ການສຶກສາໃນເຂດປົດປ່ອຍລາວ

ແຕສູ່ ອນຄະນດິ ສາດເກູ່ງັ , ສຂຸ ມຸ ສະຫາດວອູ່ ງໄວ, ດໝຸ ູ່ນັ ເປັນຊາູ່ ງ ໄມເ້ ອົາເອງ, ຕດັ ຫຍບິ ເຄູ່ ອື ງນງຸູ່ ດວ້ ຍມຕື ນົ ເອງ ແລະ ທາູ່ ນອູ່ ນື ໆ. ນກັ ຮຽນຄມູ ຫີ າຍກວາູ່ 50 ຄນົ ທູ່ ີມາຈາກທອ້ ງຖູ່ ນິ ຕາູ່ ງໆ ໃນເຂດປດົ ປອູ່ ຍໂດຍເລອື ກເອົາພະນກັ ງານ, ຄຈູ ານວນໜູ່ ງ, ນກັ ຮຽນຈບົ ຫອ້ ງ ປ.5 (ຫື ສະໄໝຕນົ້ ປີ 60 ເອນີ້ ວາູ່ ຈບົ ແຊັກຕຟີ ີກາ) ເຊູ່ ັນ: ທາູ່ ນທອງລນຸ ສສີ ລຸ ດິ , ນາງມວູ່ ນ, ນາງ ນງົ (ຊຽງຄ)້ ນາງດາ (ສມົ ສານ) ນາງບວົ ພນັ , ນາງຄາພອນ (ຊາເໜືອ), ບວົ ສີ (ອດຸ ມົ ໄຊ) ແລະ ອູ່ ນື ໆ. ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄຫູ ວົ ນາໝູ່ ີ (ສາ້ ງຄມູ ນູ ) ເປັນໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູ ແບບໃໝູ່ ແຫງູ່ ທາອດິ ຂອງເຂດປດົ ປອູ່ ຍທູ່ ີສດິ ສອນ ແລະ ຮາູ່ ຮຽນຕາມ ທດັ ສະນະແນວທາງການສກສາໃໝ,ູ່ ຜໄູ້ ດຮ້ ຽນ ແລະ ຮຽນຈບົ ສາ້ ງຄແູ ຫງູ່ ນ້ີ ມກີ ຽດທູ່ ີສດຸ ແລະ ພາກພມູ ໃຈທູ່ ີ ໄດເ້ ຝິກຝນົ ຫູ່ ຫອມ ຈາກໂຮງຮຽນສາ້ ງຄປູ ະຕວິ ດັ ແຫງູ່ ທາອດິ . ຄອູ າຈານກແມນູ່ ຜທູ້ ູ່ ີໄດຮ້ ບັ ການເຝກິ ຝນົ ຫູ່ ຫອມເປັນຢາູ່ ງ ດ,ີ ສດິ ສອນຕາມແບບໃໝ.ູ່ ທາ້ ຍປີ 1963 ໄດສ້ າເລັດການຮຽນ ການສອນ ຂອງສາ້ ງຄຫູ ວົ ນາໝູ່ ີ, ນກັ ຮຽນທູ່ ີຈບົ ໄດຖ້ ກື ແບງູ່ ໄປ ສດິ ສອນຢແູ່ ຫງູ່ ຕາູ່ ງໆ ບາງທາູ່ ນໄປເປັນຄະນະພະແນກສກ ສາແຂວງ, ຫອ້ ງການສກສາເມອື ງ, ເປັນພະນກັ ງານຢທູ່ ອ້ ງ ຖູ່ ນິ ຕາູ່ ງໆ. 50

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ທ່ານ ບຸນຄ້ັາ ຈະເລນີ ສກຸ ຫວົ ໜ້ັາໂຮງຮຽນສັ້າງຄມນຫວົ ນາໝີ,່ ຫວົ ໜັ້າ ໂຮງຮຽນສ້າັ ງຄຊນັ້ຼ ຕັົນ້ ນາຄາວ, ຫວົ ໜັາ້ ໂຮງຮຽນສ້ັາງຄຊ້ັນຼ ກາງຖັ້າຄວາຍ ແລະ ຫວົ ໜາັ້ ອານວຍການມະຫາວທິ່ ະຍາໄລສ້າັ ງຄວຽງໄຊ ແຂວງຫົວພນັຼ ຜ້ັທາອ່ິດ. 2. ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄນູ າຄາວ ພາຍຫງັ ສາເລັດການສາ້ ງຄຫູ ວົ ນາໝູ່ ຊີ າເໜືອຊດຸ ທີ 1, ອງີ ຕາມການຊນີ້ າຂອງຂນັ້ ເທິງແມນູ່ ຍາ້ ຍສາ້ ງຄໄູ ປຢນູ່ າຄາວ, ທງັ ຄອູ າຈານ, ພະນກັ ງານ, ພະລາກອນ ແລະ ອປຸ ະກອນພາຫະນະ ທງັ ໝດົ . 51

ຫອ້ ງຮຽນໂຮງຮຽນສາ້ ງຄສູ ນູ ກາງ ທູ່ ີຖາ້ ຄວາຍ ນາຄາວ ວຽງໄຊ ວນຼັ ທີ 4/11/1963 ທາ່ ນບຸນຄາ້ັ ຈະເລນີ ສຸກ ໄດັພ້ າອັາ້ ຍ ນັ້ອງໄປຂນົ ເອາົ ໂຕະ, ຕັງຼ່ ຢ່ຊາເໜືອ ແລະ ໄດ້ັພານກຼັ ຮຽນຄ ມີ ຈານວນເຕຼັມ 3 ຄຼນັ ລດົ ຢນີ ອອກຈາກຊາເໜືອ ແຕ່ 7 ໂມງເຊັົ້າ, ຜາ່ ນນາທອງ, ຜ່ານຫວົ ຄັຼງ ໜາວທສ່ີ ຸດ, ຜາ່ ນພໝຕັ້ ອ່ ມ (ໝັ້ ຕອ່ ມເປນັຼ ໝຕັ້ ມ້ົັ ເຂົັ້າຈາ/ເຂ້ັົາຈ້ັາວ, ພສງມນົ ຄືໝຕ້ັ ອ່ ມ) ທາງລດົ ທະລຸດ່ນິ ແດງ ປຽກໜຽວອັ້ອມພລົງໄປສ່ເມືອງລຽດ ຈ່ງເຫນຼັ ທົ່ງ ນາຫາງລອ້ັ ງ, ຈາກນັນ້ຼ ຮອດ 3 ແຍກຫາງລັ້ອງ, ຖ້າັ ໄປຊແື່ ມນ່ 52

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດໄປລອ້ັ ງມ່າ ເມອື ງຊຽງຄັ້ ແຕຂ່ ະບວນລດົ ນຼັກຮຽນຄແຍກໄປ ເບືັ້ອງຂວາໄປສ່ທງົ່ ນາໄກ,່ ຮອດ 3 ແຍກລ້ອັ ງກ້ັ (ຖັ້າໄປເບືອ້ັ ງ ຂວາ ຈະເຂາ້ັົ ສ່ທງ່ົ ນາໄກ)່ ແຕພ່ ວກເຮາົ ມຸງ່ ໜາັ້ ລົງໄປສ່ນາຄາວ (ທາງໄປນາແມວ) ແຕຈ່ ຼງັ່ ແມນ່ ຫຍຸງ້ັ ຍາກລົດຄາຕມົ ຢ່ແຄມທາງ ລັອ້ ງກັ້ຈນົ ໝົດຕອນເຊາັ້ົ ພາກັຼນລງົ ຈາກລົດຜ້ັມາຍ້ັລດົ , ຜ້ັພາກຼັນ ແກລ່ ດົ ແຕລ່ ະຄັຼນບ່ທຼນັ ຫວິ່ດ ທ່ານບນຸ ຄາັ້ ຈະເລນີ ສກຸ ສັຼງ່ ໃຫ້ັ ພກຼັ ກນ່ິ ເຂາ້ົັ ທຽ່ ງຢ່ແຄມທາງຕົມ ລ້ອັ ງກ້ັ ເຂັົ້າກິນ່ ແມນ່ ຫ່ເອົາມາ ຈາກຊາເໜອື ຜລັ້ ະປັນຼ້ ແລະ ຫ່ຂອງກິນ່ ບາງເລັກຼ ນອ້ັ ຍ, ເວນ ຕາຍຝົນຝອຍ ດ່ິນຕົມໜຽວ ແຕບ່ ່ມີນັາ້ ກິ່ນ, ອາ້ັ ຍນ້ອັ ງ ຜັ້ ອາ່ ວໃຫຍແ່ ດ່ໄປຕຼດັ ກົກກວັ້ ຍປາ່ ມາບີບເອາົ ນາັ້ ເປນັຼ ນາັ້ ກ່ິນ ຄອງຫາລົດຄນັຼ ອນ່ື ທຽວທາງກບ່ມີ ເພ່ອື ຈະຊວ່ ຍແກ່ດງເອາົ ລົດ ອອກຈາກຕົມໝດົ ມັ້ື. ພາກນຼັ ຕັຼດງາ່ ໄມັ້ໃບຫຍາ້ັ ມາໃສດ່ ່ນິ ຕົມກ ບ່ຮອດໃສ. ເປັນຼ ຈຼ່ັງບຸນ ພວກອ້ັາຍບນຸ ຄາັ້ ຈະເລນີ ສຸກ ແລະ ນາຍຄໄປແນມເຫຼັນກອງກັ້ອນຫນີ ຜາຢ່ແຄມປາ່ ໄກຈາກບອ່ ນ ລດົ ຄາ ປະມານ 50 ແມດັຼ , ເພ່ິນສງັຼ່ ໃຫ້ັພາກຼນັ ໄປຂນົ ເອົາກອ້ັ ນ ຫີນ ຜລ້ັ ະ 1 ກັອ້ ນ 2 ກັ້ອນ ຫາຍຖຽັ້ ວ ມາຖ້່ມິັ ໃສທ່ າງຕມົ ຈ່ງແກ້ັ ໄຂໄດັ.້ ຈາກນັນ້ຼ ສືບຕ່ໄປຮອດບ້ັານນາຄາວ, ລດົ ກໄປຕ່ຂາັ້ ມ ນັ້າສມິ່ (ເວລານຼັນ້ , ບ່ທັນຼ ມີຂົວທເີ່ ຮຼັດດວ້ັ ຍໄມ້ັເທື່ອ). ເດືອນ 11 ຝົນບ່ຕົກແລ້ວັ , ນ້ັາສິ່ມ ນາຄາວກຕນືັ້ ຈງ່ ຜາ່ ນໄປໂດຍດີຮອດ 53

ປັ້ອມລົງກົງ, ນັກຼ ຮຽນພາກຼັນຕົກສະເງີ້ັ, ຄດິ່ ວາ່ ມາຮອດມີ ໂຮງຮຽນ, ມີເຮອື ນນອນ, ຕວົ ຈງ່ິ ມພີ ຽງເຮືອນນກັຼ ຮຽນ ແຖວ ຍາວ 1 ຫງຼັ ເຮືອນຄ ແລະ ພະນັຼກງານ 1 ຫງັຼ (ອັ້າຍຄັາ້ , ຄາ ຜອງ, ສົມພອນ ຂະຍອງເອກ, ລາພອນ, ທອງລນຸ ... ຢເ່ ຮອື ນ ຫງຼັ ດຽວກຼນັ ). ເຮອື ນເຫາົ່ ນັ້ີແມ່ນນກຼັ ຮຽນມາຈາກຫວຽດນາມ ມາ ຢ່ກ່ອນແລ້ັວ, ອ້າັ ຍກຸມພາ ເປນຼັ ຫົວໜາ້ັ ກວາ້ັ ນລີ່ (ຄັຸມ້ ຄອງ ບລິຫ່ ານ) ຢ່ເຮອື ນຕດິ່ ກຼບັ ສ້ນັົ ເຮອື ນຄົວ ພອັ້ ມກບຼັ ອາ້ັ ຍ ເອອ້ືັ ຍ ນອ້ັ ງຮຼບັ ໃຊແ້ັ ຕ່ງຢ່ຄົວກິ່ນ ແລະ ເອ້ັືອຍເລງີ (ແພດ) ປະຈາ ໂຮງຮຽນ. ນັກຼ ຮຽນສ້າັ ງຄຊດຸ ທີ 1 ຢຫ່ ວົ ນາໝ່ີ ຊາເໜືອສັາ້ ງຄມນ, ສາັ້ ງຄຊຸດທີ 2 ຢນ່ າຄາວ (ປັອ້ ມລງົ ກົງ) ຫື ກເວາ້ັົ ໄດັວ້ າ່ ຢ່ ນາຄາວແມ່ນຊຸດທີ 1 ປະຖມົ . ຊຸດນັ້ມີ ີນກັຼ ຮຽນທຈີ່ ົບ ຫັ້ອງ 4 ມາ ຈາກຫວຽດນາມ ແລະ ຫອ້ັ ງ ປ.5 ມາຈາກທ້ອັ ງຖິນ່ ຕາ່ ງໆ, ພະນັຼກງານຈານວນໜງ່ ມາຮຽນມີທງຼັ ໝດົ ປະມານ 70 ກວາ່ ຄນົ . - ຜັ້ທມ່ີ າແຕ່ຫວຽດນາມມີ ບນຸ ເຮືອງ ດວງພະຈນັຼ , ສົມບນ ຂ່ວງສະຫວນັຼ , ສວີ ໄິ່ ລ (ສາລະວັນຼ ), ຈນັຼ ຄາ (ບັ້ານຜ້ົັງຫວ້ັ ຍ ຊາຍ) ທ້ັາວເຈຼກັ ສົມສກຼັ (ສາລະວັຼນ) ທ້ັາວແຈບ (ສາລະວນຼັ ), ຄາມອນ (ຈາປາສກັຼ ) ທອງຈັນຼ (ໂກກ) ຈາປາສັຼກ, ຄາສນົ (ເມືອງປວົ ), ອາລນຸ (ເມືອງຮຼັງ), ບວົ ຮຽງ (ຊຽງລວງ), ທາັ້ ວມ່ຍ 54

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ(ຊຽງລວງ) ທັາ້ ວຄາກອນ (ອຼັດຕະປື), ບຸນມາ (ບ້ັານກາງສົບ ຮາວ), ຊາພອນ ເກງ່ິ ພະຈຼັນ (ສະຫວນຼັ ), ທອງຈນຼັ (ຜ້ັົງສາລີ), ລາວລີ (ຊາໃຕັ)້ , ປເຢ້ັ ທອງວນັຼ (ຫວງພະບາງ), ຊຽງຜິ່ວ (ຄາ ມວ່ ນ), ຄາຜຍ (ດ່ານຮມົ ), ຄາດວ້ັົ (ອດັຼ ຕະປື). - ບັນຼ ດາທ່ານທີ່ມາຈາກທ້ອັ ງຖ່ິນ: ມະຫາມອນ (ຈາປາສຼັກ), ຄາ ກາຍ ວງົ ສະຫວນັຼ , ຄາກາຍ ວງົ ຈາພອນ, (ເຄຍີ ເອນີັ້ ວາ່ : ກາຍ ເຕ້ັຍ, ກາຍໂຢກ), ບົວວຼັນ (ວຽງຈັຼນ), ບວົ ສອນ (ວຽງຈນັຼ ), ໂພສີ (ສະຫວນຼັ ), ອນິ່ ປງົ ໄຄຍັ້ ະວງົ (ສະຫວນຼັ ), ຄາມອນ (ສະຫວນຼັ ), ຈຼນັ ສະໝອນ (ເມືອງຮມົ , ຊຽງຄ້ັ), ຊຽງພນຼັ (ບາ້ັ ນກາງ ສບົ ຮາວ), ພມົ ມີ (ບັ້ານກາງ ສບົ ຮາວ), ບນຸ ທນັຼ (ເມອື ງລ້ອັ ງ), ອນິ່ ພອນ (ວຽງຈນຼັ ) ບວົ ທອງ (ຫື ຄາແພງ, ຕ່ມາເອັີນ້ ຊວ່ື ່າ ໄວຍາກອນ, ໄຊຍະບລຸ ີ), ຫຸມເພງັຼ ສຸຂະເສມີ (ຫວງພະບາງ), ບນຸ ຈນີ (ຂາວສງ ຫວງພະບາງ), ທາ້ັ ວນາ (ຊາໃຕ)ັ້ , ນາງມີ (ຊາເໜອື ), ນາງຄາພອນ ບລມົ (ສມົ ຮາວ), ນາງຂ່ (ເມືອງປວົ ), ນາງຄອນຄາ ສຜາບມໄີ ຊ (ຊຽງແມນ), ນາງຈັຼນພອນ (ເມອື ງ ຮງຼັ ), ຄາອ້ຍັ (ເມືອງປົວ), ທາັ້ ວອອ້ັ ຍ (ວຽງຄາ ສບົ ສານ), ບົວ ໄລ (ຈາປາສຼກັ ), ຄາເພາົັ້ (ຊຽງຄ້ັ). ພາຍຫງຼັ ຄອາຈານ ທີມ່ າແຕຫ່ ວຽດນາມຄ:ື ສມົ ພອນ ຂະ ຫຍອງເອກ, ລາພອນ, ບນຸ ມີ ບນຼັ ນະວງົ , ສີທດຼັ ມາຮອດແລ້ວັ 55

ນຼັກຮຽນຄມາເຕ້ັົາໂຮມກນັຼ ຄົບຖ້ວັ ນ, ວຽກຕົ້ນັ ຕທາອດ່ິ ແມນ່ ການປກຸ ສ້ັາງອາຄານ ຫ້ັອງຮຽນ, ເຮືອນຢ່. ເວາັ້ົ ວາ່ ການປກຸ ສາ້ັ ງ ປຽບໃສສ່ ະໄໝນີັ້ ແມນ່ ເຮືອນຕກ, ເຮືອນກ່ ແຕຄ່ າວນນຼັ້ ການປກຸ ສັາ້ ງທາອິ່ດແມນ່ ຂດຸ ເຫງາ້ັົ ໄມໃັ້ ຫຍ່ໆ, ຂດຸ ດິ່ນຖົມດິ່ນ ໃຫັພ້ ຽງເປຼນັ ແບບຂນ້ັຼ ໄດ, ຕງຼັ້ ເຮອື ນເສາົ ໄມກັ້ ,່ ແອມ້ັ ໄມັກ້ ວຼັນ/ ໄມ້ັປອ່ ງ, ມງຸ ຫຍ້ັາ. ບາງຫງຼັ ເຮັຼດຝາທາເປອ (ເອາົ ດ່ິນຕົມໜຽວ ປນົ ກບຼັ ເຟືອງ), ບາງຫຼັງມງຸ ດວ້ັ ຍໄມັກ້ ະແຕະ, ປຸກໄດ້ັພມີເຮອື ນ ນອນ, ມີຫ້ອັ ງຮຽນ 2 ຫງັຼ ເຮັຼດເປຼນັ ຫັອ້ ງ ກ ແລະ ຫັ້ອງ ຂ. ຫອ້ັ ງ ກ ແມນ່ ອັ້າຍມະຫາມອນ ເປນຼັ ຫົວໜັ້າ, ຫອັ້ ງ ຂ ແມ່ນທາ່ ນ ບວົ ວນັຼ ເປນັຼ ຫວົ ໜາັ້ ຈາກນ້ນັຼ ເລ່ມີ ທັຼງສິ່ດສອນ, ທງັຼ ຮຽນ ແລະ ພອ້ັ ມກນຼັ ສບື ຕ່ປຸກສັ້າງ. ການຮາ່ ຮຽນພາຍໃຕ້ບັ ນັຼ ຍາກາດ ທສ່ີ ົດ ໃສ, ລະດບານໃໝ່ ເດອື ນ 3-4-5 ທາມະຊາດສົດຊື່ນ ຂ້າັ ງ ເບອ້ັື ງພແຄມນັ້າສິ່ມມດີ ອກບານສຂີ າວແດ່ ສີມວ່ ງບານເຮືອ່ ປະສມົ ກັຼບໃບໄມັ້ປົ່ງອ່ອນ, ສຽງຂັບຼ ຊາເໜືອ ສາວບາັ້ ນ ນາ ເຮຍັ້ (ລຸນັ້ ເອອັ້ື ຍພມົ ເມຍອັ້າຍສາລ)ີ ກອັ້ ງຈາກປາ່ ແວວໃສ່ຫ ນກັຼ ຮຽນ ໄດຍ້ັ ນິ່ ບາງຄຼັງ້ ບາງຄາວຕາມສາຍລົມ ໂຊຍພັດຼ ມາ. ຢສ່ ົັ້ນ ຂົວນາັ້ ສມ່ິ ເບ້ືອັ ງນັ້ນຼ , ມີໂຮງໝ ຟິ່ລບິ່ ປນິ່ ຊາເໜືອ ກພາກັຼນ ຍ້າັ ຍມາຢ,່ ຕມ່ າໂຮງໝເສນາຮກັຼ ກມາຢ່ປົນກັຼນ. ຕອນແລງ ພາຍຫັງຼ ເລກີ ຮຽນ, ປະມານ 5-6 ໂມງ, ນັຼກຮຽນຄຍ່າງຕາມ 56

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດເສ້ຼນັ ທາງດນິ່ ແດງເກາະແຂນກັຼນ ເປນັຼ ຄ່ເປຼນັ ຄ່ຍ່າງຕາກອາກາດ ໄປທາງຂວົ ນັ້າສິມ່ , ບາງເທ່ືອກໄປຫັນ່້ິ ຢໂ່ ຮງໝ (ບອ່ ນໂຮງໝ ປະຈບຸ ນັຼ ເປຼັນໂຮງຮຽນມຼັດທະຍມົ ). ມໄີ ລຍະໜງ່ ຢ່ໂຮງໝເກດີ ມພີ ະຍາດແມຍ່ ່ງິ ເອ້ັີນວ່າ ພະຍາດ “ອດີ ສະຕາລ”ີ (ຄົງຈະແມ່ນ ພະຍາດຕຼັນຫາກາມະໂລມ) ເກີດຂນ້ັ ຢ່ກັຼບຜສັ້ າວບາງຄນົ . ບາງ ກລະນີດນ້ິ່ັ ຮົນ, ຮອ້ັ ງແຂກ, ປວ່ ງອກກະທກ, ແຕ່ໃນເມ່ອື ມຜີ ັ້ ຊາຍໄປຈຼັບ, ໄປບບີ ຖກື ບ່ອນກອ່ອນລງົ , ຄະນະນາໂຮງໝກໄດ້ັ ຮຽກຮ້ັອງໃຫ້ນັ ັຼກຮຽນຄໄປຊ່ວຍ. ນກຼັ ຮຽນຄຊດຸ ນັີ້ ມແີ ຕ່ທ່ານອິນ່ ປົງ ໄຄ້ຍັ ະວງົ ຜ້ດັ ຽວສາມາດຄຸມໄດ້ັຄົນຕ່ຄນົ ເພາະອນ່ິ ປົງ ໄຄັ້ ຍະວງົ ຄນົ ໃຫຍ,່ ສງ, ຂາວແຂງແຮງ, ສວ່ ນຜອ້ັ ່ືນເຊຼນັ່ : ຄາສົນ (ເມືອງປວົ ) ຕອ້ັ ງມີ 2-3 ຄນົ ຈງ່ ຄມຸ ຜ້ຍັ ງ່ິ 1 ຄົນຫັ້ອນ (ຄວາມຊາເໜືອເວາ້ັົ ວາ່ ຜ້ດັ ຽວກມຸ ບແ່ ພ)ັ້ . ໂຮງຮຽນສັາ້ ງຄຊດຸ 2 (ຊຸດ 1 ນາຄາວ) ໄດ້ັຕ້ັຼງໜ່ວຍ ສິລ່ ະ ປະຂນ້ັ ໂດຍແມ່ນ ຄາກອນ (ອດຼັ ຕະປື) ເປນັຼ ຫວົ ໜັ້າ, ລາວ ມີ ພອນສະຫວຼັນເລອື່ ງຫ່ັນ້ິ ເຄອ່ື ງດົນຕ,ີ ເວລານນັຼ້ ມີ ມັງຼ ດາລ່ິນ 2 ໜວ່ ຍ, ກະຈັຼບປເີ ຮັຼດເອງ 1 ໜວ່ ຍ, ແຄນເປາົ່ ຖໄປມາ (ອາໂມ ນກີ າ) 1 ໜ່ວຍ, ຊ 1 ໜວ່ ຍ, ກອງເຮດຼັ ເອງ 1 ໜ່ວຍ. ແຕ່ເວລາ ຟ້ັອນລາວົງ ກາງຄືນແມນ່ ເອາົ ກະຟຍນາ້ັ ມຼນັ ເປົາ່ ມາຕີຕາງກອງ, ສະຫາຍຄາດັວ້ົ (ອດັຼ ຕະປື) ຖວື ່າເປນັຼ ນກັຼ ຕກີ ອງເກຼ່ັງກວ່າໝ່. 57

ເມື່ອມຂີ ະບວນສ່ລິ ະປະດັ່ຼງກາ່ ວ ຂ່າວໄປຍງຼັ ສນກາງພແຄ ກອງ ສລິ່ ະປະສນກາງ ຈງ່ ແຕ່ງພະນກຼັ ງານ ນກັຼ ຟ້ອັ ນ, ນຼັກຮ້ອັ ງ 4-5 ຄນົ ມາຊ່ວຍຝກແອບ, ບົດຟອ້ັ ນກ່ທາດ, ຟອ້ັ ນເຮາົ ເປັຼນນຼັກຮຽນ, ບດົ ເພງສານຈາກແນວໜາັ້ , ກອງທຼັບລາວແມນ່ ກອງ ທັບຼ ອດິ່ ສະລະ. ຕາມພາຍຫງັຼ ທາ່ ນຄ ບນຸ ມີ ບຼັນນະວງົ ມາແຕ່ ຫວຽດນາມ ຈ່ງສບື ຕຊ່ ກຸ ຍຂັ້ ະບວນສ່ິລະປະ, ເພງທເີ່ ປັຼນຍອດ ນິຍ່ ມົ ຂອງຄ ແລະ ນກັຼ ຮຽນເວລານຼ້ນັ ແມ່ນເພງແມ່ນັ້າຂອງ (... ຫຽວເບ່ງິ ນ້ັາຂອງນັາ້ ນອງໄຫຫ່ຼັງ...), ວຽງຈັຼນ, ເພງດິນ່ ແດນ ລາວສວຍງາມ (...ດນິ່ ແດນລາວເມືອງສະຫວັຼນ, ສວຍເກນີ ຄາ ໄດ້ັອາ້ັ ງ, ງາມເໝືອນດງ່ັຼ ອດຸ ທະຍານ, ມວີ ຼັດວາ ອາຮາມງາມ ດງຼັ່ ໃຈຊາວລາວ, ແມ່ນາ້ັ ຂອງໃສ ເຢຼັນໄຫຜາ່ ນ, ໂອວາ່ ງາມສຸດ ເຫືອ ເມືອ່ ໄດ້ເັ ຫຼັນທ່ິວທັຼດທາມະຊາດໄດສັ້ ັ້າງໄວັ,້ ໃຫແັ້ ຜ່ນດິ່ນ ມສີ ັນຼ ຕ່ິພາບ ອຸດມົ ສມົ ບນສມົ ບນຊາດລາວຮ່ຼັງມີ...) ຄາກອນ ຫື ນາຍຄບນຸ ມຕີ ຈີ ັຼງຫວະປະສານສຽງຍິ່ງ ແລະ ຊາຍ (ເພງຜັ້ຊາຍ: ພຜາປາ່ ດົງດອກຈາປາງດົ ງາມ, ປະຊາຊນົ ລາວຮຼກັ ຍ່ິງ ເປນັຼ ມງ່ິ ຂວນັຼ ລາວ ຫອມກ່ິນຈາປາສງົ່ ມາຕາມສາຍລົມ ...ໂອ). ເຫງິ່ ໆກມງີ ານມວ່ ນຊນື່ , ສາວໂຮງໝ, ສາວນາເຮ້ັຍ ນາຄາວກມາຮ່ວມນາ, ບົດເພງຟ້ັອນລາວົງສ່ວນຫາຍ ແມ່ນ ເພງຫນີ ເຫບີ ແດນງາມ (ແປງເປັຼນຈງຼັ ຫວະລາວງົ ), ບາງເທ່ືອ 58

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດນາງຄອນຄາຖກື ສະເໜີໄປຮອັ້ ງເພງເຊນຼ່ັ ເພງ: ບັ້ານນາຜາສຸກ. ທາ່ ນ ທອງລນຸ ສີສຸລິດ່ ລາວເປນັຼ ພະນັຼກງານກມກຼັ ຮວ່ ມ ມວ່ ນຊື່ນຮອ້ັ ງເພງ, ເປຼັນຕົັນ້ ເພງ: ປາແດກຕອນກາງ. ມີຄ້ັຼງໜ່ງ ຄືນ ດວງແຂ ສົງ່ ແສງຈາກທອ້ັ ງຟັ້າໃສ ເຂດປດົ ປ່ອຍມາສ່ປັ້ອມ ລງົ ກົງ, ຄະນະນາ ສນກາງມີທ່ານ ສົມສີ ເດຊາຄາພ, ທາ່ ນຄາ ມາ ພມົ ກອງ ແລະ ທາ່ ນອືນ່ ໆ ໄດັໄ້ ປຢັຽ້ ມຢາມໂຮງຮຽນສ້ັາງຄ ນາຄາວ, ນາເອາົ ຮບເງາົ 2 ເລ່ືອງໄປສາຍໃຫເ້ັ ບງິ່ : ເລື່ອງ 1 ແມ່ນຟ່ມິ ສີ ສລ່ິ ະປະສນກາງສະແດງ, ເລື່ອງ 2 ແມ່ນຄະນະ ສລ່ິ ະປະ ສນກາງຢ້ັຽມຢາມຈີນ ເປຼນັ ຟ່ິມຂາວດາ, ຄະນະໄປ ຢັຽ້ ມຢາມຫາຍແຫ່ງໃນຟມ່ິ ທໄ່ີ ປຢາມກາແພງຍັຼກ (ກາແພງ ເມືອງຈນີ ) ນາງໄມສນິ່ ເປັຼນຜນ້ັ ັ້ອຍກວາ່ ໝ່ ຂນ້ັ ພກບໄ່ ຫວ ອາັ້ ຍ ບວົ ບາຍ ໝລາໃຕັ້ໄດ້ັເຈ່ຍນາງໄມສ່ນິ ຂນັ້ ກາແພງ. ຄ່າຄືນນນ້ັຼ ມີຄວາມປະທບັຼ ໃຈຍ່ິງທຂີ່ ນຼ້ັ ເທ່ງິ ໄປຢາມ ແລະ ສາຍຮບເງົາ ໃຫັ້ ໂຮງຮຽນ ສັ້າງຄຄງັຼ້ ທາອ່ິດ. ວນັຼ ທີ 22 /4/ 1964 ພາຍຫັງຼ ປໃີ ໝ່ລາວ, ຄວາມຈງິ່ ກບ່ ໄດ້ັເຮດັຼ ພທິ່ ີຕກັຼ ບາດຢາດນ້າັ ຫຍງັຼ ດອກ, ຫົດນັາ້ ກບໄ່ ດັ້ ເພາະ ອາກາດຍຼງັ ໜາວຫາຍ, ມນ້ັື ຼນ້ັ ອາ້ັ ຍມະຫາສຸນີ ເປນັຼ ນຼກັ ໂຄສະນາ ປາຖະກະຖາ (ຕ່ມາເພນິ່ ຢ່ພະແນກຮບເງາົ ) ເພິ່ນໄປຢຽ້ັ ມຢາມ ເລາ່ົ ປາຖະກະຖາ ເຫດການລັດຼ ຖະບານປະສົມ 3 ຝາ່ ຍ (ຝາ່ ຍ 59

ແນວລາວຮັຼກຊາດ, ຝາ່ ຍເປຼັນກາງ ແລະ ຝາ່ ຍລາຊະອານາຈຼກັ ) ຖືກພວກປະຕິ່ການຂວາຈັຼດ ເຮັດຼ ລດຼັ ຖະປະຫານໂຄ່ນລ້ົມັ ໃນວັນຼ ທີ 19 /4/ 1964. ຄາເວັ້ົາທປ່ີ ະທັຼບໃຈ ຈົນຮອດດຽວນີ້ັ, ເພ່ິນ ກ່າວປະນາມພວກປະຕກິ່ ານຂວາຈັດຼ ວາ່ : “ມນັຼ ເນາ່ົ ເໝຼັນ, ເປື່ອຍ ເຍ່ືອຍ ເໝນັຼ ບເ່ ຫີຍເອົາສະບ 5 ກ່ິໂລມາສວ່ ຍມາລ້ັາງກບອ່ ອກ” ສະຫາຍຊາພອນ ເກ່ິງພະຈນຼັ , ອາຈານຊວີ ະເຄມີ ກເຄີຍເວາ້ັົ ຄນື ຄາເວາ້ົັ ທ່ີວ່າ: ເອາົ ສະບ 5 ກິ່ໂລມາລ້າັ ງກບ່ໝົດຄວາມເນ່ົາເໝຼັນ. 60

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ດອກຄາຍປາ່ ນາຄາວສະໄໝບ່ທນຼັ ຖກື ສົງຄາມທາລາຍທາງອາກາດ 61

ຕນົັ້ ສົກຮຽນ 1964-1965 (ປທີ ີ 2) ສິ່ງປະທບັຼ ໃຈທສ່ີ ດຸ ຫາ ອນຼັ ປຽບບໄ່ ດ,້ັ ພວກເຮົາພວມຢໃ່ ນຊົ່ວໂມງຮຽນທສີ່ ະໂມສອນ ໃຫຍ່ ທມີ່ ຸງບ່ທັນຼ ແລ້ັວເບ້ອືັ ງໜງ່ (ເບັື້ອງຂວາອວາ່ ຍໜາ້ັ ໃສ່ ເວທ)ີ ບັງຼ ເອນີ ມີລດົ ທະຫານ ຕດິ່ ອາວດຸ ຄຼນັ ໜງ່ (ລດົ ອາແອມ) ພ້ອັ ມອາັ້ ຍທະຫານ 4-5 ຄນົ , ລົດບທ່ ຼັນມອດຈກຼັ , ມຄີ ນົ ໄວ ກາງ ທ່າທາງຜໃັ້ ຫຍ,່ ຄນົ ຂາວຍ່າງລົງຈາກລດົ ແສງຕາເວັນຼ ຍາມເຊົາ້ັ ລະດບານໃໝນ່ າຄາວຕ້ັອງໃສ່ໜັາ້ ເພິ່ນຂາວແດງ ຮນໆ, ເພ່ິນຍ່າງເບຼດັ ມາໃສ່ສະໂມສອນ, ນາຍຄຮອ້ັ ງຂັນ້ ວ່າ: ລງຸ ໄກສອນ! ພວກຂ້ັອຍນັຼກຮຽນລຸກພບພອັ້ ມກັຼນ, ເພນ່ິ ບອກ ວ່າ: ເຊນີ ນ່ງຼັ ໄດ້ັ. ນາຍຄເຊນີ ເພ່ນິ ນັຼງ່ ບອ່ ນ ນາຍຄນຼງ່ັ ສິ່ດສອນ (ນາຍຄຄອນສະຫວນຼັ ), ເພນິ່ ບນ່ ັ່ຼງ ແລະ ຕອບວາ່ ໄດັແ້ ລວັ້ . ຕງ່ຼັ ນາຍຄໄມ້ັແປນັ້ ຍາວເຮດັຼ 4 ຂາ ຈາ່ ງອອກ 2 ສນ້ົັ , ໂຕະນຼກັ ຮຽນ ແລະ ໂຕະຄແມນ່ ໄມກ້ັ ວຼັນລຽນລາ (ໄມປັ້ ່ອງ), ລຸງໄກສອນຖື ໝວກກາມະກອນເກົາ່ ໝງັຼ ນຸ່ງເສັື້ອນວມຝັາ້ ຍ ສໝີ ົນ່ ແຕອ່ ອກ ສຂີ າວເກ່າົ ແລ້ັວ, ຖເື ກີບບງັຼ ຕຸບທະຫານແຕ່ເກ່າົ ຈນົ ອອກສີຂາວ ຍ້ັອນຊຼກັ ຫາຍເທື່ອແລ້ວັ . ເພນ່ິ ໂອລ້ັ ົມແບບງ່າຍໆເຂາັ້ົ ໃຈໄດ,ັ້ ແຕ່ເປັນຼ ລະບບົ ລະບຽບ, ເພ່ິນມວີ າທະສ່ິນ ການອະທ່ິບາຍ ຊ້ັີ ແຈງບັນຼ ຫາຕາ່ ງໆ ໃຜໆກຕັ້ງຼ ໃຈຈດົ ຈ່ຟັຼງ, ເພນິ່ ເວັ້າົ ເຖ່ງິ ສະພາບ ການຂອງໂລກ, ຂອງລາວ ພາຍຫຼງັ ພວກ ປະຕິ່ການຂວາຈັດຼ ເຮັຼດ 62

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດລຼັດຖະປະຫານ ໂຄນ່ ລົ້ັມລຼັດຖະບານ ປະສມົ 3 ຝາ່ ຍ 19/4/1964, ເພິ່ນໄດຕັ້ ລີ າຄາເຖງິ່ ຄວາມອາດເປັຼນໄປໄດ້ັ ສດຼັ ຕ ຈະໃຊ້ກັ າລຼງັ ທາງອາກາດຍິ່ງທາລາຍເຂດປົດປ່ອຍ. ແຕເ່ ພນ່ິ ໄດ້ຢັ ືນຢັນຼ ການປະຕວິ່ ຼັດລາວຕັ້ອງໄຊຊະນະ ຢ່າງເດັດຼ ຂາດ. ເພ່ິນທຼັງເວົັ້າທັຼງຊ້ັມີ ໃື ສ່ຜນັ້ ຼນ້ັ ຜນ້ັ ,້ີັ ເປຼັນຕົນ້ັ ຜ້ັນງັ່ຼ ຢທ່ າງໜ້າັ , ໂດຍ ສະເພາະ ທັາ້ ວສົມສຼັກ ຄນົ ສາລະວນັຼ ທຮ່ີ ຽນ ຈບົ ປ.4 ມາຈາກ ຫວຽດນາມ (ມັກຼ ເອ້ີັນຊື່ຫນັ້່ິ ວາ່ : ທາັ້ ວແຂກ ເປຼັນຄົນເຕຼັ້ຍໜ້າັ ມົນ, ດາຂາເປຼັນໜາ້ັ ຮັຼກ). ຄວາມຈງິ່ ປະທານໄກສອນ ພົມວຫ່ິ ານ ມາຢາມໂຮງຮຽນ ສ້ັາງຄນາຄາວແບບກະທຼັນຫັນຼ , ດາັ້ ນໜງ່ ສະແດງເຖິ່ງຄວາມ ເອົາໃຈໃສຂ່ ອງເພິ່ນກຄຂື ອງສນກາງພຼັກ ແລະ ແນວລາວ ຮັຼກ ຊາດຕ່ວຽກງານສກສາ, ຕ່ພາລະກິ່ດການສາ້ັ ງຄ. ແຕ່ດັ້ານ ສອງ ເພ່ິນໄປສຼັງເກດ ຕີລາຄາສະພາບການ, ທຕີ່ ັຼງ້ ໂຮງຮຽນ ສັາ້ ງຄ ນາຄາວ (ແກ່ວ) ປ້ອັ ມລົງກົງທກີ່ າຍເປັຼນເປົັາ້ ໝາຍໂຈມຕີຂອງ ຍົນສັຼດຕ. ທາ່ ນປະທານຄາໄຕ ສພີ ຼນັ ດອນ ໃນຄາວນັ້ນຼ ໃນ ຖານະຄະນະປະຈາ, ທງຼັ ເປນັຼ ຜບ້ັ ນຼັ ຊາການສງສຸດ ກໄດ້ັປດ່ິ ລບຼັ ເຂົ້ັາມາສຼງັ ເກດຕລີ າຄາໂຮງຮຽນຕ້ຼັງຢບ່ ່ອນ ປັ້ອມລງົ ກງົ , ຕລີ າຄາ ແນນ່ ອນຍນົ ສັດຼ ຕຕອ້ັ ງຍ່ິງໂຮງຮຽນ ໂດຍບເ່ ລືອກເປົ້ັາໝາຍທະຫານ, ພນົ ລະເຮອື ນ. 63

ກາງເດອື ນ 5/1965 ນກັຼ ຮຽນຄນາຄາວຊຸດ 1 ໄດໄ້ັ ປ ຝກ ຫດັຼ ຢ່ໂຮງຮຽນນອັ້ ງນອ້ັ ຍບັາ້ ນບຼກັ ຫວົ ໜັ້າໂຮງຮຽນໄລຍະນັີ້ ແມ່ນ ທ່ານສນິ່ ໄຊ ແກັ້ວມະນວີ ງົ ເປັຼນຜອ້ັ ານວຍການ, ການຝກ ຫດັຼ ຈະດາເນີນໄປ 2 ອາທ່ດິ , ແຕ່ພດີມ້ືຕັ ມ່ າເປັຼນມັວື້ ນຼັ ອາທດ່ິ ຄຝກຫັດຼ ແລະ ນັອ້ ງນັ້ອຍນຼກັ ຮຽນພາກຼນັ ມວ່ ນຊ່ືນ, ເຄອື່ ນໄຫວ ນອກຫກຼັ ສດ, ຕອນບາ່ ຍຝງຍົນຂອງສຼັດຕໄດັ້ຍ່ງິ ທາລາຍຊາເໜືອ, ຕມ່ າໄດຍ້ັ ງິ່ ເມອື ງງາ, ນາແທ່ນ ແລັ້ວໄປຍິ່ງຊຽງຊ້ັື (ໃກັກ້ ຼັບພແຄ ນາ ໄກ)່ . ເວລານຼັນ້ ຄຝກຫຼດັ ແລະ ນ້ອັ ງນ້ັອຍພາກຼນັ ແຕກຕ່ນື ແລນ່ ລງົ ຫວັ້ ຍນັ້າ, ຈານວນໜ່ງແລ່ນຂນ້ັ ພ ຈົນຮອດຕອນບ່າຍ ຈງ່ ເຕົາັ້ ໂຮມກນັຼ ໄດ້ັ, ຈາກນັຼນ້ ໄດເ້ັ ຮັຼດໃຫ້ກັ ານຝກຫັຼດໄດ້ຢັ ຸດຕລ່ິ ົງ ກ່ອນການົດ. ມາຮອດຕົ້ນັ ເດອື ນ 6 ປີ 1965 ໄດຈ້ັ ດັຼ ການສອບເສງັຼ ຕາມປກົ ກະຕ.່ິ ຕ່ມາໄດັເ້ ຮຼັດພ່ິທປີ ະກາດອັຼດສກົ ຮຽນສາັ້ ງຄ ນາຄາວ ຊຸດ 1 ຢາ່ ງເປັຼນທາງການ. ພາຍຫຼັງສາເລັດຼ ການຮຽນ ແລວ້ັ , ນຼກັ ຮຽນຄສວ່ ນຫາຍໄປທອັ້ ງຖິ່ນ ເປັຼນຄສອນ, ເປນຼັ ພະນກັຼ ງານສກສາແຂວງ, ບາງທາ່ ນໄປເປຼັນຄະນະພຼັກແຂວງ, ຄະນະ 64

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດພກຼັ ເມືອງ, ຈານວນໜງ່ ໄປເປຼັນພະນັກຼ ງານຫອັ້ ງການສກສາສນ ກາງ ຢ່ພແຄ ນາໄກ່ ເຊນັຼ່ : ທ້ັາວວຽງຄາ, ນາງຄາພອນ, ທ່ານບນຸ ເຮອື ງ, ນາງມີ ແລະ ອືນ່ ໆ, ຈານວນໜ່ງຄດັຼ ເລືອກເພື່ອໄປຮຽນຕ່ ສ້ັາງຄ ມຼດັ ທະຍົມຊດຸ ທາອ່ິດ. ທຸກຄົນຕາ່ ງກພາກັນຼ ເບິ່ກີ ບານ ມ່ວນຊນ່ື ຕ້ອັ ນຮັບຼ ໜາ້ັ ທີໃ່ ໝ່ຂອງຕົນ, ກະຕລື ລື ນ້ັົ ຕ່ວຽກງານ. ໃນເວລາດຽວກັຼນນັ,້ີ ນັກຼ ຮຽນທ່ຈີ ົບມັດຼ ທະຍມົ ຈາກຊາເໜືອ ແລະ ແຂວງຕ່າງໆ ກໄດັ້ເດີນທາງມາຮອດປ້ັອມລງົ ກົງ ເພື່ອກຽມເຂ້ົັາ ໂຮງຮຽນສ້ັາງຄມດຼັ ທະຍົມ (ສ້າັ ງຄຊ້ຼັນກາງ) ຂອງສນກາງຊດຸ ທາອ່ິດ, ຈານວນໜ່ງເດີນທາງມາຮອດ ເພື່ອກະກຽມເຂົັ້າໂຮງຮຽນສັາ້ ງຄ ປະຖົມ (ສາ້ັ ງຄຊ້ັຼນຕນ້ັົ ຊຸດທີ 2 ຖ້ັານັຼບແຕ່ຫວົ ນາໝເີ່ ປັຼນຕົ້ັນມາ ແມ່ນຊດຸ ທີ 3). ຈາກນຼັ້ນ ບ່ດົນສນກາງໄດ້ັຊນີ້ັ າໃຫຍ້ັ ົກຍ້ັາຍໂຮງຮຽນສ້ັາງຄ ນາຄາວ ອອກຈາກປ້ັອມລົງກົງເຂົັ້າໄປຢ່ບ່ອນໃໝ່ທີມ່ ີປ່າ ຫື ມີຖາັ້ , ແຕຍ່ ້ັອນວ່າພາຍໃນຄະນະຄອາຈານຈານວນໜ່ງ ບທ່ ັຼນລຸ ລງ່ົ : ທ່ານບຸນຄາ້ັ ຈະເລີນສຸກ ຫົວໜ້ັາອານວຍການໄດ້ັອະທິ່ບາຍ ຊ້ັີ ແຈງຫາຍຫບົ ຫາຍຕ່າວ ທງຼັ ຕິ່ດຕຂ່ ນຼັ້ ເທ່ງິ ຢ່ນາໄກ່ ເພອ່ື ຮບຼັ ການ 65

ຊ້ັີນາ. ເວລານີ້ັ ສນກາງກໄດແັ້ ຕງ່ ຕັຼ້ງ ທາ່ ນບຸນເພງຼັ ພັຼນທະວົງ ມາ ເປນັຼ ຮອງອານວຍການ ຮຼັບຜດິ່ ຊອບວຽກງານການເມອື ງແນວຄ່ິດ ເພິນ່ ເປນັຼ ຄົນໂພນໂຮງ ແຂວງວຽງຈຼັນ (ສະໄໝນຼັ້ນ ເອັນີ້ ວາ່ ວຽງ ຈຼນັ ຕາເວຼັນຕົກ) ເພິ່ນຮຽນຈົບທດ່ິ ສະດີມາແຕ່ຫວຽດນາມ, ໃນ ຄາວນັຼ້ນ ສະພາບການກມີຄວາມເຄ່ຼັງຕງ, ທາ່ ນບຸນເພັງຼ ພນັຼ ທະ ວງົ ບັນຼ ຍາຍເອກະສານຕ່າງໆຢຮ່ ົ່ມກົກສມົ , ກກົ ສົມ້ັ ຜຢ່ ແ່ ຄມ ນາັ້ ສ່ມິ . ແຕຂ່ ະບວນການກະກຽມເປີດໂຮງຮຽນສ້າັ ງຄມດັຼ ທະຍົມ ຊດຸ ທີ 1 ແລະ ສ້ັາງຄປະຖມົ ຊຸດ 2 ຍຼັງສບື ຕ່ເຮດຼັ ເຮອື ນທາເປອ (ເອາົ ດ່ິນດາກມາຢຽບປົນກຼບັ ເຟອື ງເຮັຼດຝາ) ພາກັຼນຂຸດຂຸມເພາະ (ແມນ່ ຂມຸ ສວ່ ນບຸກຄົນ, ຢ່ ໄດັ້ 1 ຫື 2 ຄົນ) ຂຸດຂຸມຄອງອັ້ອມ ໂຮງຮຽນ (ແມນ່ ຂຸມຍາວໂຄັງ້ ໄປແຕ່ລະຈຸດ, ເລກ່ິ 1,5 ແມັຼດ ຫື 1,7 ແມຼັດ), ເອາົ ກກົ ອ້ັອຍນາງນມີ າແຊມກາຍ ປກໃສ່ດ່ິນແດງ ອອ້ັ ມຂຸມ ແລະ ເດນີ່ ດ່ນິ ແດງ (ອ້ອັ ຍນາງນີເປັຼນໄມັ້ເນັື້ອອອ່ ນ, ປກງາ່ ຍ, ນານຫ່ຽວແຫ້ັງ). 66

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດແຕຂ່ ະນະດຽວກຼັນນນ້ັຼ , ເພອື່ ປະຕ່ິບຼັດຕາມຄາສ່ັຼງຂອງ ສນ ກາງ, ທ່ານ ບຸນຄັາ້ ພອ້ັ ມກບຼັ ຄອາຈານແຕງ່ ໜ່ວຍງານໜງ່ ເຂາ້ັົ ປາ່ ຊອກບ່ອນອົບພະຍບົ ຫາຍບ່ອນ ຈ່ງໄປພບົ ຖັາ້ ຄວາຍ ຫ່າງ ຈາກປອ້ັ ມລງົ ກງົ 3 ກ່ິໂລແມດັຼ (ທາງຍາ່ ງ), ມປີ າ່ ໄມ້ັ ເນືັອ້ ແຂງ, ໄມ້ັແລ,້ັ ໄມຍ້ັ ມົ ຜາ, ແຄມຕນີ ຜາຫີນມີໄມເ້ັ ນືັອ້ ອອ່ ນດອກບານ, ດອກປດີ ແລະ ອນ່ື ໆ. ເວ້ັົາວ່າ “ຖັາ້ ” ແປວາ່ ພຫນີ ແຕ່ເປັນຼ ເງບີ ເປັນຼ ຮເງີບເວລານນຼັ້ ໂຕຄວາຍໄປນອນໄດັພ້ ປະມານ 10 ໂຕ, ແຕມ່ ີປ່ອງນ້ັອຍຫົມຄນົ ໜັອ້ ຍໜ່ງ; ນອກນັຼ້ນ ຍຼັງຊອກເຫັນຼ ຖ້າັ ເຈຍຢ່ໃກ້ອັ ກີ . ຈ່ງລາຍງານຂຼັນ້ ເທງິ່ ຂທດິ່ ຊນັ້ີ າ, ຂັນຼ້ ເທິ່ງເຫັຼນດີນາ ຈງ່ ຕດຼັ ສ່ິນໃຈຍັ້າຍຈາກລົງກົງໄປຢເ່ ບັອື້ ງຖ້າັ ຄວາຍ. ແຕ່ຄວາມຫຍັຸ້ງຍາກເວລານັີ້, ຕາມທ່ານ ບຸນຄ ້າັ ຈະເລີນ ສຸກ ເວາັົ້ ໜຶງ: ພະນກັຼ ງານຄອາຈານຈານວນໜງ່ ບເ່ ຫຼນັ ດີຍ້ັາຍ, ສ່ວນນກັຼ ຮຽນຄບມ່ ບີ ນຼັ ຫາຫຍງັຼ , ທະແນມແຕສ່ ່ຼັງແນວໃດ ເຂົາ ເຈົັ້າກປະຕິ່ບຼັດຕາມໂລດ, ໄດັປ້ ກສາຫາລື ອະທິ່ບາຍ ຊ້ີັແຈງກນັຼ ຫາຍຈົນກັ້າວສຄ່ ວາມເຄ່ຼັງຕງຖົກຖຽງກຼັນ. ທ່ານບນຸ ຄ້ັາ ຈະເລນີ ສຸກ ໄດ້ເັ ວັ້ົາອອກເຖງິ່ ຄວາມຮບັຼ ຜດ່ິ ຊອບ, ຖັາ້ ບຍ່ ້າັ ຍ ຖກື ຍນົ ຍິ່ງ 67

ມັໃື້ ດມັືໜ້ ງ່ , ຄົນຕາຍໃຜຮັບຼ ຜິ່ດຊອບ, ພວກເຮົາ ຈະຖືກລງົ ໂທດ ທາງທະຫານ,ເຮົາຜັ້ເປນຼັ ຫວົ ໜັ້າ ແລະ ພວກເຮົາ ຄະນະນາກ ຕັ້ອງຮບັຼ ເຫດຮາັ້ ຍຈະເກດີ ຂ້ນັ , ພອັ້ ມກນຼັ ນັຼ້ນ, ທາ່ ນ ບນຸ ຄ້ັາ ຈະເລີນສຸກ ໄດກ້ັ າເອາົ ຫກັຼ ແຫ່ງແກ່ນສານ ຈານວນ ໜງ່ ເຊັນຼ່ : ອ້ັາຍກມຸ ພາ, ອ້າັ ຍຄາກາຍ ວົງສະຫວຼັນ, ຄາກາຍ ວງົ ຈາພອນ (ໂຢກ), ຄາສນົ , ອິ່ນປົງ ໄຄຍ້ັ ະວົງ (ຮຽນຈບົ ແລ້ັວ ກຽມໄປ ທັອ້ ງຖິ່ນ) ເປນັຼ ຜັສ້ ະໜຼັນສະໜນ. ເວລານ້ັຼນ ຜ້ຂັ ຼດັ ຂັ້ອງ ຈງ່ ບ່ ປາກ (ບປ່ າກ ແປວາ່ ບ່ຂັຼດຂອ້ັ ງອກີ ). ອາ້ັ ຍຄບົວເພດຼັ ກເຫນຼັ ດີ ແລັ້ວ ເພິ່ນເປນຼັ ຄສອນດັາ້ ນວັຼນນະຄະດີ, ວຼັນນະກາ ຕອ້ັ ງ ຍອມຮັຼບວາ່ ສດິ່ ສອນດີ ເພ່ິນເປຼນັ ຄົນມີສະເໜ່, ເວລາໄປ ທຽ່ ວ ຕົວ ເມືອງຊາເໜອື ເພນ່ິ ນ່ງຸ ເສື້ັອຂາວ ແພໂປປຍລນິ່ ປົນນີລງົ , ນຸ່ງໂສງັ້ ສີ ກົມມະທາດ, ໃສ່ເກບີ ໜຼັງດາ ຜຼດັ ເຫັື້ອມ, ໃສແ່ ວ່ນຕາ ມືດ, ໜາັ້ ຜາກກວັ້າງ, ເນ້ັອື ໜງຼັ ດາແດງ, ບ່ສງບ່ເຕັ້ຍ, ບ່ອ້ວັ ນບ່ ຈ່ອຍ ຍາ່ ງຕາມທາງສາຍການຄ້ັາ ຮາ້ັ ນຂາຍຕ່າງໆ ເຮຼັດໃຫັ້ຜັ້ ສາວຈີນ (ຫ້)ັ ຕວົ ເມອື ງຫາຍສາວຈັບຼ ຕາມອງ. ສ່ິງພເ່ິ ສດ ພາຍຫງຼັ ໄປທ່ຽວ ຊາເໜອື ຫາຍເທື່ອ ເພ່ນິ ໄດັ້ຂຽນບົດ ກະວີທ່ີຍງັຼ ມຄີ ນຸ ຄ່ານຼັ້ນແມນ່ ບົດກະວເີ ມືອງຊາເໜືອ ຊງ່ ມເີ ນັອ້ື ໃນຫຍ້ັບາງ ບາງຕອນດງຼ່ັ ນີ້ັ: 68

ຮຽມຈັກພນັ ລະນາເລອື່ ງ ເມອງຊາໍ ເໜອສວຍສະອາດ ຕັ້ງຢ່ືແຄມຟາກນາັ້ໍ ຊາໍ ກວາັ້ ງຕະຫງ່ື ເນນີ ທາ່ື ນເອຍີ ເສນີ ເທນີ ເຮອນຊານຊັອ້ ນ ຊອນລອນຢື່ລຽບຝ່ັືງ ເຫນັ ແຕ່ືພຜາຕັ້ງ ລຽນລອັ້ ມກາື່ ຍກອງ ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດບັາ້ ນນາທອງນາຖັໍາ້ຢຕ່ື ດກນັ ເປນັ ກວ່ື ບັ້ານນາລວ ຢື່ຫວາື່ ງຊັ້ງ ປະສງເຂາັ້ ຮ່ືວມແຈ ເຮອແພທຽວຂນໄມັ້ ມາເມອງ ຂວີນໄຂວື່ ມຜີ ສັ້ າວສາໍື່ ນ້ອັ ຍ ເດີນຫນ້ັ ຊນື່ ບານ ສາວລາວສງງາມໆໂກັ້ ພາຍກະຢັງພາດຊວື່ ງ ຍາ່ື ງຖກຂາບາດກວາັ້ ງໆ ຄຊັາ້ ງຟາດງວງ... ຊາເໜືອປັຼດຈຸບຼັນ 69

ຫຍງຸັ້ ຍາກອັນຼ ທສີ ອງ ແມ່ນບຼນັ ຫາບ່ມອີ ປຸ ະກອນຈົກຊວາ້ັ ນ, ຄອ້ັ ນຂະເນີນ (ຄ້ອັ ນຕີໃຫຍ)່ , ເຫຼກັ ສະແຫ່ງເຈາະຫີນຜາ, ບມ່ ີ ເງນ່ິ , ບ່ມນີ ້າັ ມຼນັ ໄຕັ້ກາງຄືນເຈາະຖັາ້ , ສນກາງຈງ່ ຕກົ ລົງ ໃຫ້ໃັ ຊັ້ ງບົ ປະມານຂອງຫັ້ອງການ 98 ຢຮ່ າ່ ໂນ້ັຍ (ຫອັ້ ງການຜັ້ ຕາງໜ້ັາ ສນກາງແນວລາວຮຼກັ ຊາດ). ສະນຼັນ້ , ທາ່ ນບນຸ ຄ້າັ ຈະເລນີ ສຸກ ຈງ່ ໄປຮ່າໂນຍັ້ ເພ່ືອນາເອາົ ວຼັດຖຸອຸປະກອນມາລົງມື ເຈາະຈດ ຜາຫີນຖາ້ັ ຄວາຍໃຫັເ້ ປນັຼ ປ່ອງໂລ່ງໃສ່ກນຼັ ທງຼັ ສອງສ້ັົນ, ລມົ ລວ່ ງ ເຂ້ັົາໄດ.້ັ ການຕັງຼ້ ເຮອື ນ, ຕ້ງຼັ ຫອ້ັ ງຮຽນເບືອ້ັ ງຕ້ນັົ ກຕັ້ງຼ ຢ່ນອກຕີນ ຜາ, ແຕ່ຕ່ມາສະພາບການຍົນຍ່ງິ ທາລາຍນັຼບມຮື້ັ ້າັ ຍແຮງ, ຂ້ນຼັ ເທິ່ງເຫຼນັ ວ່າຢ່ລຽບຕາມຕນີ ຜາບ່ປອດໄພ, ຈງ່ ມຄີ າສຼ່ງັ ໃຫ້ຢັ ຼັບ ຍັ້າຍເຂາັ້ົ ໄປແປະແຄມຖາັ້ ແລະ ຕັ້ຼງຫອ້ັ ງຮຽນຢ່ໃນຖັາ້ ຫື ຕງ້ັຼ ຢ່ ບອ່ ນມຖ່ ້ັາ ສາມາດແລນ່ ເຂາັ້ົ ຖັ້າໄດ້ັໄວທສີ່ ຸດ. ພາຍຫຼງັ ຂຸ້ັນຂຽັ້ ວຫັ້າງຫາກະກຽມໄດ້ເັ ບັອ້ື ງຕົັ້ນ, ມຖີ າ້ັ ລ້ີໄັ ພ ສົງຄາມ, ມີເຮືອນຢ່ຢອງເທິງ່ ຫີນ, ຢ່ແຄມປາກຖັ້າມກີ ກົ ໄມັພ້ ຢ່ ໄດັ້, ໝາຍຄວາມວາ່ ສະໂມສອນ ແລະ ຫັ້ອງຮຽນຢ່ຖາັ້ ຄວາຍ (ຖ້າັ ໃຫຍ່ກວາ່ ໝ່) ເຮອື ນນອນຢາຍຢ່ໃກຖັ້ ັາ້ ເຈຍ ແລະ ຖ້າັ ນ້ັອຍ ອ່ືນ, ສວ່ ນລະບົບເຮອື ນຄົວລວມໝ່ຢ່ແກ່ວຫນີ ຮາັ້ ຍ (ຢ່ສົັ້ນຜາ ຫນີ ເບືອ້ັ ງຕາເວັຼນອອກ), ດັ້ານອື່ນກກຽມພ້ັອມໄດ້ັພປະມານແລ້ັວ, 70

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດເຖິ່ງວາ່ ສງົ ຄາມຍັງຼ ສືບຕ່ຍງ່ິ ທາລາຍຢາ່ ງໜຼກັ ໜວ່ ງແຕກ່ ໄດດັ້ າເນີນ ການຮຽນການສອນ ບາລງຸ ຍົກລະດຼບັ ໃຫນັ້ ຼັກຮຽນຄທີມ່ າຈາກຫາຍ ທັ້ອງຖິ່ນ, ຫາຍຊນົ ເຜ່ົາ ມາຈາກຫວຽດນາມໃຫັຈ້ ບົ ຫັ້ອງ 7 (ແປວາ່ ຈບົ ມດຼັ ທະຍົມຕັົ້ນ) ຈາກນຼັນ້ ຈ່ງເລີ່ມການແຍກເປຼັນ 2 ສາຍ: ສາຍທາມະຊາດ ແລະ ສາຍສັຼງຄົມ, ເວລານັກ້ີ ມີຄວາມສຼັບສົນ ເພາະວາ່ ນກຼັ ຮຽນຄຈານວນໜງ່ ເລອື ກສາຍຮຽນບາງຄົນຢາກໄປ ສາຍທາມະຊາດ, ບາງຄົນພດັຼ ຢາກໄປສາຍສັງຼ ຄມົ (ໝາຍວາ່ ບ່ ຢາກໄປຕາມທິ່ດແບ່ງສາຍ) ຈນົ ໄດເ້ັ ຮຼັດວຽກການເມືອງແນວຄ່ດິ ຫາຍສມົ ຄວນ. 3. ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄມູ ັດທະຍົມ (ສາ້ ງຄູຊນັ້ ກາງ) ທາໍ ອິດຂອງເຂດ ປົດປອຍ ເລີ່ມສກົ ຮຽນ 1965-1966, ພາຍຫັງຼ ກະກຽມຢ່າງຂັນຸ້ ຂຽັ້ວ ຜາ່ ນຜ່າຄວາມຫຍັງຸ້ ຍາກນາໆປະການ ໂຮງຮຽນສ້ັາງຄຊຼ້ັນກາງ ຊດຸ ທາອິດ່ ຂອງເຂດປດົ ປ່ອຍໄດໄ້ັ ຂຂ້ນັ ຢ່ທ່ຖີ ້າັ ຄວາຍ ບັ້ານນາຄາວ, ນາເຮ້ັຍ, ຕາແສງຊຽງແມນ, ເຂດພເິ່ ສດ (ເມືອງວຽງໄຊ) ແຂວງ ຫົວພຼັນ ໂດຍແມ່ນທາ່ ນບນຸ ຄ້າັ ຈະເລນີ ສຸກ ເປນຼັ ຫົວໜັ້າອານວຍ 71

ການ, ທາ່ ນບນຸ ເພັງຼ ພຼນັ ທະວງົ ເປນຼັ ຮອງ ອານວຍການຮັຼບຜ່ິດຊອບ ການເມືອງແນວຄ່ິດ, ມີຄອາຈານເກ່ົາ ແລະ ໃໝຈ່ ານວນໜງ່ , ຄເກາ່ົ ຈານວນໜ່ງມາຮຽນເພອ່ື ບາລງຸ ຍກົ ລະດັຼບວິຊ່ າທເີ່ ຄຍີ ສດ່ິ ສອນ ແລະ ຄສອນ ບາງວ່ິຊາໃໝ່ ຊ່ຽວຊານຫວຽດນາມຕ້ັອງໄດັ້ຕິ່ດຕາມຂນັ້ ຫອ້ັ ງກຼບັ ອາຈານ ເພ່ອື ຊວ່ ຍດັດຼ ແປງ. ການສິດ່ ສອນ ແລະ ຮາ່ ຮຽນຂອງສາ້ັ ງຄຊນ້ຼັ ກາງຊຸດທີ 1 ໄດດ້ັ າເນີນຢາ່ ງປຼັນປົກະຕິ່ ເບີກບານມ່ວນຊນ່ື , ການຮຽນ, ການ ກວດກາ, ການສອບເສງັຼ ໄດ້ປັ ະຕ່ບິ ຼດັ ຕາມຫຼກັ ການແບບໃໝ.່ ທງັຼ ຮຽນ ທຼງັ ເຮັຼດວຽກອອກແຮງງານ ເພີ່ມພນຜະລດ່ິ ຜນົ , ທງຼັ ຮຽນ ກາງຄນື (ໄຕັຕ້ ະກຽງຫ່ວ້ິັ ) ທງຼັ ໄປສອນປະຊາສກສາ ຢບ່ ັ້ານນາເຮ້ັຍ, ນາຄາວ ຊວີ ິດ່ ສງັຼ ຄມົ ລວມໝ່ ເບີກບານສດົ ໃສ, ມີໂທລະໂຄງ່ ສົ່ງ ສຽງເພງ ແດນແຫ່ງອດິ່ ສະລະ ແລະ ສຽງປະກາດຂາ່ ວ, ສຽງເພງ ຂບຼັ ລາໄປທ່ົວຖາ້ັ ຄວາຍ. - ຮອດສກົ ຮຽນ 1968-69 ຕອບສະໜອງຄວາມຮຽກຮອັ້ ງ ຕັ້ອງການດ່ວນ, ສນກາງໄດໄ້ັ ຂຊດຸ ຮຽນບາລຸງຄມຼັດທະຍມົ (ລະບບົ ບາລງຸ ) ສະຖານທີ່ຢຖ່ ້າັ ເຈຍເບັື້ອງເໜອື ຂອງຖ້າັ ຄວາຍລຽບ ຕາມຕີນ 72

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຜາ ແລະ ຕັຼ້ງເຮອື ນຢ່ຕາມຜາຫີນແຄມປາກຖ້ັາ, ໃນຊຸດບາລຸງສ້ັາງ ຄຊ້ນັຼ ກາງໄດເັ້ ຕົ້ັາໂຮມພະນັຼກງານ ແລະ ຄເກົ່າ ຈານວນໜ່ງມາ ຮຽນ ເພ່ືອບາລຸງຍົກລະດຼັບວິຊ່ າຄວາມຮ້ັ ແລະ ວ່ິຊາສະເພາະ, ບາງຄົນກເປັຼນຜັ້ອາວຸໂສແລັວ້ ເຊຼນ່ັ : ອາ້ັ ຍມະຫາຄາຟອງ, ເອອືັ້ ຍ ອາມອນ (ເມຍທ່ານເພັ້ົາ ບນຸ ນະຜົນ), ເອັອື້ ຍຄາພອນ ພິ່ມມະ ແສງ, ທາ່ ນສ່ິນໄຊ ແກ້ັວມະນວີ ົງ, ທາ່ ນບຸນເຮືອງ ດວງພະຈນັຼ , ອ້ັາຍວັຼນທອງ (ຄະນະພັຼກ ເມືອງຊຽງຄັ້) ແລະ ຈາກທອັ້ ງຖ່ິນອື່ນໆ, ຄສອນລ້ັວນແຕ່ແມ່ນ ຜັ້ເກງ່ັຼ , ມີປະສົບການ ພ້ັອມກນັຼ ນັ້ຼນ ແມ່ນ ຊຽ່ ວຊານຫວຽດນາມທຮ່ີ ພັ້ າສາລາວໄດັ້ດີເປັຼນຜ້ສັ ອນໂດຍກົງ. ທາ້ັ ຍສົກຮຽນ 1967-1968 ສ້ັາງຄຊັຼ້ນກາງຊຸດທາອດ່ິ ໄດ້ັ ສາເລັຼດການສອນ ແລະ ການຮຽນ, ນຼັກຮຽນຄຖືກແບ່ງ ໄປ ປະຕ່ິບດັຼ ໜັາ້ ທ່ີຢແ່ ຫງ່ ຕ່າງໆ, ສ່ວນຫາຍໄປສອນຢທ່ ັ້ອງຖິ່ນ ບາງ ສະຫາຍຖກື ຍົນຍິ່ງຕາມທາງເຊຼັ່ນ: ຄາປານ ບລມົ ຄົນ ເມືອງຮົມ ຊຽງຄັ້ (ປັດຼ ຈຸບຼັນແມນ່ ສບົ ເບາົ ) ແຂວງຫວົ ພນຼັ ເສຍສະຫະ, ຄາກອັ້ ນ ຄົນອັຼດຕະປືທີຍ່ ົນຍິ່ງຖືກເສຍອງົ ຄະໜຼກັ ໜວ່ ງ, ສ່ວນໜ່ງ ຖືກເປນຼັ ຫົວໜັ້າໂຮງຮຽນມັຼດທະຍົມເຊັ່ຼນ: ທາ່ ນສົມພຼັນ ແພງຄາມີ ຖກື ເປັຼນຫົວໜາັ້ ໂຮງຮຽນມຼັດທະຍມົ ນາເຮັ້ຍ (ນກຼັ ຮຽນມາຈາກນາເຮັ້ຍ, 73

ນາຄາວ, ບ້ັານປຸ່ງ, ຊຽງແມນ, ບັາ້ ນຄ້ັ, ນາຮວາ ບຼັນດາເມືອງກັ້າງ: ກັ້າງໂຄ້ັງ, ກ້ັາງທາດ, ກ້ັາງປ່າບົງ ແລະ ອື່ນໆມາຮຽນ), ທາ່ ນຍົມ ມາລາ ໄປເປັຼນຫວົ ໜ້ັາໂຮງຮຽນຊຽງລວງ (ຜ້ັມາຮຽນຈາກຊຽງ ລວງ, ນາລວງ, ນາວີດ, ນາພາ, ນາເມືອງ, ຊຽງຊັ້,ື ນາມອນ...) ເຂດພິ່ເສດ (ດຽວນີ້ແັ ມ່ນເມືອງວຽງໄຊ) ແຂວງຫົວພຼນັ . ບາງຄນົ ຮຼັກສາໄວັ້ເປຼັນຄສອນຢ່ໂຮງຮຽນສັ້າງຄຊັຼ້ນຕົ້ັນສນກາງ (ນາຄາວ), ຈານວນໜ່ງໄປຢຫ່ ອ້ັ ງການສກສາສນກາງ. ຊຸດບາລຸງຄຊຼັ້ນກາງ (ຊຸດເລງ່ຼັ ລັຼດ) ກໄດ້ຈັ ບົ ຊຸດຮຽນ ໄລຍະມໆ່ ຕ່ມາ, ອຼັນເຮຼັດໃຫັ້ຖຼັນ ແຖວຄອາຈານນຼບັ ມືຫັ້ າຍຂ້ັນ ແລະ ມີລະດັຼບດຂີ ້ັນ. ປີ 1969 ຢ່ບລິເ່ ວນຖ້ັາຄວາຍນັຼບມືແັ້ ອອຼັດ, ເພາະມທີ ງຼັ ໂຮງຮຽນສາັ້ ງຄຊຼັ້ນກາງລະບົບກ່ສາ້ັ ງ ແລະ ລະບບົ ບາລງຸ , ມີທງັຼ ຊ່ຽວຊານ, ມທີ ງຼັ ໂຮງຮຽນສາ້ັ ງຄຊ້ັຼນຕ້ັົນ ແລະ ມີສກສາສນກາງ ກ ໄດຍ້ັ າັ້ ຍຈາກພແຄ (ນາໄກ)່ ມາຢຖ່ າັ້ ຄວາຍ, ຄະນະຮຽບຮຽງມາ ຢ່ຖາ້ັ ແສງອາລຸນ, ເມ່ືອເປຼນັ ເຊຼັ່ນນ້ັຼນ ຈ່ງໄດຍັ້ ້ັາຍໂຮງຮຽນສາ້ັ ງຄ ປະຖົມສ່ວນໜ່ງໄປຕັຼ້ງຢ່ບ່ຜາ, ສະຖານທ່ີແມ່ນຂັ້າມພສງ ບາັ້ ນ ນາເຮັ້ຍຂນັ້ ໄປແລວັ້ ລງົ ພຕກົ ໃສທ່ ົ່ງນາລ້ັອງບ່ຜາ, ໂຮງຮຽນຕ້ຼັງຢ່ ແຄມຫັ້ວຍນ້ັອຍເບ້ືັອງຕີນພ, ຢ່ລະຫວ່າງກາງບ້າັ ນບ່ຜາເໜືອ ແລະ ບ່ຜາໃຕ້ັ, ຈຸດຕຼັ້ງໂຮງຮຽນແມ່ນສານັກຼ ງານທີໝ່ ນັຼ້ ຂອງ 74

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດແນວລາວຮຼັກຊາດ ສະໄໝຕ່ຕາ້ັ ນ (ຕາມການບອກເລາ່ົ ຂອງທາ່ ນ ເຈົ້ັາສກຸ ວົງສຼັກ ເວລາເພິ່ນໄປສົ່ງເອືັ້ອຍທອງຄນ, ພັນຼ ລະຍາຜທັ້ ີ 2 ຂອງເພ່ິນ ໄປຮຽນສາ້ັ ງຄຢບ່ າັ້ ນບ່ຜາ ບອກໃຫັຮ້ ັວ້ ່າ: ສະຖານທ່ີ ບອ່ ນນ້ີັເປັຼນບ່ອນຢຂ່ ອງສນກາງໄລຍະໜງ່ ລຸງໄກສອນແຕ່ງງານ ກຢສ່ ະຖານທີ່ແຫງ່ ນີັ້, ແລັວ້ ເພິ່ນຍຼງັ ເລົ່າວາ່ : ຢນ່ ີັ້ ແຕໄ່ ປເຄືອ່ ນ ໄຫວຢ່ບາ້ັ ນຕອງ, ບ້າັ ນເອນີ , ໄປເຄ່ືອນໄຫວຢຖ່ ັ້າດ່ານເປາ້ົັ ເລາະ ນາັ້ ແງມລົງໄປໃຕ້ັ. ຢສ່ າ້ັ ງຄບ່ຜາ ບ່ມຖີ ້ັາ, ມແີ ຕຢ່ ່ປ່າດງົ ຕບໜາ. ຫົວໜັ້າໂຮງຮຽນແມ່ນອ້ັາຍລິ່ນທອງ (ເຜາົ່ ມັ້ົງ) ຮອງແມນ່ ທາ່ ນ ບວົ ແກ້ັວ, ຄສອນມຄີ ດວງຕາ, ຄສະແຫວງ, ຄຄາສອນ, ຄກົງໄຊ ແລະ ອື່ນໆ, ນັຼກຮຽນຄກມີຫາຍພາກສ່ວນເປຼັນຕ້ັົນ: ພາກສ່ວນ ກອງ 18 (ເສຍອົງຄະ), ທັາ້ ວວໄິ່ ລ, ທອງສະຫວຼັນ, ແພງສີ, ແພງຄາມີ ແລະ ອນື່ ໆພ່ິເສດມີຄບາ ແລະ ຈວົ (ເນນສາສະໜາພຸດ) ໄປຮຽນເຊຼ່ັນ: ຄບາແພງຕາ (ຕາມຫັຼງເປຼັນອາຈານສອນຢ່ໂຮງຮຽນ ການເມອື ງ-ການປົກຄອງແຫ່ງຊາດ) ຈວົ ບຸນລິ່ດ (ປດຼັ ຈບຸ ນັຼ ຫວົ ໜັ້ າໂຮງແຮມນະຄອນສຼັກ) ຈວົ ບນຸ ສອນ, ຈົວອອ່ ນຄາ (ຕາມຫັຼງມາ ຢ່ກະຊວງສກສາທກິ່ ານ) ຈົວບນຸ ແສງ ແລະ ອ່ືນໆ... 75

ໂຮງຮຽນສ້ັາງຄຊັ້ຼນຕົັ້ນ ບັ້ານບ່ຜາ ວຽງໄຊ ແຂວງຫົວພັຼນ ເມ່ືອເວ້າົັ ເຖ່ິງຊວີ ່ິດເປັຼນຢ່ເວລາຢຖ່ າັ້ ຄວາຍ ກຫຍ້ັຸງຍາກຢ່ ແລວ້ັ ນຼັກຮຽນຕັ້ອງໄປຂົນເຂົ້ັາສານຢ່ທາງໃຫຍ່, ຂ້ັາມແກວ່ ຫີນ ຮ້ັາຍ, ອາຫານສ່ວນຫາຍແມ່ນກະປິ,່ ປາເຄມັຼ , ເຫງ່ິ ໆຈງ່ ໄດ້ັກ່ິນ ປາກະປ໋ອງ, ແຕ່ໄປຢ່ສ້ັາງຄປະຖົມທີບ່ າ້ັ ນບ່ຜາຍິ່ງຫຍັຸ້ງຍາກກວາ່ ເກົ່າ, ຕອັ້ ງມາຂນົ ເອາົ ເຂາ້ັົ ກນິ່ ຢ່ຖ້ັາຄວາຍ ໄປໂຮງຮຽນສັ້າງຄບ່ຜາ, ບາງຄ້ັຼງໄປຂົນເຂົັ້າຢ່ບ້າັ ນນາມອນ, ຊຽງລວງ, ຂ້ັາມພແຕັມ້ ແລັວ້ ກັຼບ ຄນື ມາບ່ຜາ, ບາງມືັ້ກິ່ນໝາກສີດາສກຸ ຕາງເຂັ້າົ , ບາງໄລຍະຂົນ 76

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດເຂາົັ້ ບທ່ ຼັນກພາກັຼນກິ່ນມັຼນຕ້ົັນ, ມັນຼ ດັ້າງທີ່ປກເອງ, ໄປຂຸດມນັຼ ປາ່ ມາກນິ່ . ຕອນຢ່ຖ້ັາຄວາຍ ຜຊ້ັ າຍຫາຍຄົນແບກເຂ້າົັ 50 ກໂ່ິ ລ, ແມ່ຍງິ່ ກມແີ ຕ່ ນາງບຸນເພັຼງ ມນໂພໄຊ ແລະ ນາງ ພວງົ (ເມຍ ອາ້ັ ຍຄ້າັ ) ບາງຄ້ຼັງຄາວກແບກເຂ້າົັ 50 ກິ່ໂລໄດໃ້ັ ນໄລຍະ ທາງສັ້ຼນ ແລະ ທາງສະດວກ. ເຖງ່ິ ວ່າເງ່ືອນໄຂດາລົງຊີວ່ິດໄປມາຫຍຸັ້ງຍາກປານນ້ຼັນ, ແຕ່ ຊີວ່ດິ ຄ ແລະ ນັຼກຮຽນກນບຼັ ມືັ້ສາມັຼກຄີກຼນັ ແໜັ້ນແຟ້ັນ ພອັ້ ມກຼນັ ປະຕ່ິບຼັດເນັ້ອື ໃນການສ່ິດສອນ, ຮາ່ ຮຽນ; ປະຕິ່ບັຼດ ບັຼນດາບາດ ກັ້າວຂັ້ນຫ້ອັ ງສອນ, ຕ່ິດຕາມຂາ່ ວຄາວ ສະຖານະການ ບັາ້ ນ ເມອື ງພວມຜັຼນແປຢ່າງດຸເດອື ດ. ຄສອນກຕ້ັຼງໜັ້າຄ້ັົນຄວາັ້ ແຕ່ງ ຕາລາບົດສອນ ແລະ ພະຍາຍາມສິ່ດສອນດທີ ສີ່ ຸດ. ນັຼກຮຽນຄທັຼງ ຂ້ັນຫັອ້ ງຟຼັງຄບຼນັ ຍາຍ, ທງັຼ ຮ່າຮຽນກາງຄືນ (ນັາ້ ມຼນັ ໄຕັ້ຕະກຽງກ ຂາດເຂີນ) ທຼັງເຮັດຼ ວຽກເພ່ມີ ຜະລິ່ດຜົນ. ຈົນຮອດຊຸມປີ 70 ຜທັ້ ຮ່ີ ຽນຈບົ ຢສ່ ້າັ ງຄບ່ຜາ ຈານວນໜ່ງ ຖກື ໄປສ່ດິ ສອນຢ່ໂຮງຮຽນນ້ັອງນ້ັອຍລາວ 67 ນານນ່ງິ , ແຂວງກວາງຊີ ປະເທດຈນີ , ຕ່ມາ ສະຖານະການສົງຄາມທາລາຍທາງອາກາດ ຫຸດຜອ່ ນລົງ, ຫວຽດນາມ ແລະ ອາເມລກ່ິ າ ເຊຼັນສັຼນຍາ ປາຣີ 77

27/1/1973 ເດອື ນຕ່ມາໄດມັ້ ກີ ານເຊັຼນສຼັນຍາວຽງຈຼນັ 21/2/1973 ລະຫວາ່ ງລາວ 2 ຝາ່ ຍ ທ່ວີ ຽງຈນຼັ , ດງ່ັຼ ນຼັ້ນໂຮງຮຽນສັ້າງຄ ບ່ຜາຈງ່ ຍັ້າຍກັຼບຄືນມາຢແ່ ຄມທາງບ້ັານປງຸ່ (ໃກັກ້ ບັຼ ນາຄາວ) ເຮືອນ, ຫັອ້ ງຮຽນ, ຫ້ອັ ງການຢຖ່ ້ັາຄວາຍກທະຍອຍອອກມາຢ່ ນອກຖັ້າ, ປະຊາຊນົ ຈານວນໜ່ງ ໄດກັ້ ັຼບຄືນບັ້ານເກົ່າຂອງຕນົ . + ບາງກລະນີນອ້ັ ຍໆ ແຕ່ສຸດທ່ີປະທັບຼ ໃຈບອ່ າດຫົງລມື ໄດັ້ ໄລຍະຮາ່ ຮຽນ, ສດິ່ ສອນຢໂ່ ຮງຮຽນສັ້າງຄນາຄາວ, ຖ້າັ ຄວາຍ, ບ່ຜາ. ຍ້ອນຄວາມເຊືອໝັນ້ ຈຶງຖືກແຕງໃຫ້ໄປຍາມລາດຕະເວນ ກາງຄນື ກບັ ແມຍິງ: ຢືໃ່ ນໜວື່ ຍປອັ້ ງກນັ , ຜ້ັໄດ້ັຮບັ ການເຊ່ືອໝັນ້ ໃຫໄ້ັ ປຍາມກາງຄນກັບຜ້ັຍງສະໄໝ ຢຖ່ື ້ໍັາຄວາຍມີ 3 ຄນ: ວອນ ມາ, ຄໍາສນ ແລະ ພັນດວງຈດ. ປາ່ື ແຄມຜາຫນີ , ລະດໃດ ກໍ ຝນຕກ, ທັງມດທງັ ມ່ືນ, ໄຟສາຍບມ່ໍື ,ີ ຕະກຽງຕມ້ັ (ຕະກຽງ ທມີ່ື ີ ອັນຫີ້ວັ ) ບໍື່ມ,ີ ຊໍັ້າພດັ ຫາັ້ ມໄຕັ້ໄຟກາງຄນ, ໃຊແ້ັ ມງຫງື່ ຫ້ອັ ຍ, ບາງເທອ່ື ຄະລ່ໄໍື ມ້ໂັ ດກມີແສງ ຫ ໂຕແມງສາບໃຫຍ່ທື ່ືີມີແສງ ເຍອງທາງ, ຈືອ່ ງຕນີ ເສັ້ອກັນຍາ່ື ງລາດຕາເວັນກາງຄນ ເວລາໜ່ືງ ຊວ່ື ໂມງຈື່ງປືຽ່ ນໃຫັ້ຈຸອ່ືນ. 78

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດສຽງປຂີ່ ຸຍໂສກເສ້າົ : ເວລານັ້ນຍັງຢປ່ື ້ັອມລງກງ, ນອ້ັ ງຊາຍ ຄງີ ຂອງທາື່ ນບນຸ ຄາັໍ້ ຊ່ືບຸນເລດີ ຈະເລີນສຸກ ເປັນທະຫານແລ້ັວ ມາຢາມອາັ້ ຍຄາໍ້ັ , ພາຍຫງັ ກບັ ຄນໄປ ແນວໜັາ້ ກເໍ ສຍສະລະຊີວດ ມັ້ນ້ັນ. ທືຽ່ ງເວນັ ພວກຂອ້ັ ຍພວມຂ້ນັ ຫ້ອັ ງລວມຄ້ນັ ຄວາ້ັ ຢ່ື ສະໂມສອນແບບບຸກຄນ ກໍໄດ້ັຍນສຽງປຂ່ືີ ຸືຍ່ ແບບຫງວ່ື ມເຫງາ ໂສກເສ້າັ , ພາກັນຫຽວເຫັນອ້ັາຍຄ້ໍັານ່ືັງຢ່ໂື ງື່ນຫີນແຄມເຮອນ ເປ່ືາປ່ີື ຂຍືຸ່ ຕາມຫງັ ພວກນັອ້ ງທເີື່ ປນັ ລກສດຈ່ືງຮ້ັ ແລະ ມີຄວາມ ທຸກເສັ້ານາໍ ເພນ່ື ທສ່ີື ຸດ.ເພາະນ້ັອງຊາຍເສຍຊີວດຢ່ືສະໜາມຮບ. ອນັ ທວ່ືີ ່າື “ຖາ້ໍ ຂອງຊາດ”: ພາຍຫັງໄປຕ້ັງໂຮງຮຽນຢື່ ຖັ້ໍາ ຄວາຍໄດ້ຈັ ໍານວນໜື່ງ, ພັ້ອມກັນນັ້ນກໄໍ ດັຊ້ ອກເຫັນ ຖາັ້ໍ ເຈຍ ຢ່ື ເບອັ້ ງເທງ, ເບ້ັອງຕນ້ັ ຄນນັ້ອຍຈື່ອຍສາມາດລອດເຂ້ັາໄປໄດັ້ ຜ້ັ ດຽວ. ຕໍືມ່ າຈ່ືງພາກັນເຈາະຂດຸ ປາກຖ້າໍັ , ເຮັດໃຫກ້ັ ວາັ້ ງ ສາມາດ ບັນຈຸຄນນບັ ຕັ້ງແຕື່ 20-30 ຄນ ແລະ ສາມາດເຂ້ັາໄປເລກຕມື່ ອກີ . ຕ່ມືໍ ານັກຮຽນຄພວກຂາັ້ ພະເຈັ້າຊອກເຫນັ ຖ້ໍັານອັ້ ຍໆແຫງື່ ໜື່ງຢືເ່ ທງທາງໄປເຮອນຄວ, ເລີຍຕກລງໄປເຈາະ ເປັນຖາ້ັໍ ຂອງ ອາ້ັ ຍບນຸ ເພັງ ພນັ ທະວງ ຮອງອໍານວຍການໂຮງຮຽນ ຮບັ ຜດ ຊອບວຽກງານການເມອງ ພວກເຮາເຄີຍເອີັນ້ ວື່າ: ຖາໍ້ັ ອາ້ັ ຍບນຸ ເພັງ, ໃຜໆກາຍໄປມາ, ໄປເອາເຂາ້ັ ຢ່ເື ຮອນຄວ ເບ້ັອງແກ່ືວຫີນ 79

ຮັາ້ ຍກໍເວາ້ັ ວາ່ື ຖາັ້ໍ ອາັ້ ຍບນຸ ເພັງ, ໄດ້ັແຫງນຄຂໍ ນັ້ ຈງື່ ແນມເຫນັ . ແຕອື່ າ້ັ ຍບນຸ ເພັງບອກວ່ືາ: ບ່ແໍື ມື່ນຖໍາ້ັ ບຸນເພັງ, ນແ້ີັ ມນ່ື “ຖໍ້ັາ ຂອງຊາດ”. ຍາດກນິ ເຂົ້າແຫມ້ ຕິດກົ້ນໝ:້ໍ ແຕ່ືລະມຕັ້ ອນທຽື່ ງນັກຮຽນຄ ພກັ ຜອື່ ນກຽມໄປອອກແຮງງານ, ໄປເອາຟນຕອ້ັ ງພາກນັ ແລນ່ື ຍາດກນເຂັາ້ ແຫມ້ັ ຕດກ້ນັ ໝ,້ໍັ ພນ້ັ ເດນືັ່ ແລະ ໄວກວາື່ ໝ່ືແມນື່ ທື່ານ ທອງລນຸ ສສີ ລຸ ດ, ທືາ່ ນ ຄໍາແພງ ຄາໍ ມີ (ສອນທອງ), ສມ ຈດ, ພມພດັ ແລະ ອນື່ ໆ, ຍາດເຂ້ັາແຫມັ້ ໄດທ້ັ ັງກນ (ຄກນ ເຂາ້ັ ໂຄບປະຈບຸ ັນ) ທັງພາກັນແລ່ືນເຂາ້ັ ປາ່ື ຫາຟນມາໃຫ້ັ ເຮອນຄວ. ບາງຄັ້ງໄປຊາ້ັ ທ່ືານ ຈນັ ຄາໍ ແລະ ອາັ້ ຍລັ້ຽງເຂາເຈ້າັ ຄວດັ ອອກຖມ້ັ ໃສື່ກະຟຍ ເພ່ືອໄປໃຫ້ໂັ ຕໝ, ແຕ່ືນັກຮຽນຄ ພາກັນຈກເອາກນ ກໍອອນ່ື ດຄີ ກັນ, ທງັ ແຊບທັງມນັ . ສະຍດົ ສະຫຍອງຍົນຖິ້ມລະເບ່ີດໃສປອ້ ມລົງກງົ ແລ້ວ: ໂຮງຮຽນສັ້າງຄນາຄາວໄດັ້ຍ້ັາຍໄປຢ່ືຖັ້ໍາຄວາຍແລວ້ັ , ແຕ່ືຕ້ັອງ ໄປຕັດໄມກ້ັ ວັນ (ໄມັ້ປື່ອງທ່ືີງາມ, ບາງກ່ວື າໄມ້ພັ າງ). ມ້ັນ້ັນ, ນັກຮຽນຄພວກຂ້ັອຍພາກັນໄປຕັດໄມ້ັກວັນຢັ້ຫັ້ວຍຢດັ , ພເໍ ວລາ ນນ້ັ ແບກໄມັ້ມາຮອດປ້ອັ ມລງກງ, ຍນນັບເປັນ 10 ລໍາມາແຕື່ ລະທດ ຖ້ັມລະເບີດ, ນັບທັງບມ 500 ກໂລລງໃສືໂ່ ຮງຮຽນເກາື່ (ປອ້ັ ມລງກງ). 80

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດນກັ ຮຽນຄພວກຂັອ້ ຍພາກັນແລື່ນລງໄປແຄມນໍັາ້ ສມ ຕນີ ປອັ້ ມລງກງ, ພາກັນລັ້ີຢື່ກກໄມແ້ັ ຄມຫັ້ວຍນ້ໍັາສມ. ທຸກຄນປອດ ໄພ ແຕືສ່ ະຍດສະຫຍອງ. ຜາຫນີ່ ເຈອື ນ: ມັ້ນນັ້ ທ່ືານບຸນຄໍັ້າ ຈະເລີນສຸກ ພານັກຮຽນ ຄ ແລະ ພະນກັ ງານໄປທດັ ສະນະສກສາ ຢື່ໂຮງງານຕີເຫັກ, ໂຮງງານຖັກແສ່ືວ, ໂຮງງານຫອມຖວັ້ ຍ, ໝ,ໍ້ັ ຕື່າງໆ ຢເ່ື ມອງພນ ໃກັ້ກັບນາແມວ (ຊາຍແດນລາວ-ຫວຽດ) ແຕກ່ື ່ອື ນຍນຍງ ທໍາ ລາຍ ໄດ້ັຍນສຽງບມແຕກກື່ອນຈືງ່ ໄດັຍ້ ນສຽງຍນ, ຍັອ້ ນເຂາ ໃຊັ້ຣາດາຢື່ຜາຖ່ືີ (ຊາໍ ເໜອ) ບັນຊາ, ແຕພື່ າຍຫງັ ຣາດາຢ່ືຜາ ຖີື່ ຖກທາໍ ລາຍແລ້ວັ , ສດັ ຕໃຊ້ັຍນຍງທາໍ ລາຍວຽງໄຊ ບໍ່ືໄວ ປານໃດ ການໄປທັດສະນະມື່ວນຊນື່ ເບີກບານ, ຈນສະລຸມັ້ ມດ ກບັ ຄນໂຮງຮຽນ ຖໍັ້າຄວາຍເຫັນສະໂມສອນໄຕ້ັມງັ ຊງ ແຕ່ືຊ້ັໍາ ພັດມດງຽບ. ເມອື່ ຮອດຖ້ັາໍ ຈງື່ ຕກໃຈ, ທກຸ ຄນຫງືວ່ ມເຫງາ “ທັ້າວສຸກ ຄນຜງ້ັ ສາລີ” ຕາຍຍັ້ອນຜາຫນີ ເຈອ່ື ນລງທັບເຮອນ. ເວາ້ັ ລວມຢຖ່ື ໍ້າັ ຄວາຍ ນາຄາວຍນຍງຫາຍເທື່ອ, ແຕບື່ ືໍມ່ ີໃຜຕາຍ ຍອ້ັ ນລກແຕກລກບມ, ຫາກຕາຍຍັ້ອນອຸປະຕເຫດຕາ່ື ງໆ. ກືອ່ ນໆນນັ້ ທ້ັາວທອງພນັ ຄນຊຽງຂວາງຂາ້ັ ຕນເອງ (ອມປນຍງ ຕນເອງ). ມເີ ທອື່ ໜງ່ື ພະນກັ ງານ (ເຜ່າື ມ້ງັ ) ໄປຍງສັດປ່ືາຢ່ື ເບັອ້ ງໂຮງຮຽນກມມະດາໍ (ໜອງຜີ) ໄປຂ້ນັ ກກໄມ້ັເພ່ືອຈອບຍງ 81

ກະຮອກແຕືເ່ ຊ້າັ ໆ, ອັາ້ ຍນັ້ອງທະຫານກມມະດໍາເຫັນຄດວ່ືາ ແມື່ນໂຕລງີ ຫ ສດັ ປ່າື ກໍຍງຕາຍ ແລະ ກໍລະນີ ທາ່ື ນ ບຸນຍາດ ເປັນ ພະນກັ ງານ (ຄນມ້ັງ) ໄປເຮດັ ວຽກນໍາໝື່ ຕາມທໍາມະດາ, ພດໍ ີ ໝືຜ່ ັ້ໄປກື່ອນພາຍປນ ອວາື່ ຍປາກກະບອກປນມາທາງຫັງ, ປນລັ່ນື ໄກຖກບນຸ ຍາດຕາຍຄາທືີ່ ຕອນຍ່ືາງກັບຄນສາໍ ນັກງານ. ກົກໄມໃ້ ຫຍລ້ມົ ຈາກເຮືອນໜວຍ 3 ທັບເຮອື ນ ໜວຍ 2 ສະຫຍອງຂວນັ : ເວລາຮຽນຢໂື່ ຮງຮຽນສ້ັາງຄມັດທະຍມຊຸດທີ 1, ໜ່ວື ຍ 1 ຢືລ່ ມຸ່ື ສດຸ ແມ່ນື ທາື່ ນທອງລຸນ ສີສລຸ ດ ເປັນຫວໜັ້າ ໜື່ວຍ; ໜວື່ ຍ 2 ຕັ້ງຢກື່ າງຢອງຫນີ ຜາໂດຍແມ່ືນຄາໍ ແພງ ຄໍາມີ (ສອນທອງ ສີມະໂນວງ)ເປນັ ຫວໜ້ັາ; ໜວ່ື ຍ 3 ຕງັ້ ຢື່ ເທງສຸດ ໃກກ້ັ ັບປາກຖໍັາ້ ໂດຍແມື່ນວອນມາເປັນຫວໜ້າັ ໜື່ວຍ. ຕດກັບ ເຮອນໜວ່ື ຍ 3 ມີກກໄມໃັ້ ຫຍື່ເປນັ ໂກນ ແຕບ່ື ່ືໍມີໃຜ ສນໃຈ. ເຊັ້າ ມນັ້ ັນ້ , ໄປເອາເຂ້ັາຢເ່ື ຮອນຄວມາກນເຂາ້ັ ເຊັ້າ, ບາງຄນບືໍທ່ ັນ ລຸກນອນ, ມັ້ງຸ ບາງຄນຍັງບໍື່ທັນກ,ັ້ ມັ້ນ້ນັ ກກໄມັໃ້ ຫຍື່ໃກເັ້ ຮອນ ໜື່ວຍ 3 ລນັ່ື ກກໆ, ຄນໜວ່ື ຍ 3 ຮັ້ອງເຕອນໄພ, ພວກຂອ້ັ ຍ ພາກັນໂດດອອກຈາກເຮອນຄນລະເບ້ັອງ, ໂຊກດີ ບ່ືໍມໃີ ຜເຈບັ ໃຜຕາຍ, ແຕ່ເື ຮອນ ແລະ ເຄອ່ື ງນອນ, ໝໍັ້ແຫກ ແຕກກະໂປະ ຖກມືຸ່ນສະລບັ . 82

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດໜ້າຂາວຢ້ານຍນົ ແນມເຫັນຕ້ອງເອົາຂ້່ຕີ ມົ ທາໜ້າ: ຜ້ທັ ືີ່ ຖກໝ່ືຈັດລາໍ ດັບ ຢັ້ານຍນກວ່ື າໝມື່ ີ: ທາື່ ນອຕຸ ະມະ ຈຸລະມະນີ ທີ 1, ພມີ ອນສສີ ະຕີມສກັ (ຄນຊຽງຂວາງ ເປນັ ທີ 2), ພັນດວງ ຈດເປັນທີ 3 (ແຕື່ຜ້ັກ່ືຽວພັດຢືໃ່ ນອາສາສະໝັກ ໜືວ່ ຍປ້ອັ ງກນັ , ໜື່ວຍອອກແຮງງານ, ໜວ່ື ຍເສບສລະປະດນຕີ, ໜ່ືວຍຂຽນຂ່ືາວ ແລະ ເລາື່ ຂ່ືາວຕອນເຊາັ້ ວັນຈນັ ກືອ່ ນເຂາ້ັ ຮຽນ. ມນັ້ ນ້ັ , ເຊາັ້ ວັນ ທດພວກຂອັ້ ຍ 3-4 ຄນ ໃນນີ້ມັ ີ ຄໍາມີ ສີປະເສດີ (ຄໍາມີ ນາວຈງ ຕວ). ທຸກໆວັນທດຕັອ້ ງຍາ່ື ງໄປຜາ່ື ນ ທືງ່ ຊຽງລວງ, ຜ່າື ນຕັດອອກ ໃສ່ນື າລວງໄປສື່ຖາໍັ້ ເສອ (ບືອ່ ນກອງສສ່ື ານຢ່ື), ໄປຫາພແຄ ບອື່ ນອ້າັ ຍມະຫາລຽນ, ອາ້ັ ຍອານຸວງ, ອັາ້ ຍຈັນທີ ເດອນ ສະຫວນັ ເພື່ອຈດເອາຂື່າວ. ເຊ້າັ ວັນທດມນັ້ ນັ້ ພໍດຮີ ອດທ່ງື ນາ ລວງ, ຍນ ອາເດ 6 ມີ 2-3 ລໍາເວ່ີນື ມາ ພາກນັ ໝບລງຄນັ ນາ ແຕ່ຄື ໍາມີ ໜາັ້ ຂາວໆແຫງນເບ່ືງຍນ, ໃຜໆກໍຮັ້ອງໃສ່ື ໜ້ັາຂາວ, ໜາ້ັ ຂາວ ຍນຈະເຫນັ ກບໍ ່ຟໍື ງັ , ຈງ່ື ຈກຂີັ້ຕມກາງນາໂພະໃສື່ໜ້າັ ຄາໍ ມີ ເພາະວ່າື ໃນສະໄໝນນັ້ ຍນ ອາເດ 6 ຫ ເຕ 28 ມນັ ສາມາດບນຕາໍ່ື ຕາມ ຮອ່ື ມພ, ສາມາດແນມເຫນັ ຄນ ຫ ແວ່ືນ ສະທ້ັອນແສງ ຫ ແສງໄຟຕືາ່ ງໆ, ມ້ັນັ້ນ ພວກຂອັ້ ຍບ່ໍືມແີ ພຈ້ອັ ງ ລາຍ ເພອື່ ແຊມກາຍ. (ສະໄໝສງຄາມມີຈຸດພເສດ ຄາື່ ນຍມ 83

ຊມໃຊປ້ັ ະຈໍາຕວ ເຊ່ນັື : ແພຈັອ້ ງລາຍ, ໄຟສາຍໄຮໂອບັກ, ວທະຍຸນັອ້ ຍນາໂຊນານ...). ສະແດງລະຄອນຕກົ ຕະລຶງ: ຢ່ໂື ຮງຮຽນສາ້ັ ງຄຖັ້ໍາຄວາຍ ມີ ຂະບວນສລະປະວັນນະຄະດຄີ ກຄ້ັນສມຄວນ, ມນີ ັກສລະປະ ກອງທບັ ຫວຽດນາມມາສະແດງ ເປນັ ຕນັ້ ເພງ “ຢງນ່ືຸຍອຽວ ເທອງ ແອັງໂບ້ໂັ ດຍລາວ”, ເພງ “ຊວນຈຽື່ ນຄ” ແລະ ອນ່ື ໆ. ສລະ ປະຈນີ ກມໍ າຢາມ ເພງຮັ້ອງສະໄໝປະຕວັດວັດທະນະທາໍ ພວກ ເຮາກໍສາມາດຈໄ່ື ດ້ັ ເຊັ່ືນ: ເພງ ບວລະພາແດງ, ເພງມາວເຈີຕງຸ , ເພງຕີເບດ ແລະ ອື່ນໆ. ຄະນະສລະປະຂອງສະຫະພາບໂຊວຽດ ກໍມາສະແດງກາຍະສນ, ເພງກາຈຊາ, ເພງມດສະກຍາມແລງ ແລະ ອ່ືນໆ. ພາຍໃນໂຮງຮຽນ ຄອາຈານ ແລະ ນກັ ຮຽນຄກໍ ພາກັນເຄອ່ື ນໄຫວເຝກແອບບດເພງ, ບດຟອ້ັ ນຫາຍສມຄວນ, ບດເພງລາວດວງເດອນໄດຮັ້ ັບການແຕງື່ ເປນັ ເນັອ້ ໃນໃໝ່ື ໂດຍລຸງ ອຕຸ ະມະ ຈລຸ ະມະນີ ແລະ ທືາ່ ນ ສນໄຊ ແກວັ້ ມະນີວງ ແຕື່ງເນັ້ອ ໃນຫຍ:້ັໍ ... ໂອເມອງລາວ! ສວຍງານແທນ້ັ າ ພຜາປາື່ ໄມັ້ ມແີ ມນື່ ັໍາ້ ລາໍ ເຊ 84

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຊບັ ໃນດນສນໃນນໍັາ້ ບ່ໍືຄາໍ ແລະ ບ່ກໍື ວ່ື ໄປທື່ວດນແດນລາວເອີຍ! ຖັ້າບ່ໍືໄດເັ້ ອກະລາດ ຕວອ້ັາຍຈະປອງໝາຍ... ນອກນັ້ນ, ມບີ ດລະຄອນຫາຍເລອື່ ງ, ແຕ່ືພເສດແມືນ່ ບດ ລະຄອນ “ຮກັ ແຕກສະລາຍ” ແຕື່ງໂດຍ: ເອັອ້ ຍຄໍາພອນ ສຸກຂະ ເສມີ (ຄໍາພອນ ພມມະແສງ) ເນອ້ັ ໃນຫຍໍັ,້ ທງັ ສອງ ເປນັ ແຟນ ກັນ, ແຕທ່ື ືາ່ ນທືອ່ ນແກ້ັວ ພມະຫາໄຊ ປຽ່ື ນໃຈ, ເອອ້ັ ຍຄາໍ ພອນ ເປນັ ແຟນຍັງຮັກສາຫກັ ໝັ້ນ. ພາຍຫັງຜດຖຽງກນັ ແຟນສາວຈກ ປນສັນ້ ຍງທື່ອນແກ້ວັ ຜ້ັເປນັ ແຟນ, ມີສຽງປນດງັ ແຮງ ທືອ່ ນ ແກວັ້ ລມັ້ ຫງາຍລງ ມມບຸ ຫວໃຈເລອດສີແດງຟງ້ັ , ໃຜກໍຕກໃຈ, ອັ້າຍບນຸ ຄໍັ້າທ່ໄີື ປນ່ງັື ເບ່ືງກໍປບໜີຢ່ືາງອກກະທກ. ທແີື່ ທຈ້ັ ງ, ປນ ມີແຕຍ່ື ງກະສອບ (ເອາຫວລກປນອອກແລ້ວັ ), ເລອດໄຫອອກ ມາຈາກເອກທືອ່ ນແກວ້ັ ແມ່ືນຖງຢາແດງ ມບຸ ໃສື່ເອກ ໃຫ້ັແຕກ ເປັນສີແດງຄເລອດ. ລະຄອນປົດປອຍເອາົ ນາງຄູ (ຕໃີ ຫັໄ້ ຫ້ັແທ)້ັ : ນາງແສງຄໍາ ເດອນສະຫວັນ ສະແດງເປັນຄສອນຢ່ືຊນນະບດ, ບຸນເຍີງ (ເຊ ກອງ) ສະແດງເປນັ ທະຫານປຸັ້ນ ມາທບຸ ຕນີ າງຄ ແສງຄໍາ ແລະ ນ້ອັ ງນ້ັອຍນກັ ຮຽນຊນນະບດ. ສັດຕ (ບຸນເຍີງ) ຕນີ າງແສງຄໍາ ແບບລະຄອນ, ແຕືນ່ າງຄແສງຄາໍ ບໍື່ໄຫັບ້ ໍື່ອອກນ້າໍັ ຕາ, ຈາໍ ເປັນ 85

ບຸນເຍີງຈງ່ື ຕໃີ ຫເ້ັ ຈັບແທ້ັໆ ຈ່ືງມສີ ຽງໄຫກ້ັ າກໆຂນ້ັ ແລະ ນາ້ໍັ ຕາ ໄຫອາບໜັາ້ ຈາກນັ້ນທາ່ື ນຄາໍ ກອນ ແລະ ທ່າື ນທອງລຸນ ສສີ ຸລດ ພອັ້ ມທັງທະຫານ ກອງທບັ ປດປ່ອື ຍປະຊາຊນ ຕະລຸມບອນ ເຂາ້ັ ຕີ ສັດຕ, ຈບັ ບຸນເຍງີ ກອບກັ້ເອານາງຄ ແລະ ນັກຮຽນ. ແຕ່ືນັ້ນມາ, ຈດຕະສາດຂອງພວກຂ້ັອຍມແີ ນວຄດ ຄຽດຊງັ ບນຸ ເຍງີ ທເື່ີ ປນັ ທະຫານຫື່ນຸ ໂຫດຫ້ຽັ ມ. ລະຄອນສຽ້ັ ງສຸດລງ ກຮໍ ອ້ັ ງເພງ: “ມນເຊ້ັອຂອງຊາດລາວ” ແຕ່ງື ໂດຍອັາ້ ຍຄບວເພດັ . * ໂຮງຮຽນຢແ່ ຂວງຕ່າງໆເຂດປົດປ່ອຍ ພາຍຫຼັງໄດ້ມັ ີຄຈບົ ຊັຼນຕັົ້ນ, ຊັຼ້ນກາງ ຈາກສນກາງໄລຍະກາງ ແລະ ທາ້ັ ຍຊມຸ ປີ 60 (ສະຕະວັດຼ ທີ XX) ແລັວ້ , ປະຕ່ິບຼັດຕາມ ທ່ິດ ທາງຂອງສນກາງດາັ້ ນການສກສາ, ຍ້ັອນມີຄຈບົ ຈາກສນກາງ ໄປ ຢທ່ ້ັອງຖ່ນິ ຫາຍສມົ ຄວນ, ຄະນະພັຼກແຂວງເຂດປດົ ປ່ອຍ ແຕລ່ ະ ແຂວງ ໄດຕ້ັ ກົ ລົງສັາ້ ງໂຮງຮຽນສ້ັາງຄຊນຼັ້ ຕນ້ັົ ແລະ ບາງ ແຂວງສ້າັ ງ 86

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ໂຮງຮຽນຊົນນະບົດເຂດປົດປ່ອຍສະໄໝສົງຄາມ ໂຮງຮຽນຄມນຕື່ມອີກ ເພື່ອສະໜອງຄໃຫ້ັແກ່ການສ່ິດສອນຢ່ ຊົນນະບົດ, ຊນົ ເຜົ່າ, ເຫັຼນວາ່ ມີຄນຸ ປະໂຫຍດສງ. ແນນ່ ອນ ໂຮງຮຽນສາ້ັ ງຄມນ ແລະ ສັ້າງຄຊຼັ້ນຕົ້ັນ ຢ່ແຂວງຕາ່ ງໆ ແມ່ນຄທີ່ ຈົບຈາກໂຮງຮຽນສ້ັາງຄສນກາງແຕ່ລະຊຸດ, ປະກອບດັ້ວຍ ຄທ່ມີ ີ ວິ່ຊາອາຊີບອຼັນຈະແຈັງ້ . ໂຮງຮຽນສັາ້ ງຄແຕ່ລະແຂວງ ຕັ້ຼງຢບ່ ່ອນ ອບົ ພະຍົບ, ລບົ ໄພທາງອາກາດ, ຫ່າງໄກຈາກຕະຫາດ, ຫ່າງໄກ ຈາກທາງໃຫຍ,່ ຫັ້ອງຮຽນ, ເຮືອນພຼັກແບບປະຖົມປະຖານ, 87

ອຸປະກອນຮັບຼ ໃຊ້ັການຮຽນການສອນຂາດເຂີນ, ຊວີ ິ່ດການເປຼັນຢ່ ທກຸ ຍາກຍັ້ອນສົງຄາມ, ຕອັ້ ງໄດ້ຢັ ຈ່ າກັຼດຢ່ຕາມປ່າອົບພະຍົບ ຕາມຖ້ັາ, ພຜາຫີິນ່ , ອາຫານການກິ່ນຕ້ັົນຕແມ່ນ ເພີ່ມພນຜະລ່ິດ ເອົາເອງ ແລະ ຊອກຫາຕາມທາມະຊາດ. ແຕວ່ ່າ ລກຫານ, ພະນຼັກງານ, ປະຊາຊົນບນັຼ ດາຊົນຊາດຊົນເຜົາ່ ຢ່ ທກຸ ແຂວງໄດັ້ມີ ໂອກາດເຂັ້ົາໂຮງຮຽນ ມີຄວາມຮັ້ ແລະ ກາຍເປັຼນຄ, ກາຍເປັຼນ ພະນັຼກງານ ຫົວຈກັຼ ຫຼັກແຫ່ງຢທ່ ອັ້ ງຖນ່ິ ແລະ ຂອງຊົນເຜົາ່ ຕນົ ເອງ, ຄທີ່ຮຽນຈົບ ແລະ ບາລຸງເປັຼນແກ່ນສານ ໃນພັນ້ື ຖານການສກສາ ຈົນກວ່າ ມີການປົດປ່ອຍທວ່ົ ປະເທດຖືວ່າ ເປຼັນຖນັຼ ແຖວຄນົ ທ່ີມີ ຄວາມຮ້ັ, ຄວາມສາມາດ. ກັ້າວສຕ່ ັົ້ນປີ 70, ສະພາບສງົ ຄາມທາງອາກາດຍຼັງບທ່ ຼັນຢຸດຕິ່ ແຕ່ໄດຫ້ັ ຸດຜ່ອນລົງ. ສະນຼັ້ນ, ບນຼັ ດາໂຮງຮຽນ ແລະ ບາັ້ ນເຮືອນ ປະຊາຊົນທະຍອຍກັຼນອອກມາຢ່ນອກປ່າ, ນອກຖ້ັາ, ຈົນຮອດ ສນຼັ ຍາວຽງຈັນຼ ໄດ້ຮັ ຼບັ ການລົງນາມ 21/2/1973 ທກຸ ສານຼັກງານ ຢ່ ສນກາງ ແລະ ທ້ັອງຖນິ່ ໄດ້ັເບີກບານກະຕືລືລົັ້ນອອກຈາກປ່າ ຈາກຖັາ້ ມາຢ່ບ້ັານເດີ່ມ, ຖິ່ນເກົ່າ. ສະເພາະໂຮງຮຽນສ້ັາງຄປະຖົມ 88

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຢ່ນາຄາວບ່ສບື ຕ່ສ້າັ ງອກີ , ມອບໃຫແັ້ ຕລ່ ະແຂວງເປັນຼ ຜັ້ຮັຼບຜິ່ດຊອບ ສັ້າງຄຊຼັ້ນຕົ້ັນ. ສ່ວນໂຮງຮຽນສັ້າງຄຊຼນັ້ ກາງ ສາ້ັ ງມາໄດ້ັ 10 ກວ່າ ຊດຸ . ແຕ່ເນື່ອງຈາກວາ່ ຢ່ຖາ້ັ ຄວາຍ ນາຄາວ ມຄີ ວາມຫຍັຸ້ງຍາກ ຫາຍຢ່າງ, ຄະນະສກສາສນກາງໄດ້ຕັ ົກລົງເຫນຼັ ດີຕາມ ການສະເໜີ ຂອງທາ່ ນບຸນຄັ້າ ຍາັ້ ຍສາັ້ ງຄຊຼ້ັນກາງ ຖ້ັາຄວາຍ ນາຄາວ ໄປຢ່ ເມືອງຄາ (ແຄມນັ້າມັຼດ) ແຂວງຊຽງຂວາງໃນປີ 1978. ເວລານັ້ຼນ ຊຸດທີ 11 ພວມດາເນນີ ການສອນ ຈາເປັນຼ ຕ້ັອງຂນັຸ້ ຂ້ັຽວຍົກຍັ້າຍ. ການເດີນ ທາງໄປຢ່ສະຖານທ່ໃີ ໝ່ ບ່ສະດວກຄືສະໄໝປັຼດຈບຸ ັຼນ, ເພາະວາ່ ສະໄໝນັ້ນຼ ເສັນຼ້ ທາງແຕ່ນາຄາວໄປຫາຊາເໜືອທາງດີ ພສົມຄວນ, ແຕ່ທາງຈາກຊາເໜືອ ໄປເມືອງຄາ (ຊຽງຂວາງ) ແມ່ນຫຍັຸ້ງຍາກທ່ີສຸດ (ບ່ແມນ່ ທາງຢາງຄປື ັຼດຈຸບນຼັ ) ທາງນອັ້ ຍ, ດິນ່ ແດງ, ລົດບພ່ ຽງພ ມີແຕ່ແມຍ່ ່ິງ, ເດຼັກນ້ັອຍຄອບຄົວໄດັ້ຂລ່ີ ົດ, ນອກນຼັ້ນແມ່ນຍ່າງແຕ່ຖ້ັາຄວາຍໄປຫາເມອື ງຄາ, ການຍົກຍາ້ັ ຍ ຄົນ, ເຄື່ອງຂອງ, ອຸປະກອນຕາ່ ງໆ, ກະກຽມສະຖານທ່,ີ ຕງັ້ຼ ເຮືອນ, ຫັ້ອງຮຽນ ແລະ ອື່ນໆ ແມ່ນໃຊັ້ເວລາ 3-4 ເດືອນ, ຈງ່ ສາມາດ ດາເນີນການຮຽນຊດຸ ທີ 11 ແລະ ຕ່ມາກຮຽນຊດຸ ທີ 12 ແລະ ຊຸດຕ່ໆມາ, ສະຖານທີ່ໂຮງຮຽນຢ່ເຂດອາກາດອົບອຸ່ນ (ອາກາດ 89

ເມອື ງຄາ) ມນີ ້ັາມັຼດທີອຸດມົ ສົມບນມປີ ປາ, ມີທົ່ງພຽງ, ມປີ ່າໄມ້ັ, ຜກັຼ ໜ່ ມ່ກບຼັ ຕະຫາດບ້ັານບານ ປະມານ 3 ຫຼັກໃນໄລຍະນີັ້ ປະເທດຊາດໄດຮັ້ ຼບັ ການປົດປ່ອຍແລ້ັວ. 4. ມະຫາວິທະຍາໄລສ້າງຄູເຂດປົດປອຍ ຢ່ເຂດປດົ ປອ່ ຍ, ປະຕບ່ິ ັຼດຕາມມະຕ່ິສາັ້ ງເຂດປດົ ປ່ອຍ ໃຫັ້ ເປຼັນຄລື ັຼດແບບໃໝ,່ ປະຕບິ່ ດັຼ ມະຕ່ິກອງປະຊມຸ ໃຫ່ຍ ຄຼັ້ງທີ II ຂອງພຼັກ, ໂດຍສະເພາະ ພາຍຫງັຼ ສັນຼ ຍາວຽງຈັນຼ ວັນຼ ທີ 21/2/1973, ສະພາບສງົ ຄາມທາລາຍທາງອາກາດຢດຸ ຕ່ິລງົ , ສນັຼ ຕ່ິພາບກັຼບຕາ່ ວຄືນມາ, ເຂດປດົ ປ່ອຍມີຄວາມສະຫງບົ , ຊວີ ດິ່ ເປຼັນຢ່ໄດັຮ້ ບັຼ ການຟນ້ັື ຟ, ປະຊາຊນົ ບັນຼ ດາ ຊນົ ຊາດ ຊົນເຜົ່າ ມີຄວາມເບີກບານມວ່ ນຊື່ນ. ການປບຼັ ປງຸ ຮາກຖານການເມອື ງ, ປັຼບປງຸ ພັກຼ ອງົ ການຈຼັດຕຼ້ັງລະບົບການເມອື ງ, ແນວຄວາມຄດ່ິ , ການຈດັຼ ຕຼງ້ັ ແລະ ພະນັຼກງານໄດ້ັຮບຼັ ການກ່ສັ້າງ ປັບຼ ປຸງ, ການ ຜະລິ່ດກະສິ່ກາ, ການຄາັ້ , ຫດຼັ ຖະກາ ແລະ ອື່ນໆໄດັ້ຮັບຼ ການຟັ້ນຟ. ຂະບວນການສິ່ລະປະ, ກ່ິລາມະຫາຊນົ ຟົດຟືັ້ນ ມ່ວນຊນ່ື ທສ່ີ ຸດ. ຄະນະຜັແ້ ທນຕາ່ ງປະເທດກທະຍອຍກຼນັ ໄປ 90

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດຢາມເມືອງວຽງໄຊ ໃນຖານະເປັຼນສນກາງ, ເປັຼນນະຄອນຫວງ ເຂດປດົ ປ່ອຍ (ວຽງໄຊແມ່ນຊືລ່ ບຼັ ຂອງປະທານໄກສອນ ພົມວ່ຫິ ານ ສະນນ້ັຼ , ນາໄກ່ຈ່ງໃສຊ່ ວ່ື ່າ ເມືອງວຽງໄຊເພອື່ ເປນັຼ ກຽດຕ່ຍິ ົດ ແກ່ປະທານໄກສອນ ພມົ ວ່ິຫານ). ຄະນະຜ້ັແທນສງສຸດຂອງພຼັກ, ລດັຼ ແລະ ແນວໂຮມແຫງ່ ຊາດຫວຽດນາມ ນາໂດຍທ່ານເລຢ້ັວນ, ເລຂາທີ I ຄະນະບລິ່ຫານງານສນກາງພຼັກ ແຮງງານຫວຽດນາມ, ທ່ານເຈອື ງຈິ່ງກາມະການກມົ ການເມືອງ ປະທານສະພາແຫງ່ ຊາດ, ທາ່ ນຟ້າັ ມວນຼັ ດງົ ກາມະການກົມການເມືອງ ນາຍົກລັດຼ ຖະມນົ ຕີ ສາທາລະນະລຼດັ ປະຊາທ່ິປະໄຕ ຫວຽດນາມ ໄປຢາມວຽງໄຊ. ຕມ່ າເຈາົັ້ ໂນໂຣດົມສີຫານຸ ກໄດັໄ້ ປຢຽ້ັ ມຢາມເມອື ງວຽງໄຊ. ຕ່ ມາທາ່ ນຫງວຽ້ັ ນຫວິ່ ທ້ັ ປະທານແນວໂຮມປດົ ປ່ອຍພາກໃຕ້ັ ຫວຽດນາມ ພັ້ອມຄະນະກໄປຢາມ ເມືອງວຽງໄຊ. ຕ້ົນັ ເດອື ນ 5/1975 ເຈັ້ົາຊີວດ່ິ ສີສະຫວ່າງ ວັຼດທະນາ ແຫງ່ ລາຊະອານາຈຼກັ ລາວ (ວຽງຈຼັນ) ກໄປຢັ້ຽມຢາມວຽງໄຊ ໄດ້ຮັ ບັຼ ການຕ້ັອນຮຼບັ ປຽບຄປື ະມກຸ ຂອງລັດຼ ໜງ່ ໄປຢາມລຼັດໜງ່ ແລະ ມີຫາຍໆຄະ ນະອີກຈາກປະເທດສຼັງຄມົ ນຍິ່ ົມ ແລະ ອົງການຈຼັດຕງ້ັຼ ຕ່າງໆໄປ ຢັ້ຽມຢາມເຂດປດົ ປ່ອຍ ແຂວງຫົວພຼນັ ແລະ ຊຽງຂວາງເປັນຼ ຕົັນ້ . 91

ກຽວກັບການສ້າງມະຫາວທິ ະຍາໄລສາ້ ງຄູຢເູ ຂດປດົ ປອຍ ເປນັຼ ບັຼນຫາໃຫຍ່ ແລະ ສາຄັຼນ, ສນກາງ ແລະ ຄະນະສກສາ ໄດປ້ັ ກສາຄັນົ້ ຄວາັ້ ມາແຕ່ປີ 1970 (ກ່ອນບທ່ ັຼນມີສັຼນຍາວຽງຈຼນັ 21/02/1973). ໃນນໄ້ີັ ດປ້ັ ກສາກນັຼ ກຽ່ ວກຼັບໂຄງການຫັຼກສດ, ຄ ອາຈານມາຈາກໃສ, ງບົ ປະມານ, ສະຖານທ,່ີ ຄະນະອານວຍ ການໂຮງຮຽນ, ກົງຈກັຼ ການຈດັຼ ຕ້ັຼງ ແລະ ບນຼັ ຫາອືນ່ ໆ. ໜຶງ: ທາງດາັ້ ນທຼດັ ສະນະ ຄະນະສກສາສນກາງໄດ້ັເປັນຼ ເອກະ ພາບກບຼັ ທດ່ິ ທາງຂັຼ້ນເທງ່ິ ວາງອອກ. ໄດ້ັຢນື ຢຼັນສາ້ັ ງມະຫາວ່ິ ທະຍາໄລສາ້ັ ງຄເຂດ ປົດປ່ອຍໃຫ້ມັ ີລະດບຼັ ທຽບເທາ່ົ ກຼບັ ມະຫາ ວ່ທິ ະຍາໄລວ່ິຊາສະ ເພາະຢ່ພາຍໃນ ແລະ ປະເທດໃກ້ຄັ ຽງ ເພືອ່ ເປນຼັ ພືັ້ນຖານ ໃຫ້ັແກກ່ ານສັ້າງມະຫາວທິ່ ະຍາໄລຂະແໜງ ການອນ່ື ໆ. ເປຼນັ ການຍກົ ລະດບັຼ ໂສມໜ້າັ ການສກສາເຂດປດົ ປອ່ ຍໃນຖານະເປນຼັ ຄກື ຼັບລຼດັ ແບບໃໝອ່ ນັຼ ໜງ່ ຂອງປະເທດ. ຈດິ່ ໃຈຕອັ້ ງຮບີ ຮ້ອັ ນທຼັງສາ້ັ ງທງຼັ ຮຽນໄປພັ້ອມກັຼນ. ໄດແ້ັ ຕງ່ ຕັງຼ້ ຄະນະຮຼັບຜ່ດິ ຊອບລວມ ແລະ ໜວ່ ຍງານຕາ່ ງໆ ໂດຍທ່ານ ບຸນຄາັ້ ຈະເລີນສກຸ ເປຼນັ ຫົວໜາ້ັ , ທ່ານພມິ່ ມະສອນ ເລືອງຄາ ມາ ເປັຼນຮອງ. 92

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດສອງ: ກຽ່ ວກຼັບຫຼັກສດ ໄດັ້ແຕ່ງຕຼັງ້ ຄະນະໄປຖອດຖອນ ບດົ ຮຽນຢຫ່ ວຽດນາມ, ພັອ້ ມກນັຼ ນັຼນ້ ກໄດ້ັເຊນີ ຄະນະຊ່ຽວຊານ ມາວຽງໄຊ ເພ່ືອພບົ ປະກັຼບທ່ານພມີ ວງົ ວຈ່ິ ່ດິ ແລະ ປກສາຫາລື ລາຍລະອຽດກັບຼ ຄະນະຮບຼັ ຜິດ່ ຊອບຝາ່ ຍລາວໃນນ້ນັຼ ໄດ້ັຕກົ ລົງ ເປັນຼ ເອກະພາບກັຼນວາ່ ເປັນຼ ຫັຼກສດມະຫາວທິ່ ະຍາໄລ ວຊິ່ າ ສະເພາະໃດໜ່ງ ການົດຮຽນໃຊເ້ັ ວລາ 3 ສກົ ຮຽນ, ແຕ່ລະ ສົກຮຽນ 10 ເດອື ນ, ແບ່ງອອກເປຼນັ 2 ພາກສວ່ ນຄື: ພາກສວ່ ນທາມະຊາດ ແລະ ພາກສ່ວນສັຼງຄົມ, ປະກອບມີ 4 ພະແນກ, ພາກສວ່ ນທາມະຊາດມີ 2 ພະແນກ: ພະແນກເລກ- ວດັຼ ຖຸ ແລະ ພະແນກຊີວະ-ເຄມີ, ພາກສຼງັ ຄົມສາດມີ 2 ພະ ແນກ: ພະແນກວຼັນະຄະດີ-ພາສາສາດ, ພະແນກປະຫວັຼດ ສາດ-ພມສາດ, ສວ່ ນພາກວຊ່ິ າລວມ ໝດົ ທຸກພະແນກລັວ້ ນແຕ່ ໄດ້ຮັ ຽນມ:ີ ສກສາສາດ, ຈດິ່ ຕະສາດ, ປັຼດຊະຍາ, ເສດຖະສາດ ການເມອື ງ, ລຼັດທ່ິສຼງັ ຄມົ ວທ່ິ ະຍາສາດ ແລະ ພາສາຕ່າງ ປະເທດ (ພາສາຫວຽດນາມ ແລະ ພາສາຣດັຼ ເຊຍ). ບລມິ່ າດ ຄວາມຮ້ັວທ່ິ ະຍາສາດຂອງແຕ່ລະວຊິ່ າ ທຽບເທ່ົາກັຼບມະຫາ ວິທ່ ະຍາໄລສ້າັ ງຄຮ່າໂນັ້ຍ, ເພາະວາ່ ສະໄໝນນ້ັຼ ມະຫາວທ່ິ ະຍາໄລ ສາ້ັ ງຄຮາ່ ໂນ້ັຍ ກຮຽນ 3 ປີ ຕາ່ ງແຕ່ລະດັບຼ ຄອາຈານ ສ່ິດສອນ ໄດັ້ເປດີ ກວັາ້ ງຂວາງກວ່າ ແລະ ຮຽນພາສາຕ່າງປະເທດຫາຍ 93

ພາສາກວາ່ . ປະລິ່ມານຄວາມຮສ້ັ ງກວາ່ , ມເີ ອກະສານ, ມຂີ ມ້ັ ນ ຂາ່ ວສານ, ມີອປຸ ະກອນ, ເຄ່ືອງທດົ ລອງ ແລະ ອນ່ື ໆຫາຍກວາ່ . ສາມ: ຄູອາຈານເອາົ ມາຈາກໃສ? ສວ່ ນຫາຍແມນ່ ອາຈານ ທີ່ຈົບມາຈາກຫວຽດນາມເຊນຼ່ັ : ຄາເບັາ້ົ ສອນຄະນດ່ິ ສາດ, ບນຸ ນາ ລເບລຍຢາວ ຟຊີ ກ່ິ , ກນຼັ ຍາ ສກສາສາດ, ກອງສີ ແສງມະນ,ີ ສມົ ກດົ ມງັຼ ໜເ່ ມກ, ຫນີ ເພດຼັ ຄະນິດ່ ສາດ (ໄລຍະສຼັ້ນ), ບນຸ ມີ ເຄມີ ສາດ, ທອງສະໄໝ ຊີວະສາດ, ຄາພັນຼ ທາພິ່ທກັຼ (ມາແຕກ່ ານາ ດາ) ວ່ຊິ າຊວີ ະ ນິເ່ ວດວທິ່ ະຍາ, ຊາພອນ ເກ່ິງພະຈັນຼ ຊວີ ະສາດ (ໄລຍະສຼັນ້ ), ເພາະ ໄປຄັົ້ນຄວ້າັ ປະລ່ິນຍາເອກ, ທາ່ ນແສງພາບ ນາງສມົ ລດິ່ ຄະນິ່ດສາດ, ນາງສີລິ່ພອນ ຊວີ ະສາດ, ອດຸ ົມ ສີຈະ ເລນີ ວັນຼ ນະຄະດ,ີ ບວົ ແກວ້ັ ຈະເລນີ ລຼງັ ສີ ວັຼນນະຄະດິ່, ມະຫາ ບົວ ແກ້ວັ (ຈາກວຽງຈນັຼ ) ພາສາສາດ, ສົມສີ ໄຊວາ່ ງຈັງຼ ວັນຼ ນະຄະດີ, ສຸກສະຫວາ່ ງ ສີມານະ ວນັຼ ນະຄະດີ, ນາງວຽງແກວ້ັ ພມົ ມະຫາ ໄຊ ປະຫວັດຼ ສາດ, ອ່ອນຈັຼນ ສຸດທ່ິດາ ຈ່ິດຕະສາດ, ນາງວນັຼ ທອງ ພົມມະລີ ພມສາດ, ນາງໄວຍາກອນ ພາສາສາດ, ພາສາ ຕາ່ ງປະເທດ (ໄລຍະສັ້ນຼ ), ບວົ ທອງ ວົງລຄາ (ໄລຍະສັ້ນຼ ), ແຝງ ຄະນດິ່ ສາດ (ໄລຍະສຼັ້ນຕົວຈງ່ິ ເກອື ບວາ່ ບ່ໄດັ້ຂ້ນັ ຫັ້ອງສອນ), 94

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດພນຼັ ດວງຈດິ່ ວງົ ສາ ເສດຖະສາດການເມອື ງ, ລັຼດທິ່ສຼັງຄມົ ວທິ່ ະຍາສາດ, ພິ່ມມະສອນ ເລືອງຄາມາ ປດັຼ ຊະຍາ, ສກສາສາດ ຈານວນໜ່ງ, ຄາແພງ ສອນວ່ິຊາ ພມສາດ ແລະ ທ່ານອ່ືນໆ ອນັຼ ນ້ີັແມນ່ ຄສອນເລມີ່ ແຕ່ຊດຸ ທາອດ່ິ . ສ່ີ: ນກຼັ ສກສາມະຫາວ່ິທະຍາໄລສາ້ັ ງຄວຽງໄຊ ຊຸດທາອິດ່ ມີ ຫາຍຄນົ ເຊນ່ັຼ : ທາ່ ນຈະເລນີ ໄຊ (ທະຫານເສຍອົງຄະ) ວຽງໄຊ (ເຜາົ ມງົັ້ ), ແອງນາ, ພມີ ອ່ິນຊີສະເຫີມສຼັກ , ບນຸ ສີ ວນັຼ ທອງ, ບຸນຈີນ, ບນຸ ທົງ, ມີໄຊ, ບນຸ ຕີ, ສງ່ິ ທອງ, ຄາສອນ, ຊຽງພົມມາ ໄຊຍະວງົ , ທອງຄນ, ວຽງຄາ , ເດດ, ພມົ ມາລ,ີ ສທີ າ, ນາງສມົ ດີ, ທ່ານວອນມາ, ທ່ານເພຼງັ ມາ, ທ່ານທອງພນ, ນາງກຽ້ັ ວ, ນາງຊາສວີ ັຼດ, ນາງຜາເວ, ນາງພເທ່ິງ, ນາງບຸນລຽັ້ ງ, ນາງກງົ ຈັຼນ, ນາງໄມພອນ, ນາງວຼັນຄາ, ນາງຫາັ້ , ນາງສີດາ, ນາງຈນັຼ ແພງ, ນາງວນຼັ ເພງັຼ ແລະ ອ່ນື ໆ. ຫາ້ : ພາຍຫຼັງປະຊາຊນົ ຢ່ເຂດປົດປອ່ ຍເຂ້າົັ ປ່າ, ເຂາ້ັົ ຖ້າັ ເປຼນັ ເວລາ 10 ປີ ຈ່ງໄດັ້ອອກຈາກພຜາປ່າເລ່ິກ, ຖ້າັ ຫນີ ມາຢ່ ນອກ. ມະຫາວທ່ິ ະຍາໄລສັ້າງຄວຽງໄຊ ກໄດຕ້ັ ັງ້ຼ ຢ່ແຄມທາງ ປຢາງ ແລະ ແຄມນາ້ັ ສ່ິມບ້ັານນາຄາວເກົ່າ, ບ່ອນນັີ້ໃນຕົນັ້ ຊຸມປີ 95

60 ແມນ່ ບອ່ ນຕຼງັ້ ຂອງໂຮງໝຟິ່ລບິ່ ປ່ິນທຍ່ີ າັ້ ຍມາຈາກຊາເໜືອ ແລະ ໂຮງໝເສນາຮຼັກ ມາຢ່ໄລຍະໜງ່ ເປຼັນສະຖານທ່ສີ ະດວກ ຫາຍຢ່າງ, ອດຸ ົມສມົ ບນ (ປດຼັ ຈຸບນັຼ ແມນ່ ໂຮງຮຽນມຼດັ ທະຍມົ ນາຄາວທີຕ່ ງຼ້ັ ຂັ້ນໃໝ່). ຫກົ : ດາ້ ນງົບປະມານ ຂາດເຂນີ ທສ່ີ ຸດ, ໂດຍໃຊງ້ັ ົບປະມານ ເລັຼ່ງດ່ວນຈາກສນກາງ ແລະ ການຊ່ວຍເຫອື ຈາກຫວຽດນາມ ບວກກບັຼ ການເພິ່ງຕນົ ເອງ ໃນການຕ້ັຼງຫອັ້ ງຮຽນ, ເຮືອນຢ່ຂອງ ນຼັກຮຽນ ແລະ ຄອາຈານ. ພາກນຼັ ໃຊຫ້ັ ົວຄດິ່ ປຼນັ ຍາສ້ັາງເຮືອນ ແຖວ, ຝາໄມັ້ກວຼັນ, ໄມເ້ັ ຮ້ັຍ, ເສົາໄມກ້ັ ົມ, ມງຸ ຫຍາັ້ ແລະ ໄມ້ັ ຟາກ (ໄມປັ້ ອ່ ງສັບຼ ເປຼັນຟາກ) ຕຽງນອນໄມັ້ລຽນລາ ແລະ ເຮດັຼ ເປຼນັ ຮ້ັານລວດດຽວ, ໂຕະ, ຕັຼງ່ ກເຮັດຼ ດ້ັວຍໄມປັ້ ອ່ ງລຽນລາ. ງບົ ປະມານການກ່ນິ ຢ່ໃນໄລຍະນີ້ັ ດ້ັານໜ່ງ ສະພາບ ສນຼັ ຕພ່ິ າບ ກຼບັ ຕ່າວຄນື ມາ, ດາ້ັ ນສອງ ການລັ້ຽງສັດຼ ຂອງປະຊາຊນົ ກມີ ຫາຍຂັ້ນ ລາຄາເຂາົ້ັ ແລະ ຊ້ນີັ ກມີລາຄາຖກື . ຕົວຢ່າງລາຄາຊີ້ັນ ຄວາຍ 1 ກໂິ່ ລລາຄາ 12.000 ກີບ (ສິ່ບສອງພນຼັ ກີບເຂດ ປົດ ປ່ອຍ) ເທ່າົ ກຼບັ ລາຄາໂມງ ໂຊວຽດ 1 ໜ່ວຍ (ຢ່ແຂວງຫວົ ພນັຼ ຊັີນ້ ຄວາຍລາຄາແພງກວ່ າ), ຊີັ້ນງົວ 1 ກິໂ່ ລ ລາຄາ 5.000 ກບີ ເງນິ່ ງົບປະມານຂອງໂຮງຮຽນບ່ມ,ີ ແຕ່ໄດເັ້ ອາົ ວດັຼ ຖຸພນັຼ ໄປແລກ 96

ປຽ່ ນເອົາອາຫານ ເຊນ່ຼັ : ເກອື , ຜາັ້ ແພ, ໂສງັ້ , ເສັື້ອ, ນາັ້ ນມົ , ນັ້າຕານ, ໝ,້ັ ຖັວ້ ຍ... ໄປແລກປ່ຽນໄດ້ັງວົ , ຄວາຍ, ສັຼດຕ່າງໆ. ພ້ອັ ມກຼນັ ນຼັ້ນ ກເພີມ່ ພນຜະລດ່ິ ຜນົ ເອົາເອງ ລ້ັຽງສຼັດ ແລະ ປກ ຜກັຼ ພກມັຸ້ ຕົນເອງຂອງນຼັກສກສາ ແລະ ຄອາຈານແຕ່ລະຫ້ັອງ, ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ແຕລ່ ະພະແນກວຊິ່ າ. ໃນໄລຍະນ້ຊີັ ີວດິ່ ການເປຼັນຢ່ອດຸ ມົ ສມົ ບນກວ່າສະໄໝສົງຄາມ, ບາງໄລຍະກໄດກ້ັ ່ິນເຂ້ົັາໜຽວລາວ, ສ່ວນຫາຍກນິ່ ເຂາ້ັົ ຈ້ັາວໜຽວຂອງຈນີ . ເວລາງານລຽັ້ ງ, ງານ ແຕ່ງດອງກໄດ້ັກນິ່ ຕ້ົັມເຄັຼມ ຫື ຕມ້ັົ ຫວານ (ຄວາມລາວຢ່ເຂດ ປດົ ປອ່ ຍ: ຕມົ້ັ ເຄັຼມ ແມນ່ ໃສ່ນາ້ັ ຕານຈຼັກໜອ່ ຍ, ຕ້ມັົ ຫວານມີແຕ່ ໃສເ່ ກອື ) ພ່ເິ ສດ ກໄດກັ້ ນິ່ ສ້ັາໝ (ເຮຼັດແບບລາບ, ແຕໃ່ ສໜ່ ຼງັ ໝ ແລະ ໃສ່ໝາກປີ). ອັດຼ ຕາຈາ່ ຍໃຫຄ້ັ ອາຈານມເີ ງ່ິນກບີ ປົດປອ່ ຍປະມານ 1/5, ແຕຕ່ ນ້ົັ ຕແມນ່ ວຼັດຖຸພນັຼ : ນັ້າຕານ 1 ກໂິ່ ລ, ແປ້ງັ ໄຂ່ (ຝຸ່ນໄຂ)່ , ນາ້ັ ນົມ, ຢາສບ, ໂສັງ້ , ເສ້ອືັ , ເກີບ, ມຸ້ັງ, ຜາ້ັ ຫ່ົມນວມ, ສະບ (ສ່ວນແມຍ່ ງິ່ ມີວັຼດຖຸພນັຼ ສຸຂະອະນາໄມ ສະເພາະແມຍ່ ງ່ິ ຕາ່ ງ ຫາກຕມ່ື ). ວັດຼ ຖຸອປຸ ະກອນການສອນການຮຽນ ເຖິ່ງວາ່ ສະພາບ ສຼັນຕ່ິພາບ, ແຕ່ພພາຫະນະວດຼັ ຖຮຸ ຼັບໃຊ້ກັ ານຮຽນຍັງຼ ຕ່າ, ເຄື່ອງ ຈຸລະທຼດັ ມີພຽງ 2 ເຄ່ອື ງ, ແຜນທ່ລີ າວ, ແຜນທ່ີໂລກກມພີ ຽງ 2- 97

3 ສະບຼັບ (ພາສາລາວ) ເຄ່ືອງທດົ ລອງເຄມ,ີ ອປຸ ະກອນ ປະຕ່ກິ ່ລິ ່ຍິ າມບີ ຮ່ ອດ 5 ຢາ່ ງ, ພາຫະນະຮບັຼ ໃຊໄັ້ ປມາຍັຼງຂາດ ເຂນີ ຫາຍ. ເຈັດ: ກ່ຽວກບຼັ ການຈັຼດຕັງ້ຼ ນາພາ ແລະ ຄມັຸ້ ຄອງ ເບ້ັືອງຕົັ້ນ ແມ່ນທ່ານບນຸ ຄາັ້ ຈະເລນີ ສກຸ ເປນັຼ ຫົວໜັ້າອານວຍການ. ຕມ່ າ ເພິນ່ ໄປຮັຼບໜາ້ັ ທີ່ຢວ່ ຽງຈຼັນ ຂຼັນ້ ເທງ່ິ ຈງ່ ແຕງ່ ຕງ້ັຼ ທາ່ ນພມິ່ ມະ ສອນ ເລືອງຄາມາເປຼັນຜ້ັອານວຍການໂຮງຮຽນ ທັງຼ ເປນຼັ ເລຂາ ຄະນະພັກຼ , ພຼັນດວງຈດິ່ ວົງສາ ເປັຼນຮອງເລຂາຄະນະພັກຼ , ເປຼນັ ຫວົ ໜາ້ັ ຈດັຼ ຕ້ັຼງ, ຫົວໜັ້າຄະນະຊາວໜ່ມຸ , ຫວົ ໜ້າັ ປັ້ອງກັຼນ ແລະ ປະກອບດ້ັວຍຄະນະພກັຼ ທເ່ີ ປຼນັ ນຼັກສກສາເຊັ່ຼນ: ຈະເລນີ ໄຊ ຊດຸ ຕມ່ າມີ ສມົ ວນຼັ ດີ, ຄາປານ (ເພາະວ່າຄອາຈານທີເ່ ປັນຼ ສະມາຊິກ່ ພັຼກມີແຕ່ 2-3 ຄນົ ພິ່ມະສອນ, ພນັຼ ດວງຈດ່ິ , ກຼັນຍາ ຈາເປັຼນເອົານກຼັ ສກສາມາເປນຼັ ຄະນະພກັຼ ). 98

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຄອາຈານ ແລະ ພະນັກຼ ງານມະຫາວທິ່ ະຍາໄລສັາ້ ງຄວຽງໄຊ ນັກຼ ສກສາມະຫາວິ່ທະຍາໄລ ສ້ັາງຄວຽງໄຊ 99