ວິຊາບັນຊີຕົ້ນທຶນ 2

40 พฤตกิ รรมตน้ ทนุ และการประมาณตน้ ทุน การประมาณต้นทนุ การประมาณต้นทุน (Costs Estimation) เป็นการวางแผนต้นทุนท่จี ะเกดิ ขน้ึ ใน อนาคต ทงั้ น้เี พอ่ื นาไปใชใ้ นการวางแผน ควบคุม และการตดั สนิ ใจของผบู้ รหิ าร แต่ก่อนทจ่ี ะนา ข้อมูลต้นทุนมาใช้ให้เกิดประโยชน์จะต้องแยกเป็นต้นทุนคงท่ี และต้นทุนผนั แปร ซ่งึ ในทาง ปฏบิ ตั ติ น้ ทุนบางส่วนอาจมลี กั ษณะเป็นตน้ ทุนผสม และตามทก่ี ล่าวมาแลว้ ว่า ต้นทุนผสมไดม้ า จากผลรวมของตน้ ทุนคงทก่ี บั ตน้ ทุนผนั แปร ดงั นนั้ จงึ จาเป็นตอ้ งวเิ คราะห์ต้นทุนผสม เพ่อื แยก เป็นต้นทุนคงท่ี และต้นทุนผนั แปร ด้วยวิธที ่เี หมาะสมสาหรบั การนาไปใช้เพ่อื การประมาณ ตน้ ทุนในอนาคตไดอ้ ยา่ งน่าเช่อื ถอื วธิ กี ารวเิ คราะหพ์ ฤตกิ รรมตน้ ทุนมอี ยหู่ ลายวธิ ที จ่ี ะสามารถแยกตน้ ทุนผสมได้ เชน่ วธิ ที างวศิ วกรรม ทเ่ี ป็นการวเิ คราะหโ์ ดยหาความสมั พนั ธข์ องปจั จยั นาเขา้ และผลลพั ธท์ ไ่ี ดจ้ าก การผลติ และวธิ ที างคณิตศาสตร์ เป็นการวเิ คราะหโ์ ดยใชส้ มการเสน้ ตรง เป็นต้น ซง่ึ ต่อไปน้ีจะ เลอื กใชว้ ธิ ที างคณติ ศาสตรเ์ พ่อื นามาวเิ คราะห์ โดยใชส้ มการเสน้ ตรง ดงั น้ี y = a + bx โดยท:่ี y = ตน้ ทุนผสมรวม a = ตน้ ทุนคงทร่ี วม b = ตน้ ทนุ ผนั แปรต่อหน่วย x = ระดบั กจิ กรรม วธิ หี รอื เทคนิคทน่ี ิยมและงา่ ยต่อการนาไปใช้ในการประมาณต้นทุนในปจั จุบนั ทเ่ี ป็น วธิ ที างคณติ ศาสตร์ คอื 1. วธิ สี งู - ต่า (High-Low Method) 2. วธิ แี ผนภาพ (The Scatter Graph Method) 3. วธิ กี าลงั สองน้อยทส่ี ดุ (The Least Squares Method) หรอื วธิ สี มการถดถอย อยา่ งงา่ ย (Simple Regression) เพอ่ื ใหม้ คี วามเขา้ ใจและชดั เจนมากยงิ่ ขน้ึ จากวธิ หี รอื เทคนคิ ในการประมาณตน้ ทุน ทงั้ 3 วธิ ขี า้ งตน้ สามารถนามาอธบิ ายและแสดงการคานวณไดด้ งั ต่อไปน้ี บทท่ี 2

พฤตกิ รรมตน้ ทนุ และการประมาณต้นทุน 41 วิธีสงู - ตา่ วธิ สี ูง - ต่า (High - Low Method) เป็นวธิ ที ใ่ี ชใ้ นการแยกต้นทุนคงทแ่ี ละต้นทุนผนั แปรออกจากต้นทุนผสม โดยใชข้ อ้ มูล 2 ขอ้ มูล คอื ขอ้ มลู ต้นทุนท่รี ะดบั กจิ กรรมต่าสุด และ ขอ้ มลู ตน้ ทนุ ทร่ี ะดบั กจิ กรรมสงู สุด ซง่ึ มขี นั้ ตอนในการจดั ทา ดงั น้ี ขนั้ ที่ 1 เลอื กระดบั กจิ กรรมสงู สดุ - ต่าสดุ และคานวณหาผลแตกต่าง ขนั้ ที่ 2 คานวณหาตน้ ทุนผนั แปรต่อหน่วย (b) จากสตู รดงั น้ี ตน้ ทุนผนั แปรต่อหน่วย = ผลแตกต่างในตน้ ทนุ รวม ผลแตกต่างในกจิ กรรม ขนั้ ที่ 3 คานวณหาตน้ ทุนคงทร่ี วม (a) จากสตู รดงั น้ี ตน้ ทนุ คงทร่ี วม = ตน้ ทนุ รวม – ตน้ ทนุ ผนั แปรรวม ขอ้ สงั เกต : การคานวณตน้ ทนุ คงทส่ี ามารถพจิ ารณาแทนค่าในระดบั สงู สดุ หรอื ระดบั ต่าสดุ กไ็ ด้ เพอ่ื ใหเ้ กดิ ความเขา้ ใจและชดั เจนมากยง่ิ ขน้ึ เกย่ี วกบั การประมาณตน้ ทุนโดยใชว้ ธิ ี สงู -ต่า จงึ ขอยกตวั อยา่ งเพอ่ื อธบิ ายและแสดงการคานวณ ดงั แสดงในตวั อยา่ งท่ี 2-4 ดงั น้ี ตวั อย่างท่ี 2-4 บรษิ ทั ดาวเคยี งเดอื น จากดั กาลงั พจิ ารณาท่จี ะวเิ คราะหแ์ ละจาแนกต้นทุนของค่า ขนสง่ สนิ คา้ วา่ สว่ นใดเป็นตน้ ทนุ คงท่ี และส่วนใดเป็นตน้ ทุนผนั แปร โดยพบวา่ ตน้ ทุนคา่ ขนสง่ มคี วามสมั พนั ธก์ บั จานวนครงั้ การขนส่ง ขอ้ มลู ทเ่ี กบ็ รวบรวมมาไดใ้ นระยะเวลา 6 เดอื นทผ่ี ่าน มา มดี งั ต่อไปน้ี เดือน จานวนครงั้ การขนส่ง (ครงั้ ) ต้นทนุ การขนส่ง (บาท) มกราคม 240 15,000 กุมภาพนั ธ์ 250 20,000 มนี าคม 200 14,000 เมษายน 210 16,000 พฤษภาคม 300 25,000 มถิ ุนายน 180 22,000 บทท่ี 2

42 พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณตน้ ทุน จากข้อมูลข้างต้น สามารถนามาแสดงการคานวณตามขนั้ ตอนเพ่ือแยกต้นทุนคงท่ี และตน้ ทนุ ผนั แปรของตน้ ทนุ การขนสง่ ตามวธิ สี งู -ต่า ไดด้ งั น้ี ขนั้ ที่ 1 เลอื กระดบั กจิ กรรมสงู สดุ และต่าสดุ และคานวณหาผลแตกต่าง จานวนครงั้ การขนส่ง ต้นทนุ การขนส่ง (กิจกรรม) (ต้นทนุ รวม) กจิ กรรมสงู สดุ (พ.ค.) 300 25,000 กจิ กรรมต่าสดุ (ม.ิ ย.) 180 22,000 ผลแตกต่าง 120 3,000 ขนั้ ที่ 2 คานวณหาตน้ ทนุ ผนั แปรต่อหน่วย (b) ตน้ ทุนผนั แปรต่อหน่วย = ผลแตกต่างในตน้ ทนุ รวม ผลแตกต่างในระดบั กจิ กรรม = 3,000 120 = 25 บาทต่อครงั้ ขนั้ ท่ี 3 คานวณหาตน้ ทุนคงทร่ี วม (a) ตน้ ทนุ คงทร่ี วม = ตน้ ทุนรวม - ตน้ ทนุ ผนั แปรรวม เลอื กพจิ ารณาแทนคา่ ทร่ี ะดบั สงู สดุ ตน้ ทนุ คงทร่ี วม = 25,000 - (300 x 25) หรอื = 17,500 บาท เลอื กพจิ ารณาแทนค่าท่รี ะดบั ต่าสดุ ตน้ ทุนคงทร่ี วม = 22,000 - (180 x 25) = 17,500 บาท จากสตู รในการคานวณตน้ ทุน y = a + bx จงึ แทนค่าไดโ้ ดย y = 17,500 + 25x บทท่ี 2

พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณต้นทุน 43 โดยท:่ี y = ตน้ ทนุ การขนส่ง (บาท) x = จานวนครงั้ การขนส่ง (ครงั้ ) ดงั นนั้ ถา้ ในเดอื นกรกฎาคม คาดว่าจะมจี านวนการขนสง่ เท่ากบั 400 ครงั้ ตน้ ทุนการขนสง่ ทค่ี าดวา่ จะเกดิ ขน้ึ ในเดอื นกรกฎาคม เมอ่ื ประมาณการตามวธิ สี งู - ต่า กจ็ ะมจี านวนเทา่ กบั 27,500 บาท จากการคานวณดงั น้ี จากสมการตน้ ทุน y = 17,500 + 25x จะได้ y = 17,500 + (25 x 400) y = 27,500 บาท กล่าวโดยสรุป วิธีสูง-ต่า เป็นวิธีวิเคราะห์หรอื จาแนกต้นทุนผสมอย่างง่ายๆ แต่ อยา่ งไรกต็ าม ขอ้ บกพร่องกค็ อื เป็นวธิ ที ใ่ี ชข้ อ้ มลู เพยี ง 2 ขอ้ มลู คอื สูงกบั ต่าเท่านนั้ ซง่ึ อาจจะ ไมใ่ ช่ตวั แทนทด่ี ใี นการวเิ คราะหต์ น้ ทุน ดงั นนั้ ผลจากการคานวณค่า a และ b ทน่ี าไปกาหนด สมการสาหรบั พยากรณ์หรอื ประมาณการตน้ ทุนผสมจงึ มคี วามน่าเช่อื ถอื ไดน้ ้อย วิธีแผนภาพ วธิ แี ผนภาพ (The Scatter Graph Method) เป็นการประมาณต้นทุนจากแผนภาพ กระจาย โดยกาหนดใหแ้ กนตงั้ เป็นจานวนเงนิ (ตน้ ทุนรวม) และใหแ้ กนนอนเป็นระดบั กจิ กรรม ซง่ึ ทาไดโ้ ดยการนาขอ้ มลู ต้นทุนทไ่ี ดม้ กี ารเกบ็ รวบรวมมาจากในอดตี มาทาการกาหนดจุดลงใน แผนภาพหรอื กราฟ เพ่อื แสดงใหเ้ หน็ ลกั ษณะของการเกดิ ตน้ ทุนว่ามพี ฤตกิ รรมหรอื แนวโน้มไป ในทศิ ทางใด จากนัน้ ให้ทาการลากเส้นตรงหน่ึงเสน้ โดยพจิ ารณาจากสายตาหรอื กะประมาณดว้ ย สายตา (Visual Fit) ใหผ้ ่านจดุ ทอ่ี ย่บู นแผนภาพอย่างใกลเ้ คยี งมากทส่ี ุด แสดงขนั้ ตอนในการ จดั ทา ดงั น้ี ขนั้ ที่ 1 กาหนดสเกลและแกนของแผนภาพหรอื กราฟโดยทก่ี าหนดใหแ้ กนตงั้ เป็น ค่าตน้ ทนุ รวม (y) แกนนอนเป็นคา่ ระดบั กจิ กรรม (x) ขนั้ ที่ 2 นาขอ้ มลู ทงั้ หมดมากาหนดจดุ ลงในแผนภาพหรอื กราฟ ขนั้ ที่ 3 ลากเสน้ จากการกะประมาณดว้ ยสายตาอยา่ งสมเหตุสมผล โดยใหผ้ ่านจดุ หรอื ใกลเ้ คยี งจดุ ในแผนภาพใหม้ ากทส่ี ดุ ขนั้ ที่ 4 เลอื กจดุ ทอ่ี ยใู่ กลเ้ สน้ เพอ่ื ใชค้ านวณหาตน้ ทุนผนั แปร ขนั้ ที่ 5 นาตน้ ทนุ คงทแ่ี ละตน้ ทุนรวมแทนคา่ ในสมการตน้ ทุน บทท่ี 2

44 พฤตกิ รรมตน้ ทนุ และการประมาณตน้ ทุน ตวั อย่างท่ี 2-5 จากขอ้ มูลตวั อย่างท่ี 2-4 ของบรษิ ทั ดาวเคยี งเดอื น จากดั สามารถแยกต้นทุนคงท่ี และตน้ ทุนผนั แปรรวมโดยใชว้ ธิ แี ผนภาพ ดงั แสดงในภาพท่ี 2-4 ดงั น้ี ภาพที่ 2-4 แสดงการประมาณตน้ ทนุ ดว้ ยวธิ แี ผนภาพ ผลจากการลากเสน้ ในภาพท่ี 2-4 พบว่า จดุ ของระดบั กจิ กรรม 250 หน่วย และตน้ ทุน การขนสง่ รวมจานวน 20,000 บาท อยใู่ กลเ้ สน้ ทล่ี ากผ่านมากทส่ี ุด ขณะท่ีเสน้ ตรงตดั แกนตงั้ ณ จดุ ท่ี 7,500 บาท ซง่ึ หมายถงึ ต้นทุนค่าขนส่งส่วนทค่ี งท่ี สาหรบั การคานวณหาต้นทุนผนั แปร สามารถแสดงการคานวณไดด้ งั น้ี ตน้ ทนุ ผนั แปรรวม = ตน้ ทุนรวม - ตน้ ทนุ คงท่ี = 20,000 - 7,500 = 12,500 บาท ตน้ ทุนผนั แปรต่อหน่วย = ต้นทนุ ผนั แปรรวม ระดบั กจิ กรรม = 12,500 250 = 50 บาทต่อครงั้ จากสตู รในการคานวณตน้ ทุน y = a + bx จงึ แทนคา่ ไดโ้ ดย y = 7,500 + 50x บทท่ี 2

พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณต้นทุน 45 โดยท:่ี y = ตน้ ทนุ การขนส่ง (บาท) x = จานวนครงั้ การขนสง่ (ครงั้ ) ดงั นนั้ ถา้ ในเดอื นกรกฎาคม คาดว่าจะมจี านวนการขนส่งเท่ากบั 400 ครงั้ ตน้ ทุนการ ขนส่งท่คี าดว่าจะเกิดขน้ึ ในเดอื นกรกฎาคม เม่อื ประมาณการตามวธิ แี ผนภาพ กจ็ ะมจี านวน เทา่ กบั 27,500 บาท จากการคานวณดงั น้ี จากสมการตน้ ทุน y = 7,500 + 50x จะได้ y = 7,500 + (50 x 400) y = 27,500 บาท กล่าวโดยสรุป วธิ แี ผนภาพ เป็นวธิ วี เิ คราะหห์ รอื จาแนกต้นทุนผสมอย่างง่ายๆ ทาให้ สะดวกทงั้ เวลาและค่าใช้จ่าย แต่อย่างไรก็ตาม ข้อบกพร่องก็คอื หากข้อมลู ทน่ี ามาใช้ในการ วเิ คราะหม์ จี านวนน้อยกจ็ ะทาให้การลากเส้นใหผ้ ่านจุดบนแผนภาพหรอื กราฟใหม้ ากทส่ี ุดนัน้ เป็นไปได้ค่อนข้างยาก และการลากเส้นด้วยสายตาหรอื การกะประมาณด้วยสายตามกั ให้ คาตอบทแ่ี ตกต่างกนั ตามมมุ มองของนกั วเิ คราะหแ์ ต่ละคน ดงั นนั้ ผลจากการคานวณค่า a และ b ทน่ี าไปกาหนดสมการสาหรบั พยากรณ์หรอื ประมาณการตน้ ทุนผสมจงึ มคี วามแมน่ ยาน้อย สาหรบั การสร้างหรอื การวาดแผนภาพ นอกจากจะสามารถทาได้ด้วยตนเองตาม ขนั้ ตอนดงั กล่าวมาแลว้ ยงั สามารถสรา้ งหรอื วาดแผนภาพด้วยโปรแกรม Microsoft Excel ได้ อกี ด้วย ซ่งึ ปจั จุบนั ถือเป็นวธิ ที ่นี ามาใช้กนั อย่างแพร่หลาย เพราะสามารถทาได้ง่าย สะดวก รวดเรว็ และมปี ระสทิ ธภิ าพ เพ่อื ให้เขา้ ใจมากยง่ิ ข้นึ และทาให้สามารถสรา้ งแผนภาพด้วยโปรแกรม Microsoft Excel ไดอ้ ย่างถูกตอ้ ง จงึ ขอใชข้ อ้ มูลตามตวั อยา่ งท่ี 2-4 แสดงขนั้ ตอนการจดั ทา ดงั แสดงใน ตวั อยา่ งท่ี 2-6 ดงั น้ี ตวั อย่างท่ี 2-6 ขนั้ ที่ 1 เปิดหน้าจอโปรแกรม Microsoft Excel จากนนั้ นาขอ้ มลู จานวนครงั้ การ ขนส่ง และต้นทุนการขนส่งซ่งึ เป็นขอ้ มูลท่ตี ้องการสรา้ งแผนภาพหรอื กราฟกรอกลงใน Excel จากนนั้ กเ็ ลอื กช่วงของขอ้ มลู เพ่อื นาไปสรา้ งแผนภาพ โดยเลอื กลกั ษณะของแผนภาพกระจาย ตามทต่ี อ้ งการ ดงั แสดงในภาพท่ี 2-5 ดงั น้ี บทท่ี 2

46 พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณตน้ ทุน เลอื ก แผนภาพ กระจาย ชว่ งของ ขอ้ มลู ภาพที่ 2-5 แสดงการกาหนดชว่ งขอ้ มลู และแผนภาพในโปรแกรม Microsoft Excel ขนั้ ท่ี 2 ปรบั แต่งแผนภาพท่ไี ด้จากขนั้ ท่ี 1 ใหส้ วยงาม และเหมาะสมตามขอ้ มลู ท่ี นามาใช้ในการประมาณต้นทุน โดยประเภทของต้นทุนการขนส่งเป็นค่าในแกนตงั้ และจานวน ครงั้ การขนส่งเป็นค่าในแกนนอน จากนัน้ ใหล้ ากเสน้ ตรงผ่านจุดทุกจุดหรอื ใกลใ้ ห้ไดม้ ากท่สี ุด ดงั แสดงในภาพท่ี 2-6 ดงั น้ี ลากเสน้ ตรง ผา่ นจุด ภาพท่ี 2-6 แสดงแผนภาพตามขอ้ มลู ในโปรแกรม Microsoft Excel บทท่ี 2

พฤตกิ รรมตน้ ทนุ และการประมาณต้นทนุ 47 ขนั้ ท่ี 3 บนั ทกึ ภาพจากโปรแกรม Microsoft Excel ไปวางทใ่ี บงาน โดยใชก้ ารวาง แบบพเิ ศษกดปมุ่ ตกลง แลว้ จดั ภาพทไ่ี ดใ้ หเ้ หมาะสมกบั แผนงาน ดงั แสดงในภาพท่ี 2-7 ดงั น้ี กดปมุ่ ตกลงเพอ่ื วางแผนภาพใน ใบงานงาน ภาพที่ 2-7 แสดงขนั้ ตอนการนาแผนภาพวางในใบงาน วิธีกาลงั สองน้อยที่สดุ วธิ กี าลงั สองน้อยทส่ี ุด (The Least Squares Method) หรอื วธิ สี มการถดถอยอยา่ ง งา่ ย (Simple Regression) สามารถใช้ขอ้ มลู ทร่ี วบรวมมาทงั้ หมดมาทาการคานวณตามหลกั สถติ ศิ าสตร์ โดยกาหนดให้ต้นทุนผสม (y) เป็นตวั แปรตาม (Dependent Variable) และ กจิ กรรม (x) เป็นตวั แปรตน้ (Independent Variable) เพ่อื หาค่าตน้ ทุนคงท่ี (a) และตน้ ทุนผนั แปร (b) อยา่ งไรกต็ าม ในกรณที ต่ี วั แปรอสิ ระมเี พยี งตวั เดยี ว เรยี กวา่ “สมการถดถอยอยา่ งงา่ ย” การวิเคราะห์เพ่ือแยกต้นทุนผันแปร และต้นทุนคงท่ี ตามวิธีกาลงั สองน้อยท่ีสุด สามารถคานวณไดต้ ามขนั้ ตอนต่อไปน้ี ขนั้ ท่ี 1 กาหนดตวั แปรใหแ้ ทนระดบั กจิ กรรม และตน้ ทุนรวมในการวเิ คราะห์ ขนั้ ที่ 2 แทนคา่ ในสมการต่อไปน้ี xy  ax bx2 …………. 1 y  na bx …………. 2 บทท่ี 2

48 พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณตน้ ทุน โดยท:่ี y = ตน้ ทนุ รวม a = ตน้ ทนุ คงทร่ี วม b = ตน้ ทนุ ผนั แปรต่อหน่วย x = ระดบั ของกจิ กรรม n = จานวนขอ้ มลู ตน้ ทนุ ทน่ี ามาทาการวเิ คราะห์ ขนั้ ที่ 3 แกส้ มการตามขนั้ ท่ี 2 เพอ่ื หาคาตอบ ตวั อย่างที่ 2-7 จากขอ้ มลู ตวั อย่างท่ี 2-4 ของบรษิ ัท ดาวเคยี งเดอื น จากดั สามารถนามาทาการ วเิ คราะหก์ ารประมาณต้นทุนผสมโดยใชว้ ธิ กี าลงั สองน้อยทส่ี ุด (The Least Squares Method) ตามขนั้ ตอนไดด้ งั น้ี ขนั้ ท่ี 1 กาหนดตวั แปรใหแ้ ทนระดบั กจิ กรรม และตน้ ทุนรวม กาหนดให:้ x แทน จานวนครงั้ การขนส่ง y แทน ตน้ ทนุ การขนสง่ ขนั้ ที่ 2 แทนค่าในสมการ จากขอ้ มลู ของบรษิ ทั ดาวเคยี งเดอื น จากดั สามารถนามาคานวณหาผลรวมของ ตวั แปรทเ่ี กย่ี วขอ้ งเพอ่ื แทนค่าในสมการ ดงั แสดงในตารางท่ี 2-4 ดงั น้ี ตารางท่ี 2-4 แสดงการคานวณหาผลรวมของตวั แปร nx y xy x2 3,600,000 57,600 1 240 15,000 5,000,000 62,500 2,800,000 40,000 2 250 20,000 3,360,000 44,100 7,500,000 90,000 3 200 14,000 3,960,000 32.400 26,220,000 326,600 4 210 16,000 5 300 25,000 6 180 22,000 ∑ 1,380 112,000 บทท่ี 2

พฤตกิ รรมตน้ ทนุ และการประมาณต้นทนุ 49 จะได้ 26,220,000 = 1,380a + 326,600b …………… 1 112,000 = 6a + 1,380b …….……... 2 ขนั้ ที่ 3 แกส้ มการเพอ่ื หาคาตอบ จาก 26,220,000 = 1,380a + 326,600b ……….…… 1 112,000 = 6a + 1,380b ……….…… 2 นา 6 คณู สมการท่ี 1 ทงั้ สองขา้ ง จะได้ 157,320,000 = 8,280a + 1,959,600b ……….…… 3 นา 1,380 คณู สมการท่ี 2 ทงั้ สองขา้ ง จะได้ 154,560,000 = 8,280a + 1,904,400b ……….…… 4 นา สมการท่ี 3 - สมการท่ี 4 จะได้ 2,760,000 = 55,200b b = 2,760,000 / 55,200 b = 50 บาทต่อครงั้ แทนคา่ b ในสมการท่ี 2 เพอ่ื หาคา่ a จาก 112,000 = 6a + 1,380b จะได้ 112,000 = 6a + 1,380 (50) 6a = 112,000 - 69,000 a = 43,000 / 6 a = 7,166.67 บาท จากสตู รในการคานวณตน้ ทนุ y = a + bx จงึ แทนค่าไดโ้ ดย y = 7,166.67 + 50x โดยท:่ี y = ตน้ ทนุ การขนสง่ (บาท) x = จานวนครงั้ การขนสง่ (ครงั้ ) ดงั นนั้ ถ้าในเดอื นกรกฎาคม คาดว่าจะมจี านวนการขนส่งเท่ากบั 400 ครงั้ ตน้ ทุนการ ขนส่งทค่ี าดว่าจะเกดิ ขน้ึ ในเดอื นกรกฎาคม เม่อื ประมาณการตามวธิ กี าลงั สองน้อยทส่ี ุด กจ็ ะมี จานวนเทา่ กบั 27,166.67 บาท จากการคานวณดงั น้ี จากสมการตน้ ทุน y = 7,166.67 + 50x จะได้ y = 7,166.67 + (50 x 400) y = 27,166.67 บาท บทท่ี 2

50 พฤตกิ รรมตน้ ทนุ และการประมาณตน้ ทุน กล่าวโดยสรุป วธิ กี าลงั สองน้อยท่สี ุด หรอื วธิ กี ารสมการถดถอยอย่างง่าย เป็นวิธี วเิ คราะห์หรอื จาแนกต้นทุนผสมเพ่อื แยกต้นทุนคงท่ี กบั ต้นทุนผนั แปรรวมท่ไี ด้รบั ความนิยม มาก เพราะเป็นวิธที ่สี ามารถใช้ขอ้ มูลท่ไี ด้รวบรวมทงั้ หมด มาทาการวเิ คราะห์ทาให้ขอ้ มูลท่ี ไดร้ บั มคี วามน่าเช่อื ถอื มากทส่ี ุด ดงั นนั้ ผลจากการคานวณค่า a และ b ทน่ี าไปกาหนดสมการ สาหรบั พยากรณ์หรอื ประมาณการต้นทุนผสมจงึ มคี วามแม่นยาและใกล้เคยี งกบั ความเป็นจรงิ มากทส่ี ดุ การกาหนดสมการประมาณตน้ ทุนโดยใชว้ ธิ กี าลงั สองน้อยทส่ี ุดหรอื วธิ สี มการถดถอย อย่างง่าย นอกจากจะสามารถคานวณหาคาตอบ โดยการแก้สมการด้วยตนเองตามขนั้ ตอน ดงั กล่าวมาแลว้ นนั้ ยงั สามารถหาคาตอบดว้ ยการใช้โปรแกรมสาเรจ็ รปู SPSS ไดอ้ กี ดว้ ย ซ่งึ เป็นอกี ทางเลอื กทส่ี ามารถคานวณไดอ้ ยา่ งรวดเรว็ และแมน่ ยา เพ่อื ให้เขา้ ใจและชดั เจนมากยง่ิ ขน้ึ สาหรบั การกาหนดสมการประมาณต้นทุนโดยวธิ ี กาลงั สองน้อยทส่ี ุดดว้ ยการใชโ้ ปรแกรมสาเรจ็ รปู SPSS จงึ ขอใชข้ อ้ มลู ตามตวั อย่างท่ี 2-4 ใน การแสดงขนั้ ตอนการจดั ทา ดงั น้ี ขนั้ ที่ 1 เปิดหน้าจอโปรแกรมสาเรจ็ รปู SPSS ดงั แสดงในภาพท่ี 2-8 ดงั น้ี เลอื กปมุ่ Cancel เพอ่ื กรอกขอ้ มลู ใหม่ ภาพท่ี 2-8 แสดงหน้าจอโปรแกรมสาเรจ็ รูป SPSS ขนั้ ที่ 2 นาขอ้ มลู ทต่ี อ้ งการวเิ คราะหไ์ ปกาหนดค่าตวั แปรท่ี Variable View ตามลาดบั โดยกาหนดให้ a1 แทน จานวนครงั้ การขนส่ง และ a2 แทนต้นทุนการขนส่ง ในช่อง Name จากนนั้ ไปกาหนดขอ้ มลู ทช่ี ่อง Label ตามความหมายในช่อง Name แลว้ กาหนดช่วงของขอ้ มลู ทช่ี ่อง Values โดยกดปมุ่ Add เพ่อื เพม่ิ ขอ้ มลู ตามลาดบั ดงั แสดงในภาพท่ี 2-9 ดงั น้ี บทท่ี 2

พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณต้นทนุ 51 กดปมุ่ Add กาหนดชว่ งขอ้ มลู ใน เพอ่ื เพมิ่ ขอ้ มลู ช่อง Value Variable ภาพท่ี 2-9 แสดงการกาหนดค่าตวั แปรท่ี Variable View ขนั้ ท่ี 3 นาขอ้ มลู จานวนครงั้ การขนส่ง และตน้ ทนุ การขนสง่ ไปกรอกท่ี Data View โดยทช่ี ่อง a1 ใหก้ รอกขอ้ มลู จานวนครงั้ การขนส่ง และช่อง a2 ใหก้ รอกขอ้ มลู ตน้ ทุนการขนส่ง โดยเรมิ่ ตงั้ แต่เดอื นมกราคมจนถงึ เดอื นมถิ ุนายนตามลาดบั ดงั แสดงในภาพท่ี 2-10 ดงั น้ี กรอกขอ้ มลู a1 และ a2 เรยี งตามลาดบั ขอ้ มลู ทต่ี อ้ งการ วเิ คราะห์ Data View ภาพท่ี 2-10 แสดงการกรอกขอ้ มลู ใน Data View บทท่ี 2

52 พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณตน้ ทนุ ขนั้ ท่ี 4 ทาการวเิ คราะหข์ อ้ มลู ในเมนู Aanlyze >> Regression >> Linear ดงั แสดง ในภาพท่ี 2-11 ดงั น้ี Regression >>Linear ภาพที่ 2-11 แสดงขนั้ ตอนการวเิ คราะหข์ อ้ มลู ในโปรแกรมสาเรจ็ รปู SPSS ขนั้ ที่ 5 นาขอ้ มลู จานวนครงั้ การขนสง่ สง่ ต่อไปยงั ชอ่ งขอ้ มลู Independent หรอื ตวั แปรตน้ ส่วนตน้ ทุนการขนส่ง สง่ ต่อไปยงั ช่องขอ้ มลู Dependent หรอื ตวั แปรตาม แลว้ กดปมุ่ ตกลง ดงั แสดงในภาพท่ี 2-12 ดงั น้ี Dependent Independent ภาพที่ 2-12 แสดงการส่งต่อขอ้ มลู ในเมนู Linear Regression บทท่ี 2

พฤตกิ รรมตน้ ทนุ และการประมาณต้นทนุ 53 ขนั้ ท่ี 6 นาผลการวิเคราะห์ข้อมูลท่ไี ด้ มากาหนดสมการต้นทุน สนใจท่ตี าราง Coefficients ในช่อง Model โดยท่ี (Constant) เป็นตน้ ทุนคงท่ี (a) ซง่ึ มคี ่าเท่ากบั 7,166,667 และจานวนครงั้ การขนส่ง เป็นตน้ ทุนผนั แปรต่อหน่วย (b) ซง่ึ มคี ่าเท่ากบั 50 บาท ดงั แสดงใน ภาพท่ี 2-13 ดงั น้ี คา่ () ค่า (ภ๗าพที่ 2-13 แสดงผลทไ่ี ดจ้ ากการวเิ คราะหข์ อ้ มลู ดว้ ยโปรแกรมสาเรจ็ รปู SPSS ดังนัน้ จากการกาหนดสมการต้นทุนด้วยการใช้โปรแกรมสาเร็จรูป SPSS ตาม ขนั้ ตอนขา้ งต้น สามารถกาหนดสมการประมาณต้นทุน คอื y = 7,166.667 + 50x ซง่ึ ตรงกบั การหาคาตอบโดยคานวณดว้ ยตวั เองดงั ทก่ี ล่าวมาแลว้ อยา่ งไรกต็ ามจากการประมาณการตน้ ทุนทงั้ 3 วธิ ขี า้ งตน้ นนั้ จะต้องตระหนกั อย่เู สมอ ว่าขอ้ มลู ท่นี ามาวเิ คราะห์เป็นขอ้ มูลในอดตี หมายความว่า ผลลพั ธ์ท่ไี ด้จากการประมาณการ พฤติกรรมต้นทุนจะมคี วามถูกต้องหรอื ไม่นัน้ ไม่ได้ข้นึ อยู่กบั วธิ ใี นการประมาณการต้นทุนท่ี เลอื กมาใชเ้ ท่านัน้ แต่ลกั ษณะของขอ้ มลู ในอดตี ทน่ี ามาใช้ในการพจิ ารณาจะต้องเป็นขอ้ มลู ท่มี ี ความเช่ือถือได้และเท่ยี งธรรม เพ่อื ให้เกิดประโยชน์และการพยากรณ์ต้นทุนในอนาคตให้ ใกลเ้ คยี งกบั ความเป็นจรงิ มากขน้ึ บทท่ี 2

54 พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณตน้ ทุน สรปุ พฤตกิ รรมต้นทุน คอื ลกั ษณะของการเปล่ยี นแปลงตน้ ทุนซง่ึ มคี วามสมั พนั ธร์ ะหว่าง ต้นทุนกบั ระดบั กจิ กรรม โดยท่รี ะดบั กจิ กรรมท่เี พมิ่ ขน้ึ หรอื ลดลงนัน้ อาจส่งผลกระทบต่อการ เปล่ยี นแปลงตน้ ทุนบางประเภท สามารถจาแนกได้ 3 ลกั ษณะ คอื ต้นทุนผนั แปร มลี กั ษณะ ต้นทุนต่อหน่วยคงท่ี แต่ตน้ ทุนรวมจะเปลย่ี นแปลงไปตามระดบั กจิ กรรม ต้นทุนคงท่ี มลี กั ษณะ ต้นทุนต่อหน่วยเปล่ยี นแปลงไปตามระดบั กิจกรรม แต่ต้นทุนรวมจะคงท่ี และต้นทุนผสม มี ลกั ษณะรวมระหว่างพฤตกิ รรมตน้ ทุนผนั แปรและตน้ ทุนคงทเ่ี ขา้ ดว้ ยกนั การวางแผน ควบคุม และตดั สนิ ใจของผบู้ รหิ าร จะใชข้ อ้ มลู ตน้ ทุนเพยี ง 2 ลกั ษณะ คอื ต้นทุนผนั แปร และต้นทุนคงท่ี ส่วนต้นทุนผสมจะต้องทาการประมาณการต้นทุนโดยอาศยั วธิ ตี ่างๆ เพ่อื แยกต้นทุนผนั แปร และต้นทุนคงทก่ี ่อนนาไปใช้ ดว้ ยวธิ ที น่ี ิยมและใชอ้ ยปู่ จั จบุ นั มี 3 วธิ ี คอื วธิ สี งู -ต่า เป็นวธิ อี ยา่ ง ง่ายเพราะใช้ขอ้ มูล 2 ขอ้ มลู คอื สงู กบั ต่าเท่านนั้ การพยากรณ์ หรอื ประมาณต้นทุนจงึ มคี วาม เช่อื ถอื ไดน้ ้อย วธิ แี ผนภาพ เป็นการประมาณจากแผนภาพกระจายซง่ึ ทาได้ง่าย แต่เน่ืองจาก เป็นวธิ กี ะประมาณดว้ ยสายตาผลการประมาณต้นทุนจงึ มคี วามแม่นยาน้อย และ วธิ กี าลงั สอง น้อยทส่ี ดุ เป็นการประมาณโดยใชผ้ ลรวมของขอ้ มลู ทร่ี วบรวมมาทงั้ หมด ผลการพยากรณ์หรอื ประมาณตน้ ทุนจงึ มคี วามน่าเช่อื ถอื มากทส่ี ดุ บทท่ี 2

พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณต้นทนุ 55 แบบฝึ กหดั ท้ายบท 1. ต่อไปน้ีเป็นข้อมูลของบรษิ ัท ยูดนี ้าอดั ลม จากดั ให้จาแนกประเภทของต้นทุนตาม พฤติกรรมต้นทุนว่ามลี กั ษณะเป็นต้นทุนผันแปร ต้นทุนคงท่ี หรือต้นทุนผสม โดยขีด เครอ่ื งหมาย  ลงในช่องวา่ งทก่ี าหนดให้ รายละเอียดต้นทนุ ต้นทุนผนั แปร ต้นทนุ คงท่ี ต้นทนุ ผสม 1. หวั เชอ้ื น้าอดั ลม 2. คา่ แรงคนงานผลติ 3. ขวดบรรจภุ ณั ฑ์ 4. เงนิ เดอื นพนกั งานทาความสะอาด โรงงาน 5. ค่าตราสนิ คา้ ทใ่ี ชส้ าหรบั ตดิ ยห่ี อ้ น้าอดั ลม 6. คา่ เส่อื มราคา-เครอ่ื งจกั ร (คดิ ตามชวั่ โมง เครอ่ื งจกั ร) 7. ค่าน้า คา่ ไฟฟ้าโรงงาน 8. ค่าเชอ้ื เพลงิ ในการผลติ 9. เงนิ เดอื นพนกั งานขาย 10. ค่าวสั ดโุ รงงานอ่นื ในการผลติ 11. คา่ ขนส่งออก 12. ค่าเชา่ โรงงาน 13. คา่ เส่อื มราคา-อุปกรณ์สานกั งาน (คดิ ตามวธิ เี สน้ ตรง) 14. คา่ ซ่อมบารงุ เครอ่ื งจกั ร 15. เงนิ เดอื นผจู้ ดั การสานกั งาน 16. ค่าส่งเสรมิ การขาย 17. น้าสะอาดทใ่ี ชใ้ นการผลติ 18. น้าตาลทรายขาวบรสิ ุทธิ ์ 19. ภาษที รพั ยส์ นิ 20. ค่ารบั รอง บทท่ี 2

56 พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณตน้ ทุน 2. จงจาแนกประเภทพฤตกิ รรมตน้ ทนุ ของบรษิ ทั ไผห่ วานเฟอรน์ ิเจอร์ จากดั โดยระบุว่าต้นทุน ใดเป็นต้นทุนผนั แปร ต้นทุนคงท่ี หรอื ต้นทุนผสม โดยขดี เคร่อื งหมาย  ลงในช่องว่างท่ี กาหนดให้ (หมายเหตุ : บรษิ ทั ฯ ประกอบธรุ กจิ ผลติ และขายเฟอรน์ ิเจอรไ์ มส้ กั ) รายละเอียดต้นทุน ต้นทุนผนั แปร ต้นทุนคงที่ ต้นทนุ ผสม 1. สที าไม้ 2. ตะปู 3. คา่ แรงงานช่างไม้ 4. ค่าเบย้ี ประกนั สานกั งาน 5. เงนิ เดอื นผจู้ ดั การ 6. ค่าสาธารณูปโภค 7. ไมส้ กั 8. คา่ แรงงานช่างทาสี 9. กระดาษทรายสายพราน 10. คา่ เส่อื มราคา-เครอ่ื งจกั ร (คดิ ตามวธิ จี านวนชวั่ โมงเครอ่ื งจกั ร) 11. คา่ กระดาษเขยี นแบบ 12. ค่าน้ามนั หล่อล่นื 13. ค่าสอบบญั ชี 14. ค่าจา้ งคนสวน 15. ค่าโฆษณา 16. ค่าวสั ดุโรงงาน 17. ค่าเส่อื มราคา-อาคารสานกั งาน (คดิ ตามวธิ เี สน้ ตรง) 18. ค่าวจิ ยั และพฒั นา 19. ค่าประชาสมั พนั ธ์ 20. คา่ เช่า บทท่ี 2

พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณต้นทนุ 57 3. จากลกั ษณะของตน้ ทนุ ต่อไปน้ี ใหแ้ สดงการจบั คกู่ บั แผนภาพทก่ี าหนดให้ ................ 1. ค่าประกนั โรงงานและอุปกรณ์ ................ 2. ค่าโทรศพั ทท์ บ่ี รษิ ทั ตอ้ งจา่ ยค่าธรรมเนียมเดอื นละ 100 บาท และเสยี ค่าบรกิ ารอกี ครงั้ ละ 3 บาท ................ 3. สนิ คา้ สาเรจ็ รปู 1 หน่วย ใชว้ ตั ถุดบิ ต่อหน่วย 200 บาท ................ 4. ค่าขนสง่ สนิ คา้ ของบรษิ ทั สาหรบั ระยะทาง 50 กโิ ลเมตรแรกคดิ 200 บาท หากเกนิ กว่า 50 กโิ ลเมตร คดิ เพม่ิ ในอตั รากโิ ลเมตรละ 5 บาท ................ 5. คา่ เชา่ สานกั งาน ................ 6. ค่าแรงงานฝา่ ยผลติ คดิ อตั ราชวั่ โมงละ 40 บาท แผนภาพแสดงพฤติกรรมต้นทุน โดยท่กี าหนดให้แกนตงั้ เท่ากบั ต้นทุน แกนนอน เทา่ กบั ระดบั กจิ กรรม กข ค 4. บรษิ ทั ชดั เจนผลติ ภณั ฑ์ จากดั เป็นบรษิ ัทผูผ้ ลติ และจาหน่ายนาฬิกายห่ี ้อหน่ึง โดยจาก ประสบการณ์ทผ่ี ่านมา บรษิ ทั มกี ารกาหนดสมการประมาณตน้ ทุนในการตรวจสอบคุณภาพไว้ เทา่ กบั 15,000 + 30x ในแต่ละเดอื น โดยท่ี x หมายถงึ ปรมิ าณการผลติ นาฬกิ า ถา้ ในระหว่าง เดอื นมกราคม 25x5 บรษิ ทั คาดว่าจะผลติ ไดท้ งั้ สน้ิ 1,000 เรอื น ให้ทา 1. ตน้ ทุนในการตรวจสอบคณุ ภาพทงั้ หมดทจ่ี ะเกดิ ขน้ึ ในเดอื นมกราคม 25x5 จะ เท่ากบั เท่าใด 2. ตน้ ทนุ ในการตรวจสอบคุณภาพเฉลย่ี ต่อหน่วยในเดอื นมกราคม 25x5 เท่ากบั เท่าใด บทท่ี 2

58 พฤตกิ รรมตน้ ทนุ และการประมาณตน้ ทุน 5. บรษิ ทั ยง่ิ อุดมทรพั ย์ จากดั กาลงั พจิ ารณาทจ่ี ะกาหนดสมการในการประมาณตน้ ทุน เพ่อื ทาการวางแผนเก่ยี วกบั ตน้ ทุนการซ่อมบารงุ ทจ่ี ะเกดิ ขน้ึ ในอนาคต ซง่ึ ผบู้ รหิ ารไดพ้ จิ ารณา ว่าต้นทุนท่จี ะเกดิ ขน้ึ นัน้ มกั จะเกดิ และมคี วามสมั พนั ธร์ ะหว่างชวั่ โมงเคร่อื งจกั ร ขอ้ มลู ต้นทุน การซ่อมบารงุ ทเ่ี กบ็ รวบรวมมาไดใ้ นชว่ ง 4 เดอื นทผ่ี า่ นมา มดี งั น้ี เดือน จานวนชวั่ โมงเครือ่ งจกั ร ต้นทุนการซ่อมบารงุ (ชวั่ โมง) (บาท) มนี าคม 2,500 7,000 เมษายน พฤษภาคม 1,500 5,000 มถิ ุนายน 2,000 6,000 3,000 8,000 ให้ทา 1. จงใชว้ ธิ สี งู -ต่า (High-Low Method) กาหนดสมการประมาณตน้ ทนุ 2. ถา้ ในเดอื นกรกฎาคม บรษิ ทั คาดว่าจะมจี านวนชวั่ โมงแรงงานทางตรงประมาณ 1,000 ชวั่ โมง ใหป้ ระมาณตน้ ทุนทจ่ี ะเกดิ ขน้ึ ทงั้ สน้ิ ในเดอื นกรกฎาคม 6. บรษิ ทั คุณแกม้ การคา้ จากดั กาลงั พจิ ารณาเก่ยี วกบั การประมาณค่าสาธารณูปโภคทจ่ี ะ เกดิ ขน้ึ ในเดอื นมถิ ุนายน 25x1 จากการเกบ็ รวบรวมขอ้ มลู ค่าสาธารณูปโภครอบ 5 เดอื นทผ่ี ่าน มามดี งั น้ี เดือน ปริมาณการใช้ (หน่วย) ค่าสาธารณูปโภค (บาท) มกราคม 320 1,500 กุมภาพนั ธ์ 280 1,400 มนี าคม 400 1,800 เมษายน 360 1,700 พฤษภาคม 250 1,200 ให้ทา 1. จากขอ้ มลู เกย่ี วกบั ค่าสาธารณูปโภคขา้ งตน้ จงชว่ ยผบู้ รหิ ารกาหนดสมการในการ ประมาณตน้ ทุนตามวธิ ดี งั น้ี บทท่ี 2

พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณต้นทุน 59 ก. วธิ สี งู -ต่า (High-Low Method) ข. วธิ แี ผนภาพ (Scatter Graph Method) ค. วธิ กี าลงั สองน้อยทส่ี ดุ (The Least Squares Method) 2. ถา้ ผบู้ รหิ ารอยากทราบวา่ ถา้ ในเดอื นมถิ ุนายน คาดว่าจะมปี รมิ าณการใชจ้ านวน 500 หน่วย ตน้ ทนุ คา่ สาธารณูปโภคทจ่ี ะเกดิ ขน้ึ ในแต่ละวธิ ที ใ่ี ชก้ าหนดสมการในการ ประมาณตน้ ทนุ มจี านวนเทา่ ใด 7. มหาวทิ ยาลยั แห่งหน่งึ กาลงั พจิ ารณาหาความสมั พนั ธร์ ะหว่างขนาดชนั้ เรยี นกบั ต้นทุนการ เรยี นการสอน จากขอ้ มลู ในภาคการศกึ ษาทผ่ี ่านมา ผบู้ รหิ ารทาการเกบ็ รวบรวมขอ้ มลู ไดด้ งั น้ี ขนาดชนั้ เรียน (คน) ต้นทุนการเรียนการสอน (บาท) 30 2,800 25 2,500 15 2,000 50 4,000 40 2,600 35 2,200 45 3,500 ให้ทา 1. จากขอ้ มลู เกย่ี วกบั ตน้ ทุนการเรยี นการสอนขา้ งตน้ จงช่วยผบู้ รหิ ารกาหนด สมการในการประมาณตน้ ทุนตามวธิ ดี งั น้ี ก. วธิ สี งู -ต่า (High-Low Method) ข. วธิ แี ผนภาพ (Scatter Graph Method) ค. วธิ สี มการถดถอยอยา่ งงา่ ย (Simple Linear Regression) 2. ถา้ ผบู้ รหิ ารคาดวา่ จะจดั ขนาดชนั้ เรยี น 60 คน ตน้ ทุนการเรยี นการสอนทจ่ี ะ เกดิ ขน้ึ เท่ากบั เทา่ ไร (ใชส้ มการประมาณตน้ ทุนตามวธิ ี High-Low Method) บทท่ี 2

60 พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณตน้ ทุน 8. บรษิ ัท พูนทรพั ย์การผลิต จากัด มคี ่าใช้จ่ายการผลิตท่ีมีลกั ษณะเป็นต้นทุนผสมซ่ึงมี ความสมั พนั ธก์ บั ชวั่ โมงแรงงานทางตรง ผบู้ รหิ ารจงึ ไดท้ าการรวบรวมขอ้ มลู ในช่วง 7 เดอื นท่ี ผ่านมา เพ่ือมาทาการวิเคราะห์พฤติกรรมต้นทุนเพ่ือประโยชน์ในการจดั ทางบประมาณ คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ ประจาปี 25x6 รายละเอยี ดขอ้ มลู ปี 25x5 ทผ่ี ่านมา มดี งั น้ี เดือน ชวั่ โมงแรงงานทางตรง ค่าใช้จ่ายการผลิต (หน่วย : พนั ชวั่ โมง) (หน่วย : พนั บาท) มถิ ุนายน กรกฎาคม 6 8 สงิ หาคม 7 10 กนั ยายน 4 6 ตุลาคม 3 4 พฤศจกิ ายน 8 9 ธนั วาคม 7 8 5 5 ให้ทา จงแยกค่าใชจ้ ่ายการผลติ ในส่วนทเ่ี ป็นตน้ ทุนคงท่ี และต้นทุนผนั แปร โดยใชว้ ธิ กี าลงั สองน้อยทส่ี ุด และใหป้ ระมาณการค่าใช้จา่ ยการผลติ ถา้ ในเดอื นมกราคมปี 25x6 บรษิ ทั ฯ คาด วา่ จะมจี านวนชวั่ โมงแรงงานทางตรง 10,000 ชวั่ โมง 9. สมมตวิ ่าในช่วงระยะเวลา 6 เดอื นทผ่ี ่านมา บรษิ ทั ไดเ้ กบ็ รวบรวมตน้ ทุนทางออ้ ม (y) และ จานวนชวั่ โมงเครอ่ื งจกั ร (x) โดยไดผ้ ลรวมในลกั ษณะต่างๆ ดงั ต่อไปน้ี ∑y = 43 ∑x = 53 ∑xy = 345 ∑x2 = 321 ให้ทา 1. กาหนดสมการถดถอยอยา่ งงา่ ยในการหาความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งตน้ ทุนทางออ้ มกบั จานวนชวั่ โมงเครอ่ื งจกั ร 2. ประมาณต้นทุนทางอ้อมท่ีคาดว่าจะเกิดข้ึนในเดือนหน้า ถ้าจานวนชัว่ โมง เครอ่ื งจกั รเท่ากบั 800 ชวั่ โมง บทท่ี 2

พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณต้นทุน 61 10. บรษิ ทั อุตสาหกรรมกา้ วหน้า จากดั เป็นบรษิ ทั ทผ่ี ลติ สนิ คา้ ชนดิ หน่งึ เพ่อื จาหน่ายเอง งบกาไรขาดทุนสาหรบั ระยะเวลา 3 เดอื นของบรษิ ทั มดี งั น้ี บริษทั อตุ สาหกรรมก้าวหน้า จากดั งบกาไรขาดทุน สาหรบั ระยะเวลา 3 เดือน สิ้นสดุ วนั ที่ 31 มีนาคม 25x1 จานวนหน่วยทข่ี าย (หน่วย) หน่วย : บาท มกราคม กมุ ภาพนั ธ์ มนี าคม 1,000 1,500 1,200 ขาย 200,000 300,000 240,000 หกั ตน้ ทนุ ขาย 120,000 180,000 144,000 กาไรขนั้ ตน้ 80,000 120,000 96,000 หกั คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร 15,000 15,000 15,000 เงนิ เดอื น 2,000 2,300 2,400 ค่าสาธารณูปโภค 3,000 3,000 3,000 คา่ โฆษณา 4,200 4,400 4,500 คา่ ขนสง่ 10,000 10,000 10,000 ค่าเสอ่ื มราคา 34,200 34,700 34,900 รวมคา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร 45,800 85,300 61,100 กาไร (ขาดทนุ ) สทุ ธิ ให้ทา 1. ระบุคา่ ใชจ้ า่ ยแต่ละประเภทของบรษิ ทั (รวมทงั้ ตน้ ทุนขาย) ว่าเป็นตน้ ทุนผนั แปร ตน้ ทุนคงท่ี หรอื ตน้ ทุนผสม 2. ใหใ้ ชว้ ธิ สี งู -ต่า ในการแยกตน้ ทุนผสมออกมาเป็นตน้ ทนุ ผนั แปร ตน้ ทุนคงท่ี และ ใหก้ าหนดสมการตน้ ทุนผสมแต่ละบญั ชดี ว้ ย 3. ทาประมาณการงบกาไรขาดทุน ณ ระดบั ยอดขาย 2,000 หน่วย ซง่ึ ยงั เป็นระดบั กจิ กรรมในชว่ งกจิ กรรมทเ่ี กย่ี วขอ้ ง บทท่ี 2

62 พฤตกิ รรมตน้ ทุน และการประมาณตน้ ทุน 11. ต่อไปน้เี ป็นการรายงานผลการดาเนินงานในงบกาไรขาดทุนสาหรบั ไตรมาสท่ี 3 ของปี 25x1 ของบรษิ ทั น้ององนุ่ การคา้ จากดั บริษทั น้ององุ่นการค้า จากดั งบกาไรขาดทุน สาหรบั รายไตรมาส สิ้นสุดวนั ที่ 30 กนั ยายน 25x1 จานวนหน่วยขาย (หน่วย) กรกฎาคม สิงหาคม หน่วย : บาท รายไดจ้ ากการขาย 600 1,000 กนั ยายน หกั ตน้ ทนุ ขาย กาไรขนั้ ตน้ 180,000 300,000 1,400 หกั ค่าใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร 132,000 220,000 420,000 48,000 80,000 308,000 ค่าขนสง่ 112,000 คา่ เบย้ี ประกนั ภยั คา่ เสอ่ื มราคา 17,200 19,500 22,000 เงนิ เดอื นและค่านายหน้า 10,000 10,000 10,000 รวมคา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร 8,000 8,000 8,000 กาไร(ขาดทุน) จากการดาเนนิ งาน 7,200 8,500 9,600 42,400 46,000 49,600 5,600 34,000 62,400 ให้ทา 1. ระบุพฤตกิ รรมตน้ ทุนของรายการประเภทคา่ ใชจ้ า่ ยทกุ ประเภท (รวมตน้ ทุนขาย) 2. ใชว้ ธิ กี าลงั สองน้อยทส่ี ุด ในการวเิ คราะหต์ น้ ทุนผสม โดยเขยี นใหอ้ ย่ใู นรปู ตน้ ทุน สาหรบั ทุกรายการทเ่ี ป็นตน้ ทุนผสม 3. จดั ทางบกาไรขาดทุนโดยประมาณสาหรบั เดอื นตุลาคม 25x1 หากในเดอื น ตุลาคมมจี านวนหน่วยขายโดยประมาณเท่ากบั 1,500 หน่วย บทท่ี 2

ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 63 บทท่ี 3 ระบบต้นทุนรวม และระบบต้นทนุ ผนั แปร การประเมนิ ผลการดาเนินงานของธุรกิจอีกอย่างหน่ึงท่ีสาคญั คอื ผลกาไรสุทธิท่ี ปรากฏในงบกาไรขาดทุน ซง่ึ สามารถคานวณได้จากการนารายได้จากการขายหกั ดว้ ยต้นทุน และค่าใช้จ่ายต่างๆ โดยจาแนกเป็นต้นทุนผลติ ภณั ฑ์ และต้นทุนงวดเวลา ซ่งึ ลกั ษณะของ ต้นทุนผลติ ภณั ฑค์ อื ต้นทุนท่เี กดิ ขน้ึ ในกระบวนการผลติ หรอื ปจั จยั นาเขา้ สู่กระบวนการผลติ เพ่อื ให้ได้มาซ่งึ สนิ ค้าสาเรจ็ รูป ส่วนต้นทุนงวดเวลาคอื ต้นทุนท่ไี ม่เก่ยี วกบั การผลติ โดยจะ แสดงเป็นคา่ ใชจ้ า่ ยในงบกาไรขาดทุนสาหรบั ระยะเวลาใดเวลาหน่ึง ดงั นนั้ เพ่อื ประโยชน์ในการ นาขอ้ มูลไปใช้จดั ทางบกาไรขาดทุนท่อี าจมลี กั ษณะแตกต่างกนั ไปตามวตั ถุประสงค์ในการ นาเสนอ จงึ มคี วามจาเป็นตอ้ งศกึ ษาเกย่ี วกบั แนวคดิ ของตน้ ทนุ ผลติ ภณั ฑท์ แ่ี ตกต่างกนั ซง่ึ มอี ยู่ 2 ระบบคอื ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร ต่อไปน้ี การคานวณต้นทนุ ผลิตภณั ฑต์ ามระบบต้นทนุ รวม ระบบตน้ ทุนรวม หรอื ระบบตน้ ทุนเตม็ (Absorption Costing or Full Costing) จดั ทา ขน้ึ เพ่อื เสนอขอ้ มูลและรายงานผลการดาเนินงานต่อบุคคลภายนอก ซ่งึ ต้องทาตามหลกั การ บญั ชที ร่ี บั รองโดยทวั่ ไป โดยม่งุ ใหข้ อ้ มลู ตน้ ทุนนาไปหกั กบั รายไดใ้ นงบกาไรขาดทุน เพ่อื ใหไ้ ด้ กาไรหรอื ขาดทุนจากการดาเนินงาน และต้องนาไปแสดงเป็นราคาทุนของสนิ คา้ คงเหลอื ในงบ แสดงฐานะการเงนิ ภายใต้บญั ชสี นิ ค้าคงเหลอื ซ่งึ ต้นทุนจะปรากฏอยู่ในรูปของต้นทุนสนิ ค้า สาเรจ็ รปู และต้นทุนงานระหว่างทา จนกระทงั่ ขายสนิ คา้ สาเรจ็ รปู ออกไป จงึ จะถอื เป็นต้นทุน งวดเวลา (ตน้ ทนุ ขาย) เช่นเดยี วกนั กบั ค่าใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารทถ่ี อื เป็นต้นทุนงวดเวลาใน ระบบการคดิ ตน้ ทนุ ผลติ ภณั ฑต์ ามระบบน้ี 1. การคานวณต้นทนุ ผลิตภณั ฑต์ ่อหน่วยตามระบบต้นทุนรวม การคานวณต้นทุนผลติ ภณั ฑ์ต่อหน่วยตามระบบต้นทุนรวมเป็นการคดิ จากผลรวม ของปจั จยั นาเขา้ กระบวนการผลติ ทงั้ หมดเพ่อื ใหไ้ ดม้ าซง่ึ สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ประกอบดว้ ย วตั ถุดบิ ทางตรง ค่าแรงงานทางตรง ค่าใชจ้ ่ายการผลติ ผนั แปร และค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงท่ี ซง่ึ สามารถ แสดงการคานวณไดด้ งั น้ี บทท่ี 3

64 ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร ต้นทุน ระบบต้นทุนรวม วตั ถุดบิ ทางตรง xx คา่ แรงงานทางตรง xx ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ ผนั แปร xx คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงท่ี xx xx รวม เพ่ือให้เข้าใจถึงการคานวณต้นทุนผลิตภัณฑ์ต่อหน่วยตามระบบรวม จึงขอ ยกตวั อยา่ งเพ่อื แสดงการคานวณประกอบ ดงั แสดงในตวั อยา่ งท่ี 3-1 ดงั น้ี ตวั อย่างท่ี 3-1 บรษิ ัท ตะวนั เดือด จากัด ทาการผลิตและจาหน่ายสินค้าชนิดหน่ึง โดยมีข้อมูล เกย่ี วกบั การผลติ ประจาปี 25x4 ดงั น้ี กาลงั การผลติ ปกติ 10,000 หน่วย ปรมิ าณการผลติ 10,000 หน่วย ปรมิ าณการขาย 10,000 หน่วย ราคาขายต่อหน่วย 100 บาท ตน้ ทนุ การผลติ ประกอบดว้ ย 15 บาทต่อหน่วย 20 บาทต่อหน่วย วตั ถุดบิ ทางตรง คา่ แรงงานทางตรง 5 บาทต่อหน่วย 100,000 บาท คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ ผนั แปร คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงทร่ี วม คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร ประกอบดว้ ย 8 บาทต่อหน่วย คา่ ใชจ้ า่ ยการขายผนั แปร 100,000 บาท คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารคงทร่ี วม จากข้อมูลข้างต้น สามารถแสดงการคานวณต้นทุนผลิตภณั ฑ์ต่อหน่วย ตามระบบ ตน้ ทุนรวม ไดด้ งั น้ี บทท่ี 3

ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร 65 ต้นทุน ระบบต้นทนุ รวม (บาท) วตั ถุดบิ ทางตรง 15 ค่าแรงงานทางตรง 20 5 ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ ผนั แปร ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงท่ี 10 50 (100,000 บาท / 10,000* หน่วย) รวม *10,000 หน่วยคอื กาลงั การผลติ ปกติ หมายถงึ ช่วงของระดบั การผลติ ท่ีบรษิ ทั สามารถทาการ ผลติ ได้ ภายใตก้ าลงั การผลติ ทก่ี าหนดขน้ึ ในขณะนนั้ โดยไมท่ าใหก้ ารใชป้ จั จยั การผลติ คงทต่ี อ้ ง เปลย่ี นแปลงไป 2. การจดั ทางบกาไรขาดทนุ ตามระบบต้นทนุ รวม การจดั ทางบกาไรขาดทุนแบบรายงานตามระบบตน้ ทุนรวม สามารถแสดงการจดั ทา ไดต้ ามรปู แบบดงั ต่อไปน้ี ช่ือบริษทั งบกาไรขาดทุน สาหรบั ปี สิ้นสดุ วนั ท่ี …………………………… หน่วย : บาท ขาย xx หกั ตน้ ทนุ ขาย: xx สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ตน้ งวด xx บวก ตน้ ทุนการผลติ ระหวา่ งงวด xx สนิ คา้ ทม่ี ไี วเ้ พ่อื ขาย xx xx หกั สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ปลายงวด xx กาไรขนั้ ตน้ หกั ค่าใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร: xx xx xx ค่าใชจ้ ่ายการขายและบรหิ ารผนั แปร คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารคงท่ี xx กาไรสุทธิ บทท่ี 3

66 ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร จากรปู แบบการจดั ทางบกาไรขาดทุนตามระบบตน้ ทุนรวมทแ่ี สดงไวข้ า้ งตน้ สามารถ พจิ ารณาถงึ ขอ้ มลู ทน่ี ามาใชใ้ นการจดั ทา ดงั แสดงในตวั อยา่ งท่ี 3-2 ดงั น้ี ตวั อย่างท่ี 3-2 จากขอ้ มลู ตวั อย่างท่ี 3-1 ของบรษิ ทั ตะวนั เดือด จากดั สามารถนามาจดั ทางบกาไร ขาดทุนตามระบบตน้ ทุนรวม สาหรบั ปีสน้ิ สดุ วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25x4 ไดด้ งั น้ี บริษทั ตะวนั เดือด จากดั หน่วย : บาท งบกาไรขาดทุน 1,000,000 สาหรบั ปี สิ้นสดุ วนั ที่ 31 ธนั วาคม 25x4 0 500,000 500,000 500,000 ขาย (100 x 10,000) 500,000 หกั ตน้ ทนุ ขาย: 0 สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ตน้ งวด บวก ตน้ ทนุ การผลติ ระหว่างงวด (50* x 10,000**) 80,000 สนิ คา้ ทม่ี ไี วเ้ พ่อื ขาย 100,000 180,000 หกั สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ปลายงวด กาไรขนั้ ตน้ 320,000 หกั คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร: คา่ ใชจ้ ่ายการขายและบรหิ ารผนั แปร (8 x 10,000***) คา่ ใชจ้ ่ายการขายและบรหิ ารคงท่ี กาไรสุทธิ *ตน้ ทนุ ผลติ ภณั ฑต์ ่อหน่วยตามระบบตน้ ทุนรวม **ปรมิ าณการผลติ ***ปรมิ าณการขาย บทท่ี 3

ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร 67 การคานวณต้นทนุ ผลิตภณั ฑต์ ามระบบต้นทนุ ผนั แปร ระบบตน้ ทุนผนั แปร หรอื ระบบตน้ ทุนตรง (Variable Costing or Direct Costing) จดั ทาข้นึ เพ่ือเสนอข้อมูลและรายงานผลการดาเนินงานให้แก่บุคคลภายในเท่านัน้ ได้แก่ ผู้บริหาร หรือผู้จดั การเพ่ือการตัดสินใจในการวางแผน ควบคุม วัด และประเมนิ ผลการ ดาเนินงาน ตลอดจนเพ่อื แกไ้ ขปญั หาต่างๆ ไดอ้ ยา่ งถูกต้องและเหมาะสม ต้นทุนทน่ี ามาใชใ้ น การผลติ สนิ คา้ จงึ มลี กั ษณะเป็นตน้ ทุนผนั แปรเท่านนั้ 1. การคานวณต้นทนุ ผลิตต่อต่อหน่วยตามระบบต้นทุนผนั แปร การคานวณต้นทุนผลิตภณั ฑ์ต่อหน่วยตามระบบต้นทุนผนั แปรจะเป็นการคดิ จาก ผลรวมของวตั ถุดบิ ทางตรง ค่าแรงงานทางตรง ค่าใชจ้ ่ายการผลติ ผนั แปร ซง่ึ ไม่รวมค่าใชจ้ ่าย การผลติ คงท่ี เพราะถอื เป็นตน้ ทนุ งวดเวลา สามารถแสดงการคานวณไดด้ งั น้ี ต้นทุน ระบบต้นทุนรวม วตั ถุดบิ ทางตรง xx ค่าแรงงานทางตรง xx ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ ผนั แปร xx xx รวม เพ่ือให้เข้าใจถึงการคานวณต้นทุนผลิตภัณฑ์ต่อหน่วยตามระบบผันแปร จึงขอ ยกตวั อยา่ งเพ่อื แสดงการคานวณประกอบ ดงั แสดงในตวั อยา่ งท่ี 3-3 ดงั น้ี ตวั อย่างท่ี 3-3 จากขอ้ มลู ตวั อยา่ งท่ี 3-1 ของบรษิ ทั ตะวนั เดอื ด จากดั สามารถนามาแสดงการ คานวณตน้ ทนุ ผลติ ภณั ฑต์ ่อหน่วยตามระบบตน้ ทุนผนั แปร ไดด้ งั น้ี ต้นทนุ ระบบต้นทุนผนั แปร วตั ถุดบิ ทางตรง 15 ค่าแรงงานทางตรง 20 ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ ผนั แปร 5 40 รวม บทท่ี 3

68 ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 2. การจดั ทางบกาไรขาดทุนตามระบบต้นทนุ ผนั แปร การจดั ทางบกาไรขาดทุนแบบรายงานตามระบบต้นทุนผนั แปร สามารถแสดงการ จดั ทาไดด้ งั น้ี ช่ือบริษทั งบกาไรขาดทุน สาหรบั ปี สิ้นสดุ วนั ที่.................................... ขาย xx หน่วย : บาท หกั ตน้ ทนุ ผนั แปร: xx xx xx ตน้ ทนุ ขายผนั แปร xx xx สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ตน้ งวด xx xx บวก ตน้ ทุนการผลติ ระหว่างงวด สนิ คา้ ทม่ี ไี วเ้ พอ่ื ขาย xx หกั สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ปลายงวด xx xx xx คา่ ใชจ้ า่ ยการในขายและบรหิ ารผนั แปร กาไรส่วนเกนิ xx หกั ตน้ ทุนคงท:่ี คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร กาไรสุทธิ บทท่ี 3

ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร 69 จากรปู แบบการจดั ทางบกาไรขาดทุนตามระบบตน้ ทนุ ผนั แปรทแ่ี สดงไวข้ า้ งตน้ สามารถ พจิ ารณาถงึ ขอ้ มลู ทน่ี ามาใชใ้ นการจดั ทา ดงั แสดงในตวั อยา่ งท่ี 3-4 ดงั น้ี ตวั อย่างที่ 3-4 จากขอ้ มลู ตวั อย่างท่ี 3-1 ของบรษิ ทั ตะวนั เดอื ด จากดั สามารถนามาจดั ทางบกาไร ขาดทุนตามระบบตน้ ทนุ ผนั แปร สาหรบั ปีสน้ิ สุดวนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25x4 ไดด้ งั น้ี บริษทั ตะวนั เดือด จากดั งบกาไรขาดทุน สาหรบั ปี สิ้นสดุ วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25x4 ขาย (100 x 10,000) หน่วย : บาท 1,000,000 หกั ตน้ ทุนผนั แปร: ตน้ ทนุ ขายผนั แปร สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ตน้ งวด 0 บวก ตน้ ทุนการผลติ ระหวา่ งงวด 400,000 (40* x 10,000) สนิ คา้ ทม่ี ไี วเ้ พ่อื ขาย 400,000 หกั สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ปลายงวด 0 400,000 คา่ ใชจ้ า่ ยการในขายและบรหิ ารผนั แปร 80,000 480,000 กาไรสว่ นเกนิ 520,000 หกั ตน้ ทนุ คงท:่ี ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงท่ี 100,000 คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารคงท่ี 100,000 200,000 กาไรสุทธิ 320,000 *ตน้ ทนุ ผลติ ภณั ฑต์ ่อหน่วยตามระบบตน้ ทนุ ผนั แปร บทท่ี 3

70 ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร จากการคานวณต้นทุนผลติ ภณั ฑต์ ามระบบต้นทุนรวม และตามระบบต้นทุนผนั แปร สามารถนามาสรปุ เพอ่ื แสดงการเปรยี บเทยี บการจาแนกตน้ ทนุ ผลติ ภณั ฑก์ บั ตน้ ทุนงวดเวลา ดงั แสดงในตารางท่ี 3-1 ดงั น้ี ตารางที่ 3-1 แสดงการจาแนกตน้ ทุนผลติ ภณั ฑก์ บั ตน้ ทนุ งวดเวลา ตามระบบตน้ ทนุ รวมและ ตามระบบตน้ ทนุ ผนั แปร รายละเอียดต้นทุน ระบบต้นทนุ รวม ระบบต้นทุนผนั แปร วตั ถุดบิ ทางตรง ตน้ ทนุ ผลติ ภณั ฑ์ ตน้ ทนุ ผลติ ภณั ฑ์ คา่ แรงงานทางตรง คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ ผนั แปร ตน้ ทุนงวดเวลา ตน้ ทุนงวดเวลา คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงท่ี ค่าใชจ้ า่ ยการขาย ค่าใชจ้ า่ ยการบรหิ าร สว่ นการจดั ทางบกาไรขาดทนุ ตามระบบต้นทุนรวม และตามระบบต้นทุนผนั แปร เพ่อื รายงานผลการดาเนินงานนนั้ สามารถนามาสรปุ ความสมั พนั ธร์ ะหว่างปรมิ าณการผลติ และขาย กบั กาไรหรอื ขาดทนุ สุทธิ ดงั แสดงในตารางท่ี 3-2 ดงั น้ี ตารางที่ 3-2 แสดงความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งปรมิ าณการผลติ และปรมิ าณการขาย กบั กาไรหรอื ขาดทนุ สทุ ธติ ามระบบตน้ ทุนรวม และตามตน้ ทุนผนั แปร กรณีที่ เปรียบเทียบปริมาณการ เปรียบเทียบผลกาไรหรือขาดทนุ สทุ ธิ ผลิตและปริมาณการขาย 1 ปรมิ าณการผลติ = กาไรหรอื ขาดทุนสทุ ธติ ามระบบตน้ ทนุ รวม = ปรมิ าณการขาย กาไรหรอื ขาดทุนสทุ ธติ ามระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 2 ปรมิ าณการผลติ > กาไรหรอื ขาดทนุ สุทธติ ามระบบตน้ ทุนรวม > ปรมิ าณการขาย กาไรหรอื ขาดทุนสทุ ธติ ามระบบตน้ ทุนผนั แปร 3 ปรมิ าณการผลติ < กาไรหรอื ขาดทนุ สุทธติ ามระบบตน้ ทุนรวม < ปรมิ าณการขาย กาไรหรอื ขาดทุนสุทธติ ามระบบตน้ ทุนผนั แปร บทท่ี 3

ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร 71 การปรบั กาไรหรือขาดทนุ สทุ ธิจากการเปล่ียนระบบคานวณต้นทนุ ผลิตภณั ฑ์ จากการคานวณต้นทุนผลติ ภณั ฑ์และการจดั ทางบกาไรขาดทุนเพ่อื รายงานผลการ ดาเนนิ งาน ตามระบบต้นทุนรวมและตน้ ทุนผนั แปรตามทไ่ี ดก้ ล่าวมาแลว้ ขา้ งตน้ ทาใหท้ ราบได้ ว่าถ้าปรมิ าณการผลติ และปรมิ าณการขายเท่ากนั ไม่ว่าจะใช้ระบบใดในการคดิ ต้นทุนในการ รายงานผลการดาเนนิ งานกจ็ ะทาใหก้ าไรหรอื ขาดทนุ สุทธขิ องทงั้ 2 ระบบไม่มคี วามแตกต่างกนั แต่ในทางตรงกนั ขา้ ม ถ้าปรมิ าณการผลติ และปรมิ าณการขายไม่เท่ากนั ก็จะมผี ลกระทบต่อ กาไรหรอื ขาดทนุ สุทธขิ องทงั้ 2 ระบบแตกต่างกนั ซง่ึ ปจั จยั ความแตกต่างคอื ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ย่ใู นสนิ คา้ คงเหลอื (คานวณจากค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทต่ี ่อหน่วย x จานวนหน่วยสนิ คา้ คงเหลอื ) แต่ถ้าอยากทราบกาไรหรอื ขาดทุนสุทธติ ามระบบหน่ึงก็สามารถปรบั เป็นกาไรหรอื ขาดทนุ สทุ ธอิ กี ระบบหน่งึ ได้ ดงั น้ี กรณีท่ี 1 การปรบั กาไรหรอื ขาดทุนสทุ ธจิ ากระบบตน้ ทุนรวมเป็นระบบตน้ ทุนผนั แปร xx กาไรหรอื ขาดทุนสทุ ธติ ามระบบตน้ ทุนรวม xx บวก ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวด xx xx รวม xx หกั คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ปลายงวด กาไรหรอื ขาดทุนสุทธติ ามระบบตน้ ทุนผนั แปร กรณีที่ 2 การปรบั กาไรหรอื ขาดทุนสทุ ธจิ ากระบบตน้ ทุนผนั แปรเป็นระบบตน้ ทุนรวม xx กาไรหรอื ขาดทุนสุทธติ ามระบบตน้ ทุนผนั แปร xx บวก คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ปลายงวด xx รวม xx หกั ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวด xx กาไรหรอื ขาดทุนสุทธติ ามระบบตน้ ทุนรวม เพ่อื ใหเ้ ขา้ ใจและชดั เจนในการปรบั กาไรหรอื ขาดทุนสุทธจิ ากการเปลย่ี นระบบคานวณ ตน้ ทุนผลติ ภณั ฑ์ จงึ ขอยกตวั อยา่ งเพอ่ื ประกอบการคานวณ ดงั แสดงในตวั อยา่ งท่ี 3-5 ดงั น้ี ตวั อย่างท่ี 3-5 จากขอ้ มลู ของบรษิ ทั ตะวนั เดอื ด จากดั ท่ไี ดจ้ ดั ทางบกาไรขาดทุนตามระบบต้นทุน รวมในตวั อยา่ งท่ี 3-2 และตามระบบตน้ ทุนผนั แปรในตวั อย่างท่ี 3-4 ไวแ้ ลว้ นนั้ สามารถนามา แสดงการปรบั กาไรหรอื ขาดทนุ สุทธจิ ากการเปลย่ี นระบบคานวณตน้ ทุนผลติ ภณั ฑ์ ไดด้ งั น้ี บทท่ี 3

72 ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร กรณีที่ 1 การปรบั กาไรหรอื ขาดทุนสุทธจิ ากระบบตน้ ทุนรวมเป็นระบบตน้ ทนุ ผนั แปร กาไรหรอื ขาดทุนสุทธติ ามระบบตน้ ทุนรวม 320,000 บวก คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวด 0 รวม 320,000 หกั คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ปลายงวด 0 กาไรหรอื ขาดทุนสทุ ธติ ามระบบตน้ ทุนผนั แปร 320,000 กรณีท่ี 2 การปรบั กาไรหรอื ขาดทุนสทุ ธจิ ากระบบตน้ ทุนผนั แปรเป็นระบบตน้ ทุนรวม กาไรหรอื ขาดทุนสทุ ธติ ามระบบตน้ ทุนผนั แปร 320,000 บวก คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ปลายงวด 0 รวม 320,000 หกั ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวด 0 กาไรหรอื ขาดทุนสทุ ธติ ามระบบตน้ ทุนรวม 320,000 จากการคานวณการปรบั กาไรหรอื ขาดทุนสุทธขิ า้ งต้น จะเหน็ ว่า ค่าใช้จ่ายการผลติ คงท่ีท่อี ยู่ในสินค้าคงเหลอื ต้นงวด และปลายงวด มจี านวนเป็น “0” ทงั้ น้ีเกิดจากบรษิ ัทได้ วางแผนปรมิ าณการผลติ เท่ากบั ปรมิ าณการขายพอดี (10,000 = 10,000) จงึ ทาใหไ้ ม่มสี นิ คา้ คงเหลอื เกดิ ขน้ึ ส่งผลใหค้ ่าใชจ้ ่ายการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ทงั้ ต้นงวดและปลายงวดมี จานวนเป็น “0” นนั่ เอง เพ่อื แสดงให้เห็นถึงความแตกต่างในผลกาไรหรอื ขาดทุนสุทธติ ามระบบต้นทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปรทม่ี ปี รมิ าณการผลติ และปรมิ าณการขายทแ่ี ตกต่างกนั จงึ ขอยกตวั อย่าง เพ่อื แสดงการรายงานผลกาไรหรอื ขาดทนุ สุทธทิ แ่ี ตกต่างกนั ดงั แสดงในตวั อยา่ งท่ี 3-6 ดงั น้ี ตวั อย่างท่ี 3-6 จากขอ้ มลู ตามตวั อยา่ งท่ี 3-1 ของบรษิ ทั ตะวนั เดอื ด จากดั เพ่อื เป็นการเปรยี บเทยี บ ปรมิ าณการผลติ และปรมิ าณการขายท่แี ตกต่างกัน จงึ ได้สมมติขอ้ มูลเพมิ่ เตมิ ประกอบการ พจิ ารณาทเ่ี กดิ ขน้ึ ในแต่ละปี ดงั น้ี (กรณไี มม่ ผี ลต่างกาลงั การผลติ ) บทท่ี 3

ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 73 จานวนหน่วยคงเหลอื ตน้ งวด ปี 25x4 ปี 25x5 ปี 25x6 ปรมิ าณการผลติ 0 0 1,000 ปรมิ าณการขาย 10,000 จานวนหน่วยคงเหลอื ปลายงวด 10,000 10,000 10,500 10,000 9,000 1,000 500 0 จากข้อมูลข้างต้น สามารถนามาจดั ทางบกาไรขาดทุนเพ่ือแสดงให้เห็นถึงความ แตกต่างในผลกาไรหรอื ขาดทุนสุทธขิ องระบบต้นทุนรวม และระบบต้นทุนผนั แปรท่มี ปี รมิ าณ การผลติ และปรมิ าณการขายทแ่ี ตกต่างกนั ดงั น้ี บริษทั ตะวนั เดือด จากดั งบกาไรขาดทุน (ระบบต้นทุนรวม) สาหรบั ปี สิ้นสดุ วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25x6, 25x5 และ 25x4 ปรมิ าณการขาย (หน่วย) ปี 25x4 หน่วย : บาท ขาย @ 100 10,000 ปี 25x5 ปี 25x6 9,000 10,500 หกั ตน้ ทนุ ขาย @ 50 1,000,000 สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ตน้ งวด 900,000 1,050,000 บวก ตน้ ทนุ การผลติ ระหว่างงวด @ 50 0 0 50,000 สนิ คา้ ทม่ี ไี วเ้ พ่อื ขาย 500,000 500,000 500,000 500,000 500,000 550,000 หกั สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ปลายงวด 50,000 25,000 0 450,000 525,000 รวมตน้ ทุนขาย 500,000 450,000 525,000 กาไรขนั้ ตน้ 500,000 หกั คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร 80,000 72,000 84,000 ค่าใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารผนั แปร @ 8 100,000 100,000 100,000 180,000 172,000 184,000 ค่าใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารคงท่ี 320,000 278,000 341,000 รวมค่าใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร กาไรสทุ ธิ บทท่ี 3

74 ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร บริษทั ตะวนั เดือด จากดั งบกาไรขาดทุน (ระบบต้นทนุ ผนั แปร) สาหรบั ปี สิ้นสดุ วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25x6, 25x5 และ 25x4 ปรมิ าณการขาย (หน่วย) ปี 25x4 หน่วย : บาท ขาย @ 100 10,000 ปี 25x5 ปี 25x6 หกั ตน้ ทนุ ผนั แปร 9,000 10,500 1,000,000 ตน้ ทนุ ขายผนั แปร @ 40 900,000 1,050,000 สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ตน้ งวด บวก ตน้ ทนุ การผลติ ระหว่างงวด 0 0 40,000 สนิ คา้ ทม่ี ไี วเ้ พอ่ื ขาย 400,000 400,000 400,000 หกั สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ปลายงวด 400,000 400,000 440,000 รวมตน้ ทุนขาย 40,000 20,000 0 360,000 420,000 ค่าใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารผนั แปร @ 8 400,000 72,000 84,000 รวมตน้ ทุนผนั แปร 80,000 432,000 504,000 480,000 468,000 546,000 กาไรสว่ นเกนิ 520,000 หกั ตน้ ทนุ คงท่ี 100,000 100,000 100,000 คา่ ใชจ้ ่ายการผลติ คงท่ี 100,000 100,000 100,000 คา่ ใชจ้ ่ายการขายและบรหิ ารคงท่ี 200,000 200,000 200,000 320,000 268,000 346,000 รวมตน้ ทุนคงท่ี กาไรสุทธิ จากการคานวณกาไรหรอื ขาดทุนสุทธเิ ปรยี บเทยี บในแต่ละปี สรุปถงึ ความแตกต่าง ตามระบบตน้ ทนุ รวมและตามระบบตน้ ทุนผนั แปร ไดด้ งั น้ี 1. ในปี 25x4 เม่อื ปรมิ าณการผลติ เท่ากบั ปรมิ าณการขาย กาไรสุทธจิ ะเท่ากนั ทงั้ ระบบต้นทุนรวมและระบบต้นทุนผนั แปร เน่ืองจากไมม่ สี นิ คา้ คงเหลอื จงึ ไมม่ คี ่าใช้จา่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวดและปลายงวด 2. ในปี 25x5 เม่อื ปรมิ าณการผลติ มากกว่าปรมิ าณการขาย กาไรสุทธติ ามระบบ ต้นทุนรวมจะมากกว่าตามระบบต้นทุนผนั แปรจานวน 10,000 บาท (278,000 – 268,000) บทท่ี 3

ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร 75 เน่ืองจากมสี นิ คา้ คงเหลอื ปลายงวดจานวน 1,000 หน่วย จงึ มคี ่าใช้จ่ายการผลติ คงทท่ี ่ีอย่ใู น สนิ ค้าคงเหลอื ปลายงวดจานวน 10,000 บาท (1,000 หน่วย x 10 บาท) ท่จี ะถูกตดั เป็น ค่าใช้จ่ายในงวดถดั ไปเม่อื ขายออก แต่สาหรบั ระบบต้นทุนผนั แปร ค่าใช้จ่ายการผลิตคงท่ี จานวน 10,000 บาทจะถกู ตดั เป็นค่าใชจ้ า่ ยในงวดปจั จบุ นั 3. ในปี 25x6 เมอ่ื ปรมิ าณการผลติ น้อยวา่ ปรมิ าณการขาย จงึ ตอ้ งนาสนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวดมาขายดว้ ย กาไรสุทธติ ามระบบต้นทุนรวมจะน้อยกว่าตามระบบต้นทุนผนั แปรจานวน 5,000 บาท (346,000 – 341,000) เน่ืองจากมสี นิ คา้ คงเหลอื ปลายงวดจานวน 500 หน่วย จงึ มี ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ปลายงวดจานวน 5,000 บาท (500 หน่วย x 10 บาท) โดยจานวนค่าใช้จา่ ยการผลติ คงทน่ี ้ีจะถูกตดั เป็นค่าใช้จา่ ยในงวดถดั ไปเม่อื ขายออก แต่ สาหรบั ระบบต้นทุนผนั แปร ค่าใช้จา่ ยการผลติ คงทจ่ี านวน 5,000 บาท จะถูกตดั เป็นค่าใชจ้ า่ ย ในงวดปจั จบุ นั จงึ ทาใหก้ าไรสทุ ธติ ามระบบตน้ ทุนรวมน้อยกว่าระบบตน้ ทนุ ผนั แปร จากผลกาไรสุทธทิ ่เี กดิ ข้นึ แตกต่างกนั ในแต่ละปีจากการคานวณต้นทุน ตามระบบ ต้นทุนรวม และตามระบบต้นทุนผนั แปรขา้ งต้น สามารถนามาแสดงการปรบั กาไรหรอื ขาดทุน สุทธจิ ากการเปลย่ี นระบบคานวณตน้ ทนุ ผลติ ภณั ฑ์ ไดด้ งั น้ี กรณีที่ 1 การปรบั กาไรหรอื ขาดทุนสุทธจิ ากระบบตน้ ทนุ รวมเป็นระบบตน้ ทนุ ผนั แปร กาไรสทุ ธติ ามระบบตน้ ทนุ รวม ปี 25x4 ปี 25x5 ปี 25x6 บวก ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวด 320,000 278,000 341,000 รวม หกั คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ปลายงวด 0 0 10,000 กาไรสุทธติ ามระบบตน้ ทุนผนั แปร 320,000 278,000 351,000 0 10,000 5,000 320,000 268,000 346,000 กรณีท่ี 2 การปรบั กาไรหรอื ขาดทนุ สุทธจิ ากระบบตน้ ทุนผนั แปรเป็นระบบตน้ ทุนรวม กาไรสทุ ธติ ามระบบตน้ ทนุ ผนั แปร ปี 25x4 ปี 25x5 ปี 25x6 บวก ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ปลายงวด 320,000 268,000 346,000 รวม หกั คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวด 0 10,000 5,000 กาไรสทุ ธติ ามระบบตน้ ทนุ รวม 320,000 278,000 351,000 0 0 10,000 320,000 278,000 341,000 บทท่ี 3

76 ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร อย่างไรกต็ าม การรายงานผลการดาเนินงานทงั้ ระบบต้นทุนรวมและระบบตน้ ทุนผนั แปร นอกจากจะพจิ ารณาถงึ ความแตกต่างกนั ระหว่างปรมิ าณการผลติ กบั ปรมิ าณการขายเพ่อื เป็นการเปรยี บเทียบในผลกาไรหรอื ขาดทุนสุทธจิ ากการรายงานผลแล้ว บางครงั้ อาจต้อง พจิ ารณาถงึ ผลแตกต่างระหว่างปรมิ าณการผลติ กบั กาลงั การผลติ ปกตทิ ว่ี างแผนไวด้ ว้ ย เพราะ เมอ่ื ไหรก่ ต็ ามทป่ี รมิ าณการผลติ ไมเ่ ท่ากบั กาลงั การผลติ ปกตทิ ว่ี างแผนไว้ กห็ มายความว่า จะมี ผลต่างกาลงั การผลติ เกดิ ข้นึ ซ่งึ อาจเป็นผลต่างท่นี ่าพอใจ (Favorable) หรอื เป็นผลต่างท่ไี ม่ พอใจ (Unfavorable) หากมผี ลต่างกาลงั การผลติ ดงั กล่าว จะต้องนาไปแสดงเพ่อื ปรบั กาไร ขนั้ ต้นในงบกาไรขาดทุนตามระบบต้นทุนรวมเพ่ิมเติม ทัง้ น้ีก็เพราะการคานวณต้นทุน ผลติ ภณั ฑต์ ามระบบตน้ ทนุ รวมมคี า่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงทร่ี วมอยดู่ ว้ ย การคานวณหาผลต่างกาลงั การผลติ สามารถคานวณไดจ้ ากสตู รดงั น้ี ผลต่างกาลงั การผลติ (บาท) = ปรมิ าณการผลติ จรงิ - กาลงั การผลติ ปกติ x อตั ราค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงท่ี เพ่อื แสดงให้เหน็ ถงึ การรายงานผลการดาเนินงานกรณีมผี ลต่างกาลงั การผลติ เขา้ ไป กระทบ จงึ ขอยกตวั อยา่ งเพ่อื อธบิ ายเพม่ิ เตมิ ดงั แสดงในตวั อยา่ งท่ี 3-7 ดงั น้ี ตวั อย่างที่ 3-7 จากขอ้ มลู ตามตวั อย่างท่ี 3-1 ของบรษิ ทั ตะวนั เดอื ด จากดั เพ่อื เป็นการเปรยี บเทยี บ ปรมิ าณการผลติ กบั กาลงั การผลติ ปกติทว่ี างแผนไว้ จงึ ไดส้ มมตขิ อ้ มูลเพมิ่ เตมิ ขณะทข่ี อ้ มลู อ่นื ไมเ่ ปลย่ี นแปลง ดงั น้ี (กาลงั การผลติ ปกติ 10,000 หน่วย) จานวนหน่วยคงเหลอื ตน้ งวด ปี 25x4 ปี 25x5 ปี 25x6 ปรมิ าณการผลติ 0 0 2,000 ปรมิ าณการขาย 9,000 จานวนหน่วยคงเหลอื ปลายงวด 10,000 11,000 10,000 10,000 9,000 1,000 2,000 0 จากขอ้ มลู ขา้ งตน้ บรษิ ทั สามารถนามาคานวณหาผลต่างกาลงั การผลติ ในแต่ละปี ดงั แสดงในตารางท่ี 3-3 ดงั น้ี บทท่ี 3

ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 77 ตารางที่ 3-3 แสดงการคานวณผลต่างกาลงั การผลติ ปี ปรมิ าณการผลติ - กาลงั การผลติ ปกติ อตั ราคา่ ใชจ้ า่ ย ผลต่างกาลงั การผลติ (หน่วย) การผลติ คงท่ี (บาท) 0 25x4 10,000 – 10,000 = 0 10 25x5 11,000 – 10,000 = 1,000 10,000 (F)* 10 10,000 (U)** 25x6 9,000 – 10,000 = (1,000) 10 * F (Favorable) = ผลต่างทน่ี ่าพอใจ **U (Unfavorable) = ผลต่างทไ่ี มน่ ่าพอใจ จากการคานวณผลต่างกาลงั การผลติ ในแต่ละปีขา้ งต้น แสดงใหเ้ หน็ ว่าผลต่างกาลงั การผลติ ในปี 25x4 มจี านวนเงนิ เทา่ กบั “0” เน่อื งจากปรมิ าณการผลติ จรงิ กบั กาลงั การผลติ ปกติ มจี านวนเท่ากนั คอื 10,000 หน่วย สาหรบั ผลต่างกาลงั การผลติ ทเ่ี กดิ ขน้ึ ในปี 25x5 ซ่งึ เท่ากบั 10,000 บาท เป็นผลต่างทน่ี ่าพอใจ แสดงว่า ปรมิ าณการผลติ จรงิ ไดส้ งู กว่ากาลงั การผลติ ปกติ จะทาใหค้ ่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทต่ี ่อหน่วยลดลง ส่วนผลต่างกาลงั การผลติ ทเ่ี กดิ ขน้ึ ในปี 25x6 ซง่ึ เท่ากบั 10,000 บาท เป็นผลต่างท่ไี ม่น่าพอใจ แสดงว่า ปรมิ าณการผลติ จรงิ ต่ากว่ากาลงั การ ผลติ ปกตจิ ะทาให้ค่าใช้จ่ายการผลติ คงท่ตี ่อหน่วยเพม่ิ ข้นึ ซ่งึ จานวนผลต่างกาลงั การผลติ ท่ี เกดิ ขน้ึ จะนาไปปรบั กาไรขนั้ ต้นในงบกาไรขาดทุนตามระบบต้นทุนรวมเท่านนั้ แต่จะไมป่ รากฏ ในงบกาไรขาดทนุ ตามระบบตน้ ทุนผนั แปร จากข้อมูลข้างต้น สามารถนามาจดั ทางบกาไรขาดทุนเพ่ือแสดงให้เห็นถึงความ แตกต่างในผลกาไรหรอื ขาดทุนสุทธขิ องระบบต้นทุนรวม และระบบต้นทุนผนั แปรท่มี ปี รมิ าณ การผลติ และปรมิ าณการขายทแ่ี ตกต่างกนั รวมถงึ การนาผลต่างกาลงั การผลติ ทเ่ี กดิ ขน้ึ ในแต่ละ ปีไปปรบั กาไรขนั้ ตน้ มาตรฐานในงบกาไรขาดทนุ ตามระบบตน้ ทนุ รวม ดงั น้ี บทท่ี 3

78 ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร บริษทั ตะวนั เดือด จากดั งบกาไรขาดทุน (ระบบต้นทุนรวม) สาหรบั ปี สิ้นสดุ วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25x6, 25x5 และ 25x4 ปรมิ าณการขาย (หน่วย) ปี 25x4 หน่วย : บาท ขาย @ 100 10,000 ปี 25x5 ปี 25x6 หกั ตน้ ทนุ ขาย @ 50 9,000 10,500 1,000,000 สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ตน้ งวด 900,000 1,050,000 บวก ตน้ ทุนการผลติ ระหว่างงวด @ 50 สนิ คา้ ทม่ี ไี วเ้ พ่อื ขาย 0 0 100,000 หกั สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ปลายงวด 500,000 550,000 450,000 500,000 550,000 550,000 รวมตน้ ทนุ ขาย 100,000 50,000 กาไรขนั้ ตน้ มาตรฐาน 0 450,000 500,000 บวก (หกั ) ผลต่างกาลงั การผลติ 500,000 450,000 550,000 กาไรขนั้ ตน้ 500,000 *10,000 **(10,000) หกั คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร 460,000 540,000 0 ค่าใชจ้ ่ายการขายและบรหิ ารผนั แปร @ 8 500,000 ค่าใชจ้ ่ายการขายและบรหิ ารคงท่ี 80,000 72,000 84,000 รวมคา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร 100,000 100,000 100,000 180,000 172,000 184,000 กาไรสุทธิ 320,000 288,000 356,000 *(F) ผลต่างทน่ี ่าพอใจ จะแสดงยอดบวกกาไรขนั้ ตน้ มาตรฐาน **(U) ผลต่างทไ่ี มน่ ่าพอใจ จะแสดงยอดหกั กาไรขนั้ ตน้ มาตรฐาน บทท่ี 3

ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 79 บริษทั ตะวนั เดือด จากดั งบกาไรขาดทุน (ระบบต้นทนุ ผนั แปร) สาหรบั ปี สิ้นสดุ วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25x6, 25x5 และ 25x4 ปรมิ าณการขาย (หน่วย) ปี 25x4 หน่วย : บาท ขาย @ 100 10,000 ปี 25x5 ปี 25x6 หกั ตน้ ทนุ ผนั แปร 9,000 10,500 1,000,000 ตน้ ทุนขายผนั แปร @ 40 900,000 1,050,000 สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ตน้ งวด บวก ตน้ ทนุ การผลติ ระหว่างงวด 0 0 80,000 สนิ คา้ ทม่ี ไี วเ้ พ่อื ขาย 400,000 440,000 360,000 หกั สนิ คา้ สาเรจ็ รปู ปลายงวด 400,000 440,000 440,000 รวมตน้ ทุนขาย 80,000 40,000 0 360,000 400,000 คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารผนั แปร @ 8 400,000 72,000 84,000 รวมตน้ ทนุ ผนั แปร 80,000 432,000 484,000 480,000 468,000 566,000 กาไรส่วนเกนิ 520,000 หกั ตน้ ทุนคงท่ี 100,000 100,000 100,000 คา่ ใชจ้ ่ายการผลติ คงท่ี 100,000 100,000 100,000 คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารคงท่ี 200,000 200,000 200,000 320,000 268,000 366,000 รวมตน้ ทนุ คงท่ี กาไรสุทธิ จากการคานวณกาไรสุทธเิ ปรยี บเทยี บในแต่ละปี สรุปถงึ ความแตกต่างของทงั้ ระบบ ตน้ ทุนรวมและระบบตน้ ทนุ ผนั แปร ไดด้ งั น้ี 1. ในปี 25x4 เม่อื ปรมิ าณการผลติ เท่ากบั ปรมิ าณการขาย กาไรสุทธจิ ะเท่ากนั ทงั้ ระบบต้นทุนรวมและระบบต้นทุนผนั แปร เน่ืองจากไมม่ สี นิ ค้าคงเหลอื จงึ ไมม่ คี ่าใช้จา่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวดและปลายงวด ตามระบบตน้ ทนุ รวม 2. ในปี 25x5 เม่อื ปรมิ าณการผลติ มากกว่าปรมิ าณการขาย กาไรสุทธติ ามระบบ ต้นทุนรวมจะมากกว่าตามระบบต้นทุนผนั แปรจานวน 20,000 บาท (288,000 – 268,000) บทท่ี 3

80 ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร เน่ืองจากมสี นิ ค้าคงเหลอื ปลายงวดจานวน 2,000 หน่วย จงึ มคี ่าใชจ้ ่ายการผลติ คงทท่ี ่อี ย่ใู น สนิ คา้ คงเหลอื ปลายงวดจานวน 20,000 บาท (2,000 หน่วย x 10 บาท) ท่จี ะถูกตดั เป็น ค่าใช้จ่ายในงวดถัดไปเม่อื ขายออก แต่สาหรบั ระบบต้นทุนผนั แปร ค่าใช้จ่ายการผลิตคงท่ี จานวน 20,000 บาทจะถกู ตดั เป็นคา่ ใชจ้ า่ ยในงวดปจั จบุ นั 3. ในปี 25x6 เมอ่ื ปรมิ าณการผลติ น้อยว่าปรมิ าณการขาย จงึ ตอ้ งนาสนิ คา้ คงเหลอื ต้นงวดมาขายดว้ ย กาไรสุทธติ ามระบบตน้ ทุนรวมจะน้อยกว่าตามระบบต้นทุนผนั แปรจานวน 10,000 บาท (366,000 – 356,000) เน่ืองจากมสี นิ คา้ คงเหลอื ปลายงวดจานวน 1,000 หน่วย จงึ มคี ่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ปลายงวดจานวน 10,000 บาท (1,000 หน่วย x 10 บาท) โดยจานวนค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทน่ี ้จี ะถูกตดั เป็นค่าใชจ้ ่ายในงวดถดั ไปเม่อื ขายออก แต่สาหรบั ระบบต้นทุนผนั แปร ค่าใช้จ่ายการผลติ คงท่จี านวน 10,000 บาท จะถูกตดั เป็น คา่ ใชจ้ า่ ยในงวดปจั จบุ นั จงึ ทาใหก้ าไรสทุ ธติ ามระบบตน้ ทนุ รวมน้อยกว่าระบบตน้ ทุนผนั แปร จากผลกาไรสุทธทิ ่เี กิดข้ึนแตกต่างกนั ในแต่ละปี จากการคานวณต้นทุนผลติ ภณั ฑ์ ตามตน้ ทุนรวมและระบบตน้ ทุนผนั แปร สามารถนามาแสดงการปรบั กาไรหรอื ขาดทุนสุทธจิ าก การเปลย่ี นระบบคานวณตน้ ทนุ ผลติ ภณั ฑ์ ไดด้ งั น้ี กรณีที่ 1 การปรบั กาไรสทุ ธจิ ากระบบตน้ ทุนรวมเป็นระบบตน้ ทุนผนั แปร กาไรสุทธติ ามระบบตน้ ทนุ รวม ปี 25x4 ปี 25x5 ปี 25x6 บวก ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวด 320,000 288,000 356,000 รวม 0 0 20,000 หกั ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ปลายงวด 320,000 288,000 376,000 กาไรสทุ ธติ ามระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 0 20,000 10,000 320,000 268,000 366,000 กรณีที่ 2 การปรบั กาไรสุทธจิ ากระบบตน้ ทนุ ผนั แปรเป็นระบบตน้ ทุนรวม กาไรสุทธติ ามระบบตน้ ทนุ ผนั แปร ปี 25x4 ปี 25x5 ปี 25x6 320,000 268,000 366,000 บวก คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ปลายงวด 20,000 10,000 รวม 0 288,000 376,000 320,000 หกั ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงทท่ี อ่ี ยใู่ นสนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวด 0 20,000 กาไรสทุ ธติ ามระบบตน้ ทนุ รวม 0 288,000 356,000 320,000 บทท่ี 3

ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร 81 การรายงานของส่วนงานย่อยด้วยระบบต้นทนุ ผนั แปร จากท่กี ล่าวมาแล้วว่า ระบบต้นทุนผนั แปรเป็นระบบคิดต้นทุนและรายงานผลการ ดาเนินงานท่ใี ห้ประโยชน์แก่ผู้บรหิ ารต่อการตดั สนิ ใจเก่ยี วกบั การวางแผน ควบคุม และการ แก้ไขปญั หาต่างๆ ท่ีจะเกิดข้ึนได้เหมาะสมมากกว่าระบบต้นทุนรวม ซ่ึงจากการรายงาน ดงั กล่าวจะใหข้ อ้ มลู และการรายงานผลแค่ภาพรวมเท่านัน้ แต่ในความเป็นจรงิ การดาเนินงาน อาจมหี ลายสว่ นงานยอ่ ยทเ่ี กย่ี วขอ้ ง เช่น แผนก สาขา เขตขาย ผลติ ภณั ฑ์ เป็นตน้ ดงั นัน้ ผู้บริหารจึงควรให้ความสนใจการรายงานตามส่วนงานย่อยด้วย ทงั้ น้ีเพ่ือ พจิ ารณาว่า แผนกใด สาขาใด เขตขายใด ผลติ ภณั ฑช์ นิดใด สามารถทากาไรให้แก่บรษิ ทั มาก น้อยเพยี งไร โดยเน้นการพจิ ารณาเกย่ี วกบั ตน้ ทนุ คงทว่ี ่า ต้นทุนคงทใ่ี ดบา้ งท่เี กดิ จากหน่วยงาน ยอ่ ยนนั้ โดยตรง หรอื มไิ ดเ้ กดิ ขน้ึ โดยตรง (ตน้ ทุนรว่ ม) ซง่ึ สามารถอธบิ ายสว่ นของตน้ ทุนคงทท่ี งั้ 2 ลกั ษณะ ไดด้ งั น้ี 1. ต้นทุนคงที่โดยตรง (Direct Fixed Cost) หมายถงึ ต้นทุนคงทท่ี เ่ี กดิ จากการ ดาเนินงานหรอื การตดั สนิ ใจของหน่วยงานยอ่ ยนนั้ ๆ โดยตรง ซง่ึ สามารถระบุไดอ้ ย่างชดั เจนว่า เป็นของหน่วยงานยอ่ ยใด โดยไมม่ กี ารจดั สรรปนั ส่วนตน้ ทนุ นนั้ ใหก้ บั หน่วยงานอ่นื 2. ต้นทุนคงที่ร่วม (Common Fixed Cost) หรอื ต้นทุนท่มี ไิ ด้เกดิ ขน้ึ โดยตรง หมายถึง ต้นทุนคงท่ที ่ไี ม่สามารถระบุได้อย่างชดั เจนว่าเป็นของหน่วยงานย่อยใด และเป็น ตน้ ทุนทจ่ี ะไม่เปลย่ี นแปลงถงึ แมจ้ ะยกเลกิ ส่วนงานบางส่วนงานหรอื ยกเลกิ ผลติ ภณั ฑบ์ างชนิด แลว้ กต็ าม เพอ่ื ใหเ้ ขา้ ใจและชดั เจนมากยงิ่ ขน้ึ เกย่ี วกบั การจดั ทารายงานตามส่วนงานย่อย จงึ ขอ ยกตวั อยา่ งเพ่อื ประกอบการพจิ ารณาในการจดั ทารายงานตามสว่ นงานยอ่ ย ดงั แสดงในตวั อย่าง ท่ี 3-8 ดงั น้ี ตวั อย่างที่ 3-8 บรษิ ทั นาไทยการผลติ จากดั ไดท้ าการผลติ และจาหน่ายผลติ ภณั ฑเ์ ครอ่ื งหนงั อยู่ 2 ชนิด คอื ผลติ ภณั ฑห์ นงั แท้ และผลติ ภณั ฑห์ นงั เทยี ม โดยไดท้ าการขยายสาขาการจาหน่าย ออกเป็น 2 สาขา คอื สาขาอุดรธานี และสาขากรุงเทพมหานคร ต้นทุนและรายได้เก่ียวกับ ผลติ ภณั ฑท์ งั้ 2 ชนดิ และสาขาทงั้ 2 แห่ง มดี งั น้ี บทท่ี 3

82 ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 1. ราคาขาย ตน้ ทนุ ผนั แปร กาไรส่วนเกนิ ต่อหน่วย ของผลติ ภณั ฑท์ งั้ 2 ชนดิ ราคาขายต่อหน่วย (บาท) ผลิตภณั ฑ์ ผลิตภณั ฑ์ ตน้ ทุนผนั แปร (บาท) หนังแท้ หนังเทียม กาไรสว่ นเกนิ ต่อหน่วย (บาท) 50 20 20 10 30 10 2. จานวนของปรมิ าณการขายในสาขาทงั้ 2 แหง่ ผลติ ภณั ฑห์ นงั แท้ สาขาอดุ รธานี สาขากรงุ เทพฯ รวม ผลติ ภณั ฑห์ นงั เทยี ม 2,000 6,000 8,000 5,000 4,000 9,000 3. ตน้ ทุนคงทใ่ี นปีน้ี ประกอบดว้ ย (หน่วย : บาท) ตน้ ทุนการผลติ คงท่ี ผลิตภณั ฑ์ สาขา คา่ ใชจ้ า่ ยการขายคงท่ี หนังแท้ หนังเทียม อดุ รธานี กรงุ เทพฯ ค่าใชจ้ า่ ยการบรหิ ารคงท่ี 20,000 10,000 -- -- 12,000 15,000 4,000 3,000 3,500 5,000 4. มคี า่ ใชจ้ า่ ยการบรหิ ารทวั่ ไปของสานกั งาน 8,000 บาทต่อปี จากข้อมูลข้างต้นสามารถจดั ทารายงานผลการดาเนินงานตามส่วนงานย่อย โดย จาแนกตามชนิดของผลติ ภณั ฑ์ และจาแนกตามสาขา ไดด้ งั น้ี บทท่ี 3

ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร 83 การจดั ทางบกาไรขาดทนุ จาแนกตามชนิดของผลิตภณั ฑ์ บริษทั นาไทยการผลิต จากดั งบกาไรขาดทุน สาหรบั ปี สิ้นสดุ วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25x5 หน่วย : บาท หนังแท้ หนังเทียม รวม ขาย *400,000 *180,000 580,000 หกั ตน้ ทุนผนั แปร **160,000 **90,000 250,000 กาไรสว่ นเกนิ 240,000 90,000 330,000 หกั ตน้ ทุนคงทโ่ี ดยตรง: ตน้ ทุนการผลติ 20,000 10,000 30,000 ค่าใชจ้ า่ ยการบรหิ าร 4,000 3,000 7,000 กาไรแต่ละผลติ ภณั ฑก์ ่อนหกั ตน้ ทนุ คงทร่ี ว่ ม 216,000 77,000 293,000 หกั ตน้ ทนุ คงทร่ี ว่ ม: ค่าใชจ้ า่ ยการขายในสาขา 27,000 คา่ ใชจ้ า่ ยการบรหิ ารในสาขา 8,500 ค่าใชจ้ า่ ยการบรหิ ารทวั่ ไป 8,000 กาไรสทุ ธิ 249,500 ผลิตภณั ฑห์ นังแท้: สาขาอดุ รธานี สาขากรงุ เทพมหานคร ยอดขาย* = (2,000 หน่วย x 50 บาท) + (6,000 หน่วย x 50 บาท) ตน้ ทุนผนั แปร** = 400,000 บาท* = (2,000 หน่วย x 20 บาท) + (6,000 หน่วย x 20 บาท) ผลิตภณั ฑห์ นังเทียม: = 160,000 บาท** ยอดขาย* สาขากรงุ เทพมหานคร ตน้ ทนุ ผนั แปร** สาขาอดุ รธานี + (4,000 หน่วย x 20 บาท) = (5,000 หน่วย x 20 บาท) = 180,000 บาท* + (4,000 หน่วย x 10 บาท) = (5,000 หน่วย x 10 บาท) = 90,000 บาท** บทท่ี 3

84 ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร การจดั ทางบกาไรขาดทนุ จาแนกตามสาขา บริษทั นาไทยการผลิต จากดั งบกาไรขาดทุน สาหรบั ปี สิ้นสดุ วนั ที่ 31 ธนั วาคม 25x5 หน่วย : บาท อดุ รธานี กรงุ เทพฯ รวม ขาย *200,000 *380,000 580,000 หกั ตน้ ทุนผนั แปร **90,000 **160,000 250,000 กาไรส่วนเกนิ 110,000 220,000 330,000 หกั ตน้ ทุนคงทโ่ี ดยตรง: คา่ ใชจ้ า่ ยการขายในสาขา 12,000 15,000 27,000 คา่ ใชจ้ า่ ยการบรหิ ารในสาขา 3,500 5,000 8,500 กาไรแต่ละผลติ ภณั ฑก์ ่อนหกั ตน้ ทนุ คงทร่ี ว่ ม 94,500 200,000 294,500 หกั ตน้ ทนุ คงทร่ี ว่ ม: ตน้ ทุนการผลติ 30,000 ค่าใชจ้ า่ ยการบรหิ ารของผลติ ภณั ฑ์ 7,000 คา่ ใชจ้ า่ ยการบรหิ ารทวั่ ไป 8,000 กาไรสุทธิ 249,500 สาขาอดุ รธานี: ผลิตภณั ฑห์ นังแท้ ผลิตภณั ฑห์ นังเทียม ยอดขาย* = (2,000 หน่วย x 50 บาท) + (5,000 หน่วย x 20 บาท) ตน้ ทนุ ผนั แปร** = 200,000 บาท = (2,000 หน่วย x 20 บาท) + (5,000 หน่วย x 10 บาท) สาขากรงุ เทพมหานคร: = 90,000 บาท ยอดขาย* ผลิตภณั ฑห์ นังเทียม ตน้ ทนุ ผนั แปร** ผลิตภณั ฑห์ นังแท้ + (4,000 หน่วย x 20 บาท) = (6,000 หน่วย x 50 บาท) = 380,000 บาท + (4,000 หน่วย x 10 บาท) = (6,000 หน่วย x 20 บาท) = 160,000 บาท บทท่ี 3

ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร 85 ขอ้ สงั เกต : จากการรายงานตามส่วนงานย่อยขา้ งต้น จะเหน็ ว่า ต้นทุนคงทโ่ี ดยตรง สาหรบั การจาแนกตามชนิดของผลติ ภณั ฑ์ จะเป็นต้นทุนคงทร่ี ่วมของส่วนงานยอ่ ยจาแนกตาม สาขา ส่วนตน้ ทนุ คงทโ่ี ดยตรงสาหรบั การจาแนกตามสาขา จะเป็นต้นทุนคงทร่ี ่วมของส่วนงาน ยอ่ ยจาแนกตามชนดิ ของผลติ ภณั ฑ์ จากการรายงานตามส่วนงานย่อยจาแนกตามชนิดของผลิตภณั ฑ์ แสดงให้เห็นว่า ผลติ ภณั ฑห์ นังแทม้ ผี ลกาไรสุทธจิ านวน 216,000 บาท ขณะทผ่ี ลติ ภณั ฑห์ นงั เทยี มมกี าไรสุทธิ เพียงจานวน 77,000 บาท นัน่ ก็หมายความว่า การดาเนินงานของผลิตภัณฑ์หนังแท้มี ประสิทธภิ าพมากกว่าผลติ ภณั ฑห์ นังเทียม ส่วนการรายงานแยกตามสาขา แสดงให้เห็นว่า สาขาอุดรธานีมกี าไรสุทธจิ านวน 95,400 บาท ขณะท่สี าขากรุงเทพฯ มจี านวนถึง 200,000 บาท นัน่ ก็หมายความว่า การดาเนินงานในสาขากรุงเทพฯ มปี ระสิทธิภาพมากกว่าสาขา อุดรธานีซ่งึ ก็เป็นหน้าท่ขี องผู้บรหิ ารท่ตี ้องนาข้อมูลไปประกอบการพจิ ารณาแก้ไขปรบั ปรุง ต่อไป สรปุ แนวคดิ เกย่ี วกบั การคานวณตน้ ทุนผลติ ภณั ฑม์ อี ยู่ 2 ระบบคอื ระบบตน้ ทุนรวม หรอื ระบบตน้ ทุนเตม็ จดั ทาขน้ึ เพ่อื เสนอบุคคลภายนอก ส่วนระบบต้นทุนผนั แปร หรอื ระบบตน้ ทุน ตรง จดั ทาข้นึ เพ่ือเสนอข้อมูลและรายงานผลการดาเนินงานให้แก่บุคคลภายใน เพ่ือการ ตดั สนิ ใจวางแผน ควบคุม วดั และประเมนิ ผลการดาเนินงาน ตลอดจนเพ่อื แก้ไขปญั หาต่างๆ ได้ อย่างเหมาะสม ความแตกต่างระหว่างการคานวณต้นทุนผลติ ภณั ฑต์ ามระบบต้นทุนรวมกบั ระบบต้นทุนผันแปรคือ ระบบต้นทุนรวมจะนาค่าใช้จ่ายการผลิตคงท่ีมารวมเป็นต้นทุน ผลติ ภณั ฑ์ แต่ระบบต้นทุนผนั แปรจะนาไปรวมเป็นค่าใชจ้ า่ ยประจางวดถอื เป็นต้นทุนงวดเวลา การจดั ทางบกาไรขาดทุนเปรยี บเทยี บระหว่างระบบต้นทุนรวมกบั ระบบต้นทุนผนั แปรคอื ถ้า ปรมิ าณการผลติ เท่ากบั ปรมิ าณการขาย กาไรสุทธทิ งั้ สองระบบจะเท่ากนั ถ้าปรมิ าณการผลติ มากกว่าปรมิ าณการขาย กาไรสุทธติ ามระบบตน้ ทุนเต็มจะมากกว่ากาไรสุทธติ ามระบบต้นทุน ผนั แปร ถา้ ปรมิ าณการผลติ น้อยกวา่ ปรมิ าณการขาย กาไรสุทธติ ามระบบตน้ ทุนเตม็ จะน้อยกว่า กาไรสทุ ธติ ามระบบตน้ ทนุ ผนั แปร การรายงานผลการดาเนินงานของส่วนงานยอ่ ยจะจดั ทาดว้ ย ระบบตน้ ทนุ ผนั แปร เพ่อื พจิ ารณาส่วนงานยอ่ ยว่าสามารถทากาไรใหแ้ ก่บรษิ ทั มากน้อยเพยี งไร โดยเน้นการพจิ ารณาเก่ยี วกบั ต้นทุนประเภทคงทว่ี ่า เกดิ จากหน่วยงานย่อยนัน้ โดยตรง หรอื มไิ ดเ้ กดิ ขน้ึ โดยตรง แยกลกั ษณะเป็นตน้ ทุนคงทโ่ี ดยตรงและตน้ ทุนคงทร่ี ว่ ม บทท่ี 3

86 ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร แบบฝึ กหดั ท้ายบท 1. บรษิ ทั แห่งหน่งึ ประกอบธรุ กจิ ผลติ และจาหน่ายสนิ คา้ ชนิดหน่งึ โดยมรี ายละเอยี ดเกย่ี วกบั ตน้ ทนุ ดงั ต่อไปน้ี จานวนหน่วยทผ่ี ลติ ในแต่ละปี 1,000 หน่วย ตน้ ทุนผนั แปรต่อหน่วย: 4 บาท วตั ถุดบิ ทางตรง 6 บาท 2 บาท คา่ แรงงานทางตรง 1 บาท ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ ผนั แปร 3,000 บาท ค่าใชจ้ ่ายการขายและบรหิ ารผนั แปร 2,500 บาท ตน้ ทุนคงทร่ี วมต่อปี: คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงท่ี คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารคงท่ี ให้ทา 1. คานวณหาตน้ ทุนการผลติ ภณั ฑต์ ่อหน่วยตามระบบตน้ ทนุ รวม 2. คานวณหาตน้ ทุนการผลติ ภณั ฑต์ ่อหน่วยตามระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 2. บรษิ ัท รุ่งอรุณการผลติ จากัด ได้มกี ารจดั ทางบประมาณเก่ียวกบั ต้นทุนการผลิตและ ค่าใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารสาหรบั การผลติ สนิ คา้ ชนิดหน่งึ (กาลงั การผลติ ปกตเิ ท่ากบั 10,000 หน่วย) ดงั น้ี วตั ถุดบิ ทางตรง ต้นทนุ ผนั แปรต่อหน่วย ต้นทุนคงท่ีรวม ค่าแรงงานทางตรง (บาท) (บาท) คา่ ใชจ้ ่ายการผลติ 40 ค่าใชจ้ า่ ยการขาย 30 200,000 คา่ ใชจ้ า่ ยการบรหิ าร 20 100,000 5 150,000 10 บทท่ี 3

ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร 87 ในระหว่างปีแรกของการผลติ และจาหน่ายผลติ ภณั ฑใ์ หม่ บรษิ ทั ไดว้ างแผนการผลติ และจาหน่ายเทา่ กบั 10,000 หน่วย (ราคาขายต่อหน่วย 200 บาท) ให้ทา 1. คานวณหาตน้ ทุนการผลติ ต่อหน่วยตามระบบตน้ ทุนรวม และตามระบบตน้ ทุน ผนั แปร 2. งบกาไรขาดทนุ ตามระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร สาหรบั ปี สน้ิ สุดวนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25x4 3. บรษิ ทั ในรอยรกั จากดั ผลติ แหวนชุบทองคาขาว ขายในราคาวงละ 3,000 บาท บรษิ ทั ทาการผลติ เทา่ กบั กาลงั กาลงั การผลติ ปกตปิ ระมาณปีละ 1,000 วง ขอ้ มลู ตน้ ทุนสาหรบั ปี 25x4 มดี งั น้ี ตน้ ทนุ ผนั แปรต่อหน่วย (บาท) 500 วตั ถุดบิ ทางตรง 400 คา่ แรงงานทางตรง 300 ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ 100 ค่าใชจ้ า่ ยการขาย 600,000 ตน้ ทนุ คงทร่ี วม (บาท) 400,000 ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงท่ี ค่าใชจ้ า่ ยการบรหิ ารคงท่ี ให้ทา 1. คานวณตน้ ทุนผลติ ภณั ฑต์ ่อหน่วยตามระบบตน้ ทนุ รวม และตามระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 2. สมมตใิ นปี 25x4 ผลติ ได้ 1,000 วง และขายได้ 900 วง ใหจ้ ดั ทางบกาไรขาดทนุ สาหรบั ปี 25x4 ตามระบบตน้ ทนุ รวม และตามระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 3. การปรบั กาไรหรอื ขาดทุนสุทธจิ ากระบบต้นทุนรวมเป็นระบบต้นทุนผนั แปร และ จากระบบตน้ ทนุ ผนั แปรเป็นระบบตน้ ทุนรวม บทท่ี 3

88 ระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 4. บรษิ ัท มาหยารศั มี จากดั ทาการผลิตสินค้าและจาหน่ายสินค้าชนิดหน่ึง โดยมขี ้อมูล เกย่ี วกบั การผลติ ประจาปี 25x4 ดงั น้ี สนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวด 1,000 หน่วย ปรมิ าณการผลติ 10,000 หน่วย ปรมิ าณการขาย 9,000 หน่วย ราคาขายต่อหน่วย 400 บาท กาลงั การผลติ ปกติ 10,000 หน่วย ตน้ ทุนการผลติ ประกอบดว้ ย วตั ถุดบิ ทางตรง 80 บาทต่อหน่วย คา่ แรงงานทางตรง 60 บาทต่อหน่วย คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ ผนั แปร 40 บาทต่อหน่วย คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงทร่ี วม 300,000 บาท ค่าใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร ประกอบดว้ ย ค่าใชจ้ า่ ยการขายผนั แปร 5% ของยอดขาย ค่าใชจ้ า่ ยการขายคงทร่ี วม 80,000 บาท ค่าใชจ้ า่ ยการบรหิ ารคงทร่ี วม 40,000 บาท ให้ทา 1. คานวณตน้ ทนุ ผลติ ภณั ฑต์ ่อหน่วยตามระบบตน้ ทนุ รวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร 2. งบกาไรขาดทนุ ตามระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร สาหรบั ปี สน้ิ สดุ วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25x4 3. การปรบั กาไรหรอื ขาดทนุ สทุ ธจิ ากระบบตน้ ทนุ รวมเป็นระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 5. บรษิ ทั ขนุ ศกึ การคา้ จากดั ไดส้ รปุ ขอ้ มลู เก่ยี วกบั การผลติ และจาหน่ายผลติ ภณั ฑช์ นิดหน่ึง ของบรษิ ทั ทเ่ี กดิ ขน้ึ ในรอบปี 25x4 ดงั ต่อไปน้ี (กาลงั การผลติ ปกติ 200,000 หน่วย) สนิ คา้ คงเหลอื ตน้ งวด 20,000 หน่วย ปรมิ าณการผลติ 190,000 หน่วย สนิ คา้ คงเหลอื ปลายงวด 10,000 หน่วย ปรมิ าณการขาย ? หน่วย บทท่ี 3

ระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 89 ตน้ ทนุ การผลติ ประกอบดว้ ย 600,000 บาท วตั ถุดบิ ทางตรง 400,000 บาท 300,000 บาท ค่าแรงงานทางตรง 200,000 บาท คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ ผนั แปร 2 บาทต่อหน่วย ค่าใชจ้ า่ ยการผลติ คงท่ี 240,000 บาท คา่ ใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ าร ประกอบดว้ ย 15 บาท ผนั แปร คงท่ี ราคาขายต่อหน่วย ให้ทา 1. คานวณตน้ ทุนผลติ ภณั ฑต์ ่อหน่วยตามระบบตน้ ทุนเตม็ และระบบตน้ ทนุ ผนั แปร 2. คานวณผลต่างกาลงั การผลติ (ถา้ ม)ี 3. งบกาไรขาดทุนตามระบบตน้ ทุนรวม และระบบตน้ ทุนผนั แปร สาหรบั ปี สน้ิ สุดวนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25x4 4. การปรบั กาไรสุทธจิ ากระบบตน้ ทนุ ผนั แปรเป็นระบบตน้ ทนุ รวม 6. บรษิ ทั ไทยสรา้ งสรรคก์ ารผลติ จากดั มขี อ้ มลู เกย่ี วกบั การดาเนนิ งานในปี 25x5 และ ปี 25x6 ดงั ต่อไปน้ี ตน้ ทุนการผลติ ต่อหน่วย: 8 บาท วตั ถุดบิ ทางตรง 10 บาท คา่ แรงงานทางตรง 6 บาท คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ ผนั แปร คา่ ใชจ้ า่ ยการผลติ คงท่ี 5 บาท (10,000 บาท /กาลงั การผลติ ปกติ 2,000 หน่วย) 29 บาท รวม ราคาขายต่อหน่วย 40 บาท ค่าใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารผนั แปร 4 บาทต่อหน่วย ค่าใชจ้ า่ ยการขายและบรหิ ารคงทร่ี วม 9,000 บาท บทท่ี 3