ການສຶກສາໃນເຂດປົດປ່ອຍລາວ

ກາມະກອນ, ຂະບວນການປະຊາທປະໄຕ, ຂະບວນການ ສັຼນຕພາບ, ປະຊາຊົນທ່ຮິີ ກຼັ ຫອມສັນຼ ຕພາບໃນໂລກ ນັຼບທງັຼ ປະຊາຊົນອາເມລກາທິຮ່ີ ກຼັ ສນັຼ ຕພາບ. ສາມ: ໂຊວຽດ ແລະ ຈີນ ແມນ່ິ ໃຜເປັນຼ ປະເທດສງັຼ ຄົມນຍົມ, ໃຜບແິ່ ມນິ່ ສງັຼ ຄົມນຍົມ, ເມ່ອິ ໃດການປະຕວດັຼ ລາວໄດ້ຮບັຼ ໄຊຊະນະສມົ ບນູ , ປົດປ່ິອຍທົິວ່ ປະເທດ ເມອ່ິ ນນັຼ້ ຈະຕອບໄດເ້ ອງວິາ່ : ແມ່ນິ ໃຜເປຼັນສຼັງຄມົ ນຍົມ. ເພິນ່ ທງັຼ ເວ້າົ ທງັຼ ຫວົ ຮະໆ. ໃນໄລຍະນ້ີ ບ້ຼນັ ຮບົ ກກູ້ ຽດ, ບນ້ຼັ ຮົບຕິ່າງໆຢ່ິູລາວພວມດຸເດອດທິີສ່ ດຸ , ແຕຟ່ິ ງຼັ ເພນິ່ ປຸກລະດົມໃຜໆກ ເບກີ ບານ ເຊິອ່ ໝນ້ຼັ ຕິໄ່ ຊຊະນະຂອງການປະຕວຼດັ ລາວໃນ ອະນາຄດົ . VIII. ການຊຶ່ວຍເຫືຼອຈາກຕ່າຶ ງປະເທດຕວໍຶ່ ຽກງານສກສາ ເຂດປດົ ປອຶ່ ຍ ໃນສະໄໝນນ້ຼັ ບທ່ິ ນັຼ ສາມາດເວ້າົ ວາິ່ ການຮວ່ິ ມມໄດເ້ ທອິ່ . ເພາະວິ່າ ຕ້ນົ ຕແມນ່ິ ການຊ່ິວຍເຫອສະໜຼັບສະໜູນຈາກຕິ່າງ ປະເທດ ໄລຍະຕມ່ິ າ ພາຍຫຼງັ ປດົ ປ່ິອຍປະເທດສມົ ບູນ, ຈງ່ິຶ ສາມາດເວົ້າວາ່ິ ການຮ່ວິ ມມສາກນົ , ຮ່ວິ ມມກບັຼ ຕາ່ິ ງປະເທດ ຕິມ່ ໃສ.່ິ 150

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ1. ສະພາບການລວມ ໃນໄລຍະການປະຕວດັຼ ລາວພວມຕ່ສິ ູ້ຕ້ານຈກັຼ ກະພດຼັ ຜູ້ ຮຸກຮານ, ລະບບົ ສັງຼ ຄົມນຍມົ ຍັງຼ ເປນຼັ ປກຶ ແຜິ່ນ ມີການສະໜຼັບ ສະໜູນຂະບວນການຕ່ິສູເ້ ພ່ອິ ເອກະລາດແຫງ່ິ ຊາດ ແລະ ເພ່ອິ ສນຼັ ຕພາບ. ແຕິຂ່ ້ຫຍຸ້ງຍາກກະທົບໂດຍກົງຕິກ່ ານປະຕວັດຼ ລາວແມ່ິນ: ຫວຽດນາມຖກຈຼັກກະພດັຼ ຮຸກຮານຢພູ່ິ າກໃຕ,້ ສິ່ວນພາກເໜອຖກ ສົງຄາມທາລາຍທາງອາກາດຂອງຈັຼກກະພຼັດ. ສະນຼັ້ນ, ຫວຽດນາມ ຕອ້ ງສຸມໃສພ່ິ າລະກດປກົ ປຼກັ ຮກັຼ ສາພາກເໜອ ສຼັງຄມົ ນຍົມ, ປດົ ປອ່ິ ຍພາກໃຕຫ້ ວຽດນາມ, ຊິວ່ ຍເຫອລາວ ແລະ ກາປູເຈຍ. ສິວ່ ນຈີນພວມຫຍຸ້ງຍາກພາຍໃນ ຍອ້ ນມະຫາປະຕວັຼດ ວຼັດທະນະທາ (ແຕ່ິ 1966-1976) ພກັຼ , ລດັຼ ແລະ ປະຊາຊນົ ຈີນ ພວມສມຸ ໃສິ່ແກ້ໄຂເສດຖະກດ, ແກ້ໄຂຄວາມຂຼັດແຍ່ິງ ພາຍໃນຢາ່ິ ງດເຸ ດອດ. ສະຫະພາບໂຊວຽດ ພວມປະເຊີນກຼັບການແຂ່ງິ ຂັນຼ ປະກອບອາວດຸ ຈາກຕາເວຼັນຕົກ, ທຸ້ມເທເສດຖະກດການເງນ ເພ່ິອຊິັຼ່ງຊາກາລງຼັ ກຼັບອາເມລກາ ແລະ ຕາເວນັຼ ຕກົ . ພ້ອມກັນຼ ນຼັ້ນ, ຕອ້ ງຊວ່ິ ຍໂລກອາຣບັຼ ທີ່ຖິ ກສົງຄາມໜງຶິ່ ອາທດ ທິອ່ີ ດ ສະຣາແອນຢດຶ ຄອງພນ້ ທິ່ີຢ່ິາງຫວງຫາຍຂອງເອຢບ, ປາແລັຼດ 151

ສະຕນ ແລະ ຊຣີ ີ, ສົງຄາມນີ້ໃກກ້ ຼັບສະຫະພາບໂຊວຽດກວ່າິ ຜົນປະໂຫຍດດາ້ ນພະລງຼັ ງານເຊອ້ ໄຟຫາຍກວາິ່ . ສະນັຼນ້ , ໂຊວຽດ ຊິວ່ ຍອາວຸດໃຫອ້ າຣຼັບກທນັຼ ສະໄໝກວາ່ິ ເຊ່ນຼັິ : ຊ່ິວຍຍນົ ສູ້ຮບົ ປະເພດ ມກ 21 ແລະ ມກ 23, ລດົ ເກາະ, ລດົ ຖງັຼ , ປນໃຫຍ,ິ່ ລູກສອນໄຟ, ກາຈຊູ າ (ລກູ ສອນໄຟໜາ້ ດນ) ແລະ ອນິ່ ໆ. ສວ່ິ ນ ຫວຽດນາມແມິ່ນ ມກ 17 ແລະ ມກ 19 ທາ້ ຍຊມຸ ປີ 60 ຕົ້ນປີ 70 ຈ່ງຶິ ຊ່ວິ ຍມກ 21. ສິວ່ ນເກົາຫີເໜອ ພວມຟນ້ ຟູເສດຖະກດ ພາຍຫງຼັ ສົງຄາມ (ປ1ີ 950-1953), ແຕິກ່ ໄດສ້ ງົ່ິ ນັກຼ ບນ ແລະ ຍນົ ສູຮ້ ົບມກ 17 ຊິວ່ ຍ ພາກເໜອຫວຽດນາມ. ບັນຼ ຫາຫຍ້ງຸ ຍາກທ່ີສິ ຸດແມນ່ິ ຄວາມຂຼັດແຍ່ິງລະຫວິາ່ ງ 2 ປະເທດສງົ ຄມົ ນຍົມໃຫຍໂິ່ ຊວຽດ ແລະ ຈນີ , ເຮດຼັ ໃຫກ້ ານ ປະຕວັຼດ 3 ຊາດ ພົບຄວາມຫຍງຸ້ ຍາກບິໜ່ ອ້ ຍ.  ຄວາມຫຍງ້ ຍາກບາງຢ່າຶ ງໃນຂອບເຂດຂອງໂຮງຮຽນ, ໂດຍສະເພາະນັຼກຮຽນຄູ ແລະ ພະນຼກັ ງານຄູອາຈານ. ກອ່ິ ນ ນ້ນັຼ , ໄດຮ້ ບຼັ ເຄ່ອິ ງນຸງ່ິ ປີລະ 2 ຄິູ່, ເກບີ ປລີ ະ 1 ຄ,ູ່ິ ເຄອ່ິ ງກນັຼ ໜາວ 2 ປີ ຕ່ິ 1 ຊດຸ , ຜາ້ ຫມ່ິົ , ມງຸ້ , ຜາ້ ນວມນອນ 2 ປີ 1 ຊຸດ. ແຕຕ່ິ ິ່ ມາ ໄລຍະປີ 1964-1965 ພດຼັ ເລ່ິມີ ຂາດເຂນີ ແຮງທສີ່ິ ຸດ. ຄູ ອາຈານ ແລະ ນກັຼ ຮຽນຄູຕ້ອງເຮັດຼ ເກີບ “ຄະລອງ” ເອາົ ເອງ (ເອົາໄມ້ເນອ້ ອິອ່ ນກກົ ສົມແຄມນາ້ ) ມາເຮດຼັ ເກບີ , ເອາົ ແພໜາ 152

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດເຮັດຼ ສາຍ, ຖເກບີ ຍາ່ິ ງຕາມທາງສຽງດັຼງຄະລອງ ເລີຍເອ້ນີ ວາ່ິ ເກບີ ຄະລອງ. ຜໂູ້ ຊກດໄີ ດ້ຖເກບີ ຕນີ ລົດ (ເອົາຢາງຕີນລົດເກ່ິົາ ເຮັດຼ ເກບີ , ເອາົ ໄສລ້ ົມເປັນຼ ສາຍເກບີ ). ຕມ່ິ າເລິ່ມີ ແຕ່ິປີ 1966 ເວລາເຂາ້ົ ໄປຢິູຖ່ ້າຄວາຍ ຈິ່ງຶ ມີການເບກີ ຈາ່ິ ຍອຼັດຕາບຸກຄນົ ດິ່ງຼັ ນີ້: ຢາສບູ ກາດອກໄມ້ ຫ ກາແມງກະເບ້ອ 1 ຕຸດຕເ່ິ ດອນ, ນ້າຕານ 1 ກໂລ, ນາ້ ນົມ 2 ປ໋ອງ, ນາ້ ນົມຝິ່ນຸ 1 ຖົງ, ແປ້ງໄຂິ່ 1 ຫ,່ິ ບາງເດອນກມເີ ຂາົ້ ໜມົ ບດສະກຍຸ , ມີໂປລວີ ຕາມນ, ບາງເທິ່ອ ກໄດ້ຢາເສນັຼ້ 1 ກບຼັ ພອ້ ມກບັຼ ເຈຍ້ ພນຼັ ຢາ (ຢາເສັນ້ຼ ເກົາຫີເໜອ, ຢາສບູ ໂສມ) ຖິ່ານໄຟສາຍ 1 ຄ.ູ່ິ ຫາຍຄນົ ກເອາົ ເຄ່ິອງ ເຫາົິ່ ນ້ີ ໄປຂາຍເປນຼັ ເງນ ຫ ໄປແລກປຽ່ິ ນເອາົ ເກບີ ຫ ສງົ້ ເສອ້ . 2. ຫວຽດນາມຊ່ວຶ ຍເຫອຼື ເລມິ່ີ ຊມຸ ປີ 50 (ສະຕະວັດຼ ທີ XX) ພະນກັຼ ງານທະຫານ ຈານວນໜງ່ິຶ ໄດ້ ຮຽນຢຫ່ິູ ວຽດນາມ ກຼັບຄນົ ຫວຽດນາມ, ຈານວນໜ່ຶິງຮຽນຢ່ິູ ໂຮງຮຽນລາວທີິ່ຫວຽດນາມຈດັຼ ໃຫ້ ເປັນຼ ຕົ້ນ ຢູິ່ແຂວງແທງັຼ ຮວ່ິາ (ຢງູ່ິ ອກລາກ, ເກມ້ີ ຖຸ້ຍ) ສວ່ິ ນຫາຍແມ່ິນ ທະຫານ. ສະໄໝ ເຕົ້າໂຮມ 2 ແຂວງ ພະນກັຼ ງານ, ທະຫານໄປ ຮຽນຢິູ່ໂຮງຮຽນ ຖ້າຍຫງວຽນ ເຊ່ິຼນັ : ທາິ່ ນສະໝານ ວຍະເກດ, ທາິ່ ນໂອສະກນັຼ ທາມະເທວາ, ທາິ່ ນໄອິ່ ສຸລຍະແສງ, ທ່ິານ ສະໄຫວ ໄຊເສນາ, ທິ່ານພທູ ອງ ແສງອາຄົມ, ນາງຄາພອນ ສຸ 153

ຂະເສມີ , ທິ່ານທອງສງ ທາມະວົງ, ທິ່ານພມມະສອນ ເລອງຄາ ມາ ແລະ ອິນ່ ໆ. ເລີິ່ມຊຸມປີ 60 ເປນັຼ ຕນົ້ ມາ, ຫວຽດນາມໄດຈ້ ດັຼ ຕຼັ້ງໂຮງຮຽນ ສະເພາະໃຫເ້ ດັກຼ ນ້ອຍລາວ ເອີ້ນວິ່າ: “ໂຮງຮຽນຊນົ ຊາດ” ຢ່ິູ ແຂວງແທງັຼ ຮວ່ິາ, ຢບູ່ິ ກຼັ ຢາງ, ແຂວງຝິູ່ທ,້ ແຂວງຫວງຝິູ່; ໂຮງຮຽນບາລຸງວຼັດທະນະທາຢູິ່ຝິູ່ທ້ ເຊິງ່ ມລີ ູກຫານພະນກັຼ ງານ, ລກູ ຫານປະຊາຊນົ ບນຼັ ດາເຜົິາ່ ນຼບັ ເປັຼນພັນຼ ຄົນ. ຕິມ່ າໂຮງຮຽນ ລາວຢ່ແູິ ຂວງຕິ່າງໆກມີຫວົ ໜາ້ ໂຮງຮຽນຝ່ິາຍລາວ, ມຄີ ູອາຈານ ລາວໄປສດສອນຊ້ັນຼ ປະຖມົ ແລະ ມັດຼ ທະຍມົ ຕົນ້ . ຫວົ ໜາ້ ໂຮງຮຽນຄົນລາວໂຮງຮຽນບັກຼ ຢາງແມນິ່ ທ່ິານລນທອງ (ຄນົ ເຜ່ິາົ ມ້ົງ ເຄີຍເປຼນັ ຫວົ ໜາ້ ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູບ້ານບ່ຜິ າເໜອ) ຫວົ ໜ້ າອານວຍການຝ່າິ ຍລາວ ໂຮງຮຽນຫວງຝິູ່ແມນິ່ ທິາ່ ນບຸນເຮອງ ດວງພະຈຼັນ, ຫວົ ໜາ້ ຝາ່ິ ຍລາວໂຮງຮຽນຊນົ ເຜາ່ົິ ຢ່ແິູ ຂວງ ແທງຼັ ຮວາິ່ ເລກ 3 ແລະ ເລກ 4 (ສອງແຫ່ິງ). ຢິູແ່ ຂວງເຊີນລາແມນິ່ ຮບັຼ ໃຊສ້ ະເພາະເດຼັກນອ້ ຍ, ຊາວໜ່ິຸມ, ເຍົາວະຊນົ ແຂວງ ຫົວພັນຼ ໄປຮຽນ. 154

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ໂຮງຮຽນນ້ອງນອ້ ຍລາວທີິ່ບຼັກຢາງ ນອກນຼ້ັນ ຍງັຼ ມໂີ ຮງຮຽນສາ້ ງນາຍທະຫານຢ່ແູິ ຂວງເຊນີ ໄຕ, ໂຮງຮຽນທດສະດີພັຼກຊຼັນ້ ສູງຢດູ່ິ ງົ ດາ (ຕ່ມິ າອບົ ພະຍບົ ໄປຢູິ່ ບາ້ ນ ບານກົງ, ຕາແສງກວກັຼ ອວາຍ, ເມອງຮວ່າິ ຍດກຶ , ແຂວງ 155

ຮ່າິ ໄຕ). ສະໄໝສົງຄາມທາງອາກາດຂອງຈກັຼ ກະພດຼັ ຍງ ທາລາຍເດຼກັ ນ້ອຍລາວກໄດ້ອົບພະຍົບເຂາ້ົ ຕ້ຼງັ ໂຮງຮຽນຢປູິ່ ິາ່ ຄ ກບັຼ ປະຊາຊນົ ຫວຽດນາມ ໂຮງຮຽນທີ່ດິ ີແຕ່ິກິ່ອນລວ້ ນແຕ່ິຖກ ທາລາຍກຽ້ ງຈິງ່ຶ ໄປຮຽນຢ່ຕິູ າມຕູບຫຍ້າມງຸ ໃບຄ້, ຝາໄມ້ປ່ິອງ, ຮຽນຢຕູ່ິ າມຂຸມຄອງ ຫ ຂຸມໃຫຍ່ຖິ ້ວມຫວົ , ເຖງວິ່າຊີວດການ ເປັນຼ ຢູ່ິຂອງປະຊາຊນົ ຫວຽດນາມທຸກຍາກ, ກນເຜອກ ກນມັນຼ ກນກະປ, ປາເຄຼັມ, ເຄອ່ິ ງນງ່ິຸ ຂາດຫ້ຽນ, ຖກໜາວ, ແຕ່ພິ ກັຼ ລຼດັ ແລະ ປະຊາຊນົ ຫວຽດນາມ ຍງັຼ ຮບຼັ ປະກັຼນໃຫເ້ ດກຼັ ນອ້ ຍ, ນຼັກຮຽນ ນກັຼ ສຶກສາລາວໄດກ້ ນເຂົ້າຂາວ, ຮອດຍາມບຸນໄດ້ກນເຂົ້າໜຽວ, ໄດ້ກນຊນີ້ , ກນປາ, ເປດັຼ ໄກິ,່ ມເີ ຄ່ອິ ງນງ່ິຸ ອບົ ອຸນ່ິ . ປະຊາຊນົ ຫວຽດນາມເບິ່ງແຍງລ້ຽງດເູ ດກັຼ ນ້ອຍລາວປຽບເໝອນລູກ, ຫານ ຄງີ ຂອງຕົນເອງ. ຄົນລາວໄດຮ້ ່ິາຮຽນຢຫິູ່ ວຽດນາມແຕິລ່ ະປີ ນບັຼ ເປຼນັ ພຼັນຄົນ, ຕິ່ມາເຂົາເຈາ້ົ ເຫົາິ່ ນນັ້ຼ ສວ່ິ ນຫາຍກາຍເປັຼນ ພະນັຼກງານຫົວຈກຼັ ຫຼັກແຫ່ິງຂອງພກັຼ ລຼັດ ແລະ ອງົ ການຈດັຼ ຕງັ້ຼ ຕາິ່ ງໆຂອງລາວ. ເດັກຼ ນ້ອຍລາວຈານວນໜິງ່ຶ ຖກແຕກເສກສະ ໄໝສົງຄາມບຼັນ້ ຮົບຊຽງຂວາງ, ບຼ້ນັ ຮົບກ້ກູ ຽດ ແລະ ທອ້ ງຖິ່ນ ອິ່ນໆ ກໄດ້ອບົ ພະຍົບໄປຢູຫ່ິ ວຽດນາມເຊ່ນິຼັ : ຢູ່ກິ ວນກວ້າງ, ແຂວງເງ້ອານ ແລະ ຢິູ່ແຂວງອິ່ນໆພາກເໜອຂອງຫວຽດນາມ. 156

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ3. ການຊຶວ່ ຍເຫຼືອຂອງຈນີ ຕ່ຶໍການການສກສາເຂດປົດປ່ອຶ ຍລາວ ຕັ້ຼງແຕິດ່ ົນມາແລວ້ ຈນີ ໄດໃ້ ຫ້ການຊ່ິວຍເຫອລາວ ທາງ ດາ້ ນການສຶກສາ ເຊິ່ງນອນໃນການຊ່ິວຍເຫອຕກິ່ ານປະຕວດັຼ ລາວ, ໂດຍສະເພາະຈີນໄດຮ້ ບຼັ ເອາົ ຄົນລາວໄປຮຽນຊຼນັ້ ສງູ ແລະ ມະຫາວທະຍາໄລຢປ່ິູ ະເທດຈີນ ໂດຍແມ່ິນປົນກັບຼ ນຼັກສກຶ ສາຈີນ ເຊ່ັຼນິ : ທາ່ິ ນສມົ ສະໂນ ພົນເສນາ ກໄປຮຽນຈນີ , ຮຽນຫອ້ ງດຽວ ກຼັບທ່າິ ນສຈີ ນ້ ຜງີ (ເລຂາທການໃຫຍພິ່ ຼັກຄອມມູນດ, ປະທານ ປະເທດຈີນ), ມີຫາຍຂະແໜງການ ສຶກສາຮ່າິ ຮຽນຢູ່ິຈນີ ນຼບັ ແຕ່ິ ຕນ້ົ ຊຸມປີ 60 (ສະຕະວດຼັ ທີ XX) ນຼັບມຫ້ າຍຂຶນ້ . ພເສດ: ຮອດປີ 1967, ຍອ້ ນສະພາບສງົ ຄາມທາລາຍ ທາງອາກາດຢູຫ່ິ ວຽດນາມ ແລະ ຢລູ່ິ າວນັຼບມຮ້ ້າຍກາດ, ໂຮງຮຽນນອ້ ງລາວຢິ່ບູ ັຼກຢາງ ຫວຽດນາມ ກຖກຍງທາລາຍ ເພອິ່ ຮບັຼ ປະກັຼນໃຫ້ແກິຄ່ ວາມປອດໄພ ຂອງເດກຼັ ນອ້ ຍລາວ ສູນ ກາງພຼກັ ປະຊາຊົນປະຕວັຼດລາວ ຈງ່ິຶ ສະເໜເີ ຖງສນູ ກາງພກັຼ ຄອມມູນດຈີນ ຊິ່ວຍສ້າງໂຮງຮຽນກນນອນ ໃຫເ້ ດັຼກນອ້ ຍລາວ ສາມາດບັນຼ ຈຸໄດ້ 650 ຄົນ ຝາິ່ ຍຈນີ ໄດຕ້ ອບຮັບຼ ຕກົ ລງົ ຕາມ ການສະເໜຂີ ອງຝ່ິາຍລາວ ໂດຍໄດມ້ ອບໃຫ້ຄະນະພັກຼ ແຂວງ ກວາງຊີ (ມົນທນົ ປກົ ຄອງຕນົ ເອງຊົນເຜ່ິາົ ຈວ້ ງກວາງຊ)ີ ເປັຼນຜູ້ ຈດຼັ ແຈງລະອຽດ. ຈາກນັຼ້ນ, ຄະນະພຼກັ ແຂວງກວາງຊີໄດ້ມອບ 157

ໃຫ້ ທ່າິ ນຂຽງຈງເຮີ ເປຼນັ ຜູ້ຮຼບັ ຜດຊອບເສີມຂະຫຍາຍຈດຼັ ຕັ້ງຼ ເປັຼນຫ້ອງການກະກຽມ 67 ກວາງຊີ ປະກອບດວ້ ຍພະນັຼກງານ ຫວົ ຈກັຼ ຫກຼັ ແຫິງ່ ຂອງຂະແໜງການ ພ້ອມກັບຼ ພະນຼກັ ງານ 100 ຄນົ ເຂ້ົາຮ່ວິ ມ. ພາຍຫງຼັ ຂຸນ້ ຂ້ຽວກະກຽມໄລຍະສັ້ຼນທາງດ້ານ ໂຄງ ລິ່າງພ້ນຖານ (ໂດຍເອາົ ໂຮງຮຽນກາມະບານຫັງຼ ເກາິ່ົ ) ແລະ ກຽມ ດາ້ ນອິ່ນໆ, ສາມາດຮບັຼ ຮອງໄດ້ 650 ຄົນຕິ່ປີ, ວັຼນທີ 6/3/1968 ພະນຼກັ ງານຄູ ແລະ ເດັຼກນັກຼ ຮຽນລາວຊຸດທາອດ ມີ 200 ຄນົ ໄດ້ ໄປເຖງໂຮງຮຽນ 67 ນານນງ, ແຂວງກວາງຊີ, ພັຼກຜອິ່ ນພຽງ 3-4 ວຼັນ ກໄດເ້ ລິ່ມີ ຮຽນຊຸດທາອດເລີຍ. ວນັຼ ທີ 17 ພດຶ ສະພາ 1968 ຄະນະນາຂອງເຂດປກົ ຄອງຕົນເອງ ຊົນ ເຜາົິ່ ຈວ້ ງກວາງຊີໄດ້ກ່ິາວຄາເຫຼນັ ໃນພທີຕ້ອນຮບັຼ ຄູອາຈານ ແລະ ນັກຼ ຮຽນ ລາວ ທ່ີິມາຮຽນຢ່ິູ ໂຮງຮຽນ 67 ນານນງ. 158

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຄະນະອານວຍການໂຮງຮຽນທາອດແມິ່ນ ທາ່ິ ນທດຄາຜົງ ເປັຼນຫວົ ໜ້າ, ມີ ທ່າິ ນສມົ ດີ, ຕິ່ມາກມີຄະນະຕິ່ມ: ນາງທອງວນ ພົມວຫານ, ນາງບຸນໄທ ແລະ ຄູອາຈານລາວຈານວນໜ່ິຶງເຊັິນ່ຼ : ທອງຜີວ, ທອງມາ, ສີທງົ , ສັຼງທອງ, ຕມ່ິ າກມີຫາຍຄົນໄປສອນ ເຊນຼັິ່ : ນາງບຸນທອນ, ນາງຕູິນ່ , ນາງບົວຈັນຼ ແລະ ອິນ່ ໆ. ໃນຄາວ ນັຼນ້ , ເດຼກັ ນັຼກຮຽນ ກໄດ້ທະຍອຍໄປຫາຍຊຸດ ເຊຼັິ່ນ: ທິ່ານຄາເຜີຍ ປານມະໄລທອງ, ທິ່ານໄຊສມົ ພອນ, ທາ່ິ ນກແກ້ວ ໄຂຄາພທູນ, ອະນຸພາບ ຕນຸ າລົມ, ນາງ ຄາປ່ິນ, ນາງປອນ, ນາງແພງຈດ, ນາງ ອນດາວຼັນ, ນາງຄາຈຼນັ , ນາງປານ,ີ ນາງນວນຈນຼັ , ນາງບວົ ສີ ແລະ ອ່ິນໆ ນບຼັ ບິ່ຖ້ວນ, ແຕ່ລິ ະຊຸດຈົບປະຖມົ ແລະ ກບັຼ ມາຮຽນ ຕຊິ່ ນຼ້ັ ມຼດັ ທະຍົມ, ອຸດົມ, ມະຫາວທະຍາໄລຢູ່ຫິ ວຽດນາມ, ຈົບ ອດຸ ມົ ຢູິ່ຫວຽດນາມແລ້ວ ຈ່ິານວນໜງຶ່ິ ໄປຮຽນຢໂ່ິູ ຊວຽດ, ຈີນ ແລະ ປະເທດສັຼງຄົມນຍົມອິນ່ ໆ. 159

ປີ 1970 ນຼັກຮຽນ 67 ນານນງ ໄດ້ເຂົ້າຮວິ່ ມກດຈະກາ ເຄິ່ອນໄຫວ ນອກໂຮງຮຽນ ໝາຍຄວາມວາິ່ : ນຼັບແຕ່ິເດອນ 3/1968 ຈນົ ຮອດເດອນ 7/1976 ເປນຼັ ເວລາ 9 ປີປາຍ ມີຄນົ ລາວຮຽນຢໂູິ່ ຮງຮຽນ 67 ນານນງ ແຂວງກວາງຊີ 600 ຄົນ ແລະ ຄູອາຈານຈານວນໜິຶ່ງ ເຂົາເຈາ້ົ ໄດຮ້ ບັຼ ການເບງ່ິ ແຍງ, ລ້ຽງດູ, ຮຼັບປະກັຼນຄວາມປອດໄພ ໄດສ້ ກຶ ສາຮ່ິາຮຽນເປຼັນຢິ່າງດີ. ປະຈຸບຼັນເຂົາເຈ້ົາໄດ້ກາຍເປຼນັ ພະ ນກັຼ ງານຂອງພຼັກ, ລດຼັ ແລະ ອງົ ການຈັຼດຕຼັ້ງມະຫາຊນົ , ເຂົາເຈົ້າ ໄດ້ກັບຼ ຄນໄປຢ້ຽມຢາມໂຮງຮຽນເກົິ່າຂອງຕນົ . ຄນຸ ສມົ ບຼັດຂອງ 160

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດລາວ ແມນິ່ ເຄີຍປະຕບັຼດກັຼນມາເວລາທຸກມຄີ ົນຊວ່ິ ຍ, ເມິອ່ ມີ ຄວາມສຸກແລວ້ ກັຼບຄນໄປຂອບໃຈກັຼບເພິນ່ . 4. ກຶ່ຽວກບັ ຊຽ່ຶ ວຊານຫວຽດນາມຊວຶ່ ຍເຫຼອື ການສກສາ ເຂດປົດ ປອຶ່ ຍ  ເລມ່ິີ ແຕຕ່ິ ້ນົ ຊຸມປີ 60 ໂດຍສະເພາະນັບຼ ແຕກິ່ ານດົ ເອົາ ເຂດນາໄກິ່ (ວຽງໄຊ) ເປນຼັ ທ່ິີຕ້ັຼງສນູ ກາງພັຼກ ແລະ ແນວລາວຮຼັກ ຊາດ, ເພ່ິອສ້າງຕງຼັ້ ແລະ ພດຼັ ທະນາການສກຶ ສາໃໝິຢ່ ເູ່ິ ຂດປົດ ປິ່ອຍ, ພກຼັ ແລະ ລຼດັ ຖະບານຫວຽດນາມໄດສ້ ົິງ່ ຊິຽ່ ວຊານດ້ານ ການສກຶ ສາໄປຊ່ິວຍການສກຶ ສາລາວຢູິ່ເຂດປົດປອ່ິ ຍ, ຮຸນ່ິ ທາ ອດມີ ທິ່ານກີ, ທາິ່ ນຫງວຽນຮູຍອາຍ, ທາ່ິ ນຄາງ (ທາິ່ ນກ,ີ ທາິ່ ນ ຄາງ ບິ່ຈິນ່ າມສະກນຸ ). ຊິ່ຽວຊານການສຶກສາຮູ້ພາສາລາວບາງ ເລກັຼ ນອ້ ຍ (ໂດຍມີການຮຽນພາສາລາວບາງເລຼັກນ້ອຍ) ຕ້ົນຕຮູ້ ພາສາຝຣັຼ່ງິ . ຜູ້ຊິຽ່ ວຊານ, ຄອູ າຈານຫວຽດນາມຈານວນໜິ່ງຶ ເບ້ອງຕົ້ນເຂົາເຈົ້າກຽມໄປສອນຢູບິ່ ນຼັ ດາປະເທດທເ່ິີ ຄຍີ ເປຼນັ ອານານຄົມຝຣ່ິຼັງ, ແຕ່ິສະພາບການຢູິລ່ າວມີຄວາມຈາເປັນຼ ຈິງ່ຶ ມາຊ່ວິ ຍລາວ. 1963 ທາ່ິ ນຄາງ ເລມີິ່ ປະຈາການຢ່ໂູິ ຮງຮຽນ ສ້າງຄູນາຄາວ (ປອ້ ມລົງກົງ) ຈນົ ຮອດສະໄໝເຂ້າົ ໄປຢ່ຖູິ ້າ ຄວາຍ ຈຶ່ງິ ຖອນໄປຢູ່ສິ ູນກາງ. ຈາກນ້ຼັນ ເວລາຢ່ຖູິ ້າຄວາຍ ທ່າິ ນ 161

ຫງວຽ້ ນຮູຍອາຍ ມາແທນເປຼນັ ຫົວໜ້າຈນົ ຮອດຍາມ ສົງຄາມ ຢຸດຕລົງ ຈງຶິ່ ກັຼບຄນປະເທດ.  ທາິ່ ນເລຢູ ເລອງ ໄດ້ຊິ່ວຍຮຽບຮຽງປມ້ຶ ປະທານກຸ ມົ ລາວ- ຫວຽດ-ຝຣຼິັງ່ ຮິວ່ ມກຼບັ ສະເດຼັດເຈ້ົາສພຸ ານວຸ ງົ ແລະ ໜິວ່ ຍງານ ຄົ້ນຄວາ້ ຮຽບຮຽງສກຶ ສາ. ໃນສະໄໝຢ່ິູຖາ້ ຄວາຍຍຼັງມຊີ ຽ່ິ ວຊານຫາຍທາິ່ ນ, ສວິ່ ນຫາຍ ເປັນຼ ຊຽ່ິ ວຊານເກິງ່ຼັ ເຊນ່ິັຼ : ທ່າິ ນຄ້າຍ (ຄະນດສາດ), ທ່າິ ນຖູ້ຍ (ຟ ຊກ), ທິ່ານໂພ, ທາິ່ ນຕຽິ່ ນ, ທິາ່ ນຮວານ, ທາິ່ ນຫວຊູ ວນຕ້ວີ ແລະ ອິນ່ ໆ. ໜ້າທິີ່ຂອງຊຽິ່ ວຊານແມນ່ິ ຊວ່ິ ຍຫາຍດ້ານ, ແຕ່ິ ຕ້ົນຕແມນ່ິ ຊິ່ວຍອາຈານລາວສ້າງຫຼັກສູດ, ຕາລາແຕລ່ິ ະວຊາ ຂອງໃຜລາວ, ແນະນາການສດສອນ ຫ ບາງກລະນີ ກຮ່ິວມ ໂມງສອນກັບຼ ອາຈານລາວ ເພ່ອິ ແນະນາກັບຼ ທໃິ່ີ ນໂມງຂ້ນຶ ສອນ. ເບ້ອງຕົນ້ , ບາງຄ້ງັຼ ຊຽ່ິ ວຊານຫວຽດນາມອະທບາຍດວ້ ຍພາສາ ຫວຽດ ຫ ພາສາຝຣິງຼ່ັ ໃຫອ້ າຈານລາວກຼັບຫອ້ ງຮຽນ ແລວ້ ອາຈານລາວ ຈຶິ່ງເວາ້ົ ເປນັຼ ພາສາລາວໃຫ້ນກັຼ ຮຽນຄູ, ເຮຼດັ ແບບນີ້ ເປັນຼ ບາງບົດຂອງບາງວຊາທາມະຊາດ, ຕິ່ມາຄລູ າວຈງຶິ່ ຄິ່ອຍມີ ຄວາມຊານຊານານຫາຍຂຶ້ນ ແລະ ສາມາດເປນັຼ ເຈາ້ົ ຕນົ ເອງ ໄດ້. 162

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ5. ແຂກຕ່າຶ ງປະເທດຢຽ້ ມຢາມໂຮງຮຽນ  ແຂກຕ່ິາງປະເທດຢຽ້ ມຢາມໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູ (ຖ້າຄວາຍ) ເປຼັນເງິ່ອນໄຂໜ່ງຶິ ຊວ່ິ ຍໃຫມ້ ກີ ານໂຄສະນາເຜຍີ ແຜ່ກິ ານສຶກສາ ເຂດປດົ ປອິ່ ຍລາວ. ໃນໄລຍະໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູ ຢິ່ປູ ້ອມລງົ ກງົ ແລະ ຢຖ່ິູ າ້ ຄວາຍ (ນາຄາວ), ແຂກຕາິ່ ງປະເທດ ເກອບທກຸ ໆ ຄະນະທີ່ມິ າຢຽ້ ມຢາມເຂດປດົ ປ່ິອຍ, ຢຽ້ ມຢາມສນູ ກາງ ຕ້ອງ ໄປຢາມໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູ (ນາຄາວ). ພວກເພນ່ິ ຖວິາ່ ສູນກາງ ການສຶກສາເຂດປດົ ປ່ອິ ຍລາວແມິນ່ ເຂດນາຄາວ ໂດຍສະເພາະ ນັຼກຂິາ່ ວຈາກຫວຽດນາມ, ຈີນ, ໂຊວຽດ, ໂປໂລຍ, ຮົງກາຣີ, ຍປີິ່ ນຸິ່ , ຝຣງ່ິັຼ ແລະ ອນິ່ ໆ. ການຢຽ້ ມຢາມ ແຕ່ິລະຄງ້ຼັ ຂອງຜູ້ ແທນ ແຕ່ລິ ະຄະນະ ລ້ວນແຕໄ່ິ ດຮ້ ບັຼ ການຕ້ອນຮບັຼ ຢາ່ິ ງກະທຼດັ ຮຼັດຕາມແບບສະບຼບັ ສົງຄາມ. ແຕ່ິນຼກັ ຂາ່ິ ວເອົາໃຈໃສຫ່ິ າຍແມນ່ິ ການສະແດງສລະປະຊົນເຜາ່ິົ ຂອງນຼກັ ຮຽນຄູ, ເປນັຼ ຕນ້ົ ການຮອ້ ງເພງ, ການຟ້ອນຂອງໜວ່ິ ຍສລະປະຜງ້ົ ສາລີ ຈາກນາງເມີຍຢີນ, ນາງ ຄາຊາວ, ນາງອິ່ອນສີ, ທ້າວສກຸ , ທ້າວເຊັຼດ, ທາ້ ວຄາພັຼນ ສລະ ປະຊນົ ເຜ່ົາິ ຜູ້ນ້ອຍ, ເຜາ່ິົ ລ້. ນອກນນັຼ້ ຍັຼງມຂີ ຼບັ ໄທດາ ຂອງທາ້ ວ ຄາສນົ ນັກຼ ຮຽນຄູຈາກແຂວງຫວງນ້າທາ, ມຂີ ຼບັ ທມຸ້ ຫວງພະ ບາງ, ມີຂຼັບມະຫາໄຊ ແລະ ອນິ່ ໆ. ນັກຼ ຂາ່ິ ວທງັຼ ຖິາ່ ຍຮບູ ແລະ ອັດຼ ສຽງ (ມຈີ ຸດພເສດ: ນກັຼ ຂາິ່ ວບ່ຢິ ້ານຍນົ ຍງ). ມຄີ ້ັຼງໜິຶງ່ ນັຼກ 163

ຂາ່ິ ວຍີປ່ິ ິນຸ່ ໄປຢາມຖາ້ ຄວາຍ (ມນ້ ນ້ັຼ ອາກາດໜາວທ່ີິສຸດ) ຍົນ ອາຍພນົ ແຜດສຽງເຂົາ້ ມາຍງເຂດຖ້າຄວາຍ (ແຖວໄຮິມ່ ຼນັ ຕນົ້ ) ແລະ ຂົວນາຄາວ, ໃຜກແລິນ່ ເຂົ້າຖາ້ , ແຕນິ່ ັຼກຂ່າິ ວ ຍິີ່ປ່ິຸນແລນິ່ ອອກຈາກຖາ້ ໄປຖາິ່ ຍຮູບ, ນຼກັ ຮຽນ (ໜວ່ິ ຍປ້ອງກຼັນ) ດງຶ ແຂນ ເຂາ້ົ ຖ້າກບ່ິຍອມ, ຍງ່ິ ແລນ່ິ ອອກຈາກຖາ້ ຮອບສອງ ເພິອ່ ຖາິ່ ຍຮູບ (ກອ້ ງຖ່ິາຍຮູບເງາົ ) ເພ່ິອໃຫໄ້ ດ້ຮູບທຍິ່ີ ົນມາຖ້ມລະເບີດ. ຈາກການຢ້ຽມຢາມຂອງຄະນະຜ້ແູ ທນ ແລະ ນກັຼ ຂາິ່ ວ ຕາ່ິ ງປະເທດ, ເຂາົ ເຈາ້ົ ໄປອອກສຽງໂຄສະນາຜິາ່ ນວທະຍຸ ແລະ ໜັຼງສພມຫວຽດນາມ, ຈນີ , ມດົ ສະກູ; ວທະຍພຸ າກພາສາລາວ ທິຮີ່ າ່ິ ໂນ້ຍ (ຢຮ່ິູ ວາ່ິ ບງ), ພາສາລາວຢວູ່ິ ທະຍກຸ ະຈາຍສຽງປຼັກ ກ່ິງ, ວທະຍຸມດົ ສະກູ, ລົງຂິ່າວໜຼັງສພມເຍນເຊນ ແລະ ກວ້ ນ ໂດ້ຍ (ຫວຽດນາມ), ໜງັຼ ສພມ ເຢນມນຍປ້າວ (ຈີນ), ໜງັຼ ສພມ ປຣາບວະດາ (ໂຊວຽດ) ໜຼັງສພມ ລຍູ ມານເີ ຕ (ຝຣ່ງັຼິ ) ແລະ ອ່ິນໆ (ອນັຼ ນ້ີ, ເວົ້າສະເພາະແຕຜິ່ ແູ້ ທນນັຼກຂ່ິາວໄປຢາມຂົງເຂດ ການສກຶ ສາເທິົາ່ ນຼັ້ນ. ສວິ່ ນຂົງເຂດອ່ິນ ແລະ ພາກສະໜາມຮົບ ຍິ່ງມນີ ັຼກຖາ່ິ ຍທາຮບູ ເງົາ, ນຼັກຂ່ິາວໜັງຼ ສພມ ແລະ ນັກຼ ຂາ່ິ ວ ວທະຍໄຸ ປຢ້ຽມຢາມຫາຍ). 164

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດIX. ພະນັກງານ, ຄອາຈານ, ນັກຮຽນນກັ ສກສາ, ນັກຮຽນຄປະກອບສ່ຶວນການສ້ຮບົ ຕີສດັ ຕ 1. ຢຶ່ທອ້ ງຖິ່ນຶ ຕາຶ່ ງໆ ພາລະກດຕ່ສິ ູ້ຕ້ານສດັຼ ຕູຜູ້ຮຸກຮານ ປະຊາຊົນທກຸ ໆທ້ອງ ຖນ່ິ ລ້ວນແຕິເ່ ຂ້າົ ຮ່ິວມການຕສິ່ ູ້ ດວ້ ຍຫາຍລະດຼັບແຕກຕິ່າງກນັຼ ໃນສງົ ຄາມປະຊາຊົນຕາ້ ນການຮກຸ ຮານຂອງຈກຼັ ກະພັດຼ ແລະ ລູກມ. ປະຊາຊນົ ແຂວງຫວົ ພຼັນ, ເຊິ່ງເປຼັນບ່ິອນຕງຼ້ັ ສານັຼກງານ ສນູ ກາງໄດ້ແບກຫາບໜຼກັ ໃນການລ້ຽງດ,ູ ປອ້ ງກຼນັ ສນູ ກາງ, ເຮັຼດພນຼັ ທະ “ເຂ້ົາຊິວ່ ຍຊາດ” ແກສິ່ ນູ ກາງ ແລະ ທະຫານນາຍຄູ ແລະ ນກຼັ ຮຽນ (ຜູໃ້ ຫຍ)ິ່ ຈານວນໜ່ຶງິ ຈຼັບປນເປນັຼ ໜ່ວິ ຍປອ້ ງກັຼນ ບາ້ ນ ປ້ອງກຼນັ ໂຮງຮຽນ, ແບກຫາບເຄ່ິອງຂອງຂົນສງ່ິົ ໄປໃຫ້ ທະຫານຢິູ່ແນວໜາ້ . ນາຍຄູ ແລະ ນັກຼ ຮຽນເມອງຊຽງຄ້ (ປຼັດຈບຸ ັນຼ ແມນ່ິ ເມອງແອດ, ຊຽງຄ້ ແລະ ສບົ ເບາົ ) ສະໄໝລວມ ລາວຄງັຼ້ ທີ 1 ແລະ ຫຼນັ ທດຕ່ິສູ້ 1958-1960 ໄດ້ປະກອບສ່ວິ ນ ເປນັຼ ກອງຫອນ, ເປັຼນຕດຕສ່ິ ິົ່ງໜຼັງສໃຫ້ຝິ່າຍແນວລາວຮັຼກຊາດ. ຄູສອນ ແລະ ນກັຼ ຮຽນ (ຜູ້ໃຫຍ)່ິ ຢູເ່ິ ມອງຊິ່ອນໄດ້ຊວ່ິ ຍທະຫານ ແນວລາວຮັກຼ ຊາດ ສາ້ ງຮາກຖານການເມອງ ແລະ ເມອງອ່ິນໆ 165

ນາຍຄູເປັຼນຜ້ທູ ິມ່ີ ຄີ ວາມຮູ້ກວາ່ິ ໝ່ິູ ໄດເ້ ປັນຼ ຫກັຼ ແຫ່ິງແກນິ່ ສານ ການປະຕວດຼັ . ຢູ່ິແຂວງຊຽງຂວາງສງົ ຄາມປະຊາຊົນພົນ້ ເດ່ິັຼນ ແມນ່ິ ສະ ໄໝບັ້ຼນຮົບກູກ້ ຽດ, ທົງ່ິ ໄຫຫນີ ແລະ ບ້ັນຼ ຮບົ ອນ່ິ ໆ. ນກຼັ ຮຽນມດັຼ ທະຍມົ ເມອງແປກ (ຄງັຼ ໄຂ) ມີທາິ່ ນພູມີ ທບ ພະວອນ ເປນັຼ ຫັກຼ ແຫິ່ງ ແລະ ຄູອາຈານຈາກໂຮງຮຽນປະຖົມ, ມດັຼ ທະຍົມອນ່ິ ໆພາກຼັນໄປລາລຽງຂນົ ສົິ່ງພາຫະນະ, ສະບຽງ ອາຫານໃຫແ້ ກ່ທິ ະຫານຢູິ່ແນວຮບົ ຫາຍຮ້ອຍຖຽ້ ວຄົນ, ໂດຍ ສະເພາະໃຫ້ກອງທບັຼ ຮກຼັ ສາພກູ ດູ , ແກິ່ສະໜາມຮົບໃນບຼັ້ນຮົບ ກູ້ກຽດ, ບຼ້ນັ ຮົບທງ່ົິ ໄຫຫນີ . ປີ 1969 ຄູ ແລະ ນກຼັ ຮຽນອຸດົມ ເມອງຄນູ ໂດຍມີຄູລາໃບ ລເບລຍຢາວ ເປນຼັ ຫົວໜາ້ ພ້ອມກບຼັ ນຼັກຮຽນໄດ້ປະກອບສ່ິວນອັນຼ ໃຫຍ່ຫິ ວງໃນສງົ ຄາມ. ຢ່ິູແຂວງອນິ່ ໆຂອງເຂດປົດປ່ິອຍ, ໂດຍສະເພາະບຼັນດາ ແຂວງຕາມເສນ້ຼັ ທາງ ໂຮຈິ່ ີມນໄປຜາິ່ ນ (ເສນັ້ຼ ທາງໂຮຈິ່ ີມນແມນ່ິ ເສນ້ັຼ ທາງທີລິ່ າວຊ່ວິ ຍເຫອອະນຸຍາດໃຫຫ້ ວຽດນາມເຮັຼດເສຼັ້ນ ທາງຜິ່ານດນລາວ ເພອິ່ ໄປປົດປິອ່ ຍພາກໃຕ້ຫວຽດນາມ ໂດຍ ເລ່ມິີ ແຕແິ່ ຂວງບລຄາໄຊ, ຄາມ່ວິ ນ, ສະຫວັນຼ ນະເຂດ, ສາລະວນັຼ , ອດຼັ ຕະປ, ສ່ວິ ນໜງ່ິຶ ແຂວງຈາປາສຼກັ ). ພະນກັຼ ງານ, ປະຊາຊົນ, ຄອູ າຈານແຂວງຕິາ່ ງໆເຫ່ິົານນັຼ້ , ໄດ້ປະກອບສິ່ວນຊ່ວິ ຍເຫອລຽ້ ງ 166

ເກອ ປກົ ປຼັກຮັຼກສາທະຫານອາສາສະໝກັຼ ຫວຽດນາມທ່ິີເຮດຼັ ທາງ ແລະ ການເຄອ່ິ ນທຼັບໄປພາກໃຕ້, ປະກອບສິວ່ ນລາລຽງ ພາຫະນະຕາ່ິ ງໆ, ເປຼັນຕົນ້ ແມນ່ິ ໃຊສ້ ຼດັ ໃຫຍ່ິ (ຊາ້ ງ) ລາກແກິ່ ພາຫະນະສົງຄາມກນົ ຈກັຼ ໜກັຼ , ລດົ ເພິ່ອຫຸດຜອ່ິ ນນາ້ ມັຼນ. ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຢິູ່ເຂດປົດປອິ່ ຍພາກເໜອ, ພວກປນຸ້ ທະຫານວັຼງປາວ ໄດກ້ ່ກິ ວນປະຊາຊົນຢິ່າງຮາ້ ຍກາດ, ປະຕບຼັດ 3 ກ້ຽງ, ປະຊາຊນົ ໄດເ້ ຂາົ້ ຮ່ວິ ມການປົກປຼັກຮັຼກສາເຂດປົດປ່ິອຍ ຕາ້ ນ ທະຫານສຼດັ ຕູ. ອນັຼ ພນ້ົ ເດຼ່ິັນແມນ່ິ ປະຊາຊົນ, ນາຍຄູ ແລະ ນກັຼ ຮຽນ (ຜູ້ໃຫຍ)ິ່ ໄດປ້ ະກອບສິ່ວນທຸກຢ່າິ ງ ເພອິ່ ປດົ ປ່ອິ ຍຫວງ ນາ້ ທາ, ປົດປອ່ິ ຍນ້າບາກ ໄດ້ຮັຼບໄຊຊະນະ. 2. ຢ່ຶສນກາງ: ໂຮງຮຽນສ້າງຄປູ ະຖົມ ແລະ ສ້າງຄູ ມດັຼ ທະຍົມ ຮ່ິາຮຽນໃນສະພາວະສົງຄາມ. ກິ່ອນອ່ນິ ແມ່ິນການປກົ ປກຼັ ຮຼັກສາກາລັງຼ ຊຼບັ , ກາລັງຼ ຄົນຂອງຕົນເອງ. ສະນ້ຼັນ, ການຕຼດັ ສນໃຈຍາ້ ຍຈາກປ້ອມລງົ ກງົ ເຂ້າົ ໄປຢູໃິ່ ນຖາ້ ຄວາຍແມ່ິນການ ຮກັຼ ສາກາລັງຼ ບ່ິໃຫສ້ ນູ ເສຍ, ມຄີ າສິຼງ່ັ ເດດັຼ ຂາດຕອ້ ງຮກຼັ ສາກາລຼັງ ຄອູ າຈານ, ນຼກັ ຮຽນ ນກັຼ ສກຶ ສາ, ນຼັກຮຽນນ້ອງນ້ອຍ (ຢບູ່ິ າ້ ນບັຼກ ມາຢິູ່ຖ້າແກ້ວ ຊຽງລວງ), ນັກຼ ຮຽນຄໄູ ປຢູຖ່ິ າ້ ຄວາຍ ແມິນ່ ຮບຼັ ປະກຼັນຄວາມປອດໄພ. 167

3. ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄ ແລະ ໂຮງຮຽນນ້ອງນ້ອຍ ໄດ້ມກີ ານ ຈຼັດຕຼງ້ັ ໜ່ິວຍປ້ອງກຼັນໂຮງຮຽນ, ປະກອບອາວຸດເສກ, ເປນັຼ ຕ້ນົ ແມ່ິນໃຊປ້ ນເຫັກຼ ຍາວ ທະຫານມ້າ ແລະ ປນກົນມກາແຊັງຼ ກຼັງ (ປນກາ 50), ຕມ່ິ າແມນິ່ ປະກອບດ້ວຍປນ ເຊກາເຊ (ປນເຫກັຼ ຍາວແຕຍິ່ ງອດັຼ ຕະໂນມັຼດ) ແລະ ປນກົນມ ອາກາ. ພ້ອມກັຼນ ນຼັນ້ , ຄອູ າຈານ ແລະ ນຼັກຮຽນຄໄູ ດ້ມີການເຝກແອບ ວຊາ ທະຫານ ຈານວນໜ່ິງຶ , ສູນກາງໄດ້ສົິ່ງອາຈານສອນ ວຊາ ທະຫານ 2 ທາິ່ ນ ນ້ຼນັ ແມນ່ິ ຮ້ອຍເອກ ມະຫາສພຸ ີ ແລະ ທາິ່ ນ ຮອ້ ຍໂທສົມດີ ມາສດສອນຢິສູ່ າ້ ງຄເູ ກອບ 3 ເດອນ. ໃນນ້ມີ ີ ການຮຽນວຊາສລະປະຍຸດ (ເດີນແຖວ), ວຊາຍຸດທະວທ,ີ ວຊາ ແກວິ່ງລະເບີດມ, ວຊາຍງປນ (ລູກກະສນຸ ແທ້) ຍງເປົ້າໝາຍ (ຍງເບຍ), ວຊາແທງກະບີ. ເວົ້າລວມໄດ້ຮຽນວຊາການທະຫານ ຂຼັ້ນຕົ້ນສາເລັດຼ , ກລະນີຈາເປນັຼ ເຂ້ົາຮ່ິວມຕ່ິສູ້ກບັຼ ສດັຼ ຕໄູ ດ້ໃນ ລະດຼບັ ແນນ່ິ ອນແຕ່ລິ ະສານຼັກງານອງົ ການເວາົ້ ລວມ, ໂຮງຮຽນ ສ້າງຄເູ ວາ້ົ ສະເພາະ ແມນິ່ ການເວນຍາມ, ລາດຕະເວນກາງເວນັຼ ແລະ ກາງຄນເຄິ່ັຼງຄດັຼ . 168

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ນກຼັ ຮຽນຄູ ແລະ ອາຈານສອນຝຶກແບບລາດຕະເວນແຄມນາ້ ສມ ນາຄາວ (ແຄມນາຊຽງແມນ) 4. ການຮັບໃຊກ້ ອງປະຊມປະສມົ ການເມືອຼ ງ ລະຫວ່ິາງແນວ ລາວຮກັຼ ຊາດ ແລະ ກາລຼັງເປັນຼ ກາງຮກຼັ ຊາດ ວນຼັ ທີ 2-13/10/ 1965 ແມ່ິນການປະກອບສ່ິວນພາລະກດຕິ່ສູ້ຢ່າິ ງໜຶິ່ງທິ່ີສາຄັນຼ . ຄ່ິາຄນ ວັຼນທີ 1/10/1965 ພາຍຫງັຼ ກນເຂາ້ົ ແລງ (ຄາ່ິ ມດ, ປະມານ 9 ໂມງກາງຄນ) ໜ່ິວຍປອ້ ງກັນຼ ໄດຮ້ ຼບັ ຄາສິ່ງັຼ ພເສດໃຫ້ ອອກເດນີ ທາງກາງຄນ, ບັນຼ ຊາ ໂດຍທາິ່ ນຄູສມົ ພອນ ຂະ ຫຍອງເອກບຮິ່ ູວ້ າ່ິ ຈະໄປໃສ? ໄປເຮຼດັ ຫຍງຼັ ? ໜວ່ິ ຍປ້ອງກັຼນ ພາກນັຼ ຊຶມມດລັຼດປ່ິາ, ສຸດທ້າຍປະມານ 12 ໂມງກາງຄນໄປ 169

ນອນຢູ່ິບາ້ ນຮາ້ ງ, ຕວົ ຈງນອນບິໄ່ ດ້, ເພາະບິ່ມມີ ງຸ້ , ບ່ມິ ີຜາ້ ຫມິ່ົ , ບິ່ ມີສາດ, ບ່ິມີໝອນ ເຕມຼັ ແຕິ່ໂຕໝດຼັ , ໂຕຮນ້ີ , ໂຕຍງຸ ທັຼງອາກາດ ໜາວ (ເດອນ 10 ຢ່ິຊູ າເໜອອາກາດໜາວເຢນຼັ ແລວ້ ). ຕິ່ນເຊ້າົ ພາກຼນັ ຄວຼດັ ໆເຂິຍ່ ປະມານ 5 ໂມງເຊາົ້ 1/10/1965 ໄດ້ຍນ ສຽງເອ້ນີ : “ລຸກເດລີ້ ກູ ຫານເຮີຍ! ຫາຍໆເທິ່ອ” ນັຼນ້ ແມ່ິນທ່າິ ນ ມາ ໄຂຄາພທນູ ເອີນ້ . ພາກຼນັ ລຸກຂຶນ້ ອອກມາຫາທາງ ທີມ່ິ ີຜູ້ ໃຫຍເິ່ ອນ້ີ . ບ່ອິ ນນີ້ແມນິ່ ບາ້ ນຄ້ (ຊຽງແມນ) ຈິງ່ຶ ພາກນຼັ ແບກ ຫາບເຄອິ່ ງຂອງຕ່ິາງໆ, ມີທຼັງເຄິອ່ ງດ່ິມເຫ້າົ ເບຍໄປບ້ານດາ່ິ ນ ເພົ້າ, ຕາແສງຊຽງແມນເມອງວຽງໄຊ. ຜໃູ້ ຫຍເ່ິ ພນິ່ ກຍ່ິາງໄປ ຕາມຂະບວນນຼັກຮຽນຄູລາລຽງໃນນີ້ມທີ ິາ່ ນເດອນ ສູນນະລາດ, ທາ່ິ ນຄາອ້ວນ ບຸຜາ, ທາິ່ ນເຮອນ ມງຸ ຄນົ ວໄລ, ທິາ່ ນແຈງ້ , ທາິ່ ນ ທຽບ ແລະ ອິ່ນໆ, ຜແູ້ ທນ ແລະ ນກຼັ ຮຽນຄຂູ ນົ ເຄ່ອິ ງແບກຫາບ ເຄອ່ິ ງຍ່າິ ງຕາມທາງຄວາຍຂາ້ ມຫວ້ ຍນ້າສມ ມິງຸ່ ໜ້າໄປດາ່ິ ນ ເພ້ົາ, ຮອດເຄງ່ິ ທາງໃກກ້ ຼັບຜາຫນີ ຕ້ອງໄດພ້ ັກຼ ຜ່ອິ ນນິັຼງ່ , ຜ້ແູ ທນ ມແີ ຕຄ່ິ ົນຕ້ຍຸ ໆຂາວໆ ຍິ່າງດນົ ບໄ່ິ ດ້, ໄປຮອດດາ່ິ ນເພ່ົິາປະມານ 12 ໂມງປາຍຈ່ິຶງເຫຼນັ ສະຖານທ່ິີປະຊມຸ , ເປນັຼ ຖ້າໃຫຍບ່ິ ້ານດ່າິ ນ ເພ້າົ , ຕາແສງຊຽງແມນ, ເມອງວຽງໄຊ, ແມິນ່ ກອງປະຊຸມປະສມົ ການເມອງລະຫວ່າິ ງແນວລາວຮັຼກຊາດ ກຼັບກາລງັຼ ເປັນຼ ກາງຮກຼັ ຊາດ. ຝ່ິາຍແນວລາວຮກຼັ ຊາດ ມີສະເດັດຼ ເຈ້ົາສພຸ ານວຸ ງົ ແລະ 170

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດກາລງຼັ ເປັຼນກາງຮຼັກຊາດ ມທີ ່ິານຄາສຸກ ແກວ້ ລາ, ທ່ິານຄາອວ້ ນ ບຸບຜາ, ທ່າິ ນເດອນ ສນຸ ນະລາດ, ທ່າິ ນທຽບ ແລະ ທາ່ິ ນອນ່ິ ໆ, ກອງປະຊມຸ ໄດດ້ າເນີນແຕວ່ິ ັນຼ ທີ 2-13/10/1965 ເມິອ່ ໄປຮອດ ສະຖານທີປ່ິ ະຊຸມ, ຜ້ລູ າລຽງຂນົ ສ່ງິົ ແບກຫາມກຫວເຂ້າົ . ພດີ ປາ້ ທອງຈີນ ແສງສະຖດ ທີິເ່ ປຼັນຫວົ ໜາ້ ບລການກນຢູິ່ກອງປະຊຸມ ເອີ້ນໃສິ່ ມາເນ!ີ ມາເນ!ີ ພວກນ້ອງເຮີຍ, ມາກນເຝີ! ປາ້ ທອງຈີນ ຕຼັກເອາົ ເຝມີ າໃຫ້ຄນົ ລະຖ້ວຍ. ເຝີປະສານກຼັນແບບເຂ້າົ ປຸນ້ , ມີ ຜກັຼ ປອດສານເຄມີ, ມີຂຽບໝ,ູ ໝາກປີ ແລະ ອນິ່ ໆ. ບາ້ ນດາ່ິ ນເພາ້ົ , ຕາແສງຊຽງແມນ (ລມິຸ່ ຫ້ວຍນ້າສມ ທິໄີ່ ຫ ປິ່ອງລງົ ສາຍນ້າມິາ່ ), ແຕ່ິຕ້ົນຊຸມປີ 50 (ສະຕະວັຼດທີ xx) ເປຼັນ ໂຮງຮຽນຕາຫວດ (ປ້ອງກຼັນຄວາມສະຫງົບ) ປະຕວດຼັ (ເຂດປດົ ປອ່ິ ຍ). 171

ຖ້າດ່ິານເພາ້ົ ທ່ິີເຄຍີ ດາເນີນກອງປະຊຸມປະສມົ ການເມອງໃນຊຸມປີ 60 5. ໃນເວລາຍົນຍງິ່ ຢ່າຶ ງດເດອືຼ ດ, ກອງປອ້ ງກັນອາກາດ ໄດ້ ມາຕ້ັງປນຼື ຍງິ່ ຍົນຢຶ່ບລໍ ່ິເວນນາຄາວ, ບາ້ ນປຶ່ງ, ນາເຮ້ຍ, ຊຽງແມນ ມີປນ 37 ມມ 3 ຊຸດ, ປນ 20 ມມ ຈານວນໜງ່ິຶ (ປະມານ 4-5 ກະບອກ) ຢໃ່ິູ ກ້ຄຽງກນຼັ ເພ່ິອຍງຍົນປະເພດໃບພຼັດເຊ່ັຼນິ : ເຕ 28 ແລະ ອາເດ 6. ນຼັກຮຽນຄູນາຄາວໄດພ້ າກນຼັ ຕະລຸມບອນ ໄປ ຂຸດຂຸມຕ້ງຼັ ປນຊິ່ວຍທະຫານໃນຕອນຫົວຄ່ິາ (ກາງເວັນຼ ຢາ້ ນຖກ ຍນົ ຍງ) ຂຸມປນ 37 ມມ ເລກພຽງເອກ, ກ້ວາງລດຼັ ສະໝີ 5 ແມດຼັ ເປຼນັ ຮູບມົນເພິ່ອປນປ່ນິ ໄປມາຈິ່ງຶ ສະດວກ. 172

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ6. ປີ 1968 ເພອ່ຶືຼ ປະກອບສ່ຶວນໃນການປົດປ່ຶອຍຜາຖ່ຶີ (ຊາເໜອ) ຕ້ານພວກປຸ້ນຢິ່ເູ ຂດອອມ້ ແອ້ມ, ນກຼັ ຮຽນຄູມດຼັ ທະຍົມ, ນກັຼ ຮຽນຄູປະຖົມໄດໄ້ ປລາລຽງຢແ່ິູ ນວໜ້າ, ໜ່ິວຍ 1 ແມິນ່ ທ່າິ ນ ທອງລນຸ ສີສຸລດ, ໜວ່ິ ຍ 2 ແມນິ່ ຄາແພງ ຄາມີ (ສອນທອງ ສີ ມະໂນວງົ ) ເປນັຼ ຫົວໜາ້ , ໜ່ວິ ຍ 3 ແມ່ນິ ວອນມາ (ຄນົ ສະຫວນັຼ ) ເປຼັນຫົວໜ້າ. ສາ້ ງຄູປະຖົມມທີ າ່ິ ນ ຄາຫ້າ (ເມອງ ປວົ ) ທ່ິານຈັຼນດາ (ເມອງປວົ ) ເປຼັນຫວົ ໜາ້ ແລະ ຫາຍທາ່ິ ນ (ໜິວ່ ຍລາລຽງຈາກຂະແໜງການອ່ນິ ໆກໄປ, ແຕ່ຕິ ່ິາງກນັຼ ດາ້ ນ ເວລາ, ສະຖານທີ່ິ). ສ່ວິ ນໜວ່ິ ຍລາລຽງສາ້ ງຄູໄດເ້ ດີນທາງ ກາງຄນຈາກນາຄາວອອກໄປໃສເິ່ ມອງງາ, ນາແທນ່ິ ແລ້ວໄປ ຫາງລ້ອງ, ໄປແຈງ້ ຢິຫູ່ ວົ ຄັງຼ ; ໄດພ້ ຼັກຢ່ຫູິ ົວຄຼັງ (ມີຖ້ານ້ອຍ ແຫ່ິງ ໜງ່ິຶ ), ໄດ້ພົບທ່າິ ນຮອ້ ຍເອກ ຄາສີມ ເພງຼັ ວໄລສກຸ (ຄົນບ້ານສົບ ຊາຍເມອງຊຽງຄ້) ເປນຼັ ຜ້ຈູ ຼັດວາງອຼັດຕາແບກຫາບເຂ້ົາ ແລະ ພາຫະນະຕາ່ິ ງໆໃຫແ້ ຕລິ່ ະຄົນ, ໂອ້ລົມພົບປະ ປກຸ ລະດົມໜ່ວິ ຍ ລາລຽງ. ຈາກນ້ຼັນ ໜິວ່ ຍລາລຽງອອກຈາກຫົວຄັຼງ ເປເ້ ຂົາ້ ແລະ ອາຫານຜູ້ລະ 30 ກໂລ (ໃນເວລາຢິູຖ່ ້າຄວາຍ ຂົນເຂ້ົາແຕທ່ິ າງ ລດົ ເຂົາ້ ໄປຖ້າຄວາຍ, ແບກເຂາ້ົ ເປົາ 48 ກໂລ ໄດ້ປົກກກະຕ, ແຕິຕ່ ອ້ ງມຜີ ູ້ຍໃສ່ິບາ່ິ ໃຫ້). ສວ່ິ ນໄປລາລຽງ ແບກຫາບ ຫ ເປ້ ເອົາໄດພ້ ຽງແຕິ່ 30 ກໂລກສົມຄວນແລ້ວ, ບາງຄນົ ເປໄ້ ດ້ 20 ກ 173

ໂລເທາ່ິົ ນ້ນຼັ . ໝົດມ້ນ້ັນຼ , ຂ້ຶນພູຜ່ິາປິ່າແຂມ (ແຂມແມນິ່ ຫຍາ້ ລ້ມົ ລຸກ, ດອກແຂມເອົາມາເປນັຼ ຟອຍປດັຼ ກວາດໄດ້ດີ), ຄາິ່ ເຂາົ້ ມາ ຊຼກັ ໄຊ້, ອາກາດນຼັບມໜ້ າວເຢນຼັ ແລະ ມລີ ມົ ພດັຼ ແຮງ. ຈົນຄ່າິ ແຕິ່ລະໜິວ່ ຍກບິ່ທັນຼ ພົ້ນພູຈອມກບູ ມດແລ້ວ ໃຜໆກອດເມິ່ອຍ ພາກນັຼ ກນເຂົ້າຈ້າວທິ່ປີ ນ້ຼັ ເປຼັນກອ້ ນດ້ວຍແພ ທເີິ່ ອາົ ມາແຕ່ິຫວົ ຄງັຼ ແລວ້ ພາກນຼັ ນອນຕາກນ້າໝອກຊ້າງປະສານລົມພຼດັ ກົກ ແຂມ. ບິ່ຮຈູ້ ກັຼ ວ່ິາໃຜນອນຢຈ່ິູ ຸດໃດ, ມີແຕຮິ່ ູ້ວາິ່ ໃຜກຕອ້ ງນອນ ຕາມແຄມທາງຄວາຍ ທິພີ່ ວມຍາິ່ ງນນ້ັຼ . ຮິງຸ່ ເຊາ້ົ ມ້ທສີ າມສບຕິ່ ເປຫ້ າບຂນຶ້ ພໄູ ປ ໃສ່ິລອ້ ງຕາດຫອຍ ພດີເຂາົ້ ສິູ່ປິ່າໄມໃ້ ຫຍຢ່ິ ່ິູ ເປນ້ີ ພູເບອ້ ງພີ້ ຍົນສຼດັ ຕມູ າຍງລັຼດທາງຢູເ່ິ ປີ້ນພເູ ບອ້ ງນຼນ້ັ ເປນຼັ ເວລາ 1 ຊິ່ົວໂມງ (ສຼັດຕກູ ະວິ່າພວກເຮົາຢິ່ເູ ປ້ີນພູເບອ້ ງນຼນັ້ , ແຕິ່ ໜ່ິວຍລາລຽງເດນີ ທາງຊ້າຈຶງ່ິ ບ່ິຖກວົງຍງລະເບດີ ຂອງຍົນ), ທກຸ ຄນົ ປອດໄພ. ໜວິ່ ຍລາລຽງແບກຫາບເຄ່ິອງລງົ ເປນີ້ ພແູ ລ້ວລົງ ສູ່ິໂລິ່ງຕາດຫອຍ, ເປນັຼ ທິ່ງົ ພຽງຫຍ້າຄາ ແລະ ຫຍາ້ ແຝກ ຄິ່າມດ ແລ້ວພາກນຼັ ຫວນາ້ ຫວເຂົ້າ, ບາງຄົນຫກົ ເອາົ ຮາກຫຍ້າຄາ ມາຫຍ້າກນກນນ້າ (ເພາະເປັນຼ ຢາພນ້ ເມອງຊະນດໜິງ່ຶ ຢາດີໄຂ້ ຮອ້ ນ), ຈານວນໜ່ິຶງໂຊກດີພບົ ກົກກວ້ ຍປິ່າ, ພາກັຼນເອາົ ຢວກ ກ້ວຍປ່ິາ (ຢວກແປວາ່ິ ແກນອ່ອິ ນຂອງກົກກວ້ ຍ, ທາມະດາກກົ ໄມ້ຕ່າິ ງໆແກນຕອ້ ງແຂງ, ແຕ່ິກກົ ກ້ວຍແກນຂອງມັນຼ ພັດຼ ອ່ິອນ 174

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຈຶິ່ງເອ້ີນວາິ່ ຢວກ). ປະມານ 9 ໂມງກາງຄນ ຈຶ່ງິ ຮອດ ຕາດຫອຍ ຈງ່ິຶ ພາກັນຼ ດັງຼ ໄຟຕົມ້ ເຂ້ົາກນ, ອາຫານກະປ໋ອງ ຕິ່ມາມທີ ະຫານ ມາຫນ້ ນາ, ພບົ ປະໂອລ້ ົມ, ຝງີ ໄຟ, ໃນນໜີ້ ິ່ວຍ 2 ກມີທະຫານ ທາງພາກໃຕມ້ ານງ່ິຼັ ໂອລ້ ົມຖາມຂາິ່ ວຄາວ, ນອ້ ງຢແູ່ິ ຂວງໃດ? ຢ່ິູ ບາ້ ນໃດ? ບາງຄົນກິຕ່ ອບຄາຖາມ. ເມ່ິອເວ້າົ ເຖງລອ້ ງມິາ່ , ບາ້ ນ ສົບສານ (ເມອງ ຊຽງຄເ້ ກິ່າົ ) ເປນຼັ ໜ້າພມູ ໃຈ ທິ່ທີ ະຫານຄົນນ້ຼັນ ເວ້ົາ: ໂອລິ່ ອ້ ງມ່າິ ຄທາງໃຕ້ພວກຂ້ອຍ, ອຸດົມ ສມົ ບູນມີເຂ້າົ ປາ ອາຫານ, ອາກາດອິຸ່ນ, ຮ້ອນຄບາ້ ນທາງໃຕ້ ພວກຂ້ອຍ, ບາ້ ນ ສົບສານມໝີ າກພາ້ ວຫາຍກວາິ່ ໝ,ູ່ິ ທະຫານພວກຂອ້ ຍເຄີຍໄປ ນ້າມາິ່ , ນາ້ ແອດ, ນາ້ ຮາວຫາຍເທອ່ິ , ໄປກນໝາກພ້າວບາ້ ນສບົ ສານ 4 ເທອ່ິ ແລວ້ . ຈາກນຼນ້ັ ກລົມກຼັນຕິແ່ ບບປກຸ ລະດມົ ອົບຮົມ ການເມອງແນວຄດ, ທະຫານເວ້ົາວິ່າ: ພວກນອ້ ງເປັນຼ ນຼັກຮຽນ ສະໄໝສົງຄາມ, ເຖງວາິ່ ບ່ໄິ ດ້ຕເີ ສກ, ແຕິ່ມາສງ່ົິ ເຂາ້ົ ປາອາຫານ ແນວນ້ກີ ແມນິ່ ຕກີ ັບຼ ສດັຼ ຕູ, ແມິ່ນຕເີ ສກຄກຼນັ , ກທກຸ ຍາກ ລາບາກໄດ໋, ນຼກັ ຮຽນຄູກຕອບຄນ ພວກນອ້ ງທກຸ ບ່ິເທິ່ົາພວກ ອາ້ ຍຢແູ່ິ ນວໜ້າດອກ... ລມົ ກນຼັ ເດກ ແຕລິ່ ະໜ່ວິ ຍພາກຼນັ ເຂົ້າ ໄປນອນໃນຖາ້ , ທະຫານນອນຢູ່ນິ ອກຖາ້ , ນອນໃນຖ້າເໝຼນັ ເປອ້ ນ. ຮຸງ່ິ ແຕິ່ເຊາ້ົ , ປ້ັນຼ ເຂາ້ົ ຈ້າວຟ້າວຟ່ິັຼງ ແລວ້ ສບຕ່ໄິ ປນາເຊງຼັ , ເອົາເຄິ່ອງໄປສິົ່ງໃຫທ້ ະຫານຖ້າຜາເກັງຼ ນາເຊັຼງ. ຕາມເສຼນັ້ ທາງ 175

ໄປ ໄລຍະບິ່ ໄກແຕິມ່ ີລະເບດີ ຝັງຼ ດນ (ໝາກມນ), ໜວ່ິ ຍທີ 1 ເດີນໄປກອ່ິ ນ ແລ້ວຮອ້ ງໃສຕິ່ າມໆມາໃຫ້ລະມຼດັ ລະວັຼງມີມນ (ລະເບດີ ດນ), ບອິ່ ນໃດມີໝາຍໄວຫ້ າ້ ມໄປຢຽບ ແລະ ໄປໃກ້. ໜິວ່ ຍລາລຽງນກັຼ ຮຽນຄູນາຄາວ ໄປຕະຫອດປອດໄພ ແລະ ກບຼັ ຄນມາພກັຼ ຢຫູິ່ ວົ ຄງັຼ ຈນົ ເດກດ່ິນ (ກອິ່ ນນີ້ ມີໜ່ວິ ຍລາລຽງຂອງ ພາກສວິ່ ນອິ່ນໄປຖກມນບາດເຈຼັບ). ຕ່ິນນອນແຕິເ່ ຊາ້ົ , ປນ້ັຼ ເຂົາ້ ເຊ້າົ ແລວ້ ເຕົາ້ ໂຮມກນຼັ , ຮອ້ ຍເອກຄາສມີ ເພງຼັ ວໄລສຸກ (ຕາງ ໜາ້ ຄະນະພະລາທການດ້ານລບົ ເຂດຍິ່ອຍ ໄດ້ສະຫບຸ ຕີລາຄາ ຍອ້ ງຍໜວ່ິ ຍລາລຽງສາ້ ງຄູ ຖ້າຄວາຍເຮດຼັ ສາເລດັຼ ໜາ້ ທ່ິີ ແລະ ປອດໄພ. 7. ການເຂາ້ົ ຮ່ຶວມກຶໍ່ສາ້ ງຮາກຖານການເມືຼອງ, ປກລກຂນົ ຂວາຍປະຊາຊົນ ແມນິ່ ການປະກອບສິວ່ ນທ່ີສິ າຄຼັນຂອງ ພະນັຼກງານ, ຄອູ າຈານ, ນຼກັ ຮຽນນັຼກສຶກສາເຂດປົດປ່ິອຍ. ປະຕບຼັດ ຕາມມະຕ 13 (ສະໄໝ 1) ເດອນ 5 ປີ 1965 ໄດ້ ການດົ 5 ໜ້າທໃິ່ີ ຫຍິ່ ໃນນ້ມີ ີໜ້າທີ່ິທສີ າມໄດ້ການົດວ່າິ : ອອກແຮງປັບຼ ປງຸ ເຂດປດົ ປອິ່ ຍທຸກດາ້ ນ, ສາ້ ງເຂດປດົ ປ່ິອຍໃຫເ້ ປຼນັ ຄລັຼດໜິ່ງຶ ເພ່ິອເປນັຼ ບິອ່ ນອີງອັນຼ ໜັຼກແໜນຼັ ໃຫແ້ ກກິ່ ານຕ່ສິ ທູ້ ົິ່ວປະເທດ. ປີ 1967 ສນູ ກາງພກັຼ ໄດ້ມມີ ະຕ, ຄາສງິັຼ່ ແນະນາຫາຍສະບບັຼ ເພິ່ອ ຊນ້ີ າວຽກງານຕິ່າງໆ. ໃນນີ້ ມີການແນະນາຫນຼັ ລົງກສ່ິ າ້ ງຮາກ 176

ຖານຢິ່າງແຂງແຮງ. ຫນຼັ ທດວຽກງານສຶກສາ ແລະ ອນ່ິ ໆ. ໂດຍ ເຊອ່ິ ມຊຶມມະຕດຼິັງ່ ກາ່ິ ວ, ຖຼັນແຖວພະນກຼັ ງານຄອູ າຈານ, ນກັຼ ຮຽນນກັຼ ສຶກສາທິວ່ົ ປະເທດ, ນບັຼ ທັຼງນັຼກສຶກສາທີິ່ສາເລັດຼ ການສຶກ ສາມາຈາກຕ່ິາງປະເທດ ຕວົ ຢ່າິ ງ ເຈ້ົາອະລຍະທສ່ິີ າເລຼັດການສຶກ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ສາຈາກໂຊວຽດ ກໄດລ້ ົງກ່ິສ້າງຮາກຖານ ປຸກລກຸ ຂົນຂວາຍ ປະຊາຊນົ ຢເູ່ິ ມອງວຽງໄຊ. ຖຼັນແຖວພະນຼັກງານຄູ, ນຼັກຮຽນ ມດັຼ ທະຍົມ, ນຼກັ ຮຽນອຸດົມ, ນກັຼ ຮຽນຄູຢທູ່ິ ກຸ ໆແຂວງກລວ້ ນແຕ່ິ ປະກອບສ່ວິ ນເຂົາ້ ໃນການລົງກ່ິສ້າງຮາກຖານການເມອງ ທ້ອງຖນ່ິ ອ້ອມແອ້ມໂຮງຮຽນ ແລະ ສານັກຼ ງານຂອງຕນົ . ຄູ ອາຈານ ແລະ ນກັຼ ຮຽນຄູສູນກາງນາຄາວ ໜ່ຶງ: ເວລາ ໄປ ສດສອນປະຊາສກຶ ສາ ໃຫ້ປະຊາຊນົ ຢູິ່ບ້ານທິໄີ່ ດ້ແບິ່ງໃຫ້ ແຕລິ່ ະຄົນຕ່ິແຕ່ລິ ະຄອບຄົວ ກ່ອິ ນຈະສອນໜັຼງສປະມານ 10 ນາທີ ຫ ສອນໜງັຼ ສແລ້ວປະມານ 10 ກິວ່ ານາທໄີ ດ້ (ເຖງວ່າິ ບ່ິ ໄດ້ ເຮຼັດຕາມມາດຖານຂນຼັ້ ຕອນ ການປກຸ ລຸກຂົນຂວາຍກຕາມ ຫາກແຕ່ິວິາ່ ຊິ່ວງເວລາດງັິຼ່ ກ່ິາວ) ອະທບາຍຊີ້ແຈງສະພາບການ ຕິ່າງໆ. ສອງ: ເວລາໄປຝກຶ ຫຼດັ ຢໂິູ່ ຮງຮຽນບ້ານຕິາ່ ງໆ, ກາງເວັຼນ ສດສອນນກຼັ ຮຽນ (ຢຕູ່ິ າມບາ້ ນອບົ ພະຍບົ ກາງປິ່າ), ກາງຄນໄປ ຂົນຂວາຍປະຊາຊົນ, ພບົ ປະກຼັບພແ່ິ ມນ່ິ ຼກັ ຮຽນ. ເນອ້ຶ ໃນທິ່ີ ນຼັກຮຽນຄູຂນົ ຂວາຍປະຊາຊນົ ຕົ້ນຕກເວາ້ົ ເຖງປະເທດຊາດ 177

ອດຸ ມົ ສົມບູນ, ປະຊາຊນົ ລາວມຄີ ວາມດໝຸ ່ິັຼນ, ມຄີ ວາມສາມກຼັ ຄີກຼັນ ທກຸ ຊົນຊາດ ຊນົ ເຜ່າົິ . ທາ່ິ ນ ຫງວຽນຮຍູ ອາຍ ຊິຽ່ ວຊານຫວຽດນາມທິີ່ປະຈາຢູິ່ພະແນກສຶກສາ ນາຄາວ ມາຢາມວຽງຈັຼນພ້ອມຄອບຄວົ 8. ການເຂົ້າຮ່ວຶ ມຢດອໍານາດທົຶ່ວປະເທດ ພາຍຫັຼງສຼັນຍາປາຣີ ລະຫວາ່ິ ງຫວຽດນາມ-ອາເມລກາ ວຼນັ ທີ 27/1/1973 ແລະ ຕິ່ມາສຼັນຍາວຽງຈນຼັ ວຼນັ ທີ 21/2/1973 ຢຸດຕສົງຄາມ, ຟນ້ ຟສູ ັນຼ ຕພາບ ກະແສຟອງ 178

ປະຕວດຼັ ໄດຟ້ ົດຟ້ນກວ່າິ ຍາມໃດໝົດ. ພ້ອມກບຼັ ປະຊາຊນົ ທິ່ວົ ເຂດປົດປິອ່ ຍ ປຽບເໝອນລຼດັ ແບບໃໝິ່ໄດ້ກຽມພ້ອມທຸກດາ້ ນ ເຂົ້າໃນການກາອານາດແຕລິ່ ະຂະແໜິ່ງການ, ຄອູ າຈານ, ນຼັກຮຽນຄູ ແລະ ນັກຼ ຮຽນ (ຜໃູ້ ຫຍ)່ິ ຈາກເຂດປົດປອ່ິ ຍ ກໄດ້ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຕະລມຸ ບອນເຂົາ້ ຮ່ິວມການຢດຶ ອານາດ ໂດຍສະເພາະເຂົ້າເຂດ 2 ຕົວເມອງ ເຂດເປັຼນກາງ ແລະ ເຂດຂອງຝິ່າຍລາຊະ ອານາຈຼັກ ເພ່ິອປຸກລະດມົ ຂນົ ຂວາຍ, ສຶກສາອບົ ຮມົ , ສ້າງຮາກ ຖານການເມອງຢ່ິູທອ້ ງຖ່ນິ , ເພ່ິອຕິ່ນຕົວລຸກຮຂຶ້ນ ຢດຶ ອານາດ ທວົິ່ ປະເທດ, ພເສດແມິ່ນປຸກລະດົມຄອູ າຈານ, ຊາວໜມ່ິຸ , ນັຼກຮຽນ, ນຼັກສຶກສາຢິູວ່ ຽງຈຼັນ, ຫວງພະບາງ ແລະ ຕົວເມອງ ໃຫຍິອ່ ່ິນໆ ລກຸ ຮຂ້ນຶ ຕາ້ ນພວກປະຕການ, ຕາ້ ນຈັກຼ ກະພຼດັ ແລະ ຍາດເອົາອານາດ ມາໃຫປ້ ະຊາຊນົ ໃນນີ້ ທິ່ານ ໝນູ ແກ້ວ ອລະບນູ , ຄອູ າຈານ ແລະ ນັກຼ ສກຶ ສາທີຈ່ິ ົບຈາກເຂດປົດປ່ອິ ຍ ໄດຂ້ ນົ ຂວາຍ ອະທບາຍໃຫລ້ ັຼດຖະມົນຕຊີ ່ວິ ຍກະຊວງສຶກສາທ ການ ເວລານຼ້ັນແມ່ິນທາ່ິ ນອຸນ່ິ ເນ້ອ ພມມະສອນ, ທ່ິານ ຮອງ ນາຍົກເກາົ່ິ , ລັດຼ ຖະມນົ ຕກີ ະຊວງສຶກສາທການ (ທາ່ິ ນເຫອິ່ ມ ອນສີຊຽງໃໝ)່ິ ເຕົ້າໂຮມຄອູ າຈານ, ນຼັກຮຽນ, ນກັຼ ສຶກສາ ຢູິ່ວຽງ ຈັນຼ . ຮອດວັນຼ ທີ 16/6/1975 ເຮດຼັ ມດຕງໃຫຍິ່ ຂະແໜງການ ສຶກສາ ຢວິູ່ ທະຍາໄລກົດໝາຍມີຄູ ນກຼັ ຮຽນ ນັຼກສຶກສາເກອບ 179

2000 ກວາ່ິ ຄນົ , ໃນມດຕງ ທ່ິານເຫ່ິອມ ອນສຊີ ຽງໃໝິ່ ໄດມ້ ີ ບົດປາໄສ ອຼັນນ້ີແມິນ່ ຂີດໝາຍສຽ້ ງສດຸ ລະບົບການສຶກສາແບບ ເກາ່ົິ , ໄຂສັງຼ ກາດໃໝ່ິ ການສຶກສາແບບໃໝທິ່ ົວ່ິ ປະເທດ. ປີ 1990, ທ່ິານສີມາຍ (ຜູ້ທສີ ິີ່ເບ້ອງຊາ້ ຍ) ຊິຶ່ງເປັຼນສດເກິ່ົາ 67 ນານນງ ໄດ້ ນາພາຄະນະທດັຼ ສະນະເສດຖະກດແຂວງກວາງຊີ ທຽ່ິ ວຊມົ ປະຕູໄຊ ແລະ ຖິ່າຍຮບູ ຮິ່ວມກຼັນ 180

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດX. ຕລີ າຄາລວມຜນົ ສໍາເລັດໃຫຍ່ຶການສກສາເຂດປດົ ປຶ່ອຍ 1. ວຽກງານສກສາເປນັ ສວຶ່ ນໜງ່ຶ ໃນໂຄງປະກອບການສ້າງເຂດ ປົດປຶ່ອຍໃຫເ້ ປັນຄລືຼ ັດໜຶ່ງ ຕາມມະຕ 13 (ສະໄໝ I) ຂອງພກັຼ ເດອນ 5 ປີ 1965 ການສາ້ ງເຂດປດົ ປິ່ອຍຮອບດາ້ ນໃຫເ້ ປຼນັ ຄລຼດັ ໜິ່ງຶ ມຫີ າຍວຽກ ງານ ໜງຶ່ : ການສ້າງໜວິ່ ຍພຼັກໃຫ້ເປັຼນໜວ່ິ ຍພກຼັ 4 ຮູ້ (ຮນູ້ າພາ ປະຊາຊົນຕິ່ສູ້, ກາແໜນ້ ກອງຫອນ ແລະ ປອ້ ງກັນຼ ຄວາມ ສະຫງບົ ; ຮນູ້ າພາອານາດການປກົ ຄອງ, ຈດຼັ ຕັ້ຼງປະຊາຊົນ, ສ້າງຄວາມສາມຼກັ ຄີ; ຮນູ້ າພາດຼັດແປງ ແລະ ຂະຫຍາຍການ ຜະລດປວົ ແປງຊີວດການເປຼນັ ຢູ່ິ; ຮູ້ໂຄສະນາຂະຫຍາຍພັຼກ ແລະ ປະຕບດຼັ ວຽກງານຂອງໜິ່ວຍພຼກັ ). ສອງ: ກ່ິສ້າງຮາກຖານ ການເມອງ, ປຸກລຸກຂນົ ຂວາຍປະຊາຊົນ, ເຮດຼັ ໃຫຮ້ າກຖານມີ ຄວາມສະຫງົບຮອບດ້ານ ແລະ ໜັກຼ ແໜ້ນ. ສາມ: ປຼັບປຸງອາ ນາດການປກົ ຄອງ ຢິູ່ທ້ອງຖິ່ນມີອານາດການປົກຄອງ: ຄະນະ ບາ້ ນ, ຄະນະຕາແສງ, ຄະນະເມອງ, ຄະນະແຂວງ ມີປະທານ ບ້ານ, ປະທານຕາແສງ, ປະທານເມອງ, ປະທານແຂວງ (ສະໄໝ ເຂດປົດປອິ່ ຍເອນີ້ ວາ່ິ ປະທານ). ຢ່ິູຂນ້ັຼ ສນູ ກາງ ບ່ິມອີ ົງການ ປົກຄອງຕາິ່ ງຫາກແຕິ່ແມນິ່ ແນວລາວຮັກຼ ຊາດອອກໜ້າບລຫານ. 181

ສີຶ່: ປຼັບປຸງອງົ ການຈັຼດຕຼັງ້ ມະຫາຊນົ ຢ່ິູທຸກຂຼັ້ນ ເປນັຼ ຕນົ້ ອງົ ການ ແນວລາວຮກັຼ ຊາດ, ຊາວໜມ່ິຸ ຕະລມຸ ບອນ ແລະ ຊາວໜຸ່ິມລາວ ຮັຼກຊາດ, ສະມາຄມົ ແມ່ຍິ ງ, ສະມາຄມົ ຄ,ູ ໜິວ່ ຍແລກປຽິ່ ນ ແຮງງານ, ໜ່ິວຍສາມກັຼ ຄີ (ຢູິ່ຮາກຖານປະຊາຊນົ ). ຫາ້ : ເພມິ່ີ ທະວກີ ານເພມີິ່ ພນູ ຜະລດຜນົ ຂອງປະຊາຊົນ, ເປນຼັ ຕ້ນົ ແມນ່ິ ການເຮຼດັ ນາແຊງ. ຕົວແບບໜຶິ່ງແມນ່ິ ຢິູ່ບ້ານຄ້, ນາຮວາ, ຊຽງ ແມນ. ສະເດັດຼ ເຈາ້ົ ສຸພານຸວງົ ໄດ້ລົງຂຸດນາຮິວ່ ມກບຼັ ປະຊາຊນົ ທົດ ລອງເຮຼັດນາແຊງ (ນາແຊງແມນິ່ ນາລະດທູ ີສອງ, ເລມ່ີິ ແຕ່ິ ເດອນ 3-6, ເພາະອາກາດໜາວ), ພີນິ່ ້ອງເຜົາ່ິ ມງົ້ ລງົ ມາເຮັຼດນາ ຢູ່ບິ ້ານຫວົ ຄຼັງ, ເມອງຊາເໜອ ແຂວງຫວົ ພນັຼ ພິ່ນີ ້ອງເຜົ່ິາມງ້ົ ລົງ ເຮັດຼ ນາຢ່ບິູ າ້ ນນາແປ ເມອງຄາເກດີ ແຂວງຄາມວິ່ ນເປນຼັ ຕົ້ນ. ສ່ິວນລອ້ ງມິ່າເມອງຊຽງຄ້ເກາົ່ິ ເຮັຼດນາແຊງມາກອ່ິ ນນ້ັຼນຫາຍປີ ແລ້ວ. ມີການຕ້ຼງັ ແລະ ຂະຫຍາຍການຄາ້ , ຮາ້ ນຄ້າຂາຍເຄິ່ອງ ປາິ່ ຂອງດົງ, ເຄອ່ິ ງຫດັຼ ຖະກາ. ອຸດສາຫະການອ້ ຍ, ໂຮງງານ ເຮັດຼ ຖວ້ ຍ, ບິ່ວງ, ໝ,້ ຊາມ ຯລຯ ໂດຍເອາົ ຊາກຍົນຖກຍງຕກົ ມາຫອມ. ໄຟຟາ້ ນ້າຕົກແຫິງ່ ທາອດຂອງແຂວງຫວົ ພຼັນ ເຂດປົດ ປ່ອິ ຍ, ກເປນຼັ ແຫງິ່ ທາອດທົວິ່ ເຂດປົດປ່ິອຍແມິນ່ ໄຟຟາ້ ນາ້ ລ້ອງ (ເມອງຊຽງຄເ້ ກິ່າົ ) ສາ້ ງຂນ້ຶ ຊຸມປີ 60 ມີກາລຼັງແຮງ 50 ກໂລວຼດັ (ຕາມຂມ້ ນູ ຂອງຜູເ້ ຖ້ົາ ຜູອ້ າວຸໂສ ແຂວງຫວົ ພນັຼ ກມີໄຟຟາ້ ນ້າ 182

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຕົກແຫິງ່ ທາອດຂອງທົິ່ວປະເທດປີ 1948 ໂດຍ ແມິນ່ ຝຣັຼ່ິງສາ້ ງ ຂຶ້ນຢນ່ິູ າ້ ຫ້ວຍແໝນເທດສະບານເມອງຊາເໜອ). ຢິເູ່ ຂດປດົ ປ່ິອຍ ແຂວງ ຫົວພັນຼ ກາງຊມຸ ປີ 60 ມີໄຟຟ້ານາ້ ຕກົ ນາ້ ພນູ ຕາແສງ ເມອງໂສຍ, ເມອງວຽງໄຊ ເພ່ິອຮຼັບໃຊ້ກ່ິຸມໂຮງຈກຼັ ໂຮງງານ. ຊມຸ ປີ 70 ຈິຶ່ງມໂີ ຮງງານໄຟຟ້າ ນາ້ ຕກົ ນ້າບນຸ ເມອງບນຸ ເໜອ ແຂວງຜງົ້ ສາລີ. ເຂດປົດປ່ິອຍໃນຕ້ນົ ຊມຸ ປີ 70 ເລມິ່ີ ພມເງນກີບ ຂອງເຂດປົດປ່ິອຍ; ກອ່ິ ນນັຼ້ນໃຊ້ຈິ່າຍແຕ່ເິ ງນຄງັຼ ໄຂ (ເງນກບີ ລັດຼ ຖະບານປະສົມ, ພາຍຫັຼງຖກລຼັດຖະປະຫານ ໃນປີ 1964 ກາລຼງັ ຝາ່ິ ຍເປຼນັ ກາງໄດ້ຍ້າຍມາຕ້ັງຼ ຢຄູິ່ ງັຼ ໄຂ. ສະນນຼັ້ , ເງນດງັຼ່ິ ກາິ່ ວ ຈງິ່ຶ ເອ້ີນວິ່າເງນຄຼັງໄຂ. ໃບລາຄາສູງສດຸ ແມ່ິນໃບ 50 ກບີ ສີແດງ ສ້ົມ). ຫກົ : ວຽກງານວດັຼ ທະນະທາ, ສລະປະວນັຼ ນະຄະດີຂອງ ມະຫາຊນົ ແລະ ອາຊີບໄດ້ຮຼບັ ການຟ້ນຟູ, ຂາິ່ ວສານວທະຍຸ ກະຈາຍສຽງຝິາ່ ຍປະເທດລາວ, ໜັຼງສພມລາວຮັຼກຊາດໄດຮ້ ຼັບ ການປບັຼ ປຸງ, ໂຮງໝ, ສກຸ ສາລາ, ວຽກງານປ່ິນປວົ , ການຜະລດ ຢາປິນ່ ປົວສຸຂະພາບໄດ້ຮຼັບການຂະຫຍາຍ. ການຄມົ ມະນາຄົມ ພາຍຫຼັງຢດຸ ຕສງົ ຄາມທາລາຍທາງອາກາດໄດຮ້ ບຼັ ການປຼບັ ປຸງ. ໃນນ້ີ, ທາງປູຢາງແຕິ່ຊາຍແດນລາວ-ຫວຽດນາມ ແຕິນ່ າແມວ ໄປຫາຊາເໜອໄດຮ້ ຼບັ ການປບຼັ ປຸງໂດຍຫວຽດນາມຊິວ່ ຍເຫອ. 183

ເສັຼນ້ ທາງຢູ່ິພາກເໜອຜ້ງົ ສາລ,ີ ຫວງນ້າທາ, ອດຸ ມົ ໄຊຈານວນ ໜ່ິງຶ ໄດປ້ ູຢາງແຕ່ຕິ ົ້ນຊຸມປີ 70 ໂດຍແມ່ິນຈນີ ເປນຼັ ຜຊູ້ ິ່ວຍເຫອ. ສະນນ້ັຼ , ວຽກງານສກຶ ສາເຂດປດົ ປອິ່ ຍເປຼັນການປະກອບ ສວ່ິ ນໃຫຍຫ່ິ ວງເຂ້ົາໃນພາລະກດການສ້າງເຂດປົດປ່ິອຍໃຫ້ຄ ລດັຼ ແບບໃໝລ່ິ ດຼັ ໜຶິງ່ ເປນັຼ ແບບຢ່າິ ງ ແລະ ເປຼັນພ້ນຖານໃຫ້ແກິ່ ການກາອານາດທ່ົິວປະເທດ. 2. ການສກສາເຂດປດົ ປອຶ່ ຍໄດ້ປະກອບສຶວ່ ນຢຶ່າງຕັ້ງໜາ້ ເຮັດຼ ໃຫສ້ ງັຼ ຄມົ ເຂດປົດປິ່ອຍມຄີ ວາມສີວໄລ ສ້າງຄນົ ໃຫ້ມີ ຄວາມຮູ້, ປະຊາຊົນເຜາິົ່ ຕາິ່ ງໆ 95% ບຮິ່ ້ໜູ ງັຼ ສ, ບ່ິຮູ້ຂຽນຊຕ່ິ ນົ ເອງ ໃຫ້ກາຍເປຼັນຄົນຮອູ້ ່ິານໄດຂ້ ຽນເປນັຼ , ຮັບຼ ເອົາຂ້ມູນ ຂິາ່ ວສານດວ້ ຍຕົວໜຼງັ ສເບອ້ ງຕົນ້ . ນາຍບາ້ ນ ຫ ຫົວໜາ້ ໜວິ່ ຍ ຖ້າຢາກນຼບັ ຈານວນຄນົ ທີມ່ິ າໂຮມຊຸມນມຸ ຢິູ່ສະໂມສອນ ຕອ້ ງ ເອາົ ໄມ້ຕອກມາຫກຼັ ເປຼນັ ຂ້ແຕ່ລິ ະຄນົ . ແຕ່ິກອ່ິ ນການໄປບອກ ວຽກໃດໜິ່ງຶ ໃຫຜ້ ້ອູ ນິ່ ຕ້ອງໄດສ້ ່ຼັິງຄວາມແນະນາໃຫຄ້ ົນໄປບອກ ຜຖູ້ ກແຕງ່ິ ໄປຕອ້ ງທິອ່ ງຂ້ນຶ ໃຈຄາເວົ້າຂອງຜູແ້ ນະນາເພ່ິອບິ່ໃຫ້ ລມ, ແຕ່ພິ າຍຫັຼງໄດ້ຮຽນປະຊາສຶກສາ ຜູ້ສຼິງ່ັ ວຽກກຂຽນໜຼັງສໄປ ໃຫຜ້ ້ມູ າເຮຼດັ ວຽກນາ, ຜ້ໄູ ປສົິງ່ ກອິ່ານໜຼງັ ສສງົິ່ ເຖງທີ່ຢິ ,ິູ່ ຜູ້ຮັຼບ ຈົດໝາຍກອິ່ານໜຼງັ ສຮຽກເຊີນທຂີິ່ ຽນໂດຍສນຼັ້ ໆເຊ່ຼັິນ: “ມ້ອິນ່ ໃຫ້ ລງຸ ຫ ປ້າ ມາລວມເຮອນນາຍບ້ານ” ສ່ິານ້ັຼນກພໄດ້. ແຕິກ່ ອິ່ ນ 184

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດນາຍບາ້ ນລວມຊາວບາ້ ນເຜຍີ ແຜວ່ິ ຽກງານ ແລ້ວແຕ່ຈິ ແິ່ ລ້ວເວາ້ົ ດວ້ ຍປາກ. ຕິ່ມານາຍບາ້ ນໄດ້ຍກົ ລະດັບຼ ຂ້ນຶ . ສະນນັ້ຼ , ນາຍບ້ານ ຫາຍຄນົ ອາິ່ ນເອກະສານເຜີຍແຜ່ິວຽກງານ ເຖງວາ່ິ ຊກັຼ ຊາ້ ກະ ຕຶກກະຕກຼັ ກຍັຼງໄຄກວິ່າເວາ້ົ ດວ້ ຍປາກລ້ຶມໄປລ້ຶມມາຄວາມເກິ່ົາ ຫ ຫົງໜ້າຫງົ ຫັງຼ . ຍອ້ ນສຼງັ ຄມົ ເປຼັນສຼງັ ຄົມມີຄວາມຮ້ເູ ທິ່ອລະ ກ້າວ. ສະນນັຼ້ , ຄວາມສວີ ໄລສຼງັ ຄມົ ກປາກດົ ເປຼັນຕນົ ເປນຼັ ຕົວ ເທອ່ິ ລະກາ້ ວ. ກິ່ອນອນິ່ ການເຊ່ິອຖງົມງວາຍ, ຜີສາງລາງຮ້າຍ ຄິອ່ ຍໆຫດຸ ຜອ່ິ ນໃນຈດສານກຶ ຂອງປະຊາຊນົ , ກາ້ ວໄປສ່ຄູິ ວາມ ເຊອ່ິ ຖທິ່ີມີເຫດຜນົ , ຮດີ ຄອງປະເພນີອນຼັ ເກົ່າິ ແກ່ິຫ້າຫຼງັ ແລະ ສ້ນເປອງໄດ້ຫດຸ ຜ່ິອນລົງເຊຼ່ັນິ : ຮດີ ຄອງແຕ່ິງງານຂອງບາງຊົນ ເຜ່ົາິ ມີລຼກັ ສະນາບັງຼ ຄຼບັ ກັນຼ ກຄິ່ອຍໆຫຸດຜ່ອິ ນ. ຄວາມສາມຼັກຄີ ຮກຼັ ແພງ ແລະ ສາມກັຼ ຄຕີ າມແນວທາງການປະຕວັດຼ ນຼັບມ້ ແໜ້ນໜາ, ມຄີ ວາມເຄາົ ລບົ ຕກ່ິ ັຼນ, ເປັນຼ ມດສະຫາຍ, ນຼັບຖເປນັຼ ລຸງ, ປາ້ ອາວອາ, ລກູ ຫານຕາມສິ່າອາຍຸ ແລະ ຄຸນວດຸ ທຂອງ ແຕລ່ິ ະຄນົ ເຊຼັນ່ິ : ອ້າຍທະຫານ, ເອອ້ ຍແພດ, ແມລ່ິ ້ຽງ ອນັຼ ນ້ີ ແມ່ນິ ການເອ້ີນກນັຼ ຢ່ິູ ເຂດປົດປິ່ອຍສະແດງເຖງຄວາມເປັນຼ ວງົ ຄະນາຍາດໃນຄອບຄວົ ໃຫຍ່ິແຫ່ງິ ຊາດ, ແມນ່ິ ຄວາມສວີ ໄລທີ່ິ ສະແດງຄວາມເປັຼນມດສະຫາຍອ້າຍນອ້ ງກຼັນການພວົ ພັຼນຄົນ ກຼບັ ຄົນໃນສຼັງຄົມເຂດປົດປິ່ອຍ. ຊົນຊຼ້ັນກົດຂຂ່ິີ ດູ ຮີດຖກລົບ 185

ລ້າງ, ມແີ ຕ່ິຊນົ ຊຼນັ້ ແລະ ຊນຼັ້ ຄນົ ທເິ່ີ ປັນຼ ອາ້ ຍນອ້ ງ, ຍ້ອນຄົນ ສວ່ິ ນຫາຍມລີ ະດຼັບຄວາມຮູ້ໜງັຼ ສຕາ່ິ ງກຼັນ, ແຕິ່ກມີຄວາມຕນ່ິ ຕົວທາງການເມອງ ທ່ີເິ ປນຼັ ເອກະພາບກບຼັ ການນາພາຂອງພກຼັ , ມີການສຶກສາຮາິ່ ຮຽນ, ຮໜູ້ ັງຼ ສຈຶງ່ິ ສາມາດເຂ້ົາເຖງລະດັບຼ ຄວາມຕ່ນິ ຕົວທາງດາ້ ນການເມອງ. ການສກຶ ສາຍັຼງຊ່ວິ ຍໃຫ້ບນັຼ ຍາກາດ ສັຼງຄົມມີປະຊາທປະໄຕ, ມລີ ະບຽບວໄນ, ສະຫງາິ່ ຜ່າິ ເຜຍີ ແລະ ເຂ້າົ ອກົ ເຂົ້າໃຈຊງ່ຶິ ກຼນັ ແລະ ກນຼັ ເລກເຊ່ງິ , ຊວີ ີດວຼດັ ທະນະທາ ໄດມ້ ບີ ັຼນຍາກາດເບກີ ບານມິ່ວນຊິ່ນ. ການປະຕບຼດັ ສຸຂາພບານ, ດາເນີນ 3 ສະອາດໄດເ້ ລິີ່ມມາແຕເ່ິ ຂດປດົ ປ່ິອຍ. 3. ການສກສາເຂດປດົ ປອຶ່ ຍໄດ້ປະກອບສ່ຶວນໃນການສາ້ ງຄົນ ລາວໃຫ້ເປັນຄົນພດັ ທະນາຮອບດ້ານ ໃຕຮ້ ່ມິົ ຊາຍຄາໂຮງຮຽນເຂດປົດປິ່ອຍ ຄນົ ຮິຸນ່ ຕິາ່ ງໆຂອງ ປະຊາຊນົ ບຼັນດາເຜາິົ່ ໄດຮ້ ຼັບການສຶກສາຮ່ິາຮຽນ ມລີ ັຼກສະນະ ຮອບດາ້ ນ: ດ້ານປນຼັ ຍາຄວາມຮູ້ ວທະຍາສາດທາມະຊາດ ແລະ ວທະຍາສາດສງັຼ ຄົມ; ໄດຮ້ ບຼັ ການອບົ ຮົມດາ້ ນແນວຄດ ອດຸ ມົ ການສັງຼ ຄມົ ນຍົມ, ອບົ ຮມົ ລດຼັ ທຮັກຼ ຊາດ, ເອກະລາດ ມີ ຈດໃຈຕ່ິສູ້ຕສີ ດຼັ ຕູ, ໄດ້ຮັບຼ ການອົບຮມົ ທາງດ້ານຄຸນສົມບັດຼ ຈຼັນຍາທາ, ອະລຍະທາທາງດ້ານຈດໃຈ; ໄດຮ້ ບັຼ ການຝກຶ ຝົນ ຫ່ິ ຫອມຕດພຼນັ ກບຼັ ພຶດຕກາຕ່ິສ້ຕູ າ້ ນສຼັດຕູ, ຕດພຼັນກັຼບການສ້າງ 186

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດແລະ ພຼດັ ທະນະເຂດປົດປິ່ອຍໃຫຄ້ ລດັຼ ແບບໃໝ່ລິ ຼັດໜງຶິ່ . ໄດ້ ຮຼບັ ການອບົ ຮົມໃນການດູແລດາ້ ນສຸຂະພາບພະລານາໄມ, ສ່ົິງເສມີ ພອນສະຫວັນຼ ດາ້ ນສລະປະວັນຼ ນະຄະດີ, ອົບຮົມໃຫ້ມີ ຄວາມຮູ້ຮອບຕົວຫາຍດາ້ ນຕາມແຕ່ລິ ະສາ່ິ ອາຍຸ, ຮັບຼ ຮູ້ຂ້ມນູ ຂາິ່ ວສານຕິ່າງໆ. ການສກຶ ສາເຂດປົດປິ່ອຍ ສາ້ ງໃຫຄ້ ົນລາວມຄີ ວາມເມດຕາ ກະລນຸ າ, ຖະໜອມຖິ່ອມຕວົ , ແຕ່ິກາ້ ຫານຕິ່ສູກ້ ັຼບສັຼດຕູ, ກ້າຫານຕາ້ ນສ່ງິ ຫຍ້ທ,້ ຕານຕນົ ເອງ ແລະ ຕານໝິູ່, ສາ້ ງໃຫ້ 187

ຄນົ ຮຸ່ິນໝມຸ່ິ ໃຫ້ເປັນຼ ຜກູ້ ຽມພ້ອມປົກປກັຼ ຮຼັກສາໝາກຜນົ ການ ປະຕວັຼດ, ກຽມພ້ອມເປນຼັ ນັຼກຮົບຕສ່ິ ູ້ກັບຼ ສັຼດຕູ, ຮບຼັ ໃຊປ້ ະເທດ ຊາດ, ສາ້ ງສາປະເທດຊາດ ພາຍຫງັຼ ໄດ້ຮບຼັ ເອກະລາດແຫ່ງິ ຊາດຢິາ່ ງສົມບູນ. ເວາ້ົ ລວມການສຶກສາເຂດປົດປິ່ອຍໄດ້ສາ້ ງ ຊບຼັ ພະກອນມະນດຸ ໃຫ້ເປັນຼ ຄນົ ດີມີນ້າໃຈຮຼກັ ຊາດ ຕ່ສິ ູ້ຕ້ານ ຈກຼັ ກະພດຼັ , ເປຼນັ ຄົນມຈີ ດໃຈເອອຶ້ ເຟ້ອອາລ,ີ ສາມຼັກຄີເປຼນັ ປຶກ ແຜນິ່ , ກຽມພອ້ ມສຮູ້ ບົ ແລະ ຮຼບັ ໃຊ້ປະເທດຊາດ, ຮບັຼ ໃຊ້ ປະຊາຊົນ, ໃກຊ້ ດຕດພຼັນກບຼັ ປະຊາຊົນ, ຊສ່ິ ຼດັ ບລສຸດຈົງຮຼກັ ພຼກັ ດຕີ ິ່ພຼກັ ແລະ ພະລາກດປະຕວັດຼ . 4. ການສກສາເຂດປົດປອຶ່ ຍເປນັ ພ້ືນຼ ຖານການສກສາໃໝຶ່ທ່ົວຶ ປະເທດໃນເມຼື່ອຶ ໄດຮ້ ັບການປົດປອຶ່ ຍປະເທດຊາດຢຶ່າງສມົ ບນ ເປັນຼ ເວລາ 30 ປ,ີ ນບັຼ ແຕ່ກິ ານປະກາດເອກະລາດ ຂອງ ຊາດລາວ ໃນວນຼັ ທີ 12 ຕຸລາ ປີ 1945, ເວາ້ົ ສະເພາະ 15 ປທີ ີິມ່ ີ ເຂດ ປົດປິ່ອຍ ເປັນຼ ລະບບົ ທິວ່ົ ປະເທດ. ພຼັກປະຊາຊນົ ປະຕວັຼດ ລາວ ໄດ້ມອງກວາ້ ງເຫຼັນໄກໃນການພດຼັ ທະນາປະເທດຊາດ. ສະນ້ັນຼ , ຈິງຶ່ ເອາົ ໃຈໃສວິ່ ຽກງານສກຶ ສາແຕຫິ່ ວົ ທີ. ເຖງສະພາບ ສງົ ຄາມ ທາລາຍຈາກສດັຼ ຕູຢ່າິ ງຮ້າຍແຮງ, ແຕິກ່ ໄດ້ຕຼ້ງັ ໜ້າ ນາພາ ແລະ ດດຼັ ແປງການສຶກສາໃຫເ້ ປຼັນລະບົບການສກຶ ສາ ໃໝ.່ິ 188

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດກ່ິອນອນິ່ ໄດວ້ າງພ້ນຖານທາງດາ້ ນແນວທາງການສກຶ ສາ ໃໝ,ິ່ ໂດຍການົດການສກຶ ສາມີລັຼກສະນະຊາດ, ລກັຼ ສະນະ ວທະຍາສາດ ແລະ ລກຼັ ສະນະມະຫາຊົນ. ໝາຍຄວາມວ່ິາ ລຼັກສະນະປະຕວຼັດ, ລກຼັ ສະນະພັດຼ ທະນາ ບ່ິຢຸດຢັ້ຼງ ແລະ ປະດດສາ້ ງສອດຄ່ິອງກັຼບຍກຸ ສະໄໝ. ທດຼັ ສະນະນີ້ ໄດ້ຮຼັບການ ເຜຍີ ແຜ,ິ່ ຊາບຊມຶ ແລະ ນາໃຊໃ້ ນລະບົບ ການສກຶ ສາຢລິູ່ າວ ຈນົ ເຖງປດຼັ ຈຸບັນຼ . ກຽິ່ ວກຼັບ 5 ບາດກາ້ ວການສດສອນ ທິີ່ໄດປ້ ະຕບັຼດກັນຼ ມາ ຢູ່ິເຂດປດົ ປ່ິອຍໄດ້ກາຍ ເປັຼນຫກຼັ ການທວ່ົິ ໄປ ຖກນາໃຊ້ທົິ່ວ ປະເທດ, ກາຍເປຼນັ ວທະຍາການອຼັນໜງ່ຶິ ແລະ ເປັຼນສ່ິງປະຈາ ໃຈຂອງບັຼນດາຄອູ າຈານທຸກຂນ້ັຼ , ທກຸ ຄະນະວຊາໃນເວລາຂນ້ຶ ຫ້ອງສດສອນແຕ່ິລະຊິວ່ົ ໂມງຂອງຕົນ. ຈຸດໝາຍການສຶກສາສ້າງຄົນທາງດາ້ ນຄນຸ ສມົ ບັດຼ ສຶກສາ, ປນັຼ ຍາສກຶ ສາ, ແຮງງານສກຶ ສາ, ພະລະສກຶ ສາ ແລະ ສລະ ປະສກຶ ສາ ແມນິ່ ໜງຶ່ິ ໃນບນັຼ ດາເງ່ິອນໄຂສ້າງຄນົ ລາວໃໝິ່ໄດຮ້ ບັຼ ການສ້າງ ແລະ ຈດຼັ ຕ້ັຼງປະປະຕບດຼັ ມາແຕິເ່ ຂດປດົ ປ່ິອຍ, ກາຍເປັຼນ ສດັຼ ຈະທາທິຖ່ີ ກຕອ້ ງ, ເປນຼັ ພ້ນຖານໃຫ້ແກລ່ິ ະບົບການສກຶ ສາ ໃໝິຈ່ ນົ ເທາົ່ິ ທກຸ ວຼນັ ນ.້ີ 189

ບັນຼ ດາຂະແໜງຮຽນໃນວຊາວທະຍາສາດສະໄໝສົງຄາມ ເຂດປດົ ປອິ່ ຍໄດຮ້ ຼກັ ສາໄວພ້ າຍຫັງຼ ປົດປິ່ອຍ ເນອ້ ໃນພ້ນຖານ ຂອງຫັຼກສດູ ໄດສ້ ບຕິນ່ າໃຊ້ໃນນີ້ວຊາໃໝິ່ທີເິ່ ຄີຍສດສອນ ຮ່າິ ຮຽນຢູ່ເິ ຂດປົດປິ່ອຍ: ປດຼັ ຊະຍາ, ເສດຖະສາດການເມອງ, ລັຼດທສງັຼ ຄມົ ວທະຍາສາດ ລ້ວນແຕິເ່ ປັຼນພ້ນຖານວຊາຮຽນໃນ ລະບອບປະຊາທປະໄຕປະຊາຊົນ ພາຍຫງຼັ ໄດ້ຮັຼບການປົດ ປ່ິອຍໃນປີ 1975. ເນອ້ ໃນແຕລ່ິ ະວຊາໄດ້ຮັບຼ ການປບຼັ ປງຸ , ພດຼັ ທະນາໃຫສ້ ອດຄອ່ິ ງກຼັບໄລຍະລະບອບໃໝ່ິ ຕາມທຼັດສະນະ ແນວທາງຂອງພັຼກ. ພາລະກດການສອນບາລງຸ ວດັຼ ທະນະທາ ຍົກລະດບັຼ ໃຫ້ ພະນັກຼ ງານ ແລະ ການຮຽນປະຊາສກຶ ສາທີໄ່ິ ດຖ້ ອດຖອນ ບົດຮຽນຈາກພຶດຕກາໃນເຂດປົດປິ່ອຍ ຊຶິ່ງໄດວ້ າງຮາກຖານ ໄວ້ໃຫເ້ ປັນຼ ມູນເຊອຶ້ ກໄດ້ສບຕິ່ນາໃຊໃ້ ນທວິົ່ ປະເທດ ພາຍຫງັຼ ປະເທດຊາດໄດຮ້ ບັຼ ການປົດປິ່ອຍ. ໃນປຼັດຈບຸ ນຼັ , ພາຍໃຕ້ ເງອ່ິ ນໄຂສ່ິງແວດລ້ອມໃໝ່ິແຫງ່ິ ການພດັຼ ທະນາປະເທດຊາດ ແລະ ການເຊ່ິອມໂຍງສາກົນ, ການເຂາ້ົ ເປັຼນປະຊາຄມົ ອາຊຽນ ຍງ່ິ ຮຽກຮ້ອງໃຫປ້ ະຊາຊນົ ແລະ ພະນຼັກງານຕ້ອງ ຍົກລະດບຼັ ການສຶກສາ ເພິຶອ່ ທຽບທັຼນກບັຼ ປະເທດລະດບັຼ ດຽວກັຼນ ໂດຍ ສະເພາະພະນຼັກງານລຼັດຖະກອນທກຸ ຂະແໜງການ, ທກຸ ຂ້ຼນັ ມີ 190

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຄວາມຈາເປັນຼ ຕອ້ ງຮຽນເພີິ່ມ, ຮຽນບາລຸງຍກົ ລະດບັຼ ວັຼດທະນະທາ ວຊາສະເພາະໄອຊທີ ີ ແລະ ພາສາຕິາ່ ງປະເທດ ເພິ່ອຕ້ອນຮຼັບ ໜ້າທໃິ່ີ ນປຼັດຈຸບຼັນ ແລະ ອະນາຄດົ . 5. ການສກສາເຂດປດົ ປອຶ່ ຍໄດ້ປະຕບິ່ ັດແຜນນະໂຍບາຍເອົາ ການສກສາໄປກ່ອຶ ນກ້າວໜຶ່ງ ນບັຼ ແຕມິ່ ທີ ດທາງເອາົ ການສຶກສາໄປກິ່ອນກາ້ ວໜຶງິ່ ກາງ ຊຸມປີ 1960 ຂອງສະຕະວຼັດທິ່ີ xx ຈົນມາຮອດເກອບສອງ ທດົ ສະວັດຼ ຂອງສະຕະວດັຼ ທີ XXI ໄດພ້ ສດູ ໃຫ້ເຫັຼນທິົ່ວພກຼັ , ທົິວ່ ປວງ ຊົນໄດ້ຕຼ້ງັ ໜ້າປະຕບັດຼ ແຜນນະໂຍບາຍນ້ີ ມີຜົນສາເລັຼດ ເທອິ່ ລະກາ້ ວຕາມເງອ່ິ ນໄຂສ່ິງແວດລ້ອມດ້ານສຼັງຄົມ, ດ້ານເສດຖະກດ, ວດັຼ ທະນະທາ ແລະ ຈນຕະນາການຂອງແຕລ່ິ ະໄລຍະ. ສູນ ກາງພກຼັ ແລະ ແນວລາວຮັຼກຊາດໄດອ້ ອກແນວທາງ, ການດົ ທຼດັ ສະນະຕິ່ວຽກງານສຶກສາຢາ່ິ ງຈະແຈ້ງແຕິ່ຫວົ ທ,ີ ຄະນະນາ ຂອງພກັຼ ແລະ ແນວລາວຮຼກັ ຊາດໄດ້ໃກ້ຊດຊນີ້ າ ແລະ ມີການ ພົບປະໂອລ້ ມົ ຫາຍທ່ິສີ ຸດ, ຖ້າປຽບໃສຂ່ິ ະແໜງເສດຖະກດ, ວດຼັ ທະນະທາ-ສຼັງຄົມອນ່ິ ໆ. ການສ້າງໂຮງຮຽນສາມັຼນ, ໂຮງຮຽນ ຊາວໝມິຸ່ ຊົນເຜ່ິົາ, ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູ, ໂຮງຮຽນອະນບຸ ານ,ໂຮງຮຽນ ບາລຸງວັຼດທະນະທາມຫີ າຍກວາ່ິ ໝຢູິ່ ິູ່ເຂດປດົ ປິ່ອຍ. ບາງຂະ ແໜງການເຊນຼິັ່ : ຂະແໜງການເງນ, ຂະແໜງການຄ້າ, ຂະແໜງ 191

ສາທາລະນາສຸກ, ຂະແໜງວຼັດທະນະທາ ແລະ ຂະແໜງ ອິ່ນໆ ມີ ໂຮງຮຽນພຽງແຕິ່ 1 ຫາ 2 ແຫງິ່ ເທົິ່ານນັ້ຼ (ຂະແໜງສາທາລະນາ ສຸກມີໂຮງຮຽນແພດຢ່ເິູ ມອງງາ, ຂະແໜງສລະປະມີໂຮງຮຽນສລະ ປະພນຶ້ ເມອງຢູ່ິບາ້ ນນາພາ, ຂະແໜງກະສກາມສີ ນູ ທດົ ລອງຢູິ່ ບ້ານຄ້ນາຮວາ ແລະ ຂະແໜງຄົມມະນາຄມົ ມໂີ ຮງຮຽນຂຼບັ ລດົ ຢຫ່ິູ ວ້ ຍຮວງເມອງຊຽງຄ້, ໂຮງຮຽນນາຍທະຫານມໂີ ຮງຮຽນກົມ ມະດາຢໜ່ິູ ອງຜຕດຖ້າຄວາຍ, ໂຮງຮຽນຕາຫວດມຢີ ິູ່ບາ້ ນດິ່ານ ເພົາ້ ຕາແສງຊຽງແມນ ເມອງວຽງໄຊ (ບາງຂະແໜງການບ່ິທຼັນ ມີໂຮງຮຽນຈຼກັ ແຫິງ່ ). ນຼກັ ຮຽນນ້ອງນ້ອຍ, ບ້ານເມອງເປນ, ເມອງຫົວເມອງ, ແຂວງ ຫວົ ພຼນັ (ພາຍຫັຼງປົດປ່ິອຍ) 192

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດເນອ້ ໃນການສຶກສາໄດນ້ າໜາ້ ໄປກ່ິອນກາ້ ວໜ່ຶິງ, ໄດ້ປຼັບປງຸ ດດັຼ ແປງໄວທິີ່ສອດຄ່ອິ ງກບຼັ ສະພາບການໃໝິ່, ສະພາບການຕິ່ສູ້ ປະຕວຼດັ ຕ້ານຈັກຼ ກະພດັຼ ເພິ່ອປົດປິ່ອຍຊາດ.ໃນນີ້ໄດ້ມີລະບບົ ຫຼກັ ສດູ , ເອກະສານ, ປ້ມຶ ຕາລາສອນທິ່ີຄບົ ຖ້ວນສມົ ຄວນ. ໃນ ເວລານັ້ນຼ ຫາຍຂະແໜງການຍຼັງບ່ິທນັຼ ເຮັດຼ ໄດ້ສິ່າກບຼັ ຂະແໜງ ການສກຶ ສາ ເຖງວ່າິ ບາງຂະແໜງມີເອກະສານ ເພ່ິອການຮຽນ ການສອນ, ແຕບ່ິ ິ່ທຼນັ ມີຫັກຼ ສູດ ຕາລາທຄິ່ີ ບົ ຖວ້ ນ. ສິ່ວນຫາຍ ແມນ່ິ ເຮດຼັ ຕວົ ຈງ, ທງຼັ ຮຽນລວມໆທງຼັ ເຮຼດັ ໃນພດຶ ຕກາ. 6. ການສກສາເຂດປົດປ່ອຶ ຍປະກອບສ່ຶວນສ້າງພະນກັ ງານ ແຕ່ຶ ລະດາ້ ນ ແຕິລ່ ະຂ້ນັຼ ຂອງການປະຕວັຼດໄປກ່ິອນຂະແໜງການ ອນ່ິ ໆ ເປັນຼ ເວລາຫາຍ 10 ປີ ແຫງິ່ ການປົກປຼັກຮກຼັ ສາ ແລະ ພຼັດທະນາເຂດທ່ໝີິ ້ນັຼ ປະຕວດຼັ ແລະ ເຂດປດົ ປິ່ອຍ. ຜນົ ສາເລັຼດ ໃຫຍອິ່ ຼັນໜຶິ່ງຂອງເຂດປົດປ່ິອຍເວົ້າລວມ ຂອງວຽກງານການ ສຶກສາເຂດປດົ ປິ່ອຍ ເວ້ົາສະເພາະ ແມິນ່ ການສາ້ ງຄນົ ໃຫ້ເປນັຼ ຄນົ ໃໝ,ິ່ ຜົນສາເລດັຼ ອັນຼ ສາຄນັຼ ແມນິ່ ໄດ້ປະກອບສ່ວິ ນສ້າງ ພະນຼກັ ງານປະຕວດັຼ . ນຼັກຮຽນທ່ິີຈບົ ມດັຼ ທະຍມົ (ຫອ້ ງ 7) ແລະ ຈບົ ອຸດມົ (ຫອ້ ງ 10) ນບັຼ ເປນັຼ ໝນ່ິ ຢູ່ເິ ຂດປົດປິ່ອຍ, ສ້າງ ຄົນທມ່ີິ ີ ລະດຼັບການສຶກສາ ເຂົ້າໃນກາລຼັງປະກອບອາວຸດ, ມຖີ ຼນັ ແຖວ ທະຫານ ແລະ ຕາຫວດທີິ່ມລີ ະດບັຼ ການສກຶ ສາ. ເຂົາເຈົ້າຈບົ 193

ສາມັຼນສກຶ ສາແລ້ວ ສບຕິ່ຮຽນວຊາອາຊີບຊຼນ້ັ ກາງ ແລະ ຊັຼນ້ ສງູ ຂະແໜງການຕາ່ິ ງໆ ເພອິ່ ເປນັຼ ພະນກຼັ ງານວຊາການ. ນັກຼ ສຶກສາ ເຂດປົດປອິ່ ຍ, ມີລະດຼບັ ສາມາດໄປຮຽນຕຕ່ິ ່າິ ງປະເທດໃນລະ ດັຼບຊັຼນ້ ສງູ ແລະ ມະຫາວທະຍາໄລດ້ານວຊາຕ່ິາງໆ ໂດຍ ສະເພາະແມ່ິນໄປຮຽນຢູຫ່ິ ວຽດນາມ, ຈີນ, ໂຊວຽດເປຼນັ ຕ້ົນ. ພາຍຫງັຼ ປະເທດຊາດໄດ້ຮຼັບການປົດປິ່ອຍ ເຂາົ ເຈາ້ົ ໄດ້ກາຍ ເປນັຼ ພະນັຼກງານດ້ານຕ່າິ ງໆຂອງລະບອບໃໝິ່. ການສຶກສາໄປກອ່ິ ນກາ້ ວໜິຶ່ງ ຍັຼງສະແດງອອກໃຫ້ເຫັຼນ ຖຼັນແຖວພະນກັຼ ງານ, ຄູອາຈານສິ່ວນຫາຍໄດເ້ ຕຍີ ໃຫຍ່ິ ຂະ ຫຍາຍຕວົ , ເປຼັນພະນກຼັ ງານແກນິ່ ສານ, ເປັນຼ ພະນຼກັ ງານຫົວຈຼກັ ຫຼັກແຫ່ິງ ຢຂິູ່ ັ້ນຼ ຕິ່າງໆ. ຄູອາຈານ ແລະ ພະນຼັກງງານສກຶ ສາຈາ ນວນໜິ່ງຶ ກາຍເປນັຼ ພະນຼກັ ງານຂ້ນຼັ ນາແຕລ່ິ ະຂັຼ້ນ: ຂັ້ຼນເມອງ, ຂຼັ້ນແຂວງ, ສູນກາງ, ພະແນກການຕ່າິ ງໆ; ຫາຍທິ່ານເປັຼນ ເລຂາ, ເປນຼັ ປະທານເມອງ, ແຂວງ. ພາຍຫງຼັ ປດົ ປິ່ອຍປະເທດ ຊາດ ຫາຍທາິ່ ນເປຼັນກາມະການສູນກາງພກັຼ , ເປຼັນເຈົ້າແຂວງ, ເປັຼນລຼັດຖະມົນຕີ, ລຼັດຖະມົນຕຊີ ່ິວຍ, ຫາຍທິ່ານເປຼັນກາມະ ການກມົ ການເມອງ, ເປນຼັ ຮອງນາຍົກ, ເປຼັນນາຍກົ , ເປັນຼ ຮອງ ປະທານສະພາ, ເປັນຼ ສະມາຊກສະພາແຫງ່ິ ຊາດ, ເປັຼນຫວົ ໜ້າ ແລະ ຮອງອງົ ການຂອງພຼັກ, ເປຼນັ ປະທານ ແລະ ຮອງປະທານ 194

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດບັນຼ ດາອງົ ການແນວລາວສ້າງຊາດ, ຊາວໜມິຸ່ ແມິ່ຍງ, ກາມະບານ, ເປນັຼ ປະທານ ແລະ ຮອງອງົ ການສານ, ໄອຍະ ການ ແລະ ອ່ິນໆ... ເຊນັ່ຼິ ທິາ່ ນທອງສງ ທາມະວົງ, ທາິ່ ນທອງ ລນຸ ສີສລຸ ດ, ທາ່ິ ນພັຼນຄາ ວພາວັຼນ, ທາ່ິ ນຈັຼນສີ ໂພສີຄາ, ທ່ິານ ສນລາວົງ ຄດຸ ໄພທນູ , ທ່ິານບຸນປອນ ບຸດຕະນະວົງ, ທ່າິ ນສົມ ພຼນັ ແພງຄາມີ, ນາງສໃີ ສ ລເດດມນູ ສອນ, ນາງອິ່ອນຈຼັນ ທາ ມະວງົ , ທິ່ານອິອ່ ນເນອ້ ພມົ ມະຈນັຼ , ທາິ່ ນອນປງົ ໄຄ້ຍະວົງ, ທາ່ິ ນຄາປຸິນ່ ດວ້ ງປັນຼ ຍາ, ທາ່ິ ນວົງເພດັຼ ໄຊເກຢີ າຈົງຕົວ, ທາ່ິ ນ ບນຸ ເຮອງ ດວງພະຈນັຼ , ທິາ່ ນຈະເລີນ ເຢຍປາວເຮີ, ທິ່ານໝນູ ແກ້ວ ອລະບນູ , ທາິ່ ນພມມະສອນ ເລອງຄາມາ, ທາິ່ ນຄາຜອງ ພນັຼ ວົງສາ, ທາ່ິ ນ ນາງບນຸ ເພງັຼ ມນູ ໂພໄຊ, ທິາ່ ນຕງົ ເຢທີ , ທາິ່ ນ ປ້ານ ນອ້ ຍມະນີ, ທິ່ານຄາເມີງ ວງົ ພັຼກດີ ແລະ ທ່ິານອ່ນິ ໆ ນຼບັ ບ່ິ ຖ້ວນ ໃນຕາແໜ່ິງຫົວໜາ້ , ຮອງຫວົ ໜາ້ ອົງການ, ແຂວງ ແລະ ເມອງທ່ວົິ ປະເທດ. ອຼັນນີ້ສະແດງເຖງການໄປກ່ອິ ນກ້າວໜິຶງ່ , ປະກອບ ສ່ວິ ນຂອງການສຶກສາເຂດປົດປອິ່ ຍໃຫແ້ ກ່ິລະບອບໃໝ່ິ. 195

7. ບາງບນັ ຫາຕງັ້ ຂນ້ ເພຶຼ່ອື ຖອດບົດຮຽນ ໂຄງລາິ່ ງພນ້ ຖານການສກຶ ສາເຂດປົດປອ່ິ ຍຍງັຼ ຫຍຸ້ງຍາກ ອັຼນນີ້ບິ່ແມ່ນິ ຈດຸ ອິ່ອນ ແຕຍ່ິ ອ້ ນສະພາບສງົ ຄາມທາລາຍຂອງ ສດັຼ ຕູ. ສະນນ້ັຼ , ໂຮງຮຽນ, ຫ້ອງຮຽນ, ອປຸ ະກອນການຮຽນການ ສອນຂາດເຂີນທສ່ີິ ຸດ ໂດຍສະເພາະຢິູ່ຊົນນະບົດ, ບາງໂຮງຮຽນ ຢູ່ິໃນຖ້າ, ຢູິ່ປາິ່ , ຢູິ່ຂມຸ . ໂຮງຮຽນເຮດັຼ ດ້ວຍໄມ້ປ່ິອງ, ໂຕະ, ຕັິງ່ຼ ເຮັຼດດ້ວຍໄມ້ລຽນລາ, ກະດານເອົາໄມມ້ າຖາກເປນຼັ ແປ້ນ (ບ່ິມີ ເຄອິ່ ງກບົ ໃຫ້ຫ່ິຽນ), ສຂາວຂາດເຂນີ , ບາງບ່ອິ ນຂຽນດ້ວຍຖິາ່ ນ ໄຟໄມ້; ອຸປະກອນການຂຽນ: ປຶ້ມ, ປາກກາ, ສດາ, ອຸປະກອນ ທດົ ລອງ, ອຸປະກອນວດັຼ ແທກ (ກອມປາ, ເອແກ), ກອ້ ງຈລຸ ະ ທຼັດ ແລະ ອ່ນິ ໆ ລວ້ ນແຕິ່ຂາດເຂນີ ເຮດັຼ ໃຫຄ້ ວາມຮູ້ດາ້ ນວທະຍາ ສາດຂອງນັຼກຮຽນນັກຼ ສຶກສາ ຍຼງັ ຢິູ່ລະດຼບັ ຈາກຼດັ . ສິງ່ ແວດລອ້ ມແມນິ່ ສົງຄາມ, ແຕບ່ິ ່ິມີສງ່ິ ແວດລ້ອມດ້ານ ເສດຖະກດ ສນຄ້າ, ບ່ິມີຕະຫາດ. ດງັຼ່ິ ປດຼັ ຊະຍາມາກ (ວັດຼ ຖຸ ນຍມົ ສຼດັ ຈະວພາກ) ໄດບ້ ອກໄວ:້ ວັຼດຖຸເປນັຼ ພນ້ ຖານຕັດຼ ສນຈດ ໃຈ, ແຕຈ່ິ ດໃຈເປຼັນພ້ນຖານກະຕຸກຊກຸ ຍູ້ ໃຫ້ວັດຼ ຖຸສິົງ່ ເສີມຄນຸ ຄາ່ິ ມປີ ະສດທຜນົ . ຢູ່ິເຂດປົດປ່ອິ ຍສ່ງິ ແວດລ້ອມໃນສະພາວະ ສງົ ຄາມ. ສະນ້ຼັນ, ພະນກຼັ ງານ, ທະຫານ, ປະຊາຊົນກຄກນັຼ ກຼັບ ຖນັຼ ແຖວຄູອາຈານ, ນຼັກຮຽນນັກຼ ສຶກສາ ກມຈີ ດໃຈໄປຕາມ 196

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດສະພາບສງົ ຄາມ, ຖະໜດັຼ ໄປທາງດ້ານການຕສິ່ ູ້ກັບຼ ສດຼັ ຕູ, ສຼັດຕູ ມີຍົນໄອພນົ , ຍນົ ທກຸ ຊະນດ, ມີປນໃຫຍ່,ິ ລກູ ສອນໄຟ, ລົດ ທະຫານທກຸ ຊະນດ, ແຕິ່ຄນຸ ຄາ່ິ ຈດໃຈຂອງຝາິ່ ຍສັດຼ ຕູບິ່ສູງ. ສະ ນັ້ນຼ ກຖກປະລາໄຊ ເຖງວາິ່ ຝິ່າຍປະຕວດັຼ ດ້ານວັຼດຖຸຍງັຼ ຂາດ ເຂີນ, ອາວຸດຍດຸ ທະພນັຼ ບິ່ພຽງພ, ບິທ່ ນັຼ ສະໄໝ ແຕດ່ິ ້ວຍຈດໃຈ ປະຕວັຼດຮຼັກຊາດ, ຄຽດແຄນ້ ສດຼັ ຕູ ຈິ່ງຶ ສາມາດນາໃຊອ້ າວຸດໜ້ ອຍຕສີ ດັຼ ຕູ ໄດ້ຮຼັບໄຊຊະນະເປນັຼ ຂຼັ້ນໆມາ, ຈນົ ໄຊຊະນະຂນ້ຼັ ສດຸ ທາ້ ຍ, ປດົ ປ່ິອຍປະເທດຢິາ່ ງສົມບນູ . ແຕິ່ສະພາບແວດລອ້ ມ ດ້ານເສດຖະກດ, ການຜະລດສນຄ້າ, ຕະຫາດບ່ິທັຼນເກີດຂ້ຶນ. ສະນນຼັ້ , ພະນັກຼ ງານ, ປະຊາຊນົ ແລະ ຖນຼັ ແຖວຄູອາຈານ, ນກຼັ ຮຽນນຼກັ ສຶກສາ ຈ່ຶິງບິ່ມີຈດໃຈຜະລດສນຄ້າເພອ່ິ ຂາຍ, ຈດ ໃຈຢາກຮຼງັ່ິ ມ,ີ ຢາກຄ້າຂາຍບິ່ມີ. ຊາ້ ບິ່ໜາໃຜມີແນວຄດຈດໃຈ ຢາກຄາ້ ຂາຍ, ຢາກຮ່ັິງຼ ມີ ເລຍີ ຖກຕີລາຄາວາິ່ ເປຼນັ ນາຍທນຶ ແລະ ກາຍເປນັຼ ປະຕການ, ບາງຄ້ງຼັ ປກູ ຝັຼງ, ລ້ຽງສດຼັ ກເອົາໃສິ່ ເຮອນຄົວກນລວມ ຫ ແບງ່ິ ປນັຼ ໃຫ້ຜູ້ອ່ິນໄດ້ກນນາ. ສະນຼັ້ນ, ຕ້ອງຍອມຮບຼັ ວາ່ິ ຄູອາຈານ, ນຼັກຮຽນນກັຼ ສຶກສາ ພາຍຫງຼັ ຮຽນສາ ເລດຼັ ກລ້ວນແຕຕ່ິ ົກໃສ່ິຈນຕະນາການ ບລຫານເກອ້ ກນູ , ບ່ິຮູ້ ແລະ ບິ່ສນົ ໃຈກັຼບເສດຖະກດ. ສະນຼ້ນັ , ເວລາປດົ ປ່ິອຍຊມຸ ປທີ າ ອດ ບິ່ສົນໃຈເລ່ິອງດນ, ເລ່ິອງເຮອນຢູິ່ເປນັຼ ຂອງຕນົ ເອງ, ຄອງ 197

ຖາ້ ແຕລິ່ ັດຼ ເປັຼນຜູ້ເກ້ອກູນລ້ຽງດ,ູ ສວ່ິ ນຫາຍບ່ິຮູ້ດາເນີນເສດຖະ ກດຄອບຄົວ ຈົນຮອດປີ 1986 ກອງປະຊມຸ ໃຫຍິ່ ຄງ້ັຼ ທີ IV ຂອງ ພກຼັ ໄດ້ວາງແນວທາງປ່ຽິ ນແປງໃໝິ່ ແລະ ການສຶກສາອບົ ຮົມ ດຼັດປັບຼ ດ້ານຈນຕະນາການຫາຍປີ ຈງ່ິຶ ແກ້ໄຂແນວຄດຮຼັກສາ ເດມີ ທມ່ິີ າຈາກເຂດປດົ ປ່ິອຍໄດ້. ຄອູ າຈານ, ນກັຼ ຮຽນນັກຼ ສຶກສາຈານວນໜຶງ່ິ ທິຈີ່ ບົ ຈາກ ພາຍໃນປະເທດແບບແຜນຊີວດຄອງເດມີ , ບທ່ິ ຼັນສະໄໝ, ປັບຼ ຕວົ ເຂ້າົ ສ່ິງແວດລອ້ ມໃໝ່ຊິ າ້ ເປນັຼ ຕົ້ນການແຕິ່ງຕົວ, ການນິຸ່ງຖ, ບາງຄັຼ້ງກຖເກບີ ແຕະ, ເກບີ ຊັຼງດານ ຫ ເກບີ ກະລ່ິອງໄປ ຫອ້ ງການ ຫ ໄປງານຕິາ່ ງໆ, ເຄິອ່ ງນິຸ່ງບ່ມິ ີລດີ ໃຫ້ຮຽບຮ້ອຍ ແຕ່ິ ກອອກສິູ່ງານຕາິ່ ງໆ, ບນິ່ ຍົມການອອກແບບເຄ່ິອງນງຸ່ິ ຜ້ຍູ ງບິ່ມກຼັ ແຕິງ່ ໜ້າ (ມແີ ຕນິ່ ກັຼ ສະແດງ) ຈຶິ່ງນຍົມແຕງິ່ ໜ້າ, ແຕງິ່ ຜມົ ; ນ່ງິຸ ສ້ນຕາມກຸ , ນງິຸ່ ສ້ນກກ່ິີ ະຕຸກລາຍກິ່ານ ຖາ້ ໃຜນິຸງ່ ກະໂປງິ່ ຈະຖກ ມອງໄປໃນ ແງ່ິລົບ, ຖກວຈານເຍາະເຍ້ຍີ , ການປາກເວາົ້ ບາງທກີ ມລີ ກຼັ ສະນະ ຖເປຼນັ ກນັຼ ເອງໂພດ. ຂ້ຫຍຸ້ງຍາກລະບບົ ການພມຫ້າຫັງຼ , ເຮຼດັ ໃຫກ້ ານເຜຍີ ແຜ່ິ ເນ້ອໃນຊັຼກຊາ້ , ຈກຼັ ພມດດີ ບ່ິພຽງພ (ບທ່ິ ນຼັ ມີຄອມພວເຕີເທອິ່ ), ລະດຼບັ ເຕັຼກໂນໂລຊີຍຼັງຕາ່ິ , ຢາກພມຫາຍສະບັບຼ ມີແຕຈິ່ ຼກັ ພມ ໃຊເ້ ຈ້ຍກາກບອນ ແລະ ຈັຼກໂລນຽວທໃີິ່ ຊ້ມແກວ່ິງເອາົ . ສະນັນ້ຼ , 198

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດການອົບຮມົ ເນ້ອໃນໃຫແ້ ກິນ່ ກັຼ ສກຶ ສາ ແລະ ພະນຼກັ ງານອິ່ນໆ ບ່ິ ເລກເຊິ່ງ, ການເຂາ້ົ ໃຈ ແລະ ໝູນໃຊ້ເຕຼກັ ໂນໂລຊຈີ າກດັຼ . ສ່ິງ ເຫາ່ົິ ນັນຼ້ ບແ່ິ ມິ່ນຈດຸ ອອິ່ ນການສຶກສາເຂດປດົ ປິ່ອຍ, ແຕ່ິແມນ່ິ ຂ້ ຈາກດຼັ ຍອ້ ນສະພາບສົງຄາມຫາຍປີ ແລະ ຍ້ອນຄວາມທກຸ ຍາກ, ຄວາມເຄຍີ ຊນມາແຕເິ່ ຫງນານເອກະສານທິ່ໂີ ໝກ, ເສຍ ຄຸນ. ນຼກັ ຮຽນນກັຼ ສກຶ ສາລາວ ທ່ຝິີ າກຮຽນຢູິ່ປະເທດເພ່ິອນມດ (ເປນັຼ ຕ້ົນຫວຽດນາມ ແລະ ໂຮງຮຽນ 67 ນານນງ) ບິທ່ ັນຼ ມີ ໂອກາດຝຶກຝົນຫິຫ່ ອມຕນົ ເອງ, ການຄຸ້ມຄອງຄູອາຈານ ແລະ ນັກຼ ຮຽນປະສບົ ຄວາມຫຍຸງ້ ຍາກ, ພາກັນຼ ຫາິ່ ງເຫນີ ສະພາບຕົວ ຈງຂອງປະເທດຊາດ, ເຮດຼັ ໃຫ້ນັກຼ ຮຽນນັກຼ ສກຶ ສາຈານວນ ໜ້ ອຍໜຶ່ິງເສເພ, ເມອ່ິ ມາຮອດປະເທດຂອງຕົນເອງ (ລາວ) ກ ເສລີ, ຊະຊາຍ, ສກຶ ສາອົບຮມົ ຫາຍສມົ ຄວນຈິຶງ່ ຫັຼນປ່ິຽນໄດ້. XI. ບັນດາບດົ ຮຽນດ້ານການສກສາເຂດປົດປ່ຶອຍ ທສິີ່ ະສມົ ຈາກ ພຶດຕກາ ຄວນໄດ້ຮບຼັ ການເສມີ ຂະຫຍາຍເຂົາ້ ໃນພາລະກດການ ສຶກສາລະບອບໃໝໃ່ິ ນປະຈຸບຼນັ , ນບຼັ ທງັຼ ບນຼັ ຫາໃຫຍິທ່ ິມີ່ ລີ ກັຼ ສະນະ ຫກຼັ ການ ຈນົ ຮອດບົດຮຽນພຶດຕກາປີກຍອິ່ ຍຈານວນໜງ່ິຶ ແຫິ່ງການ ຊ້ນີ າ ແລະ ການເຄິອ່ ນໄຫວປະຕບດັຼ ຄວນໄດ້ຮັຼບການຄົ້ນຄວາ້ 199