: ສາ້ ງຄຖູ ໍາ້ ຄວາຍ, ໂຮງຮຽນ ເດກັ ນ້ອຍຖາ້ໍ ເຈຍ, ໂຮງຮຽນຫ້ວຍຢັດ. ປະຊາຊນົ ສະໄໝ ຍັງເປນັ ເຂດປດົ ປອີ່ ຍ ແລະ ເຂດວຽງຈັນ ທວ່ີົ ປະເທດມພຽງ 3 ລ້ານຄນົ , ແຕປີ່ ະຊາຊົນເຂດປົດປີອ່ ຍ ສວີ່ ນຫາຼ ຍ ຢຊູີ່ ົນນະບົດພູສງູ , ພພູ ຽງ, 1

ພດູ ອຍ, ປະຊາຊົນເຂດປົດປີອ່ ຍສີ່ວນຫຼາຍແມນີ່ ຊົນເຜີ່ົາ ທດ່ີ ໍາ ລົງຊວິ່ດກະແຈກກະຈາຍ. ການສກຶ ສາຍັງຢຂູ່ີ ັນ້ ຕາີ່ໍ , ລູກຫາຼ ນ ຊນົ ຊາດຊນົ ເຜ່ີາົ ບ່ໍີໄດ້ຮຽນ ແລະ ບມໍີ່ ໂຮງຮຽນພຽງພໍ, ເດັກນ້ອຍ ຈໍາ ນວນໜີຶງ່ ໄດ້ເຂ້າົ ໄປບວດເປນັ ເນນ (ເປັນຈົວ) ຮີໍາ່ ຮຽນຕາມ ວດັ ນາໍ ຄູບາ ພະສົງ, ຮຽນໜັງສທາໍ , ໜັງສໃບລານ, ວິຊ່ າ ວນັ ນະ ກາໍ , ປະຫວດັ ສາດ, ອກັ ສອນສາດ ຈົນກວາີ່ ໄດຮ້ ບັ ການປດົ ປີ່ອຍ ຈງ່ີຶ ມການຫັນປ່ຽີ ນ, ໄດ້ມໂຮງຮຽນ, ໄດ້ຮີາໍ່ ຮຽນຂຽນອີາ່ ນ. ພເູ ລຍ: ບັນດາສາຍນໍາ້ ແຊງ, ນ້າໍ ເຊອງ, ນໍ້າຄານ, ນ້ໍາເນນ, ນ້ໍາຊໍາ, ນາໍ້ ແອດ, ນ້ໍາມ້າ ແລະ ຫາຼ ຍຫວ້ ຍລວ້ ນແຕີ່ໄຫຼຈາກຕນພູເລຍ. 2

ແດນແຫ່ງີ ອດິ່ ສະລະ (ເຂດປດົ ປີອ່ ຍ) ສຊະນະ ສສານ ສດຸ ງາມ ຍາມແລງ ແດນແຫ່ງອດິ ສະລະ ພູຜາ ປ່າດົງ ພງົ ພະນາ ເປັນໜ້າອອນຊອນ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດດອກໄມ້ຊັບຊອ້ ນ ແສນສະອອນສົ່ງກນ່ິ ຫອມຫວນ ຊນົ ຊາດທັງມວນ ມີສດິ ເສລີ ຮ່ວມສາມັກຄີ ເປນັ ພີນ່ ອ້ ງດຽວ ຕສ່ ເູ້ ດດັ ດ່ຽວ ສາ້ ງຊີວິດໃໝ່ ເມກມດື ຜ່ານໄປ ສີສົດໃສເຂາ້ົ ມາແທນທີ່ ດນິ ແດນແຫ່ງນີ້ ສຸດທລີ່ ້າຄາ່ ເລອື ດນກັ ຮົບໄດ້ທາ ແດງທ່ົວແຫງ່ ຫົນ ເສຍສະລະສູ້ຊນົ ຜາບແພໄ້ ພລີ ເຂດປດົ ປອ່ ຍນ້ີ ຈະຮັກສາສກັ ສີ ແຜລ່ ັດສະໝີ ໄປໃນທົ່ວແດນລາວ ເຂດປົດປອີ່ ຍຂອງລາວ ໄດມ້ ມາແຕີ່ດົນນານ, ເບອ້ ງຕ້ນົ ເອນ້ ວາ່ີ : ເຂດທ່ີໝນ້ັ ຂອງການປະຕ່ິວັດ ຫຼ ເອ້ນວາ່ີ ເຂດຕ່ີໍຕາ້ ນ ຮອດປ 1950 ຜູ້ແທນຈາກເຂດຕີ່ຕໍ າ້ ນຂອງລາວໄດເ້ ຕົ້າໂຮມ ປະຊມ ສາ້ ງຕງ້ັ ອົງການແນວໂຮມແຫີງ່ ຊາດຄ້ັງທໍາອດ່ິ ເອນ້ ວີ່າ: 3

ແນວລາວ ອິ່ດສະລະຂ້ນຶ ໃນກອງປະຊມຄັ້ງນ້ ໄດ້ຮັບຮອງເອາົ ໂຄງການ ການເມອງ 12 ຂ້,ໍ ໃນນ້ມໜ່ີງຶ ຂໄໍ້ ດ້ເວົ້າເຖ່ິງ ວຽກງານ ສກຶ ສາ ວັດທະນະທາໍ ພອ້ ມກນັ ນ້ນັ ກອງປະຊມ ໄດ້ແຕີ່ງຕັງ້ ຄະນະລດັ ຖະບານລາວຕີ່ໍຕາ້ ນ, ປະກອບມ 5 ທາ່ີ ນ ໃນນ້ ທາ່ີ ນ ເຈົ້າສກ ວງົ ສັກຖກແຕີ່ງຕ້ງັ ເປັນລັດຖະເສນາ (ລດັ ຖະມົນຕ) ດ້ານສກຶ ສາ ວັດທະນະທໍາ, ເພີ່ິນດໍາລງົ ຕາໍ ແໜ່ງີ ນ້ຈນົ ຮອດກາງ ຊມປ 60 (ສະຕະວັດ XX). ປ 1953 ໄດ້ປົດປອ່ີ ຍແຂວງຫົວພນັ ຄ້ັງທ 1, ແຂວງຕາີ່ ງໆ ກໄໍ ດ້ຮັບການປົດປອ່ີ ຍ, ອັນນ້ເປັນຂດໝາຍເຂດປດົ ປີອ່ ຍ ມ ດນ່ິ ແດນ 1/2 ຂອງທວົີ່ ປະເທດ, ພນົ ລະເມອງ 1/3 ຂອງທວົີ່ ປະເທດ ແຕບີ່ ີ່ທໍ ນັ ມຄວາມສະຫງບົ ປົກກະຕ່ິ ຍ້ອນວ່ີາປ 1954 ໂດຍປະຕ່ບິ ັດຕາມສນັ ຍາເຊແນວ ປ 1954 ກຽ່ີ ວກບັ ອ່ິນດຈູ ນ, ບນັ ດາກາໍ ລງັ ປະຕວ່ິ ດັ (ຕາມສນັ ຍາເຊແນວໃຫຊ້ ີວ່ ີ່າ: ກາໍ ລັງຝີ່າຍ ປະເທດລາວ) ຕອ້ ງໄປເຕົ້າໂຮມຢູ່ີ 2 ແຂວງພາກເໜອ: ຫວົ ພັນ ແລະ ຜງົ້ ສາລ; ສ່ີວນ 10 ແຂວງ ມອບໃຫ້ຝ່າີ ຍ ລາຊະອານາຈັກ ຄວບຄມ (ສະໄໝນັ້ນປະເທດລາວມ 12 ແຂວງ). ການເຕ້ົາໂຮມ 2 ແຂວງ, ໄດ້ປະຕ່ິບັດໜາ້ ທພີ່ ້ນຖານ ເຊັ່ີນ: ໜງຶ່ ເພ່ີອປົກປັກຮັກສາກາໍ ລັງປະຕ່ວິ ັດ ໄປເຕາົ້ ໂຮມຢູ່ີ 2 ແຂວງຈໍາ 4

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດນວນໜ່ີງຶ ສວີ່ ນຫາຼ ຍຢູ່ີ 10 ແຂວງ ກາຍເປນັ ກາໍ ລັງຫັຼກແຫຼງ່ີ ແກນ່ີ ສານຢ່ທູີ ້ອງຖ່ີິນຕ່ີາງໆ. ສອງ: ເຮດັ ໜາ້ ທີ່ປົກປກັ ຮກັ ສາແຂວງເຕ້ົາໂຮມ ສ້າງສາ ພັດທະນາສອງແຂວງເຕົ້າໂຮມໃຫເ້ ຂມັ້ ແຂງໝນັ້ ຄງົ . ສາມ: ເພີ່ອບາໍ ລງກາໍ ລງັ ທກດາ້ ນ: ບໍາລງສຂະພາບ, ຮໍາ່ີ ຮຽນຍກົ ລະດບັ ດ້ານການເມອງ, ແນວທາງ; ຮີ່ໍາຮຽນ ວຊິ່ າ ສະເພາະ, ຮາີໍ່ ຮຽນ ແລະ ບາໍ ລງການສກຶ ສາວດັ ທະນະທໍາ. ສ:ຶີ່ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ີສາ້ ງສາພດັ ທະນາ, ເພີມ່ ພູນຜະລດິ່ ຜນົ , ປັບປງຄວາມສາມກັ ຄປະຊາຊົນ ທກຊນົ ຊາດ, ຊນົ ເຜົີ່າ, ສາສະ ໜາ. ຫາ້ : ເຕ້າົ ໂຮມ 2 ແຂວງ ເຮັດໜ້າທ່ີປັບປງພ້ນຖານ ການເມອງທກດ້ານ, ສາ້ ງເຂດເຕາົ້ ໂຮມ, ໂດຍສະເພາະແຂວງ ຫວົ ພັນ ໃຫເ້ ປັນທ່ີຕ້ງັ ຂອງສນູ ກາງພັກ ແລະ ແນວລາວຮັກຊາດ ໃນການນໍາພາການປະຕວິ່ ດັ ທົ່ີວປະເທດ. ແຕ່ໂີ ດຍປະຕ່ບິ ັດຕາມນະໂຍບາຍປອງດອງຊາດ ເພອີ່ ຂະຫຍາຍກໍາລງັ ປະຕວິ່ ັດ ຝີ່າຍປະເທດລາວ ແລະ ຝາີ່ ຍລາຊະ ອານາຈັກ ຕກົ ລງົ ກນັ ລວມລາວຄ້ັງທ I ປ 1957, ມການເລອກ ຕັງ້ ເພມ່ີ ເຕມ ໃນປ 1958 ແລະ ສາ້ ງຕງັ້ ລັດຖະບານປະສົມ 2 ຝີາ່ ຍ. ການສຶກສາຢ່ີູ 2 ແຂວງເຕົ້າໂຮມພວມດາໍ ເນນການຮີ່ໍາຮຽນ 5

ຢີູນ່ ນ້ັ ຕອ້ ງຢດສະງັກ, ແຕ່ີໃນສະໄໝລວມລາວ ພດັ ໄດໂ້ ອນ 2 ແຂວງເຕົ້າໂຮມເຂົ້າເປນັ ວງົ ຄະນະຍາດອັນໜ່ຶງີ ອນັ ດຽວກັນ. ສະນນ້ັ ການສຶກສາໃໝີທ່ ເີ່ ລມ່ີ ຕົ້ນຢີູ່ເຂດເຕົາ້ ໂຮມກໍຢດຕິ່ລົງ. ການລວມລາວຄ້ງັ ທ I ພວກປະຕ່ິການຂວາຈັດ ໄດ້ດາໍ ເນນການ ປ່ິດລອ້ ມກອງພນັ ທ 2 ຂອງຝ່ີາຍປະເທດລາວ ຢີ່ທູ ງີົ່ ໄຫຫນຊຽງ ຂວາງ ກອງພນັ ທ 1 ຢູຊີ່ ຽງເງິນ່ (ຫວຼ ງພະບາງ) ພອ້ ມກນັ ນັນ້ , ພວກປະຕ່ກິ ານຂວາຈດັ ກໍໄດ້ຈບັ ສະເດັດ ເຈົ້າສພານວງົ ພ້ອມ ຜນູ້ າໍ ພັກ ແລະ ແນວລາວຮກັ ຊາດເຂາົ້ ຄກໂພນເຄັງ ແຕີຮ່ ອດ ເດອນ 5/1959 ກອງພນັ ທ 2 ຝີ່າຍປະເທດລາວຢີູ່ທງົ່ີ ໄຫຫນ ໄດ້ ຜີ່າວງົ ປດິ່ ລອ້ ມຂອງສັດຕູ ອອກໄປສີູ່ເຂດທີ່ໝັ້ນຢ່ີາງມໄຊ ທ້າຍ ເດອນ 5/1960 ຜູ້ນາໍ ປະຕິວ່ ດັ ທີ່ຖກຄກໂພນເຄັງ ກໄໍ ດໂ້ ຕນອອກ ຈາກຄກໄປສເູ່ີ ຂດທີ່ໝັ້ນຊໍາເໜອຢີ່າງປອດໄພ. ສ່ີິງພ່ິເສດທີ່ ກ່ີຽວຂ້ອງກັບ ການສຶກສາ: ໃນເວລາໂຕນຄກນັ້ນ ສະເດັດເຈາ້ົ ສພານວົງ ໄດ້ພະຍາຍາມເກັບທອ້ ນເອາົ ປຶມ້ , ເອກະສານທມີ່ ຄນຄາີ່ ໄປນາໍ ຈງີ່ຶ ເຫນັ ວີ່າມຄນປະໂຫຍດສງູ ຕກໍ່ີ ານສກຶ ສາເຂດ ປດົ ປອ່ີ ຍ. 6

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ນາງສາວລາວ 3 ຊນົ ເຜົາີ່ ພາຍຫັຼງກອງພັນທ 2 ຜີ່າວົງປິດ່ ລ້ອມ, ຜູ້ນາໍ ໂຕນຄກ, ສູນ ກາງພັກ ແລະ ແນວລາວຮັດຊາດ ໄດ້ຊນ້ າໍ ຫນັ ທິດ່ ການຕໍີ່ສູ້ ດ້ວຍອາວດ, ສົມທບົ ກບັ ການຕີໍສ່ ູ້ດ້ານການເມອງ. ຈາກນ້ນັ ວນັ ທ 30/9/1960 ແຂວງຫວົ ພນັ ໄດຮ້ ັບການປດົ ປອ່ີ ຍສົມບູນ ຄງັ້ ທ 2 ພອ້ ມນັ້ນ ວັນທ 1/1/1961 ແຂວງຊຽງຂວາງ ໄດຮ້ ບັ ການປົດ ປີອ່ ຍຢີາ່ ງສົມບູນ ແລະ ຫຼາຍແຂວງໄດ້ຮບັ ການປດົ ປ່ອີ ຍຕາມໆ ມາເປັນລໍາດັບ. 7

ສະນນ້ັ , ປຶ້ມຫົວນ້ແມນີ່ ໄດ້ເວາ້ົ ເຖງິ່ ການສກຶ ສາເຂດປດົ ປອ່ີ ຍ ທເ່ີ ປນັ ພນ້ ຖານໃຫກ້ ານສຶກສາໃໝີຂ່ ອງ ສປປລາວ ເອາົ ຂດໝາຍ ປ 1960 ເປນັ ຕົ້ນມາ ຈົນຮອດປ 1975 ເປນັ ຊີວ່ ງ ໄລຍະ ທສີ່ ງົ ຄາມດເດອດ ແຕ່ີເຂດປດົ ປ່ີອຍກໍໄດ້ຮັບການປັບປງ ບູລະນະ, ສ້າງເປັນຄລັດແບບໃໝີ່ລດັ ໜຶີ່ງ. ໃນທີ່າມກາງສງົ ຄາມ ທໍາລາຍ ຢ່າີ ງດເດອດຈາກສດັ ຕູ, ແຕີ່ພກັ ແລະ ແນວລາວຮກັ ຊາດ ໄດເ້ ອາົ ໃຈໃສນ່ີ າໍ ພາ, ຊ້ນາໍ ວຽກງານສຶກສາຢີາ່ ງເຂມັ້ ຂນ້ ຄ ກັບ ຂະແໜງການອ່ີນໆ. ການສກຶ ສາເຂດປົດປ່ີອຍໄດ້ມໜແໍ່ີ ໜງ ແຕ່ີ ປ 1950 ໂດຍແມນ່ີ ໂຄງການການເມອງ 12 ຂ້ໍ ຂອງແນວ ລາວອິດ່ ສະລະກໍານົດເປັນວຽກຍດທະສາດອັນໜງ່ຶີ ແລະ ມລັດ ຖະມົນຕຮັບຜິ່ດຊອບ ແຕຍ່ີ ອ້ ນສະພາບການຕ່ີໍສູ້ຕາ້ ນສັດຕຫູ ຼາຍ ຫຼົບຫາຼ ຍຕາ່ີ ວທ່ີສດ, ເຂດທີ່ໝັນ້ ກໍຖກລົບກວນ, ນບັ ທງັ 2 ແຂວງ ເຕາ້ົ ໂຮມ ກໍຖກສດັ ຕບູ ກລກລບົ ກວນ. ສະນັນ້ ການສຶກສາ ກຖໍ ກ ກະທບົ ກະເທອນຫາຼ ຍ. ນັບແຕປີ່ 1960 ໄດ້ປດົ ປ່ອີ ຍແຂວງຫວົ ພັນຄັງ້ ທ 2 ເປັນຕົນ້ ມາ, ເຂດປົດປອີ່ ຍ ເປັນລະບົບຕິ່ດລີ່ຽນ, ວຽກງານສກຶ ສາໄດ້ເຂ້າົ ສູ່ຄີ ວາມເປນັ ລະບບົ ລະບຽບ ເຖ່ິງວີາ່ ເລ່ີມແຕີ່ປ 1965 ເຂດປົດ ປ່ອີ ຍຖກຈກັ ກະພັດ, ພວກບໍລ່ວິ ານ ແລະ ປະຕກິ່ ານຮກຮານຢາ່ີ ງ ຮ້າຍກາດທີສ່ ດ, ໃຊ້ອາວດ, ພາຫະນະສົງຄາມທາງດິ່ນ, ທາງອາ 8

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດກາດທໍາລາຍຮາ້ ຍແຮງທ່ີສດ ແຕກ່ີ ານສກຶ ສາກໍຄກບັ ຂະແໜງ ການອີນ່ ໆຂອງເຂດປົດປ່ອີ ຍ ກໍມຄວາມພະຍາຍາມ, ຜາ່ີ ນຜາ່ີ ຄວາມຫຍ້ງຍາກ ແລະ ໄດຮ້ ັບຜນົ ສໍາເລັດ ພນ້ ຖານຫາຼ ຍດ້ານ ອັນເປັນການວາງພ້ນຖານແກີກ່ ານສກຶ ສາໃໝ່ີ ພາຍຫັຼງປະເທດ ຊາດໄດ້ຮັບການປດົ ປີອ່ ຍ ປ 1975. ບົນເສ້ັນທາງການສາ້ ງ ແລະ ຂະຫຍາຍພາລະກິ່ດການສກຶ ສາ ເຂດປດົ ປອ່ີ ຍ ບໍແ່ີ ມີ່ນເລີ່ອງງາີ່ ຍ, ມັນແມີ່ນສະໜາມຮົບອັນໜງຶ່ີ . ໃນການປົດປີ່ອຍປະຊາຊົນລາວ ບັນດາຊົນຊາດຊົນເຜົາີ່ ອອກຈາກສັດຕູໂງີຈ່ າ້ ຫາຼ້ ຫງັຼ , ປກົ ປກັ ຮັກ ສາ ແລະ ສາ້ ງເຂດປົດປີ່ອຍໃຫເ້ ປັນແວ່ນີ ແຍງທົີ່ວປະເທດ. ຜາແດງ 9

I. ທັດສະນະຂອງພັກ ແລະ ແນວລາວຮກັ ຊາດ ຕຶ່ວຽກງານສກສາ ກີຽ່ ວກບັ ທັດສະນະຂອງພັກ ແລະ ລດັ (ແນວລາວຮກັ ຊາດຖ ເປັນອາໍ ນາດລັດຂັນ້ ສູນກາງ) ຢທີູ່ ້ອງຖນ່ີິ ຈງຶ່ີ ມອໍານາດການປກົ ຄອງ ຕາ່ີ ງຫາກ, ແນວໂຮມຕາ່ີ ງຫາກ) ໃນດາ້ ນທດັ ສະນະຕໍວີ່ ຽກງານ ສກຶ ສາສະແດງອອກ: - ມະຕຕ່ິ ່ີາງໆຂອງພກັ ຕວໍີ່ ຽກງານສກຶ ສາໃນດາ້ ນໃດດາ້ ນໜຶີ່ງ ແລະ ລວມ. - ມະຕ່ິຂອງແນວລາວຮັກຊາດ ສະໄໝເຂດປດົ ປີ່ອຍຕໍີ່ວຽກ ງານສຶກສາ. - ຈດົ ໝາຍຂອງຜ້ນູ າໍ ພກັ ແລະ ຜ້ນູ ໍາແນວລາວຮກັ ຊາດ ເຖງ່ິ ຄ,ູ ອາຈານ, ນກັ ຮຽນໃນໂອກາດຕີ່າງໆ. - ບົດປາໄສ, ບົດສນູ ທອນພດົ ແລະ ບດົ ໂອ້ລມົ ຂອງຜູ້ນາໍ ຕີ່ໍ ວຽກງານສຶກສາ. ຂຍໍ ກົ ເອາົ ມະຕ່,ິ ບາງບດົ ປາໄສ ແລະ ຈດົ ໝາຍທີ່ສາໍ ຄັນທີ່ ມເນ້ອໃນເວົາ້ ເຖງິ່ ວຽກງານສຶກສາດັ່ງີ ນ:້ ຕງ້ັ ແຕີ່ຊມປ 50 (ຂອງສະຕະວດັ ທ XX), ກອງປະຊມໃຫຍ່ີ ຄັງ້ ທ I ສາ້ ງຕງັ້ ອົງການລາວອິ່ດສະລະ ໄດ້ມໂຄງການ ການ ເມອງຂອງແນວລາວອດິ່ ສະລະ ກໍມໜງ່ີຶ ຂ້ໍ ທໄ່ີ ດເ້ ວາ້ົ ເຖິງ່ : ວຽກ ງານສຶກສາວດັ ທະນະທໍາ ພອ້ ມກັນນນ້ັ ກໄໍ ດ້ແຕີງ່ ຕງັ້ ຄະນະ 10

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດລັດຖະບານລາວຕຕ່ີໍ າ້ ນ ໂດຍທີາ່ ນເຈາ້ົ ສກ ວົງສັກ ໄດ້ຮບັ ການ ແຕ່ີງຕ້ັງເປັນລັດຖະເສນາ (ລດັ ຖະມົນຕ) ຮັບຜິ່ດຊອບວຽກງານ ສຶກສາ. ປ 1960 ແຂວງຫົວພັນ ໄດ້ຮັບການປົດປອ່ີ ຍສົມບນູ ເທອີ່ ທ 2 ແລະ ແຂວງອນ່ີ ໆ ກໄໍ ດຮ້ ບັ ການປດົ ປີອ່ ຍ ມລກັ ສະນະກວ້າງ ຂວາງ ແລະ ຕດ່ິ ລຽ່ີ ນກນັ . ນບັ ແຕີ່ນ້ັນມາ, ເຂດປົດປ່ີອຍ ຈ່ງຶີ ມລກັ ສະນະໜກັ ແໜ້ນ ແລະ ນບັ ມເ້ ປດກວ້າງອອກ, ສູນກາງພັກ ແລະ ແນວລາວຮກັ ຊາດຕງັ້ ຢີູ່ນາໄກີ່ (ເມອງວຽງໄຊ) ແຂວງຫົວພັນ. ທາີ່ ນຜນູ້ ໍາ ໄດ້ໄປຢຽ້ ມຢາມນກັ ຮຽນນັກສກຶ ສາ 11

ຈາກນັ້ນ ສູນກາງພກັ ແລະ ແນວລາວຮັກຊາດ (ຖເປນັ ອໍານາດການປກົ ຄອງຂັ້ນສນູ ກາງ) ໄດມ້ ມະຕ່ິ, ຄາໍ ສັ່ງີ ການຈດັ ຕງັ້ ວຽກຮັກສາ ແລະ ສາ້ ງສາເຂດປດົ ປີ່ອຍ. ສະເພາະໃນດາ້ ນ ວຽກງານການສຶກສາໄດມ້ ມະຕິ່, ຄາໍ ສັງີ່ ແນະນາໍ , ຈົດໝາຍ ແລະ ການໂອລ້ ມົ ທ່ີສາໍ ຄນັ ຈໍານວນໜຶີ່ງດັ່ີງນ:້ - ວັນທ 11/9/1961 ສູນກາງພກັ ໄດ້ກາໍ ນົດນະໂຍບາຍ ການສຶກສາໃໝ່ີ: ”... ຕອ້ ງມການດັດແປງລກັ ສະນະ ແລະ ເນອ້ ໃນຕນົ້ ຕໍ ການສກຶ ສາແບບລະບອບເກາ່ົີ , ສ້າງການສຶກສາໃໝ່ີມ ລັກສະນະຊາດ, ກ້າວໜາ້ ແລະ ມະຫາຊນົ . ເນອ້ ໃນຕນ້ົ ຕໍຂອງ ການສຶກສາໃໝີ່ ແມ່ີນສາ້ ງຄນົ ໃຫ້ເປັນຄົນພດັ ທະນາ (ຂະຫຍາຍ ຕົວ) ຮອບດາ້ ນ. ການສກຶ ສາມ 6 ໜາ້ ທ່ີໃຫຍ:ີ່ ໜຶງີ່ : ປບັ ປງໂຮງຮຽນເກີາົ່ ທ່ີມແລ້ວ, ສາ້ ງໂຮງຮຽນໃໝີ່ຕ່ຶມີ ອກ. ສອງ: ຂະຫຍາຍງານປະຊາສກຶ ສາ ແລະ ບາໍ ລງ ວັດທະນະທໍາ. ສາມ: ດດັ ແປງລະບບົ ໂຮງຮຽນຊັ້ນປະຖມົ ໃຫເ້ ປນັ 5 ຫ້ອງ. ສີ່: ດັດແປງໂຄງການຫັຼກສູດໃຫມ້ ເນ້ອໃນໃໝ່.ີ ຫ້າ: ນາໍ ເອົາພາສາລາວສິດ່ ສອນຮີ່າໍ ຮຽນຢາີ່ ງເປັນທາງການ ຢໂ່ີູ ຮງຮຽນທກຊ້ັນ. ຫົກ: ຕ້ງັ ໜາ້ ແລະ ບາໍ ລງຄແູ ບບໃໝ.່ີ ..“. 12

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ- ວັນທ 16/9/1963 ສານຂອງສນູ ກາງພກັ ແລະ ແນວ ລາວຮັກຊາດ ໃນໂອກາດໄຂສກົ ຮຽນ 1963-64 ໄດກ້ ່ີາວ ໄວ້ ວ່ີາ: ”... ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນມໜາ້ ທີປ່ ະກອບສວີ່ ນສິ່ດສອນ ປະຊາ ສຶກສາໃຫ້ປະຊາຊນົ ແລະ ສອນໜງັ ສບາໍ ລງວດັ ທະນະທໍາ ໃຫ້ ພະນກັ ງານ, ນກັ ຮບົ , ພະລາກອນ ... “. - ວນັ ທ 10/4/1964 ສູນກາງພກັ ໄດ້ມມະຕິຊ່ ນ້ າໍ ວຽກງານ ສກຶ ສາ: ”... ໜງ່ີຶ : ເປ້າົ ໝາຍການສກຶ ສາ ແມ່ີນນາໍ ເອົາການສຶກສາ ວັດທະນະທາໍ ໄປສປີູ່ ະຊາຊນົ , ຊາວໜມ່ີ ຍ່ິງ-ຊາຍ, ເຍົາວະຊົນ ບນັ ດາຊນົ ຊາດໃຫໄ້ ດຮ້ າ່ີໍ ຮຽນມລະດບັ . ສອງ: ລກັ ສະນະ ການສກຶ ສາແມນ່ີ ລັກສະນະຊາດ, ກາ້ ວ ໜ້າ ແລະ ມະຫາຊົນ. ສາມ: ເນອ້ ໃນການສກຶ ສາແມ່ນີ ສາ້ ງຄົນໃໝຂີ່ ະຫຍາຍຕົວ ຮອບດາ້ ນ. ສີ:່ ການສຶກສາຮາ່ີໍ ຮຽນໃນໂຮງຮຽນຕ້ອງຕ່ິດພັນກບັ ຕວົ ຈງິ່ ຂອງການຕີ່ສໍ ູ້ປະຕວິ່ ັດ, ການອອກແຮງງານ ເພ່ມີ ພນູ ຜະລິ່ດຜົນ ແລະ ຊວິ່ດເຄ່ອີ ນໄຫວສັງຄມົ ... “. ກຽ່ີ ວກັບຄູ ມະຕ່ໄິ ດ້ລະບວີາ່ : ”... ຢາກໃຫກ້ ານສຶກສາ ຂະຫຍາຍຕົວຕອ້ ງໄດ້ສມໃສີ່ສ້າງ ແລະ ບາໍ ລງຄູ ບີໍວ່ ່ີາຍາມໃດ 13

ພກັ ກໍໄດ້ຖຄູມພາລະບດົ ບາດ ເປນັ ກາໍ ລັງຫຼກັ ແຫງຼ່ີ ການສກຶ ສາ, ຄູ ເປັນຂອດຕັດສິ່ນວຽກງານສຶກສາ, ຄູເປນັ ນກັ ຮົບປະຕ່ວິ ັດ ວດັ ທະນະທາໍ , ຄເູ ປນັ ຫວົ ຈກັ ຫກັຼ ແຫ່ງີຼ ໃນສະໜາມຮບົ ການສຶກ ສາຕອ້ ງຕ້ງັ ໜາ້ ສ້າງ ແລະ ບໍາລງຄູໃຫ້ມປະລິມ່ ານຫາຼ ຍ ແລະ ຮບັ ປະກນັ ຄນນະພາບ; ການສາ້ ງ ແລະ ບາໍ ລງຄູ ແມນີ່ ຄວາມຈໍາ ເປນັ ພາວະວໄ່ິ ສ ຕອ້ ງຖວີ່າ: ການສ້າງ ແລະ ບາໍ ລງຄູ ຕ້ອງເປນັ ວຽກໄປກີ່ອນກາ້ ວໜງ່ຶີ ຂອງການສຶກສາ ປັດຈບນັ ພວກເຮາົ ມໂຮງ ຮຽນສ້າງຄູຢີູ່ສນູ ກາງແລ້ວ, ມຄວາມຈາໍ ເປັນຕ້ອງສ້າງໂຮງຮຽນ ສ້າງຄຕູ ີ່ມອກ 2 ແຫງ່ີ ຢ່ີູພາກເໜອແມ່ນີ : ຢີູຫ່ ວຼ ງພະບາງ, ຢີູພ່ າກ ກາງ ຢູ່ສີ ະຫວນັ ນະເຂດ ພອ້ ມກັນນນ້ັ ຕອ້ ງມໂຮງຮຽນສ້າງຄຊູ ນ້ັ ກາງຕີ່ມອກ...“ ເຊນັ : ວຽງໄຊ (ໄກສອນ ພົມວິ່ຫານ). ວນັ ທ 31/8/1964 ທີ່ານ ໄກສອນ ພົມວິຫ່ ານ ໄດສ້ ົີງ່ ສານ ເຖ່ງິ ນາຍຄູ ໃນໂອກາດໄຂສົກຮຽນ 1964-65: ”... ປັດຈບນັ ຄູ ພວກເຮົາບີໍ່ພຽງແຕ່ີຮູ້ສ່ດິ ສອນວັດທະນະທາໍ ຕາມປຶມ້ ຕໍາລາເທີ່ົາ ນນ້ັ , ແຕຍີ່ ງັ ຕອ້ ງຮ້ອູ ົບຮົມແນວຄ່ິດຄນສມົ ບັດ, ນາໍ້ ໃຈຮັກຊາດ, ຄຽດແຄ້ນຈກັ ກະພດັ ຜຮູ້ ກຮານອກດ້ວຍ, ຕອ້ ງຕ່ິດພນັ ກບັ ການ ຕ່ີໍສູ້ ແລະ ການອອກແຮງງານ. ຄູທກຄນົ ຕ້ອງມຈ່ດິ ໃຈໂອບເອອ້ ອາລ, ທະນຖະໜອມນັກຮຽນປຽບເໝອນລກູ ຄງຂອງຕົນ ກຽ່ີ ວ ກັບນະໂຍບາຍຕີ່ໍຄູ, ສນູ ກາງໄດ້ພະຍາຍາມເອາົ ໃຈໃສ່ີຕຊີ່ໍ ວິ່ດ 14

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດການເປນັ ຢຂີູ່ ອງຄູ ແລະ ປະຊາຊົນ. ຄູປຽບເໝອນດອກບວົ , ປະຊາຊນົ ປຽບຄນ້າໍ ເມອີ່ ໃດຊວ່ດິ ການເປັນຢູີ່ຂອງປະຊາຊົນດຂນ້ຶ , ຊວດິ່ ການເປັນຢູ່ຂີ ອງຄູ ກໍຈະຍົກລະດບັ ຂຶ້ນ ນ້ໍາຂຶ້ນພຽງໃດ ດອກ ບົວກໍພຽງນັນ້ . - ໃນສົກຮຽນໃໝີນ່ ້ ເຊອ່ີ ໝັນ້ ວາ່ີ : ອາ້ ຍເອອ້ ຍນອ້ ງຄູ ຈະ ເພມ່ີ ທະວຄວາມສາມັກຄ, ແຂ່ີງຂນັ ຕາ້ ນຈກັ ກະພັດອາເມລິ່ກາ ແຂ່ງີ ຂັນສ່ິດສອນລກູ ຫາຼ ນນັກຮຽນ ແລະ ປະຊາຊົນໃຫດ້ . ສດ ທາ້ ຍ ໃນນາມສູນກາງພກັ , ສນູ ກາງແນວ ແລະ ໃນນາມສີ່ວນຕວົ ຂໍອວຍພອນໃຫ້ແກ່ີອ້າຍເອ້ອຍນ້ອງຄູ ມຄວາມກ້າວໜາ້ ສົມກຽດ ກັບນາມມະຍົດອັນສະຫງ່ີາສູງສ່ີົງທ່ປີ ະຊາຊົນມອບໝາຍໃຫ້... “ . ເຊນັ : ວຽງໄຊ (ໄກສອນ ພົມວຫິ່ ານ). - ວັນທ 1/9/1964 ສານຂອງສະເດັດເຈາ້ົ ສພານວງົ ເຖງິ່ ນັກຮຽນນັກສກຶ ສາ ໃນໂອກາດໄຂສົກຮຽນ 1964-65: ”... ພວກ ຫາຼ ນຕ້ອງມນາ້ໍ ໃຈຮັກຊາດ, ຮັກປະຊາຊນົ ແລະ ຮກັ ຜູ້ ອອກແຮງ ງານ ພວກຫາຼ ນໄປຮຽນເພ່ອີ ຮັບໃຊຊ້ າດ, ຮບັ ໃຊ້ປະຊາຊົນ ເພີ່ອ ອະນາຄດົ ເປນັ ນກັ ຮບົ ທີ່ດ, ເປນັ ຄນົ ອອກແຮງງານດ, ເປນັ ພະນັກ ງານຫົວຈກັ ຫຼກັ ແຫຼງ່ີ ແກນີ່ ສານ ຂອງການປະຕວ່ິ ັດ. ນບັ ແຕນ່ີ ້ເປັນ ຕົນ້ ໄປພວກຫຼານ ຕອ້ ງເຂົ້າຮວີ່ ມຂະບວນການແຂງີ່ ຂັນຮັກຊາດ ຕ້ານອາເມລ່ິກາຜູ້ຮກຮານຕາມເຫ່ີອແຮງຂອງຕົນ, ພວກຫຼານ 15

ຈົີ່ງອອກແຮງຮ່າີໍ ຮຽນ, ຮຽນໃຫເ້ ກັີ່ງ, ເສງັ ໃຫໄ້ ດ,້ ນາໍ ໃຊ້ໃຫເ້ ປນັ , ປະຕ່ິບັດວຽກງານ ສງັ ຄົມຢດຖຄາໍ ຂວັນ: ເຄາົ ລົບຄູ, ຮັກແພງໝູີຄ່ ູີ່, ຟງັ ຄາໍ ສງີ່ັ ສອນຂອງພໍແ່ີ ມ່ີ ... “. - ວນັ ທ 21-26/7/1965 ໄດດ້ ໍາເນນກອງປະຊມວຽກງານສກຶ ສາຄງັ້ I ທ່ີວົ ເຂດປົດປີອ່ ຍ ຢູທ່ີ ີພ່ ູແຄ ນາໄກີ່ (ເມອງວຽງໄຊ) ແຂວງ ຫວົ ພັນ. ວັນທ 23/7/1965 ສະເດັດເຈາົ້ ສພານວງົ ໄດ້ກີາ່ ວຄາໍ ເຫນັ : ”... ເຖງ່ິ ວາີ່ ສະພາບການສດທຫ່ີ ຍງ້ ຍາກ ສບັ ສົນ ຍ້ອນສງົ ຄາມທາໍ ລາຍຂອງຈັກກະພັດ, ແຕພີ່ ວກເຮາົ ກໍມຄວາມຊີ່ນຊມົ ຕີ່ໍ ຜົນສໍາເລດັ ການສກຶ ສາ, ປະຊາຊນົ ເຂາ້ົ ຮໍ່ີາຮຽນໜງັ ສ, ສາ້ ງພນ້ ຖານ ໂຄງລາ່ີ ງການສຶກສາ ແລະ ລຽ້ ງດຄູ ສູ ອນ, ປັດຈບັນຮຽກຮ້ອງໃຫ້ ວຽກງານສຶກສາຕ້ອງຊ່ີວຍບໍາລງຄວາມຮູ້ໃຫ້ພະນັກງານທກຂ້ັນ 16

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດມລະດັບວັດທະນະທາໍ , ມຄນສົມບັດ, ມຄວາມຮ,ູ້ ຄວາມສາມາດ ສູງຂນຶ້ . ອກອັນໜຶ່ີງ, ຕອ້ ງຮບັ ຮູ້ວາີ່ : ການສຶກສາ ຕ້ອງໄປກ່ີອນ ກາ້ ວ ໜຶີງ່ , ຮບັ ໃຊ້ໜ້າທີ່ການເມອງ, ຮບັ ໃຊ້ການອອກແຮງງານ, ຮັບໃຊ້ ປະຊາຊນົ ບນັ ດາຊນົ ຊາດ. ໂຮງຮຽນຕ້ອງເອາົ ວຽກງານການເມອງ ແນວຄ່ິດເປັນກົກ, ຕດິ່ ພນັ ກັບຊວ່ິດສັງຄມົ , ການອອກແຮງງານ ຜະລ່ດິ ຜົນ, ອງໃສີ່ປະຊາຊນົ ດາ້ ນກໍາລງັ ກາຍ ແລະ ສະຕິ່ປນັ ຍາ ເພີອ່ ຂະຫຍາຍການສກຶ ສາ. ຄູສອນຕອ້ ງເປັນຄປູ ະຕິ່ວັດ ຮບັ ໃຊ້ຊາດ, ຮັບໃຊປ້ ະຊາຊນົ ຢ່າີ ງບຮໍີ່ ້ອູ ິ່ດເມອ່ີ ຍ, ມຫວົ ຄ່ິດປະດິ່ດສ້າງບກບນສູ້ຊນົ ຜີ່ານຜາ່ີ ຄວາມຫຍ້ງຍາກ, ຝກຶ ຝົນຫຫ່ຼີໍ ຼອມຄນສົມບັດ, ຝກຶ ຝົນສໄມລ້ າຍມ ເປນັ ນກັ ວ່ິສະວະກອນແຫ່ີງດວງວິນ່ ຍານ, ອທ່ດິ ກາໍ ລັງກາຍ ແລະ ສະຕປ່ິ ັນຍາ ແຂ່ງີ ຂັນຮັກຊາດຕາ້ ນຈກັ ກະພັດຜູ້ຮກຮານ ປະຕິ່ບັດ 3 ຄໍາຂວນັ : ໜ່ຶງີ : ຕງັ້ ໂຮງຮຽນ ແລະ ສິ່ດສອນດ, ສອງ: ສອນ ປະຊາສກຶ ສາ ແລະ ບາໍ ລງວັດທະນະທາໍ ດ, ສາມ: ສາມັກຄສ້າງ ຜນົ ງານການສກຶ ສາດ. - ວນັ ທ 24/1/1966 ຄໍາສັີງ່ ແນະນຳຂອງຄະນະປະຈໍາ ສນູ ກາງແນວລາວຮັກຊາດ ກີ່ຽວກບັ ການເສມຂະຫຍາຍວຽກງານປະ ຊາສຶກສາ: ”... ພັກ ແລະ ແນວລາວຮກັ ຊາດ, ອໍານາດການ 17

ປກົ ຄອງຂ້ັນຕີ່າງໆ ມຄວາມຮບັ ຜິ່ດຊອບປົດປີ່ອຍປະຊາຊົນ ອອກ ຈາກຄວາມບຮີໍ່ ໜູ້ ງັ ສ, ຕອ້ ງຈັດຕັງ້ ການຮຽນໜັງສໃຫປ້ ະຊາຊົນ, ບາໍ ລງວັດທະນະທໍາໃຫພ້ ະນກັ ງານ, ພະລາກອນ, ທະຫານ ກໍາ ລງັ ປະກອບອາວດ ທກຊນົ ຊາດ, ຊນົ ເຜ່ີົາ, ທກເພດ, ໄວໃຫ້ໄດຮ້ ູ້ ອາ່ີ ນ, ຮູ້ຂຽນ, ຮເູ້ ຮດັ ເລກ 4 ປະການ. ທກຄົນຕອ້ ງເຄງີ່ັ ຄດັ , ສຂມຮໍາ່ີ ຮຽນ, ຕອ້ ງຮູ້ຈດັ ວາງ ທງັ ເຮດັ ວຽກ ທັງໄປຮຽນ, ທັງສູ້ຮົບ ທງັ ເພີ່ມພນູ ຜະລິ່ດຜນົ ທງັ ຮຽນໜງັ ສ, ຮຽນໜງັ ສແມນີ່ ຮກັ ຊາດ, ຜຮູ້ ູ້ຕອ້ ງສອນ, ຜູ້ບີ່ໍຮູ້ ຕອ້ ງຮຽນ ... “. ເຊນັ : ວຽງໄຊ (ໄກສອນ ພົມວຫ່ິ ານ) - ວັນທ 11/2/1966 ມະຕຂິ່ ອງສູນກາງພກັ ກຽີ່ ວກບັ ການ ຈດັ ລະບົບການສຶກສາ: ”... ໂຮງຮຽນສາມນັ ສຶກສາ ໃຫຊ້ ັ້ນປະຖົມ, ມດັ ທະຍມົ ແລະ ອດມົ ສຶກສາ (ຊນ້ັ ປະຖມົ ມ 5 ຫ້ອງ, ມັດທະຍມົ ມ 3 ຫອ້ ງ, ອດມົ ມ 3 ຫ້ອງ. ໂຮງຮຽນສາມນັ ຕ້ອງຈັດຕ້ັງການ ສິ່ດສອນ ແລະ ຮາີໍ່ ຮຽນຕາມຫັຼກສູດ ທສ່ີ ູນກາງວາງອອກ ເອາົ ໃຈໃສສ່ີ ກຶ ສາອບົ ຮົມການເມອງແນວຄດ່ິ ; ຈດັ ຕ້ັງໃຫ້ນັກຮຽນ ອອກແຮງງານເພີມ່ ພູນຜະລດ່ິ ຜົນ; ຝຶກແອບກິ່ລາກາຍະກໍາ ແລະ ສລິ່ ະປະວັນນະຄະດ; ປະກອບສວ່ີ ນການເຄີ່ອນໄຫວສັງຄມົ ຢ່ີູ ທອ້ ງຖິີນ່ ເປັນຕນົ້ ສອນປະຊາສຶກສາ ໂຄສະນາຂນົ ຂວາຍ 18

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດປກລະດມົ ປະຊາຊົນ, ອະນາໄມ 3 ສະອາດ, ຮັກສາສຂະພາບ, ສາ້ ງແບບແຜນດາໍ ລົງຊວິດ່ ທ່ສີ ົດໃສສວໄ່ິ ລ. ໂຮງຮຽນທກຊ້ັນ ເອົາໃຈໃສ່ີປະຕິບ່ ັດ 4 ທັດສະນະ ໜີງຶ່ : ການສຶກສາຕອ້ ງຮັບໃຊ້ໜ້າທ່ີການເມອງ, ສອງ: ການສຶກສາຕ້ອງ ຕດິ່ ພັນກັບການອອກແຮງງານ ແລະ ຊວດ່ິ ສັງຄົມ, ສາມ: ການ ສກຶ ສາຕອ້ ງອງໃສີ່ມະຫາຊນົ . ສ່ີ: ການສກຶ ສາຕອ້ ງຢີ່ພູ າຍໃຕ້ການ ນາໍ ພາຂອງພກັ . ເຊນັ : ຄາໍ ໄຕ ສພນັ ດອນ. - ວັນທ 1/9/1966 ສານຂອງສະເດັດເຈ້າົ ສພານວົງ ຝາກ ເຖ່ິງຄູ ແລະ ນັກຮຽນ ເນ່ີອງໃນໂອກາດໄຂສກົ ຮຽນ 1966- 1967: ”... ຄະນະອໍານວຍການ, ຄູ, ອາຈານ ແລະ ພວກຫຼານ ນກັ ຮຽນທຮີ່ ກັ ແພງທັງຫຼາຍ. 19

ທາີ່ ນ ພູມ ວງົ ວ່ິຈດິ່ ... ເພີອ່ ເສມຂະຫຍາຍຜົນສໍາເລດັ ການສກຶ ສານັ້ນ, ຂ້າພະເຈາົ້ ເຊີ່ອໝັ້ນວາ່ີ ໃນສົກຮຽນໃໝີ່ 1966-67 ນ້ ໂຮງຮຽນ ພວກເຮົາຈະກ້າວໜ້າກວາີ່ ແຕ່ກີ ີ່ອນ ໜ້າທີ່ຂອງໂຮງຮຽນໃນສົກ ຕໄໍີ່ ປນ້ ແມນ່ີ ພະຍາຍາມຍກົ ສງູ ຄນນະພາບການເມອງແນວຄິດ່ , ວດັ ທະນະທາ,ໍ ໂຮງຮຽນຕ້ອງຕດິ່ ພັນກັບການອອກແຮງງານ ແລະ ຊວດິ່ ປັນຢູ່ີຂອງສັງຄົມ, ເພ່ີມທະວປອ້ ງກນັ ໄພສົງຄາມທາງອາກາດ ຂອງສັດຕ,ູ ຮບັ ປະກັນຊວິ່ດເປນັ ຢີູຂ່ ອງຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນ ... “. 20

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດພວກຫາຼ ນຕອ້ ງພະຍາຍາມຮຽນ ຮຽນໃຫ້ເກີງັ່ , ຕ້ັງໃຈ ຝກຶ ຝົນຫີ່ຼໍຫອຼ ມຄນສມົ ບດັ ກ່ລິ ຍິ່ າມາລະຍາດ, ທະນບາໍ ລງຈດິ່ ໃຈຮກັ ຊາດ, ຄຽດແຄ້ນຈກັ ກະພັດຜຮູ້ ກຮານ, ສາມກັ ຄຮກັ ແພງຊ່ີວຍ ເຫຼອຊ່ຶງີ ກັນ ແລະ ກັນ, ພອ້ ມກນັ ຮຽນໃຫ້ເກັີງ່ , ອອກແຮງງານດ, ຮັກສາອະນາໄມໃນໂຮງຮຽນ ແລະ ຄອບຄວົ , ມສະຕິ່ຕກ່ີໍ ານຈດັ ຕັງ້ ລະບຽບວິ່ໄນ, ພະຍາຍາມຜາີ່ ນຜີ່າຄວາມຫຍງ້ ຍາກໄປໂຮງ ຮຽນສະໝາ່ໍີ ສະເໝ ຕໍີເ່ ນອີ່ ງ, ຕອ້ ງຮັບຮູ້ເລ່ິກເຊິ່ງີ ວີ່າ ໄປຮຽນແມນີ່ ຮກັ ຊາດ ແລະ ຕາ້ ນຈກັ ກະພັດ. ວຽກງານສກຶ ສາ ແມີ່ນພາລະກິດ່ ທີົວ່ ປວງຊນົ , ຮັບໃຊ້ຜົນ ປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊົນ. ດັີ່ງນັ້ນ, ປວງຊນົ ຕ້ອງພອ້ ມກັນຂະ ຫຍາຍການສຶກສາ, ພະນັກງານ, ທະຫານ ແລະ ປະຊາຊນົ ຊວີ່ ຍ ກນັ ສາ້ ງໂຮງຮຽນຢີູ່ບ່ີອນປອດໄພ, ຕກັ ເຕອນສັງ່ີ ສອນລູກຫາຼ ນ ໄປຮຽນຄບົ ໜ້າຄົບຕາ ແລະ ເນ່ີອງນ່ດິ , ພແ່ໍີ ມ່ີ ພີນ່ ອ້ ງປະຊາຊົນ ຕອ້ ງເປນັ ແບບຢາ່ີ ງໄປຮຽນປະຊາສກຶ ສາ, ເອາົ ໃຈໃສຄ່ີ ູ ແລະ ຊວ່ດິ ເປັນຢູຂີ່ ອງຄອູ າຈານ. ຕ້ອງເຂາົ້ ໃຈວີາ່ ສອນໜງັ ສຶ ແມນີ່ ຜູ້ມນໍາ້ ໃຈຮັກຊາດ ພວກ ເຮົາບ່ປີໍ ະການຮີ່ໍາຮຽນ ແລະ ບ່ີປໍ ະໄຮນ່ີ າຮວົ້ ສວນຈະເປັນການ ຊກຍໃູ້ ຫວ້ ຽກງານສຶກສາມການຂະຫຍາຍໄວ. 21

- ວັນທ 5/2/1966 ຈດົ ໝາຍສະເດດັ ເຈ້ົາສພານວງົ ສີ່ງົ ເຖງິ່ ປະຊາຊົນ 2 ບ້ານ: ນາເຮ້ຍ ແລະ ນາຄາວ, ເນີ່ອງໃນ ໂອກາດໄດລ້ ົບລາ້ ງຄວາມບໍີຮ່ ູ້ໜງັ ສ: ”... ເຖງິ່ ແມີ່ນວາ່ີ ຈັກກະພັດ ອາເມລກ່ິ າ ໄດຖ້ ່ມ້ິ ລະເບດທາໍ ລາຍຫຼາຍຄງ້ັ ແຕີວ່ ່ີາພແີໍ່ ມີ່ ປະຊາຊນົ ບ້ານນາເຮ້ຍ, ນາຄາວ ກຍໍ ງັ ຮີ່າໍ ຮຽນບາໍ ລງ ວັດທະນະ ທາໍ ຢ່ີາງສະໝ່າໍີ ,ສະເໝ ມາເຖ່ິງປັດຈບນັ ພແ່ໍີ ມ່ີປະຊາຊນົ ສອງ ບ້ານ ໄດຮ້ ູ້ອີ່ານ, ຮຂູ້ ຽນ. ສະນນ້ັ , ພ່ີແໍ ມພ່ີ ນ່ີ ອ້ ງຢູ່ີ 2 ບາ້ ນນ້ ຈຶງ່ີ ໄດ້ ເອົາຊະນະສັດຕູໂງງີ່ ີ່າວ ທຈ່ີ ັກກະພດັ ຝຣງັີ່ ປະໄວ,້ ພອ້ ມກນັ ນັ້ນ ຍງັ ເອາົ ຊະນະກັບຈກັ ກະພັດອາເມລກິ່ າທີ່ດາໍ ເນນສົງຄາມທາໍ ລາຍທາງອາກາດອກດ້ວຍ. ໃນໂອກາດນ້, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຮຽກຮ້ອງມາຍັງພີ່ໍແມ່ີປະ ຊາຊົນທັງຊາດ, ພະນັກງານ ນັກຮບົ ທີວ່ົ ເຂດປົດປ່ອີ ຍ ຕອ້ ງ ພະຍາຍາມແຂີ່ງຂນັ ກນັ ຮາີ່ໍ ຮຽນຢາ່ີ ງເປນັ ປົກກະຕ່ິ ສະໝາ່ີໍ ສະເໝ, ຊາວໜ່ມີ , ແມ່ຍີ ິງ່ , ຊົນຊາດ, ຊົນເຜາີົ່ ຕ່າີ ງໆ ຕອ້ ງເສມຂະຫຍາຍ ວຽກງານປະຊາສກຶ ສາ, ອອກແຮງລົບລາ້ ງຄວາມບ່ໍີຮູໜ້ ັງສ... “. ເຊນັ : ສະເດັດເຈ້ົາສພານວງົ - ວັນທ 2/9/1966 ໄດມ້ ມະຕິ່ຄໍາສີັ່ງກຽ່ີ ວກບັ ການເພມີ່ ທະວ ວຽກງານສຶກສາ ບໍາລງວັດທະນະທາໍ ພາຍໃນກອງທັບ. ໃນ ຄາໍ ສັີ່ງໄດ້ໃຫກ້ ານສງັ ເກດຕລາຄາວາ່ີ : ”... ພະນກັ ງານ ນກັ ຮບົ 22

ໃນຄາວນນັ້ , ລະດບັ ການສກຶ ສາພຽງຫອ້ ງ ປ.1 ເທາ່ີົ ນັນ້ ຜ້ກູ ກໜງັ ສປະມານ 15-20% ສະນນ້ັ ຕ້ອງຮບຮອ້ ນລບົ ລາ້ ງການກກໜງັ ສ ແຕ່ລີ ະບາດກາ້ ວ ໃຫແ້ ກພີ່ ະນກັ ງານນກັ ຮົບ ກົມກອງຫວົ ໜີວ່ ຍ ກໍາລັງປະກອບອາວດ ເພ່ອີ ໃຫ້ພວກເຮາົ ມຄວາມຮພູ້ ນ້ ຖານ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ກຽ່ີ ວກັບວິທ່ ະຍາສາດເຕກັ ນ່ິກ ແລະ ສງັ ຄມົ ເພອີ່ ນໍາໃຊໃ້ ນໜ້າທີ່ ວຽກງານຄາດໝາຍເບອ້ ງຕ້ົນ ລບົ ລາ້ ງຄວາມບ່ຮີໍ ໜູ້ ງັ ສ, ໄລຍະຕໍີ່ ໄປຕອ້ ງຍົກລະດັບຂ້ນຶ ເປນັ ຂ້ັນປະຖມົ , ມດັ ທະຍົມຕ່ີໍໄປ ... “. ເຊັນ: ທາີ່ ນ ແຜ້ວ ໄຊຍະວງົ - ມະຕິ່ 15 ເດອນ 7/1967 ຄະນະປະຈາໍ ສນູ ກາງ ມມະຕ່ິ ກີ່ຽວກບັ ການຫັນທິດ່ ວຽກງານສຶກສາເຂດປົດປີ່ອຍ ໃຫແ້ ຂງແຮງ ຮອບດາ້ ນ ເໝາະສມົ ກັບສະພາບການ ແລະ ໜາ້ ທ່ໃີ ໝີ່ໄດເ້ ນນັ້ ວາ່ີ : ການສຶກສາແມີນ່ ກກົ ເຄ້າົ ທີ່ສາໍ ຄນັ ໃນການກີໍ່ສ້າງພະນັກງານ; ການສກຶ ສາແມນ່ີ ເຄອ່ີ ງມຍົກສູງຄວາມຕ່ນີ ຕົວ ປະຕ່ິວັດໃຫ້ ປະຊາຊນົ ; ການສກຶ ສາແມີນ່ ເຄອ່ີ ງມຮັບໃຊພ້ າລະກິ່ດປະຕວິ່ ດັ . ມະຕໄິ່ ດ້ເນນ້ັ ເຖິ່ງທິ່ດທາງໜ້າທີຕ່ ວົ ຈິ່ງ: ຂະຫຍາຍການສຶກສາ ໃຫໄ້ ປທວົ່ີ ທກບອີ່ ນ, ທກທ້ອງຖິ່ນີ , ທກຊົນເຜີົາ່ ; ຮອດປ 1970 ຕ້ອງຂະຫຍາຍວຽກງານປະຊາສກຶ ສາ, ບໍາລງວັດທະນະທາໍ ເຮດັ ໃຫພ້ ະນັກງານ, ສະມາຊິກ່ ຢີູ່ຕາແສງ ແລະ ບ້ານຜູ້ອາຍແຕີ່ 45 ປ ລງົ ມາ, ນກັ ຮບົ ກອງທັບຕ້ອງອາີ່ ນອອກ ຂຽນໄດ້. 23

ແຜນການຍກົ ລະດບັ ບໍາລງວດັ ທະນະທໍາ ຈົບຊນ້ັ ປະຖົມມ 3 ຫ້ອງ; ຊັນ້ ມດັ ທະຍມົ ບາໍ ລງມ 2 ຫ້ອງ. ແຕີ່ລະເມອງມສິດ່ ສ້າງ ໂຮງຮຽນບາໍ ລງວັດທະນະທາໍ ຂອງຕົນຂນ້ຶ ໜ່ຶີງແຫ່ີງ, ບໍາລງພະ ນັກງານອາຍ 45 ປລງົ ມາ, ກາໍ ນົດຮຽນ 3 ເດອນ; ສອງເມອງໃດ ໃຫ້ມໂຮງຮຽນຊາວງໜມີ່ ຊນົ ເຜົາີ່ 1 ຫັຼງ; ສີ່ວນ ພະນັກງານສງັ ກດັ ການຈັດຕ້ງັ ປະຕວິ່ ດັ ແລ້ວ ຕ້ອງຍາດເວລາຮຽນ ບາໍ ລງວດັ ທະນະ ທໍາ ອາທ່ິດໜຶ່ງີ ຢ່າີ ງໜ້ອຍ 3 ຕອນ. ສູນກາງໄດວ້ າງນະໂຍບາຍຕ່ຄີໍ ູດ່ງັີ ນ້: ”... ຕອ້ ງຖສໍາຄນັ ວຽກງານສຶກສາ; ຕອ້ ງເຄົາລບົ ນບັ ຖຄ,ູ ເອາົ ໃຈໃສີ່ບໍາລງຄູດາ້ ນ ການເມອງແນວຄ່ິດ, ວຊິ່ າສະເພາະ ແລະ ລະດັບການສກຶ ສາ; ເອົາໃຈໃສດີ່ ູແລຊວ່ດິ ການເປນັ ຢູ່ີ ໃຫໄ້ ດຮ້ ບັ ອດັ ຕາເບຍ້ ລຽ້ ງ ຕາມ ສະພາບຕວົ ຈິ່ງ, ໄດ້ຮບັ ການພກັ ຜ່ີອນ 1 ເດອນ ພາຍຫັຼງສ່ິ້ນ ສກົ ຮຽນ, ເອົາໃຈໃສີດ່ ູແລພ່ິເສດຄູຊນົ ເຜ່າົີ ແລະ ເພດຍງິ່ . 24

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ທາີ່ ນເຈົ້າສກ ວົງສັກ ມະຕ່ິຂອງສູນກາງພັກໄດເ້ ນັນ້ ຕີ່ມ: ພວກເຮົາບກໂຈມຕສັດຕູ ບີໍ່ສະເພາະແຕ່ດີ າ້ ນການເມອງ, ການທະຫານເທ່ີົານນ້ັ , ແຕ່ີພວກ ເຮາົ ຍັງສາມາດບກໂຈມຕສັດຕູທາງດ້ານການສຶກສາວັດທະນະ ທໍາອກດວ້ ຍ. ຕອ້ ງມການປະຕິຮ່ ູບການສກຶ ສາຊັ້ນປະຖົມສກຶ ສາ, ມັດທະຍົມສກຶ ສາ, ຕັງ້ ໜ້າກ່ີໍສ້າງໂຮງຮຽນສ້າງຄ,ູ ກະກຽມທກ ເງ່ອີ ນໄຂ ເພ່ີອສາ້ ງໂຮງຮຽນມະຫາວທ່ິ ຍາໄລຢູີ່ເຂດປົດປ່ີອຍ. 25

ບັນດາໂຮງຮຽນ ຕອ້ ງເອົາໃຈໃສີ່ ຄຽງຄີູກ່ ບັ ການຮຽນວດັ ທະ ນະທໍາ ຍງັ ຕອ້ ງເອົາໃຈໃສ່ີວຽກງານການເມອງແນວຄ່ດິ , ມນາ້ໍ ໃຈ ຮັກຊາດຄຽດແຄ້ນສັດຕູ, ມນາໍ້ ໃຈປະຕ່ວິ ດັ , ຮັບໃຊ້ປະຊາຊນົ . ສໍາລັບໂຮງຮຽນມດັ ທະຍມົ ແລະ ອດົມ, ຍາມພກັ ແລງ້ ນກັ ຮຽນ ຕ້ອງໄປເຮັດວຽກປກລະດມົ ຂົນຂວາຍປະຊາຊນົ , ຮໍາີ່ ຮຽນກ່ິລາ ກາຍະກໍາ ແລະ ການທະຫານ. ກ່ີຽວກບັ ນະໂຍບາຍອດໜນູ ແມນ່ີ ອດໜນູ ນັກຮຽນ ແລະ ຄູ ທຮີ່ ບັ ໃຊໂ້ ດຍກງົ ໃນການກສີ່ໍ າ້ ງ ແລະ ບໍາລງພະນກັ ງານ. ນກັ ຮຽນໂຮງຮຽນມດັ ທະຍມົ ແລະ ອດມົ ຕ້ອງອດໜນູ ອັດຕາກນິ່ , ເຄ່ອີ ງນງ່ີ ຫ່ົີມ, ເງ່ນິ ວັດຖພັນຈາໍ ນວນໜ່ີງຶ ແຕນ່ີ ກັ ຮຽນຕ້ອງອອກ ແຮງງານ ເພີ່ອເພີມ່ ພູນຜະລດ່ິ ຫາກ້ມຕົນເອງສ່ີວນໃດສີວ່ ນໜ່ງີຶ . ເຊັນ: ວຽງໄຊ (ໄກສອນ ພົມວ່ຫິ ານ) - ວັນທ 30/8/1967 ມມະຕິຂ່ ອງສູນກາງພັກ ກ່ຽີ ວກັບ ການຫນັ ທດ່ິ ການສຶກສາຮອບດ້ານ ໃຫເ້ ໝາະສົມກບັ ສະພາບ ຕົວຈງິ່ ແລະ ໜ້າທ່ີໃໝ່ີ: ”... ການສກຶ ສາເປັນພາຫະນະຮບັ ໃຊ້ ໜ້າທ່ີໃຈກາງ ໃນການສ້າງ ແລະ ຂະຫຍາຍກໍາລັງປະຕິ່ວັດໃນ ທກດ້ານໃຫແ້ ກີກ່ ານກ່ສໍີ ້າງເຂດປດົ ປ່ອີ ຍ ເປນັ ເໝອນລັດແບບ ໃໝ,ີ່ ເພ່ີອເປັນພ້ນຖານໃຫແ້ ກ່ີທົີ່ວປະເທດ. ການຫັນທິ່ດການສຶກ ສາຕ້ອງບນົ ຈິ່ດໃຈຮບຮ້ອນ, ກ້າເຮັດ, ກ້າປະດ່ດິ ສ້າງ: ອອກ 26

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດແຮງສ້າງ ແລະ ຂະຫຍາຍການສຶກສາໃຫ້ໄວ ແລະ ທີົ່ວເຖ່ິງ ຮອດ ປ 1970 ທກໆຕາແສງ ຕອ້ ງມໂຮງຮຽນປະຖົມສມົ ບູນ, ທກໆ ແຂວງ ແລະ ເມອງຈາໍ ນວນໜີ່ຶງ ໃຫມ້ ໂຮງຮຽນມດັ ທະຍົມ ກີໍ່ສ້າງ ໂຮງຮຽນອດມົ ສຶກສາຢູ່ີສູນກາງ ແລະ ກະກຽມສາ້ ງຕງັ້ ມະຫາ ວທ່ິ ະຍາໄລຢູ່ີພາຍໃນເຂດປດົ ປອີ່ ຍ, ດດັ ແປງລະບົບການຈດັ ຕ້ງັ , ໂຄງການຫັກຼ ສດູ ການຮຽນຕາມແບບກະທດັ ຮັດ ແຕີຄ່ ບົ ຖວ້ ນ, ຫ້ອງຮຽນວັດທະນະທໍາ ແທດເໝາະກບັ ຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງ ການຂອງພາລະກ່ດິ ຕໍ່ສີ ູ້ກູ້ຊາດ ຕາ້ ນຈັກກະພດັ ອາເມລິກ່ າທມ່ີ າ ຮກຮານ. ສະນ້ັນ ລະບບົ ສາມນັ ໄດ້ກໍານົດດງ່ັີ ນ:້ ຊ້ນັ ປະຖົມຮຽນ 4 ປ (ປ.1, ປ.2, ປ.3, ປ.4) ປະຖົມ 1 ຮບັ ເອົາເດກັ 7-8 ປເຂ້ົາ ຮຽນ, ຈົບຫອ້ ງ ປ.4 ຖວາ່ີ ຈົບຊນ້ັ ປະຖົມ. ຊັ້ນມດັ ທະຍມົ ຮຽນ 2 ປ, ຮຽນຈບົ ມ.2 ຖວ່ີາຈບົ ມດັ ທະຍມົ . ຊ້ັນອດມົ ສກຶ ສາຮຽນ 3 ປ: ອ.1, ອ.2, ອ.3 ຮຽນໝດົ ອ.3 ຖວີາ່ ເສັງຈົບອດມົ ສຶກສາ (ຫຼ ຈົບ ລະບບົ ສາມນັ ) ສາມາດຮຽນຕໍວ່ີ ິຊ່ າສະເພາະຊ້ນັ ສູງໄດ້ (ການ ປີ່ຽນແປງນ້ ເລມ່ີ ແຕສ່ີ ົກຮຽນ 1967-1968 ເປນັ ຕົນ້ ໄປ) ສບຕໍີ່ ຮຽບຮຽງປ້ມຶ ຕໍາລາສດິ່ ສອນຮາຮ່ໍີ ຽນຊນ້ັ ປະຖົມ, ມັດທະຍມົ ແລະ ອດມົ ສກຶ ສາ ດ້ວຍພາສາລາວ ສາ້ ງໃຫພ້ າສາລາວກາຍເປນັ ພາສາທາງການເອກະພາບຂອງລາວ. 27

ສບຕໍີ່ຮຽບຮຽງ, ໂຄງການຫຼກັ ສູດ, ປຶ້ມຕາໍ ລາຮຽນ ສ່ິດ ສອນຮໍ່ີາຮຽນຕາມເນອ້ ໃນສຶກສາໃໝ,່ີ ເອກະສານເຫ່ີຼົານ້ັນ ຕ້ອງ ໃຊພ້ າສາລາວ. - 7/1967 ມະຕ່ິ 15 ໄດ້ອະທິບ່ າຍ ” ກີຽ່ ວກັບປ້ຶມໄວຍາ ກອນໃໝີ່, ປຶ້ມວັດຈະນານກົມ, ການຂຽນປະຫວັດສາດ, ພມູ ສາດ... ເສມຂະຫຍາຍການບາໍ ລງວັດທະນະທໍາ, ປະຊາສຶກສາ ລົບລາ້ ງຄວາມບຮ່ີໍ ໜູ້ ງັ ສ; ປັບປງ ແລະ ຂະຫຍາຍລະບົບໂຮງ ຮຽນສາມັນ ແລະ ວ່ິຊາຊບດວ້ ຍພາສາລາວ; ຊວີ່ ຍເຫຼອນກັ ຮຽນ ນກັ ສກຶ ສາທພີ່ ວມຮຽນຢຕ່ີູ າ່ີ ງປະເທດ ເຊັີ່ນ: ຢຫີູ່ ວຽດນາມ, ຈນ, ສະຫະພາບໂຊວຽດ ແລະ ປະເທດສັງຄົມນິຍ່ ົມອ່ີນໆ ໃຫ້ເຂາົ ເຈົ້າມຄນສມົ ບັດດ, ມຄວາມຮ,ູ້ ຄວາມສາມາດກບັ ຄນມາຮບັ ໃຊ້ ປະເທດຊາດ... “ ກ່ີຽວກບັ ວຽກງານສ້າງຄູ ມະຕ່ິເນ້ັນວ່າີ : ... ຮອດປ 1970 ສະເລີ່ຍຕາແສງໜຶີ່ງໆ ໃຫມ້ ຄູ 5 ຄນົ ; ທກແຂວງ ຕ້ອງມໂຮງຮຽນສ້າງຄູ ເພີອ່ ສາ້ ງ ແລະ ບໍາລງຄູ ເປນັ ປະຈາໍ , ແຕີ່ ລະປຄຕູ ອ້ ງໄດ້ຮບັ ການຮີ່ໍາຮຽນດ້ານການເມອງ ຍົກລະດບັ ວດັ ທະນະທາໍ ແລະ ວຊ່ິ າສະເພາະຂອງຕົນ. ໂຮງຮຽນສ້າງຄູແຕີ່ ລະແຂວງ ຕ້ອງສ້າງເງ່ີອນໄຂຕ່າີ ງໆໃຫນ້ ັກຮຽນຄູໄດ້ຮັບເບ້ຍລ້ຽງ, ມອດັ ຕາກິ່ນພໍສົມຄວນ, ມເຄີອ່ ງນ່ີງຫມົີ່ , ມວດັ ຖຮບັ ໃຊປ້ ະຈາໍ 28

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດວັນທ່ີຈາໍ ເປນັ . ແຕລີ່ ະປ ແຕ່ີລະແຂວງຕ້ອງມງບົ ປະມານ ໃຫ້ແກ່ີ ນັກຮຽນຄູ: ນບັ ແຕ່ນີ ັກຮຽນຄູມູນ, ນັກຮຽນຄູປະຖມົ ... “. ເຊນັ : ໜຮູ ັກ ພມູ ສະຫວນັ . - ຄາໍ ສັງີ່ ເລກທ 82 ລົງວນັ ທ 20/10/1969 ກຽ່ີ ວກັບ ການ ຄມ້ ຄອງ ແລະ ນາໍ ໃຊ້ນກັ ຮຽນຊ້ັນປະຖມົ ແລະ ມັດທະຍມົ : ”... ຈດປະສງົ ເຮັດໃຫຄ້ ະນະປະຈາໍ ແຕີລ່ ະຂ້ນັ ຮັບຮູ້ ແລະ ເພມ່ີ ທະວ ຄວາມຮັບຜດິ່ ຊອບໃນການຄມ້ ຄອງ ແລະ ນໍາໃຊນ້ ກັ ຮຽນນັກສຶກສາ ຢ່ີາງລວມສນູ ເອກະພາບທົ່ີວເຂດປົດປອີ່ຍ. ເພີ່ອໃຫກ້ ານສກຶ ສາ ຂະຫຍາຍຕົວຢາ່ີ ງວ່ີອງໄວ ເພ່ີອສ້າງໃຫ້ມຖນັ ແຖວນັກຮຽນ, ນກັ ສຶກ ສາຫຼາຍຂນ້ຶ ເພອ່ີ ສາ້ ງຖນັ ແຖວພະນັກງານວຊິ່ າສະເພາະ: ວ່ິທະຍາ ສາດເຕກັ ນິ່ກຊ້ນັ ກາງ, ຊນ້ັ ສູງຮັບໃຊ້ໜ້າທກ່ີ ານເມອງໃນສະ ເພາະໜ້າ ແລະ ຍາວນານ. ເຊັນ: ພມູ ວົງວຈ່ິ ່ດິ 29

ຊຽງຂວາງເປນັ ສະໜາມຮບົ ໃຫຍ່ີທ່ີສດ, ບີ່ອນນ້ສ້ຮູ ບົ ກັນ ລະຫວີ່າງເຮາົ ແລະສັດຕູ - 20/9/1969 ຄະນະກາໍ ມະການສູນກາງ ໄດ້ມສານເຖງິ່ ຄູ ແລະ ນັກຮຽນຄູ ໂອກາດໄຂສົກຮຽນ 1969-1970: ”... ວຽກ ງານສາ້ ງ ແລະ ບາໍ ລງຄູ ແມີນ່ ຂອດຕດັ ສນ່ິ ໃນວຽກງານສກຶ ສາ 30

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດທາງດາ້ ນປະລມ່ິ ານ ແລະ ຄນນະພາບ, ໃນພາລະກິດ່ ສ້າງເຂດ ປດົ ປອີ່ ຍເປນັ ຄລັດແບບໃໝີລ່ ດັ ໜີ່ຶງ ການສຶກສາຕອ້ ງໄປກອ່ີ ນ ກາ້ ວໜງີຶ່ , ແຕກ່ີ ານສາ້ ງ ແລະ ບາໍ ລງຄູຕ້ອງໄປກອີ່ ນສອງກ້າວ... “. ເຊນັ : ວຽງໄຊ (ໄກສອນ ພົມວຫ່ິ ານ) - ວັນທ 20/11/1969 ສະເດັດເຈາ້ົ ສພານວງົ ໄດມ້ ສານ ເຖ່ງິ ຄູ (ໂອກາດວັນຄູສາກົນ 20/11): ”... ໃນພາລະກດິ່ ສ້າງເຂດ ປດົ ປ່ີອຍເຂັ້ມແຂງ ຂະຫຍາຍຕວົ ຮອບດາ້ ນ, ຄູມໜ້າທ່ີ ສໍາຄັນ ເຂົ້າຮີ່ວມຢີ່າງຕ້ັງໜ້າ. ຖາ້ ມຄຫູ າຼ ຍ, ຄດູ ຄເູ ປັນຜູສ້ ່ິດສອນ ຜູ້ ໃຫຍ່ີ ແລະ ຄົນຮ່ີນໜມີ່ ລາວມຈິ່ດໃຈຮັກຊາດ, ມອດົມການ, ມ ຄນສົມບດັ , ອອກແຮງງານດ, ເປັນນັກຮົບ, ເປັນພະນກັ ງານ ທ່ີ ດ. ຄູເປັນພະນກັ ງານປະຕ່ິວດັ , ໂຮງຮຽນສ້າງຄເູ ປັນບີ່ອນສາ້ ງ ນກັ ວສ່ິ ະວະກອນແຫ່ີງດວງວິ່ນຍານ... “. - ຄາໍ ສີ່ັງເລກທ 20 ລງົ ວັນທ 2/3/1972 ໄດແ້ ນະນາໍ ໃຫມ້ ການເລອກເຟ້ັນຄສູ ອນປະເພດຕາ່ີ ງໆ ເຂົ້າເປນັ ຄູລັດ ໜ່ີຶງ: ເລອກເອາົ ຜູ້ຈບົ ປະຖມົ ສົມບູນເປັນຄ,ູ ສອງ: ເລອກເອົາຄູທມ່ີ ຄນ ສົມບດັ ດ, ສາມ: ເລອກເອົາຄູປະຊາບານມາຫາຼ ຍປ ເຂົາ້ ເປັນຄູ ລັດ; ສະເພາະຄຊູ ົນຊາດ, ຊນົ ເຜ່ົີາ ບີ່ຄໍ ບົ ເງ່ອີ ນໄຂປານໃດ ກຮໍ ບັ ເອົາເຂາ້ົ ລດັ ໄດໂ້ ລດ... “. ເຊັນ: ທອງ (ໜູຮັກ ພູມສະຫວນັ ) 31

- ມະຕກິ່ ອງປະຊມໃຫຍີ່ຄ້ງັ ທ II ຂອງພັກ ເດອນ 2/1972 ພາກທ່ີກາ່ີ ວເຖງິ່ ວັດທະນະທາໍ -ສັງຄົມ ໄດລ້ ະບໄວ້ວີ່າ: ຕ້ອງສາ້ ງ ສຶກສາວດັ ທະນະທາໍ ແບບປະຕ່ິວັດ ທມີ່ ລກັ ສະນະຊາດ, ວ່ທິ ະ ຍາສາດ ແລະ ມະຫາຊນົ , ການສຶກສາຕອ້ ງໄປກອີ່ ນກ້າວໜີ່ຶງ. ຕອ້ ງພະຍາຍາມ ຄ້ນົ ຄວ້າວ່ທິ ະຍາສາດ ກອີ່ ນອ່ີນແມນ່ີ ຄນ້ົ ຄວ້າວັນນະກໍາ, ວນັ ນະຄະດ, ປະຫວັດສາດ, ພູມສາດ; ສາ້ ງ ແລະ ປກົ ປກັ ຮກັ ສາໜງັ ສລາວ ແລະ ພາສາລາວ ພອ້ ມກັນນັ້ນ, ກຕໍ ້ອງເຄາົ ລບົ ພາສາເວົ້າ ຂອງຊົນຊາດຕາ່ີ ງໆ... “. ຕອນທ່ກີ ີາ່ ວເຖິ່ງຄູ: ”... ຄແູ ມ່ນີ ຂອດຕັດສ່ິນໃນວຽກງານ ການສຶກສາ, ຄແູ ມ່ນີ ແຫງີ່ຼ ກໍານດົ ການປະຕິບ່ ດັ ແນວທາງ ການສຶກສາ ໃໝ່ຂີ ອງພັກ, ຄູເປນັ ພະນກັ ງານຂົນຂວາຍທີ່ດຂອງພັກ, ຄມູ ມາດຖານອນັ ຕນົ້ ຕໍດ່ີັງນ້ ໜີ່ງຶ : ມຄວາມຮັກຊາດ, ຕນ່ີ ຕົວ ຮບັ ຜິດ່ ຊອບຕີຊ່ໍ າດ ແລະ ປະຊາຊນົ , ສອງ: ຮກັ ປະຊາຊນົ , ໃກ້ຊ່ດິ ຕ່ິດແທດປະຊາຊົນ, ສາມ: ມຄວາມຮູ້ ແລະ ວິຊ່ າສະເພາະ, ມຄວາມຕັ້ງໃຈຮ່ໍີາຮຽນຍົກລະດບັ , ສ່ີ: ຮກັ ອາຊບແພງເດກັ , ຝກຶ ຝນົ ຫຼ່ີຫໍ ອຼ ມຕົນເອງ ມຄນສົມບດັ ດ ດໝີັນ່ ຂະຫຍັນພຽນ ແລະ ປະຢດັ ... “. - 30/6/1972 ທີ່ານ ພມູ ວົງວຈິ່ ່ດິ ກີ່າວໂອລ້ ົມກບັ ຊຽ່ີ ວ ຊານຫວຽດນາມດາ້ ນການສກຶ ສາ: ”... ຍ້ອນຄວາມຮຽກຮອ້ ງ 32

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຕ້ອງການອນັ ໃໝີ່ ສນູ ກາງເຫັນວີ່າ: ຕ້ອງຕັ້ງໂຮງຮຽນ ມະຫາວທ່ິ ະຍາໄລຄເູ ຂດປົດປອ່ີ ຍຂຶ້ນ ເພ່ອີ ເປັນພ້ນຖານໃຫແ້ ກີ່ ມະຫາວິທ່ ະຍາໄລຂະແໜງການອນີ່ ໆ. ດງີ່ັ ນັນ້ , ເພ່ອີຶ ກະກຽມ ສ້າງຕັງ້ ມະຫາວ່ທິ ະຍາໄລຄູ ຈ່ງຶີ ສະເໜໃຫ້ເພອ່ີ ນສະຫາຍຊວ່ີ ຍ ປກຶ ສາຫາລ ກ່ຽີ ວກັບຄາດໝາຍ, ກາໍ ນົດທ່ິດໃຫຖ້ ກ ຄວນເຮດັ ໃຫ້ ໄວ, ບໍລີ່ ງ່ີັ ເລອກ. ບັນຫາຈາໍ ເປັນຕ້ອງມຫກຼັ ສດູ , ເອກະສານ, ຕາໍ ລາ ສິ່ດສອນ ແລະ ມອາຈານມາຊີ່ວຍ... “. ມະຕເິ່ ລກທ 80, ວນັ ທ 23/12/1972 ຂໍ້ກໍານດົ ກ່ີຽວ ກບັ ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູ ແລະ ບໍາລງຄູ: ”... ດາ້ ນພາລະບດົ ບາດ ແລະ ຄວາມສາໍ ຄນັ ໜງີ່ຶ : ເປັນແຫງຼີ່ ສ້າງພະນກັ ງານປະຕິວ່ ດັ . ຄູເປັນ ສ່ິີງຕດັ ສ່ິນພາລະກິດ່ ການສກຶ ສາ; ການສ້າງ ແລະ ບໍາລງຄູ ຕອ້ ງ ໄປກີ່ອນກ້າວໜຶີ່ງຂອງວຽກງານສກຶ ສາ, ສອງ: ໜ້າທີຂ່ ອງ ໂຮງຮຽນສ້າງຄູ ສາ້ ງຜູມ້ າຮຽນເປັນຄູສອນ, ບໍາລງຍກົ ລະດັບ ນາຍຄ,ູ ສາມ: ລະດບັ ຄາດໝາຍຂອງສາ້ ງຄູ, ສ່ີ: ທິດ່ ທາງການ ສຶກສາຂອງໂຮງຮຽນສາ້ ງຄ,ູ ເນ້ອໃນການສກຶ ສາອົບຮົມຂອງ ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູ, ຫາ້ : ລະບົບໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູ: ມສ້າງຄຊູ ນ້ັ ກາງ ສູນກາງ, ໂຮງຮຽນສ້າງຄູຊ້ນັ ຕ້ນົ ຂອງແຂວງ, ໂຮງຮຽນສ້າງຄມູ ນູ ຂອງແຂວງ, ຫກົ : ຜເູ້ ປນັ ຄສູ ອນໂຮງຮຽນສ້າງຄູ, ເຈດັ : ການຮບັ 33

ເອາົ ນັກຮຽນເຂົາ້ ໂຮງຮຽນສ້າງຄ,ູ ແປດ: ພນ້ ຖານຂອງໂຮງຮຽນ ສາ້ ງຄ,ູ ເກົາ້ : ການນາໍ ໂຮງຮຽນສ້າງຄ.ູ ການຕັ້ງໂຮງຮຽນສ້າງຄູ: «... ພ້ນຖານວັດຖ ແມນີ່ ເງີ່ອນໄຂ ຈາໍ ເປັນທ່ສີ ໍາຄນັ ເພ່ອີ ສາ້ ງໂຮງຮຽນສ້າງຄູ ໃຫມ້ ຄນນະພາບດຂ້ນຶ . ດ້ານໜີງ່ຶ ບັນດາໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູ ຕ້ອງກ້ມຕນົ ເອງ, ດ້ານສອງ ຄະນະສກຶ ສາສນູ ກາງ ແລະ ອາໍ ນາດການປກົ ຄອງແຂວງ ຕ້ອງ ປະກອບ ທນຶ ຮອນ, ພນ້ ຖານວດັ ຖໃຫແ້ ກ່ີໂຮງຮຽນສ້າງຄ:ູ ມ ເຮອນຢ່ີູ ພກັ ເຊົາ, ມຫອ້ ງຮຽນ, ໂຕະຕີັງ່ , ກະດານ, ເຮອນຄົວ; ມ ຫອ້ ງສຂະອະນາໄມ, ມລະບົບນໍາ້ ສະອາດ; ມອປະກອນການ ສ່ິດສອນ ໃນນເ້ ຮດັ ເອົາເອງ ຈໍານວນໜ່ງີຶ ທເີ່ ຮັດໄດ້, ຫ້ອງທດົ ລອງ, ມສວນທົດລອງຊວະພາບ; ມອປະກອນກິ່ລາ, ໂຮງຮຽນ ຕ້ອງມເດີ່ນກິລ່ າ, ເຄີອ່ ງກ່ິລາທີ່ຈາໍ ເປນັ ; ມພາຫະນະຮບັ ໃຊ້ການ ກ່ິນຢ່ີູ, ການໄປມາ; ມອປະກອນສິລ່ ະປະວນັ ນະຄະດ... “. ເຊນັ : ສາລ ວົງຄາໍ ຊາວ - ຄາໍ ສີັງ່ ແນະນາໍ ເລກທ 82 ວັນທ 24/12/1972 ໄດມ້ ຂ້ໜໍ ຶີ່ ງເວາ້ົ ເຖິ່ງການສ້າງມະຫາວ່ິທະຍາໄລສ້າງຄເູ ຂດປດົ ປີ່ອຍ: ”... ອະນຍາດໃຫ້ຄະນະສກຶ ສາສູນກາງຄ້ນົ ຄວ້າ ກະກຽມການໄຂ ສກົ ຮຽນມະຫາວ່ິທະຍາໄລຄເູ ຂດປດົ ປີ່ອຍ ໃນນຕ້ ອ້ ງນາໍ ສະເໜ ຮາີ່ ງສັນຍາຂໍການຊ່ວີ ຍເຫອຼ ຈາກຫວຽດນາມ ໃນໂຄງການສ້າງ 34

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຫກັຼ ສູດ ພະແນກວຊ່ິ າຮຽນ, ການຊີ່ວຍສົ່ີງຊ່ຽີ ວຊານມາຊວ່ີ ຍລາວ, ດ້ານພ້ນຖານວັດຖ ພ້ອມນ້ນັ , ກໍກະກຽມເພມີ່ ພະນກັ ງານຜມູ້ ລະດັບມະຫາວິ່ທະຍາໄລ ໃນນ້ກະກຽມສບັ ຊ້ອນຄູຊ້ັນກາງ ທ່ມີ ລະດັບຈໍານວນໜຶງີ່ ທສ່ີ າມາດສດ່ິ ສອນວຊ່ິ າໃດໜ່ງີຶ ໃຫສ້ ອນຢ່ີູ ມະຫາວທິ່ ະຍາໄລສາ້ ງຄູ ... “. ເຊນັ : ສາລ ວງົ ຄາໍ ຊາວ - ວັນທ 8/6/1974 ບົດປາໄສຂອງ ທ່າີ ນ ໄກສອນ ພມົ ວຫິ່ ານ ຕີ່ກໍ ອງປະຊມໃຫຍສ່ີ ກຶ ສາຄ້ງັ ທ II ທວີ່ົ ເຂດປົດປອ່ີ ຍ: ”... ການ ສຶກສາຕ້ອງພະຍາຍາມປະກອບສວີ່ ນການສ້າງ ແລະ ບໍາລງຄນົ ລາວໃໝ່ໃີ ຫແ້ ກ່ສີ ັງຄົມໃໝີ່ເທງິ່ ດ່ິນແດນລາວ ທີ່ບີ່ເໍ ຄຍມໃນ ປະຫວດັ ສາດ ນ້ັນແມີ່ນສັງຄມົ ປະຊາທ່ິປະໄຕ ປະຊາຊນົ ກ້າວຂ້ຶນ ສັງຄມົ ນຍ່ິ ົມ ຕີໄໍ່ ປໃນໄລຍະຕໜໍີ່ ້າການສກຶ ສາ ຕ້ອງສາ້ ງຄນົ ທ່ຈີ ະ ປະກອບສີ່ວນເຂ້າົ ຂະບວນການຕີໍ່ສູ້ສໍາເລດັ ການປະຕ່ິວັດຊາດ ປະຊາທ່ິປະໄຕ ປະຊາຊົນໃນຂອບເຂດທີວ່ົ ປະເທດຄົນລາວ ໃໝ່ີ ຕ້ອງຜາ່ີ ນການສຶກສາອົບຮົມຕາມມາດຖານ: ມຄນສມົ ບດັ ; ມ ຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມສາມາດ; ມການອອກແຮງງານ; ມ ສຂະພາບພະລະນາໄມ ແລະ ສລ່ິ ະປະສຶກສາ ... “. 35

ແກ່ວີ ລົງກງົ ສະໄໝບ່ີທໍ ນັ ຖກທໍາລາຍທາງອາກາດ 1963 ເປັນທ່ຕີ ັ້ງ ສ້າງຄູຊ້ັນຕ້ົນ ຊດທ 1, ປດັ ຈບັນແຄມທາງເບອ້ ງລ່ີມແມີ່ນບ້ານນາເຮ້ຍ, ເມອງວຽງໄຊ, ແຂວງຫົວພັນ (ພາບຖ່ີາຍຈາກມູມສົ້ນຂົວນາຄາວ) ໂດຍອງໃສີ່ທັດສະນະຂອງພກັ ແລະ ແນວລາວຮກັ ຊາດ ທີ່ ໄດ້ກີາ່ ວມານ້ັນ, ຂະແໜງການສກຶ ສາ, ຄູອາຈານໄດມ້ ຄວາມ ພະຍາຍາມເລມ່ີ ລງົ ມດໍາເນນວຽກງານສຶກສາໃໝ່ີ ພອ້ ມທັງປບັ ປງ ດດັ ແປງເລອ້ ຍໆ ເພອີ່ ໃຫ້ສອດຄີອ່ ງກັບແນວທາງການສກຶ ສາໃໝ່ີ ແລະ ສອດຄີອ່ ງກບັ ສະພາບຕວົ ຈ່ິງແຕ່ລີ ະກ້າວ. 36

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດII. ການປັບປງຸ ແລະ ສາ້ ງລະບົບສາມນັ ສກຶ ສາ ພາຍຫຼັງປົດປ່ອຍຊາເໜອື ຄງັ້ຼ ທີ 2 ປີ 1960 ແລະ ຫາຍ ທັອ້ ງຖິ່ນກໄດັ້ຮຼັບການປົດປອ່ ຍ, ໂຮງຮຽນສາມຼນັ ບາງແຫ່ງຢ່ ບາງທັອ້ ງຖິ່ນ ກສືບຕ່ການຮຽນການສອນ ໂດຍແມນ່ ຄຜ້ັເກ່ົາທີ່ ເຄີຍສອນມາ. ຢ່ເຂດປດົ ປອ່ ຍສວ່ ນຫາຍມີໂຮງຮຽນປະຖົມ, ຕວົ ຈງິ່ ຕ້ນັົ ຕແມ່ນຫັ້ອງ ປ.3, ຈະມີແຕບ່ າງແຂວງ ເຊນັ່ຼ : ຫວົ ພນັຼ , ຊຽງຂວາງ ມີຫ້ັອງ 2 ໃຫຍ່ ແລະ ຫອ້ັ ງ 2 ນອ້ັ ຍ. ເມອື ງຊຽງຄ້ັແຕ່ ກອ່ ນ (ກວມເອົາທງຼັ ເມອື ງແອດ, ເມອື ງຊຽງຄ້ັ ແລະ ເມອື ງສບົ ເບົາປັດຼ ຈບຸ ນຼັ ) ກມີຫັ້ອງ 2 ນັອ້ ຍ ແລະ ຫອັ້ ງ 2 ໃຫຍ່. ແຕຖ່ າ້ັ ເສັງຼ ເອາົ ແຊັຼກຕີຟີກາ ຕອ້ັ ງໄປເສຼັງຢ່ຊາເໜອື , ສ່ວນຊຽງຂວາງ ຕັ້ອງໄປເສຼັງຢ່ເມືອງຄນ. ຫອັ້ ງ 2 ນັອ້ ຍ ແລະ ຫອັ້ ງ 2 ໃຫຍ່ ໄດ້ັ ຮຽນພາສາຝຣຼັງ່ ຫາຍສົມຄວນ ຖ້າັ ໃຜຮຽນຈບົ ຫອ້ັ ງກວກຊຸບເປຣີ ເອີ ແລະ ເສງຼັ ຈບົ ແຊກຼັ ຕຟີ ີກາກສາມາດເວາັ້ົ ສົນທະນາດັວ້ ຍ ພາສາຝຣ່ຼັງໄດັ້ສມົ ຄວນ. ພກັຼ ປະຊາຊນົ ປະຕ່ວິ ັຼດລາວ ແລະ ແນວລາວຮັຼກຊາດ ໄດັ້ເລມ່ີ ປບຼັ ປຸງລະບົບໂຮງຮຽນສາມັຼນດ່ງັຼ ນັ້ີ: 37

1. ທາໍ ອດິ , ເລີ່ມສາ້ ງເຮອື ນລ້ຽງເດກັ ແລະ ໂຮງຮຽນອະນບຸ ານ ຢ່ຕາມສານັຼກງານອົງການອັອ້ ມຂ້ັາງແຂວງ ແລະ ສນກາງ (ເບ້ືອັ ງຕົັ້ນຂ້ຼັນເມອື ງ, ຕາແສງ, ບາັ້ ນບ່ທຼນັ ມີເທອ່ື ) ໂຮງລ້ຽັ ງເດກັຼ ເວົາັ້ ຕາມພາສາໃນຄາວນຼນັ້ ເອ້ີນັ ວາ່ : “ເຮອື ນຝາກເດຼກັ ” ຄວາມ ຈ່ງິ ກຖືກຕາມຄາເວັົ້າ “ຝາກເດກຼັ ” ເພາະວາ່ ມແີ ຕເ່ ອົາເດກັຼ ໄປ ຝາກໄວ້ັ ເພື່ອໃຫແັ້ ມໄ່ ປການ, ເຄອື່ ງນອນ, ອ,່ ມຸງ້ັ , ຕຽງ, ຜ້ັາ ຫົມ່ , ໂສັງ້ ເສ້ອັື , ເຂາັ້ົ ກນ່ິ ກແມນ່ ພ່ແມເ່ ດກັຼ ກຽມໄປໄວັ້ທງັຼ ໝດົ , ມພີ ຽງແຕໄ່ ປຝາກເດັກຼ ກບັຼ ພະນກັຼ ງານທຖ່ີ ືກແຕ່ງຕຼັ້ງເປຼນັ ຜ້ັດແລ ເດກຼັ ນັ້ອຍ. ຫາກບແ່ ມ່ນຄ ແລະ ຄອະນຸບານ ແຕ່ຢ່າງໃດ. ໂຮງຮຽນອະນບຸ ານ ກໄດັ້ສ້າັ ງຂັ້ນ ແຕບ່ ່ທັນຼ ມຄີ ອະນຸບານທ່ີ ຮຽນຈບົ ວ່ຊິ າຊບີ ຄເທອ່ື ພຽງແຕຄ່ ດຼັ ເລອື ກເອົາຄໜຸມ່ ນອ້ັ ຍຈາ ນວນໜງ່ ຫື ຄປະຖົມມາສ່ດິ ສອນເດັຼກນ້ອັ ຍ, ເຖ່ິງວາ່ ມຄີ ວາມ ຫຍຸັ້ງຍາກ, ຄະນະສກສາ ແລະ ແນວລາວຮກັຼ ຊາດ (ອານາດ ປກົ ຄອງ) ກໄດ້ັພະຍາຍາມສາັ້ ງເຄືອ່ ງຫນັ່ິ້ ສາລບັຼ ເດກຼັ ນ້ອັ ຍ ໂດຍ ເອົາໄມັ້ ແລະ ຊາກຍນົ ຖືກຍິ່ງຕກົ ມາສັ້າງເປຼນັ ເຄືອ່ ງຫ້ັິ່ນ ເຊນ່ຼັ : ເຮຼດັ ລດົ , ເຮດັຼ ຍົນ, ເຮດັຼ ມັ້າ; ເອົາເຈ້ຍັ ເສດມາພບຼັ ເປຼນັ ຮບນກົ ກາງແກ (ນົກສັນຼ ຕ່ພິ າບ), ເຮັດຼ ໝວກເພອື່ ແອບຟ້ັອນ, ເອົາແພ ເສດມຸ່ນຍ່ອຍໄປຫຍ່ິບເປຼນັ ຕຸກກະຕາຜາ້ັ (ກາຕນ), ເອາົ ດິ່ນດາກ 38

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ(ດ່ິນໜຽວ) ມາປນ້ັຼ ເປຼັນຮບສຼັດສາວາສງິ່ ແບບປະຖມົ ປະຖານ; ໄດັ້ນາໃຊເັ້ ຈັຍ້ ເສດແຂງທເີ່ ຮຼັດເປນັຼ ແກດັຼ ແຕມັ້ ຮບທາມະຊາດ, ຍນົ , ລດົ ທະຫານ, ທາມະຊາດ (ພຜາ, ປ່າໄມ,້ັ ແມນ່ ັາ້ ລາເຊ) ເພື່ອໃຫັ້ເດຼກັ ອະນບຸ ານຮຽນ ແນ່ນອນແຕ່ລະໂຮງຮຽນ, ແຕລ່ ະ ແຂວງ ແລະ ສານຼກັ ງານຕ່າງໆກມີລະດຼບັ ຕ່າງກນັຼ . 2. ໂຮງຮຽນນອ້ ງນ້ອຍ ໂຮງຮຽນສາມັຼນນັອ້ ງນັ້ອຍໂດຍຄະນະສກສາສນກາງນາພາ ຄ້ັຸມຄອງຕັຼງ້ ຂນ້ັ ຕົ້ນັ ປີ 60 (ສະຕະວດັຼ XX), ໃນເວລານ້ນັຼ ສນ ກາງໄດ້ຍັ ກົ ຍ້ັາຍ ສານັກຼ ງານຕາ່ ງໆເຂ້ັົາມາຢ່ທງ່ົ ນາໄກ່ (ເມອື ງ ວຽງໄຊ) ແຂວງຫົວພນຼັ ໃນຄາວບ່ທຼັນມສີ ງົ ຄາມທາລາຍ ທາງ ອາກາດ. ໂຮງຮຽນນອັ້ ງນັອ້ ຍບ້ັານບຼກັ (ສະຖານທີ່ປຼດັ ຈບຸ ນຼັ ຢໃ່ ກ້ັໆກຼັບ ໂຮງຮຽນການເມອື ງ-ການປກົ ຄອງ ແຂວງຫວົ ພນັຼ ), ໂດຍເຕ້າົັ ໂຮມ ເອາົ ລກຫານປະຊາຊນົ ບັຼນດາຊນົ ຊາດ ຊນົ ເຜາ່ົ ຢ່ທັອ້ ງຖ່ິນ ແລະ ລກຫານພະນຼັກງານປະຕວິ່ ຼັດ ຢ່ສນກາງ ແລະ ທ້ອັ ງຖ່ິນ ໄປຮຽນ ໂຮງຮຽນນອ້ັ ງນ້ັອຍເປຼັນໂຮງຮຽນສາມນຼັ , ຮຽນຮອດຊ້ນັຼ ປ.4 (ຫົວໜາ້ັ ອານວຍການ ແມ່ນທ່ານສຄີ ນ (ຄນົ ພາກໃຕ້ນັ າຍ ທະຫານປະຕິ່ວດຼັ ) ຕມ່ າແມນ່ ທາ່ ນສິ່ນໄຊ ແກັ້ວມະນີວົງ (ຄນົ ແຂວງອຸດມົ ໄຊ) ມາຈາກຫວຽດນາມ ຄສູ ອນໃນຄາວນນັຼ້ ມີ 39

ຫາຍຄົນ, ແຕ່ຄທີ່ຮຽນຈບົ ສ້າັ ງຄ ຫົວນາໝ່ີມີຄ ທອງຜ່ິວ ບດຸ ສະ ດີ, ຄສດ່ິ (ຊືນ່ ້ອັ ຍ ຢ)ີ , ຄວ່ໄິ ລວົງ (ຊນື່ ້ອັ ຍ ລີ), ຄ ດອນສີ (ຊື່ ນອ້ັ ຍ ເຢ)ີ . ນັຼກຮຽນ ຊຸດທາອດ່ິ ໃນສົກຮຽນ 1964-65 ເຊຼນ່ັ : ທັ້າວບນຸ ຍງ່ິ (ບວົ ເງນ່ິ ຊາພວງົ ), ນາງບວົ ພນັຼ ສໄີ ກຢາ (ນາງມ), ນາງອານົງ ວົງສາ, ນາງທອງສີ, ນາງຮ,ີ ນາງວຼັນ (ນາງມະ) ທັາ້ ວບຸນເລດີ ແລະ ອື່ນໆ. ປີ 1965 ພາຍຫັງຼ ຍົນຍງ່ິ ຊາເໜອື , ນາໄກ່, ນາແທນ່ , ຊຽງຊ.້ັື .. ໂຮງຮຽນນ້ັອງນັ້ອຍບາ້ັ ນບຼກັ ໄດ້ັ ຍ້ັາຍໄປຢ່ຊຽງລວງ ເຮຼດັ ເປັນຼ 2 ລະບົບ: ລະບບົ ສາມນັຼ ແລະ ລະບົບບາລງຸ ໂດຍລງເຈອື (ຄນົ ຈາປາສຼັກ) ເປັຼນຫົວໜັາ້ ຢ່ຖັ້າ ແກວັ້ , ທາ່ ນສນ່ິ ໄຊ ແກວ້ັ ມະນີວງົ ເປນັຼ ຫວົ ໜາັ້ ຢຖ່ ັາ້ ເຈຍອ່ອນ. ຕມ່ າລງເຈອື ຍັ້າຍໄປຮບັຼ ໜາັ້ ທ່ຢີ ່ພາກໃຕັ້ ຈງ່ ແມນ່ ລງມະຫາ ພະມອນ ເປຼນັ ຫົວໜ້າັ . ຄ ແລະ ນັຼກຮຽນຕັ້ອງຂັນ້ ຂຼນ້ັ ໄດຫາຍ ຂຼັ້ນເພືອ່ ດາລງົ ຊີວິດ່ ແລະ ຮາ່ ຮຽນຢ່ເທງິ່ ຖ້າັ ດ້ວັ ຍຄວາມ ລາບາກ ທຽວຂນ້ັ ທຽວລງົ . ນາງທອງເຫືອງ ແລະ ນາງນາລີ ນລະສງ່ິ (ນກຼັ ຮຽນ) ຢໂ່ ຮງຮຽນນ້ອັ ງນັອ້ ຍ ມ້ັືນນ້ັຼ ໄປຕາເຂາັົ້ ຢຖ່ ້າັ ຮາງ (ຊຽງລວງ) ພດຍີ ົນມາຍິງ່ ທາລາຍຢ່ປາກຖັ້າຮາງ, ເຮດຼັ ໃຫັ້ ເກີດໄຟໄໝັ,້ ໃນນັ້ຼນມຄີ ນົ ຈານວນໜ່ງຖືກຕາຍ ແລະ ໄຟໄໝ.້ັ ນາງທອງເຫອື ງໄດັຕ້ ດັຼ ສິ່ນໃຈຜາ່ ແປວໄຟໄປກອບກ້ເັ ອົານກັຼ ຮຽນ 40

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດນັ້ອງນ້ັອຍຈານວນໜງ່ ອອກມາໄດ້.ັ ນ້ັີເປັນຼ ເຫດການເດຼັ່ນຢ່ ໂຮງຮຽນນັ້ອງນ້ັອຍຢຊ່ ຽງລວງ (ເມືອງວຽງໄຊ). ໂຮງຮຽນນອ້ັ ງນ້ັອຍສະໄໝສົງຄາມ 3. ການປັບປງຸ ໂຮງຮຽນສາມນັ ທົວປະເທດ ທຕ່ີ ກົ ທອດມາຈາກ ລະບອບເກົ່າ, ແຕເ່ ປນຼັ ໄລຍະຂາັ້ ມຜ່ານຈ່ງເອົາໃຈໃສບ່ າງບນັຼ ຫາຕັ້ນົ ຕ: ໜງຶ ດາເນີນການສິ່ດສອນຮາ່ ຮຽນເປຼັນພາສາລາວທງັຼ ໝດົ , ຢດຸ ຕິ່ການຮຽນພາສາຝຣ່ງັຼ ; ສອງ: ໄດ້ັປັບຼ ປຸງເນັື້ອໃນການ ສ່ິດສອນ, ເຮຼັດໃຫເ້ັ ນັ້ືອໃນບົດສອນມີລັຼກສະນະຊາດ, ມະຫາຊນົ , 41

ວິ່ທະຍາສາດ ແລະ ລກັຼ ສະນະກາັ້ ວໜັ້າ (ລຼັກສະນະປະຕວ່ິ ຼັດ), ປັ້ມຕາລາຮຽນແຕລ່ ະຊ້ັນຼ , ແຕ່ລະຫັ້ອງໄດັ້ປບຼັ ປຸງເທ່ືອລະກາ້ັ ວ, ລົບລັ້າງເນັ້ືອໃນແບບເມືອງຂັນ້ , ແບບເປນັຼ ຂ້ັອຍຂັ້າຮບຼັ ໃຊັ້ ຈກັຼ ກະພຼດັ ແລະ ເນັອື້ ໃນແບບງມົ ງວາຍ; ສາມ: ການສ່ິດສອນ ໃຫັ້ໄປຕາມ 5 ບາດກາ້ັ ວ, ບາດກ້າັ ວຈັຼດຕັງ້ຼ ຫັອ້ ງ, ບາດກັາ້ ວ ກວດກາບດົ ເກ່ົາ, ບາດກ້ັາວສອນບົດໃໝ່, ບາດກັ້າວປບັຼ ປຸງ, ແລະ ຕຼກັ ເຕືອນ; ສີ່: ໄດັ້ປບຼັ ປຸງຄືນລະບົບຫ້ັອງຮຽນ ແລະ ຊນ້ຼັ ຮຽນ, ສືບຕກ່ ານຮຽນຫ້ອັ ງ ປ.1, ປ.2, ປ.3 ໄດ້ັຍບຸ ຫັ້ອງ 2 ນັ້ອຍ ຫອັ້ ງ 2 ໃຫຍ່ ໃຫ້ັເປັນຼ ຫອັ້ ງ 4, ຫັ້ອງກວກຊບຸ ເປຣິ່ເອີ ເຮຼັດເປັນຼ ຫ້ັອງ ປ.5. ເລມີ່ ສົກຮຽນ 1961-1962 ໂຮງຮຽນມັດຼ ທະຍົມແຫງ່ ທາ ອດ່ິ ຂອງເຂດປດົ ປ່ອຍໄດັ້ຕ້ັຼງຂັ້ນຢ່ບັ້ານນາວຽງ ເທດສະບານຊາ ເໜືອ ແຂວງຫົວພັຼນ ໂດຍທາ່ ນບນຸ ຍ້ັ ຊຸມພນົ ພຼກັ ດີ ເປັຼນຜ້ັ ອານວຍການໂຮງຮຽນ, ຄສອນຮຸ່ນທາອດ່ິ ມີທ່ານຄາມ່ານ (ຄົນ ອດຸ ົມໄຊ), ນາງຄາພອນ ສກຸ ກະເສມີ (ຄາພອນ ພິມ່ ມະແສງ), ບນຸ ຊ, ຄາສອນ ແລະ ຕ່ມາກມີຫາຍຄົນ; ພາຍຫຼງັ ສາເລຼັດ ມ.1 ໂຮງຮຽນກໄດັ້ຍັ້າຍໄປຮຽນຢ່ໂບດຄຸນພ່ກາໂຕລິ່ກ ຢຫ່ ວົ ນາໝ່ີ ເທດສະບານເມອື ງຊາເໜອື , ແຂວງຫວົ ພນັຼ . ນກຼັ ຮຽນມດຼັ ທະຍົມ ຊຸດທາອ່ິດມຫີ າຍຄນົ (ບ່ສາມາດຈ່ືໄດ້ັໝດົ ) ເຊນັ່ຼ : ສົມພັຼນ ແພງ 42

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຄາມ,ີ ຄາເພດຼັ ເທບພະວງົ , ເຄນ ຄາມີ (ຄາແພງ, ຕ່ມາຢວ່ ຽງ ຈັຼນເອນ້ັີ ຊື່ ສອນທອງ ສີມະໂນວົງ), ພນຼັ ຄາ ວພ່ິ າວັຼນ, ນກິ່ ອຸດົມ, ນາດ ສວີ ໄິ່ ຊ, ບົວສີ ຈນັຼ ທະວງົ , ອ່ອນຄາ ພມມະນີວົງ (ບັາ້ ນ ຖາ້ັ ), ກຼັນຍາ (ຊາໃຕ້)ັ , ຄາເຜີຍ (ເມືອງຮາມ), ວຼນັ ຄາ (ເມືອງ ພຼດັ , ຊາໃຕ)ັ້ , ຈົວສົມຈດ່ິ (ສົມໄພ, ເມອື ງລຽດ), ຄາທີ (ເມອື ງ ແວນ່ ) ແລະ ອ່ນື ໆ; ແມຍ່ ິ່ງມີ ນາງຈນຼັ ພອນ, ນາງຄອນຄາ, ນາງບົວ, ນາງວນັຼ ສີ, ນາງບົວແສງ, ນາງບຸນມີ, ນາງບວົ ວອນ, ນາງໄຫວ ແລະ ອນ່ື ໆ (ບ່ສາມາດຈ່ືໄດັ້ໝົດ). ການຮຽນໃຊເັ້ ວລາ 3 ປີ, ເອ້ີັນວາ່ ມັດຼ ທະຍມົ 1, 2, 3 (ຂຽນຫຍວັ້ ່າ: ມ.1, ມ.2, ມ.3) ຫື ເວົາ້ັ ງ່າຍໆ ຕາມສະໄໝເຂດ ປດົ ປອ່ ຍເອີ້ນັ ວາ່ ຫັ້ອງ 7 ແມນ່ ຈົບມດັຼ ທະຍມົ ). ເຖງ່ິ ວາ່ ເວລາ ນນ້ັຼ ຮຽນ 3 ປີ ແຕກ່ ມຄີ ຸນນະພາບທຽບທນັຼ ກັບຼ ລະດັຼບໃນສະໄໝ ນນ້ັຼ , ເພາະວ່າ ສກົ ຮຽນໜງ່ ໆ ແມນ່ ຮຽນ 10 ເດອື ນ (ບາງໄລຍະ ຮຽນ 11 ເດອື ນ ຍັ້ອນສະພາບສົງຄາມ), ແຕລ່ ະອາທິດ່ ຮຽນໝົດ ມັ້ືວນັຼ ເສາົ . ສະນຼ້ັນ, ປະລ່ິມານຄວາມຮ້ັວ່ິທະຍາສາດ ແລະ ການ ເຄອື່ ນໄຫວນອກໂຮງຮຽນກຫາຍສົມຄວນ ມີພ້ັືນຖານດາ້ັ ນ ປນັຼ ຍາຄວາມຮ້ັ ເພືອ່ ສບື ຕ່ຮຽນຊນັຼ້ ອດຸ ມົ ແລະ ວ່ິຊາຊີບ, ສາມາດໄປຮຽນຕ່ຢ່ຕາ່ ງປະເທດ. ຜບ້ັ ່ໄດ້ັຮຽນຕ່ກສາມາດເຂ້ັົາ ຮ່ວມເຮັຼດວຽກການປະຕິ່ວຼັດໃນຂະແໜງແພດ, ຂະແໜງເສດ 43

ຖະກິ່ດການຄັ້າ, ໄປເປຼັນທະຫານ, ໂດຍສະເພາະພາກສ່ວນປືນ ໃຫຍ່, ປືນປອັ້ ງກັຼນອາກາດ ກສາມາດຄດ່ິ ໄລ່ເລກຄະນ່ິດ, ຟີຊິກ່ ໃນປືນໃຫຍ່ ແລະ ລດົ ເກາະ ລົດຖງັຼ ໄດັ,້ ຮຽນຈບົ ມດຼັ ທະຍົມກ ສາມາດເຂ້ັາົ ເຖ່ງິ ວ່ິຊາອາຊບີ ຕ່າງໆໄດັ້ງາ່ ຍກວ່າເກາ່ົ . ໂຮງຮຽນມັດທະຍົມຄັງໄຂ (ແຂວງຊຽງຂວາງ) ສ້ັາງຂັນ້ ພາຍຫງັຼ ມຼດັ ທະຍມົ ຊາເໜືອ ກເປນັຼ ໂຮງຮຽນມດຼັ ທະຍົມເຂດປົດ ປ່ອຍທາອ່ິດຢ່ແຂວງຊຽງຂວາງ. ຜັ້ອານວຍການໂຮງຮຽນຜ້ັທາ ອ່ິດແມ່ນ ທາ່ ນ ປັ້ີດ ຈນ່ິ ດາວງົ , ຄສອນຈານວນໜ່ງ ເຊນ່ັຼ : ສີຈນຼັ ວົງລຄາ, ສພີ າ ສລາງກຸນ, ດຣ. ສີມອນ, ດຣ. ຄາລຽງ ພົນເສນາ, ດຣ. ສລະມະນີ, ບຸດສະບງົ ສຸວນັຼ ນະວົງ ແລະ ອ່ນື ໆ. ນັຼກຮຽນ ມັດຼ ທະຍົມຄຼັງໄຂ ຊຸດທາອິ່ດມີ ພມີ ທບ່ິ ພະວອນ, ອ່ອນສີ ແປກ, ນນົ ສະຫວດັຼ , ໝນແກ້ວັ ອລະບນ, ສາຍ ດາລາແສນ, ຫ້ັາ ປ້ັອງ ມະນ,ີ ດວງດີ ອດຸ ທະຈກຼັ , ບນຸ ໂຄບ, ບຸນຍ, ນາງ ສາຍແມນນີ ລາ ມງັຼ ໜເ່ ມກ, ບຸນທຽ່ ງ ແລະ ອນື່ ໆ. ເຂົາເຈົາ້ັ ໄດ້ັຜາ່ ນຜາ່ ຫາ່ ລະເບີດລກປືນ, ຜາ່ ນຜາ່ ຄວາມ ຫຍຸ້ງັ ຍາກ ເພືອ່ ການຮຽນການສອນ, ພາກນັຼ ຕດັຼ ໄມັ້ປຸກເຮືອນຢ,່ ຕງ້ັຼ ໂຮງຮຽນດ້ັວຍຕນົ ເອງ (ຢແ່ ຂວງຫວົ ພນຼັ ໄດ້ັມຖີ ັ້າຜາຫນີ ຕັອ້ ງ ໄດັ້ຮຽນຢ່ຕາມຖ້າັ , ຢແ່ ຂວງຊຽງຂວາງບມ່ ຖີ າັ້ , ສະນນ້ັຼ , ຕັອ້ ງຂດຸ ຂຸມ ເພອື່ ລ້ໄັີ ພ ການທາລາຍທາງອາກາດຂອງສັດຼ ຕ). 44

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຮອດກາງຊມຸ ປີ 60 ສົງຄາມພເິ່ ສດເພີ່ມທະວດີ ເຸ ດອື ດຮນຸ ແຮງ, ປະຊາຊນົ ຊາວບາ້ັ ນຕັ້ອງອບົ ພະຍົບເຂັາ້ົ ປ່າ. ສະນັນຼ້ ໂຮງ ຮຽນທຼງັ ໝດົ ກຕັອ້ ງອົບພະຍົບເຂົັາ້ ປາ່ , ເຂາົັ້ ຖາັ້ . ເຖິ່ງວ່າ ສົງຄາມ ດຸເດືອດ, ແຕໂ່ ຮງຮຽນເຂດປດົ ປອ່ ຍຍຼງັ ສບື ຕ່ມກີ ານຂະຫຍາຍ ຕວົ , ປະຖມົ ມຢີ ທ່ ຸກບ້ັານ, ຈານວນເມືອງສ່ວນຫາຍມໂີ ຮງຮຽນ ມຼັດທະຍມົ ບາງແຂວງຢ່ເຂດຕາແສງກມໂີ ຮງຮຽນມັດຼ ທະຍົມ ເຊນຼັ່ : ແຂວງຫົວພັນຼ ຍອັ້ ນເປນຼັ ທຕ່ີ ັຼ້ງຂອງສນກາງພກັຼ ແລະ ແນວລາວຮກຼັ ຊາດ. ສະນັ້ຼນ, ໂຮງຮຽນມຼດັ ທະຍົມບ່ພຽງແຕຢ່ ່ ເຂດເທດສະບານເມືອງ ແຕ່ຍງຼັ ມີຢ່ຕາແສງ ແລະ ບາງບາ້ັ ນ ຕົວຢາ່ ງ: ໂຮງຮຽນມັຼດທະຍມົ ບາ້ັ ນນາເຮັ້ຍ, ມດຼັ ທະຍົມບ່ຜາ, ມຼັດທະຍມົ ຊຽງຊ,ື້ັ ຊຽງລວງ, ເມອື ງປົວ, ສົບຮາວ, ເມືອງຮົມ, ເມືອງຮຼັງ, ຊຽງຄ້ັ (ເທດສະບານເມືອງ), ສົບສານ, ເມືອງແອດ ແລະ ອືນ່ ໆ. ແຂວງຊຽງຂວາງເຄີຍເປນຼັ ທຕີ່ ້ັຼງຂອງລດັຼ ຖະບານ ປະສມົ ທີ່ອບົ ພະຍບົ ມາຈາກວຽງຈັຼນ, ທງັຼ ເປຼນັ ທຕ່ີ ັ້ງຼ ຂອງກາລັງຼ ເປຼນັ ກາງຮຼັກຊາດ, ມີປຼັນຍາຊນົ ຫາຍທມີ່ າຈາກວຽງຈັຼນ, ສະໄໝ 9/8/60, ຊາວໜຸມ່ , ນຼັກສກສາ ປັນຼ ຍາຊນົ ພ້ອັ ມກບັຼ ກາລັຼງ ລຼດັ ຖະປະຫານ, ກາລຼັງເປຼັນກາງ ໄດ້ັຂນັ້ ໄປຢຊ່ ຽງຂວາງ. 45

ໂຮງຮຽນສາມັນຼ ສະໄໝສົງຄາມຢ່ຊຽງຂວາງ ດັວ້ ຍເຫດນັ້ນຼ , ພາຍຫງັຼ ປດົ ປອ່ ຍຊຽງຂວາງ 1/1/1961 ຈງ່ ເລມີ່ ຟັ້ືນ ຟໂຮງຮຽນຕາ່ ງໆ, ມີທັຼງໂຮງຮຽນມດັຼ ທະຍົມຢ່ເມອື ງ ແລະ ບາງ ຕາແສງຫາຍແຫງ່ . ເວາົັ້ ລວມ ນັຼບແຕກ່ າງຊຸມປີ 60 (ສະຕະວດັຼ ທີ XX), ມະຕິ່ ສນກາງພກັຼ ຄັຼງ້ ທີ 13 (ສະໄໝ I) 1965 ໄດັ້ອອກຫາຍມະຕ່,ິ ໃນ ນ້ັີມມີ ະຕ່ິກຽ່ ວກບັຼ ການສ້ັາງເຂດປດົ ປ່ອຍໃຫເ້ັ ປຼັນຄລື ຼດັ ແບບໃໝ່ ລຼດັ ໜ່ງ, ໂຮງຮຽນຂຼນັ້ ມດຼັ ທະຍົມ ມຂີ ັ້ນຢ່ທົ່ວທກຸ ແຂວງ, ບາງ ເມອື ງ ແລະ ບາງຕາແສງຂອງເຂດປດົ ປ່ອຍ. 46

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ4. ໂຮງຮຽນອຸດົມ (ປຼດັ ຈບຸ ນຼັ ເອນ້ັີ ວາ່ ມດັຼ ທະຍົມຕອນປາຍ) ໄດັ້ເລມ່ີ ມຂີ ັນ້ ຢ່ທັ້າຍຊຸມປີ 60, ເຖງິ່ ວາ່ ສົງຄາມຈະໜກັຼ ໜວ່ ງ, ປະຊາຊນົ ອບົ ພະຍົບເຂ້ົັາປ່າ, ແຕກ່ ພະຍາຍາມສ້ັາງຕຼັ້ງໂຮງຮຽນ ອດຸ ມົ ຂ້ນັ ແຫ່ງທາອດ່ິ ຢ່ບາັ້ ນສບົ ຊາຍ ເມອື ງຊຽງຄັ້ ແຂວງ ຫົວພຼັນ ໂດຍແມນ່ ທ່ານທອງສິ່ງ ທາມະວງົ ເປັຼນຜັ້ອານວຍການ ໂຮງຮຽນ. ໂຮງຮຽນອຸດົມສບົ ຊາຍເປຼນັ ບ່ອນທ່ີລກຫານປະຊາ ຊົນ ແລະ ພະນກຼັ ງານທວົ່ ປະເທດມາຮຽນ, ຕ່ມາກມີນກັຼ ຮຽນ 2 ຕວົ ເມອື ງ (ແປວາ່ ຊາວໜມຸ່ , ນັຼກສກສາທີ່ທະຍອຍມາຈາກເຂດ ຫວງພະບາງ ແລະ ວຽງຈຼນັ ມາຮຽນຮວ່ ມ). ຕ່ຈາກນັນ້ຼ ມາ ຈ່ງມີ ໂຮງຮຽນອດຸ ົມຫວັ້ ຍຢຼດັ (ຫວ້ັ ຍຢດຼັ ແມນ່ ຫັວ້ ຍນ້ັາທໄ່ີ ຫຈາກພ ດອຍລົງສບ່ ້າັ ນນາເຮັ້ຍ) ໂຮງຮຽນອດຸ ົມໄປຕງ້ຼັ ຢ່ກາງປາ່ ແຄມ ຫວ້ັ ຍນາັ້ ແຫງ່ ນັ້ີ (ເມອື ງວຽງໄຊ ແຂວງຫົວພຼນັ ). ຕົນ້ັ ຊມຸ ປີ 70 ໂຮງຮຽນອຸດມົ ຢ່ຫາຍແຂວງໃນເຂດປດົ ປອ່ ຍ ກໄດັ້ຮຼັບການສ້ັາງ ຂ້ັນເຊັນ່ຼ : ໂຮງຮຽນອຸດມົ ໂພນແຍງ ສ້າັ ງປີ 1969 ຢ່ເມືອງຄນ ແຂວງຊຽງຂວາງ ໂດຍອາຈານລາໃບ ລເບລຍຢາວເປນຼັ ຫວົ ໜັ້າ, ໂຮງຮຽນອຸດມົ ເມອື ງແປກ, ເມືອງຄາ ແລະ ອື່ນໆໃນສະ ໄໝນຼັ້ນ, ມດຼັ ທະຍມົ ກຮຽນ 3 ປີ (ມ.1, ມ.2, ມ.3), ຊນັ້ຼ ອດຸ ົມກ ຮຽນ 3 ປີ (ອ.1, ອ.2, ອ.3) ແຕວ່ າ່ ການຮຽນການສອນ ມີ ລຼັກສະນະເຂມ້ັຼ ຂັ້ນຸ , ສົກຮຽນໜ່ງໃຊເ້ັ ວລາຮຽນ 10 ເດືອນ, 47

ພ້ັອມກນຼັ ນ້ຼັນກຮຽນເພ່ມີ ຍາມພກຼັ ສິັ່ນ້ ປຮີ ຽນ 1 ເດອື ນ, ເອາົ ໃຈ ໃສໃ່ ຫັ້ນຼກັ ຮຽນ ຕັ້ອງເຂຼັມ້ ງວດຮຽນກາງຄນື ດັວ້ ຍຕົນເອງ. ການ ຮຽນກາງຄືນແບບລວມໝໃ່ ນຫັ້ອງຮຽນ ຫື ຢ່ເຮອື ນດັ້ວຍຕນົ ເອງ ຢ່ເຮອື ນ ຢຫ່ ້ັອງນອນກາຍເປນັຼ ເອກະລກັຼ ຂອງນຼັກຮຽນເຂດປດົ ປອ່ ຍ. ສະນນັ້ຼ , ຄນຸ ນະພາບນັຼກຮຽນລາວທຈ່ີ ບົ ຈາກອຸດົມເຂດ ປົດປອ່ ຍ ໄດ້ັໄປຮຽນຕ່ຢ່ຫວຽດນາມ, ໂຊວຽດ, ຈີນ ແລະ ປະເທດສັງຼ ຄົມນຍ່ິ ົມອ່ືນໆ ກຮຽນໄດ້ັຄືກັນຼ ກຼັບນັກຼ ສກສາປະ ເທດທຈີ່ ະເລນີ ອນື່ ໆ. III. ການສ້າງຄູຢູໃນເຂດປົດປອຍ ໃນຕ້ນັົ ຊຸມປີ 60 (ສະຕະວັດຼ ທີ XX) ຢເ່ ຂດປດົ ປອ່ ຍ ການ ຮຽນການສອນ ສວ່ ນຫາຍມີລັຼກສະນະ “ເຂາ້ົັ ຈັ້າເຂາົັ້ ” ໝາຍ ຄວາມວາ່ ລະດຼບັ ຂອງຄສອນເກືອບສາ່ ກບຼັ ລະດັບຼ ນຼັກຮຽນ, ແຕ່ ວາ່ ຍອ້ັ ນຖືກມອບໝາຍ ກໄດັ້ເຮດັຼ ໜ້າັ ທສີ່ ິດ່ ສອນ ເຊັຼ່ນ: ນາຍຄ ຈົບ ປ.5 ມາສ່ິດສອນ ປ.4, ຫື ບາງທີກສອນ ປ.5 (ໂດຍເລືອກ ເອົາຜັ້ຮຽນເກັ່ຼງ), ຜຈ້ັ ບົ ຫັ້ອງ 7 ສາມັຼນ ມາແຕ່ຫວຽດນາມ (ບ່ ແມ່ນຈບົ ສາັ້ ງຄ) ກມາສອນມັຼດທະຍມົ ມ.3, ບາງທຈີ ບົ ມ.3 ຢ່ ລາວກເລືອກເອາົ ຜັ້ຮຽນເກຼັງ່ ໄປສອນມດຼັ ທະຍມົ ອນຼັ ນນັຼ້ ແມ່ນ ລັກຼ ສະນະ “ເຂັົ້າຈັາ້ ເຂາັ້ົ ”. 48

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດໂດຍເຫັນຼ ໄດັ້ຄວາມຈາເປຼນັ ພາວະວໄ່ິ ສ, ຖັາ້ ເວ້ັາົ ເຖງິ່ ການ ສກສາ ຕ້ອັ ງເວາົັ້ ເຖ່ິງຄເປນຼັ ປດັຼ ໄຈພືັ້ນຖານເບອືັ້ ງຕ້ນົັ . ຢາກມີຄທ່ີ ມີວ່ິຊາອາຊບີ ຕ້ອັ ງສາັ້ ງໂຮງຮຽນສັາ້ ງຄ ເພືອ່ ສາັ້ ງຄທເີ່ ປນັຼ ອາຊີບ. ພກັຼ ໄດັ້ຖວື າ່ ໂຮງຮຽນສາ້ັ ງຄປຽບເໝືອນໂຮງງານຫ່ຫອມເຫກັຼ ກ້ັາ ເພ່ືອຜະລ່ິດບນັຼ ດາຜະລິ່ດຕະພຼັນອອກມາ, ນນັຼ້ ແມນ່ ຄ. ພຼັກຖື ວາ່ ຄປຽບເໝືອນວສ່ິ ະວະກອນແຫງ່ ດວງວນິ່ ຍານ ເຂົາ້ັ ໃຈກນັຼ ໃນ ສະໄໝນ້ນັຼ , “ດວງວນິ່ ຍານ” ໝາຍວ່າ: ສາັ້ ງຄົນທມ່ີ ີສະຕ່ິປນັຼ ຍາ, ມີອະລິ່ຍະທາດາ້ັ ນຈດິ່ ໃຈ, ມີຄວາມຮ,ັ້ ຄວາມສາມາດກາຍເປັຼນ ຄົນທສີ່ ມົ ບນແບບ. 1. ໂຮງຮຽນສ້າງຄມູ ນູ ແຫງທາໍ ອດິ ສນກາງໄດ້ັຊນ້ີັ າໃນປີ 1961 ຈ່ງສັ້າງໂຮງຮຽນສັ້າງຄຂອງ ສນູ ກາງແຫງ່ ທາອດິ່ ຂນ້ັ ຢ່ເຂດປດົ ປອ່ ຍ, ຕັຼ້ງຢ່ຫວົ ນາໝ,່ີ ຊາເໜອື , ແຂວງຫົວພັຼນ ໂດຍເອົາໂບດຄຸນພ່ກາໂຕລ່ິກເກົ່າເປັຼນສະໂມ ສອນເປັນຫອ້ ງຮຽນ, ມເີ ຮອື ນຢູ່ 2 ຫງັ ສາລບັ ຄູ ແລະ ນກັ ຮຽນ. ຫວົ ໜາ້ ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄຜູ ທູ້ າອດິ ແຫງູ່ ນແີ້ ມນູ່ ທາູ່ ນ ບນຸ ຄາ້ ຈະເລນີ ສກຸ , ຄນົ ຈາປາສກັ ຮຽນມາແຕຫູ່ ວຽດນາມ ແລະ ເປັນຄູ ສອນຄນົ ລາວ ທູ່ ີຮຽນຢຫູ່ ວຽດນາມ ຄນົ ໃຫຍ,ູ່ ສງູ , ຂາວ. ມຄີ ສູ ອນຈານວນໜູ່ ງທູ່ ີຖກື ຄດັ ເລອື ກມາສອນເຊູ່ ັນ: ຄຄູ າ ຜອງ ພນັ ວງົ ສາ, ຄນົ ເມອື ງໂຂງ ຈາປາສກັ ເປັນຜນູ້ ອ້ ຍກວາູ່ ໝ,ູ່ 49