PDF_merged กลยุทธ์ ผส.

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. อัจฉรา พุฒิมา (2555) ศึกษาเร่ือง “การจัดการเครือข่ายผู้สูงอายและผู้พิการ กรณีศึกษาเทศบาลเมืองเมืองแกน พัฒนา อําเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่”) 7 ประการ (1) ผู้จัดการเครือข่ายหลัก คือ เทศบาล ผู้นําทางการเมือง ท้องถิ่นและผูน้ ําชมุ ชน (2) การทํางานร่วมกันกับเครือข่ายและ (3) เพ่ือให้เกิดความคล่องตัว (4) ความรับผิดชอบของ หน่วยงานในเครือข่ายมากกว่าหนึ่งหน้าที่ (5) ปัจจัยส่งเสริมความเข้มแข็งที่แตกต่างกันในแต่ละพ้ืนท่ี ได้แก่ การเข้าไปมีส่วนร่วมในระดับบริหารของเทศบาล (6) การได้รับการสนับสนุนจากชุมชนและความเข้มแข็งของ ชุมชนซึง่ ทําให้ (7) รูปแบบการบรหิ ารจัดการเครอื ข่ายแตกตา่ งกันไปตามแต่ละพนื้ ที่ เม่ือพิจารณาถึงความสัมพันธ์ของ เครือข่ายผู้สูงอายุท่ีมีผลต่อสภาพจิตใจของผู้สูงอายุ (จากงานวิจัยของมาศวรี สังขเรียง (2552) ศึกษาวิจัยเร่ือง “เครือข่ายความสัมพันธ์ทางสังคมที่ส่งผลต่อสภาพจิตใจของผู้สูงอายุในชมรมผู้สูงอายุโพธ์ิทอง ตําบลมะลวน อําเภอพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี”) พบว่า ผูสูงอายุสวนใหญประสบปญหาทางดานเศรษฐกิจ ความสัมพันธ ระหวางญาติ ความสัมพันธกับเพ่ือนบ้าน และการเขารวมกิจกรรมตางๆ นอย จึงอาจทําใหผูสูงอายุมีจิตใจ เศรา เหงารูสึกวาตนเองเปนภาระ แกสังคม เมื่อพิจารณาถึงความสัมพันธ์ของเครือข่ายผู้สูงอายุที่มีผลต่อพัฒนาการ ดูแล สุขภาพของผู้สูงอายุ (จากงานวิจัยของ ปรียานุช จันทิมา (2555) ศึกษาวิจัยเรื่อง “พัฒนาการของเครือข่าย ผู้สูงอายุในการดูแลสุขภาพตนเอง : กรณีศึกษาชุมชนเขตเทศบาลเมืองอํานาจเจริญ”) พบว่า พัฒนาการในการดูแล สุขภาพตนเองของผู้สูงอายุหลายวิธี เช่น ระบบการดูแลสุขภาพในครอบครัวและชุมชน ระบบการแพทย์ปัจจุบัน และระบบการแพทย์พื้นบ้านเกิดขึ้นจากวัฒนธรรมท้องถิ่นรักษาตนเองด้วยวิธีที่ได้รับการถ่ายทอดมาจากบรรพบุรุษ ประสบการณ์ตามวิถีชีวิตและวัฒนธรรม ระบบการแพทย์แผนปัจจุบันเป็นทางเลือกในการรักษาความเจ็บปุวยของ ผู้สูงอายุส่วนใหญ่ ผู้สูงอายุได้ใช้เครือข่ายผู้สูงอายุเป็นช่องทางหนึ่งในการสื่อสารที่ได้ผลดีต่อการดูแลสุขภา พของ ผู้สูงอายุ เครือข่ายผู้สูงอายุมีกิจกรรมทางสุขภาพร่วมกัน คนในชุมชนและหน่วยงานต่างๆ เห็นความสําคัญให้การ สนับสนุน ส่งเสริม เป็นเครือข่าย ที่เข้มแข็ง มีกิจกรรมต่อเนื่อง สอดคล้องกับวิถีชีวิต วัฒนธรรมท้องถ่ิน ตลอดจน เงื่อนไขเชิงบริบททางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมของท้องถิ่น หัวใจของการพัฒนาการดูแลสุขภาพ ตนเองของผู้สูงอายุช่วยให้ผู้สูงอายุมีมุมมองสุขภาพแบบใหม่ ไม่มองเฉพาะการเจ็บปุวยเท่านั้นแต่มองสุขภาพ ใหค้ รอบคลุมทุกประเด็นที่เกย่ี วข้องในทกุ มิตติ ามวถิ ชี ีวิตและวฒั นธรรมอย่างรอบด้านท่ีทําให้เกิดการเชื่อมประสานกัน เป็นเครอื ขา่ ย ครอบครวั ชุมชน ท่ีเก่ียวขอ้ งสมั พันธก์ ันกับองคก์ รต่างๆ 6. ประโยชน์ที่คาดว่าจะไดร้ บั 6.1 เกิดกลยุทธ์การสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายผู้สูงอายุท่ีสามารถนําไปประยุกต์ใช้ให้เกิด ประโยชนใ์ นการพัฒนาองค์กรเครือข่ายท่ีเก่ยี วข้อง 6.2 เกิดกระบวนการพัฒนาศักยภาพเพื่อส่งเสริมความเข้มแข็งของเครือข่ายผู้สูงอายุ และ กระบวนการบรหิ ารจัดการทีป่ ระสิทธิภาพในการบรหิ ารจัดการองค์กรอย่างยงั่ ยืน Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 91

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 6.3 เกิดรูปแบบ และระบบการบริหารจัดการของเครือข่ายผู้สูงอายุที่ครอบคลุมสภาพปัญหาและ ความต้องการของกลุ่มเปูาหมาย 6.4 เกิดการบูรณาการร่วมกันในการทํางานระหว่างเครือข่ายผู้สูงอายุและภาคีเครือข่ายท่ีเก่ียวข้อง ทั้งในระดับทอ้ งถิน่ ระดับองคก์ ร ระดบั ประเทศ และนานาชาติ 6.5 เกิดระบบการเช่ือมโยงเครือข่ายเพื่อการส่งเสริมให้เกิดความเข้มแข็งในการบริหารจัดการของ เครอื ข่ายผู้สูงอายุ กรอบแนวความคดิ กลยทุ ธ์การสร้างความเข้มแข็ง ของเครือข่ายด้านผ้สู ูงอายุ การบริหารจดั การขององค์กรผู้สูงอายุ ความต้องการของผ้สู ูงอายุ กระบวนการ/วธิ ีการ/ ต่อบริการขององค์กร แนวทางทางาน - โครงสร้างองคก์ ร ร่วมกบั เครือข่าย - การบริหารจดั การองคก์ ร - การการบริการสาหรับกลุ่มเป้าหมาย ปัญหาและอปุ สรรคในการ ทางานร่วมกบั เครือข่าย การบริการขององค์กรด้านผ้สู ูงอายุ -การให้บริการแก่กลุ่มเป้าหมาย -เครือข่ายการสนบั สนุนทางสงั คมที่ ใหบ้ ริการแก่กลุ่มเป้าหมาย แนวทางการสร้างความ เข้มแข็งของเครือข่าย ด้านผู้สูงอายุ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 92

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. บทท่ี 3 ระเบยี บวิธวี ิจัย Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 93

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. การวิจัยเรื่อง “กลยุทธ์การสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายผู้สูงอายุของกระทรวงการพัฒนาสังคม และความมั่นคงของมนุษย์” คณะผู้วิจัยได้กําหนดวิธีการวิจัยเพื่อให้ได้ผลการวิจัยท่ีครอบคลุมเนื้อหาการวิจัย และสามารถตอบวัตถุประสงค์การวิจัยในการศึกษารูปแบบ วิธีการ และระบบการบริหารจัดการของเครือข่าย ดา้ นผู้สงู อายุ และจัดทํากลยุทธ์การสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายผู้สูงอายุของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความ มน่ั คงของมนุษย์ ดังน้ี 1. ระเบียบวธิ ีวจิ ัย การวิจัยครั้งน้ีเป็นการวิจัยประยุกต์ (Applied Research) ศึกษาโดยใช้วิธีวิทยาการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Methodology) เป็นการศึกษาและเก็บรวบรวมข้อมูลท้ังเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ โดยแบ่งตาม เขตรับผดิ ชอบของสาํ นกั งานส่งเสรมิ และสนับสนุนวิชาการ 1-12 ซ่ึงมกี ระบวนการดาํ เนนิ การวิจยั ดงั นี้ 1.1 ประชากรและกลุ่มตวั อย่าง 1) การคัดเลือกกลมุ่ ตวั อย่างเชงิ ปริมาณ - การคัดเลือกพื้นท่ีในการศึกษาคร้ังน้ี ได้คัดเลือกพื้นที่จากการสุ่มตัวอย่างแบบ Simple Random จากพื้นท่ีในเขตรับผดิ ชอบของสํานกั งานส่งเสรมิ และสนับสนุนวชิ าการ เขต 1-12 - โดยในการจัดทําการสํารวจข้อมูลด้วยแบบสอบถามเชิงปริมาณ มีวัตถุประสงค์เพ่ือสอบถามข้อมูล ด้านความต้องการการบริการของผู้สูงอายุต่อการให้บริการของเครือข่ายด้านผู้สูงอายุและภาคส่วนต่างๆ ท่เี กย่ี วขอ้ งในรูปแบบของการจัดการบรกิ ารจากระบบการบริหารจดั การของหนว่ ยใหบ้ รกิ ารนนั้ ๆ - ขนาดตัวอย่างในการเก็บแบบสํารวจ ได้คํานวณขนาดตัวอย่างจากจํานวนของผู้สูงอายุที่เป็นสมาชิก ชมรมผู้สงู อายทุ ว่ั ประเทศ ซง่ึ มีจํานวนทงั้ สนิ้ 2,643,445คน (ข้อมูลจากทําเนียบองค์กรด้านผู้สูงอายุของกระทรวงการ พฒั นาสงั คมและความม่นั คงของมนษุ ย์ ,2557) ซึ่งจากการคํานวณขนาดตัวอย่างในการเก็บรวบรวมข้อมูลเชิงปริมาณ มีจํานวนทั้งส้ิน 3,840 ตัวอย่าง และได้มีการคํานวณสัดส่วนการเก็บข้อมูลในแต่ละพื้นท่ีของสํานักงานส่งเสริมและ สนบั สนนุ วชิ าการ ดงั ตารางตอ่ ไปน้ี สสว./ สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. รวม ขนาด 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 3,840 ตวั อยา่ ง จํานวน 165 147 132 390 479 322 498 514 282 503 278 130 กล่มุ ตวั อยา่ ง Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 94

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 2) การคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างเชิงคุณภาพ (การลงพื้นที่ศึกษาดูงานการบริหารจัดการองค์กรเครือข่าย ด้านผู้สูงอายุ และการสนทนากลุ่ม) ในที่น้ีได้คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างเชิงคุณภาพแบบเจาะจง (Purposive Sampling) โดยคํานึงถึงวัตถุประสงค์ของการศึกษา ซ่ึงการคัดเลือกองค์กรเครือข่ายในการศึกษาคร้ังน้ี ได้คัดเลือกจากองค์กร เครอื ข่ายดา้ นผู้สูงอายุท่อี ยู่ในเขตพืน้ ที่รบั ผิดชอบของสาํ นักงานส่งเสริมและสนบั สนนุ วิชาการ เขต 1-12 ดงั นี้ 1. การศึกษาดูงานการบริหารจดั การองค์กรเครือข่ายด้านผู้สูงอายุ เพื่อศึกษาองค์ความรู้ในการบริหาร จัดการชมรมหรือเครือข่ายของตนร่วมวิเคราะห์เพื่อกําหนดแนวทางการจัดทํากลยุทธ์การพัฒนาองค์กรเครือข่าย ด้านผู้สูงอายุร่วมกัน ด้วยแนวคิดการเชื่อมโยงภาคีเครือข่าย และการพัฒนาระบบการบริหารจัดการเพื่อส่งเสริม ให้เกิดความเข้มแข็งในการบริหารจัดการเครือข่ายด้านผู้สูงอายุที่ย่ังยืน และนําเทคนิค SWOT Analysis เข้ามาใช้ ในกระบวนการกลมุ่ ที่แลกเปล่ียน 2. การสนทนากลุ่ม ดําเนินการโดยการจัดเวทีถอดบทเรียนและแลกเปล่ียนเรียนรู้ร่วมกันระหว่าง เครอื ข่ายด้านผสู้ ูงอายุ สมาชกิ เครอื ข่าย และภาคสว่ นทเี่ กย่ี วข้อง ในประเด็นการบริหารจดั การเครอื ข่ายด้านผสู้ งู อายุ 3. จํานวนองค์กรท่ีได้มีการศึกษาดูงานและการสนทนากลุ่ม ได้มีการคํานวณสัดส่วนการเก็บข้อมูล ในแตล่ ะพ้ืนทข่ี องสํานักงานสง่ เสรมิ และสนบั สนนุ วิชาการ 1-12 ดงั ตารางต่อไปนี้ สสว./ขนาด สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. สสว. รวม กล่มุ ตวั อยา่ ง 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 52 การศึกษา (องค์กร) ดูงานในพน้ื ที่ 2 4 2 7 3 7 4 5 3 10 3 2 และการ สนทนากลมุ่ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 95

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. โดยมีรายชื่อองค์กรต่างๆ ดังตารางตอ่ ไปนี้ พนื้ ท่ี ประเภทของ พื้นทีก่ ารจัดเวทีสนทนากลุ่ม พนื้ ท่ีในการศึกษาดูงาน (ระดบั พ้นื ท)่ี เครือขา่ ย ศนู ยพ์ ฒั นาคุณภาพชวี ิตผสู้ ูงอายุเทศบาลเมอื ง สสว.1 ภาคประชาชน ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวติ ผสู้ ูงอายเุ ทศบาลเมอื ง บงึ ยีโ่ ถ จ.ปทมุ ธานี ศนู ย์พัฒนาการจัดสวัสดกิ ารสังคมผู้สูงอายุ บงึ ยโี่ ถ จ.ปทุมธานี จ.ปทุมธานี ภาครฐั ศูนย์พฒั นาการจัดสวสั ดกิ ารสังคมผสู้ งู อายุ ศูนย์บรกิ ารทางสงั คมผสู้ งู อายดุ ินแดง เขตหว้ ยขวาง กทม. จ.ปทุมธานี โรงพยาบาลกล้วยนํ้าไทย กทม. สสว.2 ภาคประชาชน ชมรมผสู้ งู อายุตําบลหรองแสง จ.นครนายก โรงเรียนผสู้ งู อายุตําบลวงั ใหม่ อ.นายายอาม จ.จันทบรุ ี ภาครัฐ โรงเรยี นผสู้ งู อายุเทศบาลเมอื งวังนํ้าเยน็ 1.ศนู ยบ์ ริการผสู้ งู อายใุ นวดั โดยชมุ ชน บางแพใต้ อ.บางแพ จ.ราชบรุ ี จ.สระแก้ว 2.ชมรมผสู้ งู อายุเทศบาลตาํ บลเบกิ ไพร อ.บา้ นโปงุ จ.ราชบรุ ี องคก์ รพัฒนา โรงเรยี นผสู้ ูงอายุหนองลาน เทศบาลตําบล หนองลาน อ.ท่ามะกา จ.กาญจนบรุ ี เอกชน/NGOs ศูนยส์ งเคราะหผ์ สู้ งู อายบุ ้าน สสว.3 ภาคประชาชน ชมรมผสู้ ูงอายุหมูท่ ี่ 7 บา้ นหนองหญา้ นอ้ ย ศริ วิ ฒั นธรรม (บ้านนายกล้า) ต.ดอนกรวย อ.ดาํ เนินสะดวก จ.ราชบรุ ี อ.สัตหบี จ.ชลบรุ ี ชมรมผสู้ งู อายุ ต.โคกขมนิ้ อ.พลับพลาชยั จ.บรุ รี มั ย์ สสว.4 ภาคประชาชน ชมรมผสู้ งู อายุ ต.จอมปลวก อ.บางคนที สํานกั งานพัฒนาสังคมและความมน่ั คงของ มนุษย์ จ.บรุ รี มั ย์ จ.สมทุ รสงคราม สาขาสภาผสู้ งู อายุแหง่ ประเทศไทยประจาํ จังหวัดนครราชสีมา ภาครฐั อบต.หวั โพธิ์ อ.สองพน่ี อ้ ง จ.สพุ รรณบรุ ี (ศูนย์สงเคราะห์คนชราบา้ นเกาะแกว้ รวมรกั ษ์) ภาคเอกชน/ สาขาสมาคมสภาผ้สู งู อายุแห่งประเทศไทยฯ ภาคธรุ กิจ ประจาํ จังหวดั กาญจนบรุ ี เอกชน สสว.5 ภาคประชาชน ชมรมผสู้ งู อายุ ต.โคกขมน้ิ อ.พลบั พลาชยั จ.บุรรี มั ย์ ภาครัฐ สํานักงานพฒั นาสังคมและความมน่ั คงของ มนุษย์ จ.บุรีรมั ย์ ภาคเอกชน/ สาขาสภาผสู้ งู อายุแห่งประเทศไทยประจํา ภาคธุรกิจ จังหวดั นครราชสมี า เอกชน Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 96

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. พ้ืนที่ ประเภทของ พื้นท่ีการจดั เวทสี นทนากลุม่ พื้นท่ีในการศึกษาดงู าน เครอื ข่าย (ระดับพนื้ ท่)ี สสว.6 ภาคประชาชน ชมรมผสู้ งู วัย ใฝุใจสุขภาพวัดศรคี ณู เมอื ง 1.ศูนยป์ ระสานงานภาคประชาชน/ สภาองค์กรชมุ ชน ต.หมากแขง้ อ.เมอื ง อ.เมือง จ.หนองบวั ลําภู จ.อุดรธานี 2.โรงเรยี นผสู้ งู อายเุ มอื งทา่ ขอนยาง ต.ทา่ ขอนยาง อ.กนั ทรวชิ ัย จ.มหาสารคาม ภาครฐั รพ.สต.นาหนงั อ.โพนพิสยั จ.หนองคาย รพ.สต.ท่าขอนยาง ต.ทา่ ขอนยาง อ.กันทรวิชยั จ.มหาสารคาม ภาคเอกชน/ ชมรมผสู้ งู อายุคาทอลกิ มูลนธิ พิ ระครูมงคลเขมาจาร ภาคธรุ กจิ วัดพระวิสทุ ธวิ งค์โพนสูง ต.โพนสงู อ.บ้านดงุ ต.เขวาไร่ อ.นาเชอื ก จ.มหาสารคาม เอกชน จ.อดุ รธานี สสว.7 ภาคประชาชน 1.โรงเรยี นร่มโพธริ์ ม่ ไทร (ผ้สู ูงอาย)ุ 1.โรงเรียนร่มโพธร์ิ ่มไทร (ผูส้ ูงอาย)ุ ต.นาโก จ.กาฬสินธ์ุ ต.นาโก จ.กาฬสนิ ธุ์ 2.ศูนย์เอนกประสงคเ์ ทศบาลเมืองสกลนคร 2.ศูนย์เอนกประสงค์เทศบาลเมอื งสกลนคร จ.สกลนคร จ.สกลนคร ภาครัฐ ศนู ย์พฒั นาการจัดสวัสดิการสงั คมผู้สูงอายุ ศนู ย์พฒั นาการจัดสวสั ดกิ ารสังคมผูส้ ูงอายุ จ.นครพนม จ.นครพนม ภาคเอกชน/ ศนู ย์พัฒนาฟ้นื ฟสู ุขภาพผสู้ ูงอายุ ศนู ยพ์ ัฒนาฟน้ื ฟูสุขภาพผสู้ งู อายุ ภาคธุรกจิ หลวงปูุธมั มา พิทักษา จ.ศรสี ะเกษ หลวงปธุู ัมมา พิทกั ษา จ.ศรสี ะเกษ เอกชน สสว.8 ภาคประชาชน ศูนย์ประสานขบวนองค์กร จ.สงิ หบ์ รุ ี ศนู ย์ประสานงานขบวนองค์กร จ.สิงห์บุรี ภาครัฐ 1.โรงพยาบาลลาํ สนธิ อ.ลําสนธิ จ.ลพบุรี 1.โรงพยาบาลลําสนธิ อ.ลาํ สนธิ จ.ลพบุรี 2.สถานสงเคราะหค์ นชราบ้านลพบรุ ี 2.สถานสงเคราะหค์ นชราบ้านลพบรุ ี ภาคเอกชน/ สาขาสมาคมสภาผสู้ ูงอายแุ หง่ ประเทศไทยฯ สาขาสมาคมสภาผู้สงู อายแุ ห่งประเทศไทยฯ ภาคธุรกิจ ประจําจงั หวดั นครสวรรค์ ประจาํ จังหวดั นครสวรรค์ เอกชน องค์กรพฒั นา มลู นธิ ิธรรมรกั ษ์ วัดพระบาทนํา้ พุ จ.ลพบรุ ี มลู นิธธิ รรมรักษ์ วดั พระบาทน้าํ พุ จ.ลพบุรี เอกชน/NGOs Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 97

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. พนื้ ท่ี ประเภทของ พื้นทก่ี ารจดั เวทีสนทนากลมุ่ พน้ื ทีใ่ นการศึกษาดูงาน สสว.9 เครือขา่ ย (ระดบั พื้นที)่ สสว.10 ภาคประชาชน ชมรมผสู้ ูงอายุ ต.ไผล่ อ้ ม อ.ลบั แล จ.อตุ รดติ ถ์ ชมรมผสู้ งู อายุต.ไผล่ ้อม อ.ลับแล สสว.11 ภาครฐั 1.อบต.สมอโคน อ.บ้านตาก จ.ตาก จ.อตุ รดติ ถ์ 2.รพสต.สะโคล่ ต.หวั รอ อ.เมอื ง จ.พิษณุโลก 1.อบต.สมอโคน อ.บ้านตาก จ.ตาก สสว.12 ภาคประชาชน 1.ชมรมผสู้ ูงอายตุ าํ บลแม่จวั๊ ะ จ.แพร่ 2.รพสต.สะโคล่ ต.หวั รอ อ.เมือง จ.พิษณุโลก 2.ชมรมผสู้ ูงอายุตาํ หนักธรรม จ.แพร่ 1.ชมรมผสู้ ูงอายจุ าํ ปุาหวาย จ.พะเยา ภาครัฐ เทศบาลตาํ บลวงั หงส์ จ.แพร่ 2.โฮงเฮยี งผสู้ ูงอายุ จ.พะเยา ภาคเอกชน/ Help Age International จ.เชียงใหม่ อบต.ขว่ งเปา จ.เชียงใหม่ ภาคธุรกจิ สถาบนั แมคเคนเพ่อื การฟื้นฟู จ.เชยี งใหม่ มลู นิธิพัฒนางานผสู้ ูงอายุ จ.เชยี งใหม่ เอกชน บา้ นดลสุข จ.เชียงใหม่ องคก์ รพัฒนา ชมรมผสู้ ูงอายเุ ทศบาลระนอง อ.เมอื ง เอกชน NGOs จ.ระนอง ชมรมผสู้ ูงอายเุ ทศบาลระนอง อ.เมือง ภาคประชาชน เทศบาลตาํ บลลําทับ อ.ลาํ ทับ จ.กระบ่ี จ.ระนอง ศูนยพ์ ัฒนาคุณภาพชีวติ และส่งเสรมิ อาชพี เทศบาลตาํ บลลําทบั อ.ลําทับ จ.กระบ่ี ภาครัฐ ผ้สู ูงอายุ ต.ขนุ ทะเล จ.นครศรีธรรมราช ศนู ย์พฒั นาคณุ ภาพชวี ิตและส่งเสริมอาชพี ภาคเอกชน/ ผสู้ ูงอายุ ต.ขนุ ทะเล จ.นครศรธี รรมราช ภาคธุรกิจ ชมรมผสู้ ูงอายวุ ัดยูงทอง อ.บางกลาํ่ จ.สงขลา สถาบันการศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตาม เอกชน อัธยาศัยภาคใต้ อ.เมือง จ.สงขลา ภาคประชาชน ภาครฐั 1.2 เคร่อื งมือที่ใชใ้ นการวจิ ัย มีรายละเอยี ดดังน้ี 1.2.1 ลักษณะของเครอื่ งมอื ทใี่ ชใ้ นการวิจยั (1) เครื่องมือท่ีใช้ในการศึกษาเชิงปริมาณใช้แบบสํารวจความต้องการของผู้สูงอายุต่อบริการ จ า ก ห น่ ว ย ง า น / อ ง ค์ ก ร เ ค รื อ ข่ า ย ด้ า น ผู้ สู ง อ า ยุ โ ด ย มี เ น้ื อ ห า ใ น แ บ บ ส อ บ ถ า ม ต า ม วั ต ถุ ป ร ะ ส ง ค์ ก า ร วิ จั ย โดยไดแ้ บง่ การศกึ ษาดงั น้ี ตอนท่ี 1 ข้อมูลทัว่ ไปของผูต้ อบ เปน็ แบบเลือกตอบ (Check List) จาํ นวน 5 ขอ้ ตอนที่ 2 ข้อมูลเก่ียวกับการใช้บริการจากองค์กร กลุ่ม ชมรม ท่ีดําเนินงานเกี่ยวกับผู้สูงอายุ เป็นแบบเลอื กตอบ (Check List) จาํ นวน 15 ขอ้ และแบบเตมิ คํา (Completion) จาํ นวน 5 ขอ้ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 98

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. (2) เคร่ืองมือท่ีใช้ในการศึกษาเชิงคุณภาพใช้แบบสัมภาษณ์เชิงลึกแบบก่ึงโครงสร้าง โดยในการกําหนด ประเด็นในการสนทนากลุ่ม (Focus Group) เพ่ือสัมภาษณ์และจัดเวทีสนทนากลุ่มร่วมกับคณะกรรมการบริหาร องค์กรที่ทํางานด้านผู้สูงอายุ ได้มีการศึกษาเน้ือหาและกําหนดประเด็นตามวัตถุประสงค์การศึกษาวิจัย และการทบทวนจากวรรณกรรมทเี่ กย่ี วขอ้ งในประเด็นการบริหารจัดการและการทาํ งานเครือข่ายดา้ นผสู้ งู อายุ (3) การนําแบบสอบถามไปทดสอบใช้ (Pre-test) กับประชากรที่ไม่ใช่กลุ่มตัวอย่างท่ีมีลักษณะ คล้ายคลึงกันกับกลุ่มตัวอย่างในการวิจัยครั้งนี้ จํานวนแบบสอบถามที่ใช้ทดสอบ 30 ชุด จากผู้สูงอายุในเขตพ้ืนที่ ของสํานักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ 1-12 (เขตละ 3 ชุด) โดยมีการทดสอบระหว่างเดือน ธันวาคม 2558 เพ่อื หาค่าความเชอื่ มั่น (Reliability) ของแบบสอบถามโดยการหาคา่ สัมประสทิ ธแิ อลฟา (Alpha Coefficient) 1.3 การเก็บรวบรวมขอ้ มลู ในการวจิ ัย 1.3.1 การเก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้สูงอายุ โดยใช้แบบสํารวจจํานวน 1 ชุด เก็บรวบรวมข้อมูลจาก ผสู้ งู อายใุ นชมุ ชนทไี่ ปใชบ้ รกิ ารกับเครอื ขา่ ยที่จดั ใหบ้ รกิ ารสําหรบั กลมุ่ ผ้สู งู อายุ ซ่งึ มีจาํ นวนทั้งส้ิน 3,840 ตัวอย่าง 1.3.2 การเก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้มีส่วนเก่ียวข้อง โดยการลงพ้ืนที่ศึกษาดูงานการบริหารจัดการ องค์กรเครอื ขา่ ยดา้ นผู้สงู อายแุ ละการสนทนากลุม่ จากองคก์ รดา้ นผสู้ ูงอายทุ ัง้ ส้นิ 35 องคก์ ร 1.4 การวเิ คราะหแ์ ละสงั เคราะห์ข้อมูล 1.4.1 การวเิ คราะหข์ ้อมูลเชิงปริมาณ โดยการใช้โปรแกรมสาํ เร็จรปู และใชส้ ถติ ิในการวิเคราะห์ 1) ขอ้ มูลเก่ียวกับปจั จัยสว่ นบคุ คลของผู้ตอบแบบสํารวจ จากส่วนท่ี 1 วิเคราะห์โดยการแจกแจง ความถี่ และหาค่าร้อยละ 2) ข้อมูลระดับความต้องการในการใช้บริการจากองค์กร กลุ่ม ชมรม ท่ีดําเนินงานเก่ียวกับ ผูส้ งู อายุ จากส่วนท่ี 2 วเิ คราะห์โดยการแจกแจงความถี่ และหาคา่ ร้อยละ 1.4.2 การวิเคราะหข์ ้อมูลเชิงคุณภาพ การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพจะเป็นการวิเคราะห์เชิงเน้ือหา (Content Analysis) พรรณนา รายละเอยี ดและตคี วามโดยวธิ กี ารสัมภาษณเ์ ชิงลกึ และการสังเกตในขัน้ ตอนของการศึกษาดูงานและการสนทนากลุ่ม 1.5 การนาเสนอขอ้ มลู หนา้ 99 การบรรยายประกอบตาราง แบ่งเนือ้ หาออกเป็น 7 บท ดังนี้ บทที่ 1 บทนาํ บทท่ี 2 ทฤษฎี แนวคดิ และงานวิจัยทเี่ กยี่ วขอ้ ง Technical and Promotion Support Office Region 1-12

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. บทที่ 3 ระเบียบวธิ วี ิจัย บทท่ี 4 ระบบการบรหิ ารจัดการของเครือขา่ ยด้านผ้สู ูงอายุ บทที่ 5 แนวทางการเสรมิ สร้างความเขม้ แข็งของเครอื ข่ายด้านผสู้ งู อายุ บทท่ี 6 กลยุทธก์ ารสรา้ งความเข้มแขง็ ของเครือขา่ ยด้านผ้สู งู อายุ บทท่ี 7 บทสรปุ ผลการศึกษา และขอ้ เสนอแนะ 1.6 ระยะเวลาที่ใชใ้ นการศกึ ษา ระยะเวลา 1 ปี ต้งั แตเ่ ดอื นตลุ าคม พ.ศ.2558 ถึง เดอื นกันยายน พ.ศ.2559 Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 100

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. บทที่ 4 รูปแบบ วิธีการ และระบบการบริหารจดั การ ของเครือข่ายดา้ นผ้สู งู อายุ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 101

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. เครือข่าย คือ รูปแบบของพฤติกรรมของปัจเจกบุคคลและกลุ่มบุคคลท่ีเข้ามามีปฏิสัมพันธ์ ซึ่งกันและกัน มีความสัมพันธ์หรือสร้างความร่วมมือแบบเป็นทางการและไม่เป็นทางการ โดยอยู่บนพื้นฐาน ของความสมัครใจ มีการแลกเปล่ียนทรัพยากร ข้อมูลข่าวสารระหว่างกัน มีการดําเนินกิจกรรมต่างๆ ร่วมกัน เพ่ือให้บรรลุเปูาหมายที่กําหนด และมีการบริหารจัดการภายในกลุ่มอย่างอิสระของปัจเจกบุคคล กลุ่ม องค์การ หน่วยงาน หรือสถาบันต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นภาครัฐ ภาคเอกชน และมีการดําเนินกิจกรรมต่างๆ ร่วมกัน เพ่ือให้บรรลุเปูาหมายที่กําหนดไว้ร่วมกัน ดังนั้น เครือข่ายด้านผู้สูงอายุ หมายถึง กลุ่มของคนหรือองค์กรท่ี ดําเนินการ สําหรับกลุ่มเปูาหมายสูงอายุที่สมัครใจแลกเปล่ียนข่าวสารข้อมูลระหว่างกัน หรือทํากิจกรรมร่วมกัน โดยมีการจัดรูปแบบหรือระเบียบโครงสร้างที่คนหรือองค์กรสมาชิกยังคงมีความเป็นอิสระ มีการรวมตัวของกลุ่มที่มี การประสานงานหรือทาํ งานรว่ มกันอย่างต่อเนื่อง มรี ะยะเวลานานพอสมควร มวี ัตถุประสงคห์ รือเปูาหมายร่วมกันและ หากบรรลวุ ตั ถปุ ระสงคห์ นง่ึ แลว้ อาจมกี ารเปล่ียนแปลงหรอื เพ่มิ วตั ถุประสงค์ใหม่ได้ ในการวิจัยคร้ังนี้ ระบบการบรหิ ารจดั การของเครือข่ายด้านผู้สูงอายุ หมายถึง การบริหารจัดการองค์กร และโครงสร้างการจัดการ การจัดบริการผู้สูงอายุ เครือข่าย และวิธีการเช่ือมโยงเครือข่าย ผลจาก การศึกษาโดยวิธี การสนทนากลุ่ม พบว่า หนว่ ยงานหลักของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมนั่ คงของมนุษย์ท่ีในบริการผู้สูงอายุใน ระดับพ้ืนท่ี คือ สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด ดังนั้น จึงกําหนดให้สํานักงานพัฒนาสังคม และความม่ันคงของมนุษย์จังหวัด เป็นองค์กรหลักที่มีเครือข่ายทั้งภายในและภายนอกองค์การในการให้บริการแก่ ผู้สูงอายุ นอกจากน้ัน ผลการเก็บข้อมูลในพื้นที่ยังพบว่า มีหน่วยงานท้ังภาครัฐ ภาคประชาชน ภาคเอก ชน และภาคธุรกิจในบริการผู้สูงอายุซ่ึงมีท้ังที่เป็นและยังไม่เป็นเครือข่ายกับกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคง ของมนษุ ย์ โดยมีรายละเอียดดังต่อไปน้ี รูปแบบ และวธิ ีการบริหารจดั การของเครอื ขา่ ยดา้ นผสู้ ูงอายุ จากพัฒนาการของความเป็นเครือข่ายในสังคมไทย จะเห็นได้ว่า มีกระบวนการเกิดขึ้นของเครือข่าย ในภาคส่วนต่างๆ อย่างมากมาย ซ่ึงเครือข่ายในการศึกษาครั้งนี้สอดคล้องกับการจัดรูปแบบของเครือข่ายท่ีมีทั้ง เครือข่ายภาครัฐ ภาคประชาชน ภาคธุรกิจ และ องค์กรพัฒนาเอกชน (NGO) โดยได้นําแนวคิด กิจกรรม กระบวนการแบ่งประเภทและรูปแบบของเครือข่ายออกเป็นนัยต่างๆ ซึ่งมีความแตกต่างกันไปตามนิยามและ กิจกรรมทแ่ี ต่ละกลุ่มหรอื ผทู้ ใ่ี ช้กิจกรรมเครือข่ายกําหนดขึ้น โดยในที่น้ีมีการจัดแบ่งประเภทและรูปแบบของเครือข่าย ที่ทําการศึกษาสอดคล้องกับ พระมหาสุทิตย์อาภากโร (2547, น.84) ท่ีได้แบ่งประเภท รูปแบบ และลักษณะ ความสมั พนั ธข์ องเครอื ขา่ ย ดงั นี้ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 102

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 1. เครือข่ายเชิงพ้ืนที่ (Area) เป็นการรวมกลุ่มของกลุ่มองค์กรเครือข่ายที่อาศัยพื้นที่ดําเนินการ เปน็ ปจั จัยหลักในการทํางานร่วมกันของทกุ ฝาุ ยโครงสร้างความสัมพันธ์ของเครือข่ายเชิงพ้ืนท่ีมีกระบวนการทํางานท้ัง ในแนวด่ิงและแนวราบ โดยมีการรวมศูนย์กิจกรรมเข้าสู่ส่วนกลางในระดับพ้ืนท่ีขนาดใหญ่ และมีศูนย์ประสานงาน ย่อยในพ้ืนท่ีขนาดเล็ก มีแกนนํา ผู้ประสานงานในเครือข่ายย่อยอ่ืนๆ ทํางานตามหน้าท่ีและภารกิจของตน ในขณะที่ความสัมพันธ์ในแนวราบจะมีการประสานเครือข่ายย่อยตามประเด็นที่มีอยู่ในพื้นที่แล้วมากําหนดกิจกรรม ร่วมกนั เครือข่ายท่อี าศยั พืน้ ทด่ี ําเนนิ การเป็นปัจจัยหลักในการทํางานร่วมกันเป็นกระบวนการพัฒนาท่ีอาศัยกิจกรรม ที่เกิดขึ้นในพื้นที่เป็นเปูาหมายนําทางและเป็นการพัฒนาแบบบูรณาการที่ไม่แยกส่วนต่างๆ ออกจากกันโดยยึดเอา พ้ืนท่ีเป็นที่ต้ังแห่งความสําเร็จในการทํางานร่วมกันของทุกฝุายลักษณะและโครงสร้างของเครือข่ายเชิงพื้นที่สามารถ จัดได้หลายระดับตามพ้ืนท่ีและกิจกรรมท่ีเกิดข้ึน อาทิ เครือข่ายระดับหมู่บ้าน ตําบลและอําเภอ เช่น อบต. , รพ.สต. เปน็ ตน้ เครือข่ายระดับจังหวดั เชน่ สํานักงานพฒั นาสงั คมและความมน่ั คง ของมนุษย์จังหวัด เปน็ ตน้ 2. เครือข่ายเชิงประเด็น (Issue Network) เป็นเครือข่ายที่ใช้ประเด็นกิจกรรมหรือสถานการณ์ที่เกิดข้ึน เป็นปัจจัยหลักในการรวมกลุ่ม หาแนวร่วมจากความสนใจในประเด็นปัญหาเดียวกันของปัจเจกบุคคลกลุ่ม องค์กร และเครือข่ายท่ีได้รับผลกระทบจากปัญหาที่เกิดขึ้น มุ่งเน้นการจัดการในประเด็นนั้นอย่างจริงจังและพัฒนาให้เกิด ความรว่ มมือกับภาคีอน่ื ๆ ทเ่ี กีย่ วข้อง 3. เครือข่ายแบ่งตามโครงสร้างหน้าที่ เป็นเครือข่ายที่เกิดข้ึนโดยอาศัยกิจกรรม/ภารกิจและการก่อตัวของ กลุ่มผลประโยชนใ์ นสงั คมเปน็ แนวทางในการแบ่งเครอื ข่าย ซงึ่ อาจแบ่งเปน็ เครือข่ายภาครัฐ ภาคประชาชน ภาคธุรกิจ เอกชน และภาคองค์กรพัฒนาเอกชน โดยเครือข่ายแบบน้ีมุ่งเน้นการดําเนินการภายใต้กรอบแนวคิด หลักการ วัตถุประสงคแ์ ละเปาู หมายหลกั ของหน่วยงานหรือโครงสร้างหลกั ของกลมุ่ ผลประโยชน์นน้ั 2. เครือข่ายเชิงประเด็นกิจกรรม (Issue Network) หมายถึง เครือข่ายท่ีใช้ประเด็นกิจกรรม หรือสถานการณ์ ท่ีเกิดข้ึนเป็นปัจจัยหลักในการรวมกลุ่มองค์กรโดยมองข้ามมิติในเชิงพื้นท่ีมุ่งเน้นการจัดการ ในประเด็นกิจกรรมน้ันๆ อย่างจริงจังและพัฒนาให้เกิดความร่วมมือกับภาคีอื่นๆท่ีเกี่ยวข้องลักษณะและโครงสร้าง ของเครือข่ายเชิงประเด็นกิจกรรมสามารถแบ่งได้อย่างมากมาย ตามประเด็นกิจกรรมและความสนใจที่เกิดขึ้นของ ฝุายต่างๆทั้งภาครัฐ เอกชน และภาคประชาชน โดยไม่ยึดติดกับพื้นที่ดําเนินการ แต่ใช้หลักของกิจกรรมที่เกิดข้ึน เป็นตวั กําหนดความเปน็ เครือขา่ ย เชน่ ชมรมผสู้ งู อายุ ศนู ยป์ ระสานงานขบวนองค์กร จ.สงิ หบ์ รุ ี ฯลฯ 3. เครือข่ายแบ่งตามโครงสร้างหน้าท่ี หมายถึง เครือข่ายที่เกิดข้ึนโดยอาศัยภารกิจ/กิจกรรมและ การก่อตัวของกลุ่มผลประโยชน์ในสังคม เป็นแนวทางในการแบ่งเครือข่ายซ่ึงอาจแบ่งเป็นเครือข่ายภาครัฐ ภาคประชาชน ภาคธุรกิจเอกชน และภาคองค์กรพัฒนาเอกชนโดยเครือข่ายต่างๆ ดังกล่าว มุ่งเน้นการดําเนินการ ภายใต้กรอบแนวคิด หลักการ วัตถุประสงค์และเปูาหมายหลักของ หน่วยงานหรือโครงสร้างหลักของ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 103

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. กลุ่มผลประโยชน์ นั้นๆ ลักษณะและโครงสร้างของเครือข่ายประเภทนี้ สําหรับสังคมไทยอาจแบ่งกลุ่มผลประโยชน์ได้ 4 ภาคส่วนใหญๆ่ ได้แก่  เครือขา่ ยภาครฐั เช่น ศนู ย์พฒั นาการจดั สวัสดกิ ารสังคมผูส้ ูงอายุ, อบต., รพ.สต. เปน็ ตน้ 2) เครือข่ายภาคธุรกิจเอกชน เช่น สาขาสมาคมผู้สูงอายุแห่งประเทศไทยฯ , มูลนิธิพัฒนางาน ผู้สูงอายุ จงั หวดั เชียงใหม่ , บ้านดลสุข เชียงใหม่ ฯลฯ 3) เครือข่ายองค์กรพัฒนาเอกชน เช่น Help Age International จ.เชียงใหม่ , สถาบันแมคเคน เพือ่ การฟนื้ ฟู จ.เชยี งใหม่ ฯลฯ 4) เครือข่ายภาคประชาชน เช่น ชมรมผู้สูงอายุตําบลแม่จั๊วะ จ.แพร่ , ชมรมผู้สูงอายุเทศบาลระนอง อ.เมือง จ.ระนอง, ชมรมผสู้ ูงอายุตําบลไผ่ล้อม อ.ลับแล จ.อุตรดิตถ์ ฯลฯ นอกจากน้ี รปู แบบของเครือข่ายที่มีอย่างมากมาย และมีการจําแนกโดยใช้คุณลักษณะของสมาชิก พ้ืนท่ีทาง ภูมิศาสตร์ กิจกรรมหลัก วัตถุประสงค์ และโครงสร้างของเครือข่าย เป็นเกณฑ์ โดยสรุปแล้ว ประเภทและรูปแบบ ของเครือข่ายจึงมีความแตกต่างกันไปตามนิยามและกิจกรรมที่แต่ละกลุ่ม หรือผู้ท่ีใช้กิจกรรมเครือข่ายกําหนดข้ึน เกณฑ์ในการแบ่งประเภทหรือรูปแบบของเครือข่าย ได้แก่พื้นที่ (Area) ในการทํางานร่วมกันของเครือข่ายประเด็น ที่สนใจร่วม (Issue Network) คุณลักษณะของสมาชิก ขนาดของกลุ่ม บทบาทของกลุ่มกิจกรรมหลัก วัตถุประสงค์ และโครงสรา้ งของเครอื ข่าย ระบบการบรหิ ารจดั การของผู้สูงอายขุ องสานักงานพฒั นาสงั คมและความม่นั คงของมนุษย์ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ มีการจัดให้บริการทางสังคมเพื่อส่งเสริม ให้เกิดกิจกรรมทางสังคมต่างๆ รองรับกลุ่มวัยผู้สูงอายุ โดยมีสํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ เป็นหน่วยงานราชการในสว่ นภูมภิ าค ดงั น้ัน สาํ นักงานพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์จังหวัด จึงเป็นองค์กร หลักของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ท่ีทํางานในระดับจังหวัด รูปแบบการทํางานเป็นไปตาม ภารกจิ ทไ่ี ดร้ ับมอบหมาย กล่าวคือ การดําเนินงานด้านการพัฒนาสังคม การสร้างความเป็นธรรมและความเสมอภาค ในสังคม การส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพและความม่ันคงในชีวิตสถาบันครอบครัวและชุมชน และราชการอื่น ต า ม ที่ มี ก ฎ ห ม า ย กํ า ห น ด ใ ห้ เ ป็ น อํ า น า จ ห น้ า ที่ ข อ ง ก ร ะ ท ร ว ง ก า ร พั ฒ น า สั ง ค ม แ ล ะ ค ว า ม ม่ั น ค ง ข อ ง ม นุ ษ ย์ หรอื ส่วนราชการทส่ี งั กัดกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ซึ่งมีเปูาหมายขององค์กร คือ การให้บริการ ด้านสวัสดิการสังคมและสังคมสงเคราะห์แก่ประชาชนที่ประสบปัญหาสังคม ฟ้ืนฟูและพัฒนากลุ่มผู้ด้อยโอกาส ทุกประเภท อาทิ เดก็ เยาวชน สตรี คนพกิ าร ผ้ตู ิดเชอื้ เดก็ และผ้สู ูงอายุ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 104

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. การบรหิ ารจัดการองค์กรและโครงสรา้ งการจัดการ การบรหิ ารจดั การองคก์ รของสํานักงานพฒั นาสงั คมและความม่นั คงของมนุษย์จังหวัด มีลักษณะการบริหาร ตามระบบราชการที่มีการบริหารเชิงแนวด่ิง (Functional Organization Structure) กล่าวคือ โครงสร้างที่ แบ่งตามประเภทหรือหน้าท่ีการงาน เพ่ือแสดงให้เห็นว่าแต่ละกลุ่มงานหรือฝุายมีหน้าที่ต้องกระทําอะไรบ้าง โดยมีพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดเป็นผู้บริหารสูงสุด แบ่งหน้าท่ีเป็น 3 กลุ่มงานหลัก ไดแ้ ก่ 1) ฝาุ ยบรหิ ารงานท่ัวไป 2) กลมุ่ นโยบายและวิชาการ และ 3) กลุ่มการพัฒนาสงั คมและสวสั ดกิ าร ทั้งนี้ สํานักงานพัฒนาสังคมและความม่ันคงขอมนุษย์จังหวัด บางแห่งอาจรวมกลุ่มงานพัฒนาสังคม และกลมุ่ งานสวัสดกิ าร เข้าไว้ดว้ ยกนั แต่ละฝาุ ยมีบทบาทหนา้ ท่ี ดังนี้ 1) ฝาุ ยบริหารงานทั่วไป 1. ดาํ เนินการเกี่ยวกับงานสารบรรณ งานธุรการ งานพัสดุ ยานพาหนะ และอาคารสถานที่ 2. ดําเนนิ การเก่ยี วกับงานการเจ้าหน้าที่ และการพฒั นาบุคลากร 3. ดําเนนิ การเกี่ยวกับงบประมาณการเงนิ และบญั ชี 4. ปฏิบตั งิ านรว่ มกนั หรอื สนับสนนุ การปฏิบตั งิ านของหน่วยงานอื่นท่ีเกีย่ วข้อง หรือไดร้ บั มอบหมาย 2) กลุ่มนโยบายและวชิ าการ 1. ศึกษา วิเคราะห์ และรายงานสถานการณ์ทางสังคมและเศรษฐกิจ เพื่อการกําหนดนโยบายระดับ จังหวดั พรอ้ มท้ังเสนอแนะแนวทางแก้ไข 2.ศกึ ษา วเิ คราะหแ์ ละจดั ทํายุทธศาสตรก์ ารพฒั นาสงั คมและความม่นั คงของมนุษยจ์ ังหวัด 3. ประสานและจัดทําแผนงาน โครงการและกิจกรรมด้านการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ จังหวดั ให้เปน็ ไปตามแนวนโยบายของกระทรวง 4. เปน็ ศูนยข์ ้อมลู ด้านการพฒั นาสังคมและความมั่นคงของมนษุ ย์ในระดับจงั หวัด 5. เผยแพร่ประชาสมั พันธค์ วามก้าวหน้าทางวชิ าการและผลการปฏิบตั ริ าชการของกระทรวงฯ 6. ปฏิบตั ิงานร่วมกันหรือสนบั สนนุ การปฏิบัติงานของหนว่ ยงานอื่นท่ีเกย่ี วข้องหรอื ได้รับมอบหมาย 3) กลุ่มการพฒั นาสงั คมและสวัสดิการ 1. สง่ เสริมและประสานงานการดําเนินงานการจดั กจิ กรรมตา่ งๆ ตามภารกิจและเปาู หมายของ หน่วยงานในกระทรวง 2. ส่งเสรมิ สนบั สนนุ และประสานการดําเนินงานกับองค์กรเครอื ข่ายในจังหวดั ทัง้ ภาครัฐและเอกชน 3. รณรงค์ให้มีการดาํ เนินกจิ กรรมเกีย่ วกบั การพฒั นาสงั คมและความม่ันคงของมนุษย์ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 105

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 4. งานส่งเสรมิ ประสานงานและดําเนนิ การชว่ ยเหลือผปู้ ระสบปัญหาทางสงั คม 5. ปฏบิ ัติงานร่วมกันหรอื สนับสนนุ การปฏิบัตงิ านของหน่วยงานอ่ืนทเ่ี กี่ยวข้องหรือไดร้ บั มอบหมาย พฒั นาสงั คมและความมน่ั คงของมนษุ ย์จงั หวดั ฝ่ายบริหารงานทว่ั ไป กลมุ่ นโยบายและวชิ าการ กลมุ่ การพฒั นาสงั คม และสวสั ดกิ าร แผนภูมโิ ครงสรา้ งการบริหารองคก์ รสาํ นกั งานพฒั นาสงั คมและความมน่ั คงของมนุษย์ เครอื ขา่ ย การดําเนินงานด้านผู้สูงอายุ เฉพาะสํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ไม่สามารถดําเนินงานได้ลําพัง จําเป็นต้องอาศัยภาคีเครือข่ายที่เก่ียวข้อง เข้ามาสนับสนุนและมีส่วนร่วม ทําให้เกิดการบูรณาการร่วมกันกับหน่วยงานทุกภาคส่วน เพ่ือลดความซ้ําซ้อนของการดําเนินงานและมีความชัดเจน ของกิจกรรมที่เกิดขึ้น เป็นประโยชน์กับกลุ่มเปูาหมายผู้สูงอายุมากที่สุด มีการทํางานเป็นระบบเครือข่ายหน่วยงาน ภาคที ี่เกยี่ วขอ้ งทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และหนว่ ยงานองคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิ่นทเ่ี กยี่ วข้อง ในทุกภารกิจของผู้สูงอายุ ซ่ึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้แก่ 1. กระทรวงมหาดไทย หน่วยงานทอ้ งถ่นิ และองคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถ่ินในทอ้ งท่ี 2. กระทรวงสาธารณสุข โรงพยาบาล โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล และอาสาสมัคร สาธารณสขุ 3. กระทรวงวฒั นธรรม วัฒนธรรมอาํ เภอ 4. กระทรวงศกึ ษาธกิ าร สาํ นกั งานส่งเสรมิ การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.) วทิ ยาลัยอาชีวศกึ ษา มหาวทิ ยาลัยในจังหวดั Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 106

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 5. ชมรมผู้สงู อายุในพื้นท่ี 6. หน่วยงานสังกดั พัฒนาสงั คมและความม่ันคงของมนุษย์ ในจงั หวดั วิธีการเชอ่ื มโยงเครือข่าย ในการเช่ือมโยงการทํางานกับเครือข่ายของสํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ จังหวัดบุรีรัมย์ ได้มีการประสานงาน ข้อมูลกับทุกภาคส่วนท่ีเก่ียวข้องในการขับเคลื่อนโครงการกิจกรรมต่างๆ ของผู้สูงอายุ โดยมีฐานข้อมูลของผู้สูงอายุที่ครอบคลุมและเกิดการใช้ประโยชน์ได้จริงทุกเปูาหมาย ซึ่งการขับเคลื่อน กิจกรรมร่วมกับภาคีเครือข่ายมีองค์การปกครองส่วนท้องถ่ินเป็นหลัก ส่วนสํานักงานพัฒนาสังคมและความม่ันคง ของมนุษย์จังหวัด เป็นหน่วยสนับสนุนด้านงบประมาณ และเครือข่ายในพ้ืนท่ีที่เป็นกลุ่ม องค์กร ชมรมท่ีดําเนินงาน อย่างเข้มแข็งแล้วได้มีการพบปะพูดคุย แลกเปลี่ยนกัน และในแต่ละปีจะมีการจัดประชุมคณะอนุกรรมการฯ เพ่ือนําเสนอผลการดําเนินงานด้านผู้สูงอายุ และช้ีแจงแนวทางการปฏิบัติงานของปีต่อไป รวมถึงการประชาสัมพันธ์ งานดา้ นผสู้ ูงอายุ การออกพ้ืนทจี่ ัดรา้ นนิทรรศการตา่ งๆ เปน็ ตน้ ตัวอย่างการประสานเครือขา่ ยตามกจิ กรรม/โครงการ ในการจัดบริการ สํานักงานพฒั นาสังคมและความมน่ั คงขอมนษุ ย์จงั หวดั แตล่ ะจงั หวดั จะจัดตามการ มอบหมายงานของกระทรวง และการประสานงานของกระทรวงอ่ืน ดังตัวอย่างของสํานักงานพัฒนาสังคมและ ความม่ันคงขอมนุษยจ์ งั หวัดบุรีรมั ย์ มีโครงการสาํ คญั ท่ีดําเนินการในปงี บประมาณ 2559 ดงั น้ี 1. โครงการเสริมพลังภูมิปัญญาผู้สูงอายุ (คลังปัญญาผู้สูงอายุ) ทุกปีที่ทําการจัดอบรมให้ ความรู้กับผู้สูงอายุเก่ียวกับสิทธิต่างๆ ท่ีผู้สูงอายุควรได้รับตามพระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546 และการถ่ายทอด ภูมิปัญญา โดยคนท่ีรับการถ่ายทอดเป็นเด็กนักเรียน โดยใช้สถานที่ขององค์การบริหารส่วนตําบล มีการสาธิต เรอื่ งของการจักรสาน การทอเสื่อกก 2. โครงการวันผู้สูงอายุแห่งชาติ (งบประมาณจํานวน 90,000 บาท) เป็นกิจกรรมรดนํ้า ขอพร มีการมอบชุดของขวัญให้ผู้สูงอายุ การแสดงผลิตภัณฑ์ และการจัดแสดงของผู้สูงอายุ โดยบูรณาการ ร่วมกับสาํ นักงานวัฒนธรรมจงั หวดั และสถาบนั พฒั นาองคก์ รชมุ ชน (องค์การมหาชน) และได้ประสานกับโรงพยาบาล เพ่ือตรวจสุขภาพให้กับผู้สูงอายุ 3. โครงการศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตการส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ (เป็นงบบริหารจัดการ ให้มา 15,000 บาท) มีการจัดตั้งศูนย์ทั้งหมด 23 ศูนย์ แล้วเสร็จในปีพ.ศ.2558 จํานวน 6 ศูนย์ และในปี พ.ศ.2559 จัดต้ังได้อีก 17 ศูนย์ เม่ือข้ึนโครงสร้างแล้วจะมีการขับเคล่ือนกับผู้สูงอายุในชุมชน ส่วนใหญ่ให้ องค์การบริหารส่วนตําบลเป็นหลัก ถ้างบประมาณไม่มีให้ขอจากกองทุนผู้สูงอายุ หรือหางบประมาณมาสมทบ โดยใช้ศูนยฯ์ เปน็ ทขี่ บั เคล่ือนกิจกรรมผสู้ ูงอายใุ นชุมชน Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 107

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 4. โครงการเตรียมความพร้อมในการเข้าสู่วัยผู้สูงอายุ (โครงการใหม่ เป็นการจัดอบรมให้กับ ผู้สูงอายทุ ี่เป็นคณะกรรมการในศนู ย์ฯ) 5. โครงการบ้านกลางสําหรับผู้สูงอายุ กลุ่มเปูาหมายคือ ผู้สูงอายุท่ีอยู่ในชุมชน ส่วนใหญ่เน้น ผู้สูงอายุท่ีเป็นผู้ปุวยติดเตียง มีอาสาสมัครที่เป็นของสํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด ประมาณพันกว่าคน มี 3-4 คน/พ้ืนท่ี และมีในส่วนของตําบลที่ไปขยายผล และมีการบริหารจัดการในเร่ือง ค่าตอบแทนให้กับอาสาสมัคร (คนละ 300 บาท) และการจัดฝึกอบรมให้ความรู้กับผู้บริหาร และเจ้าหน้าท่ี องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น และจัดทําคําส่ังในส่วนการดูแลการขับเคล่ือนงานดูแลผู้สูงอายุท่ีประสบปัญหา ทางสังคมในชุมชน ซ่ึงคําส่ังศูนย์ใหญ่จะอยู่ท่ี องค์การบริหารส่วนตําบล/เทศบาล มีนายกฯ เป็นประธาน เจ้าหน้าท่ี เป็นคณะทํางาน ส่วนศูนย์ย่อยอยู่ตามหมู่บ้าน และมีคณะกรรมการปูองกันและปราบปรามยาเสพติดในหมู่บ้าน (ปปส.) จัดเวรยามไปดูแลผู้สูงอายุที่ประสบปัญหาในแต่ละหมู่บ้าน ในส่วนกรมกิจการผู้สูงอายุจะขอคําส่ังตัวน้ี และการปฏิบัติงานของ ปปส. ของแต่ละคนวา่ ทาํ อะไรบา้ ง 6. โครงการปูองกันและช่วยเหลือผสู้ งู อายุลว่ งหน้า ในกรณที ่มี ภี ยั พิบตั ิ 7. โครงการจัดการศพ ได้รับงบประมาณ จํานวน 8,000,000 บาท (รวมค่าสงเคราะห์ การจดั การศพรายเกา่ ) 8. โครงการสูงวัยใส่ใจลูกหลาน (เป็นโครงการท่ีโอนมาจากศูนย์การจัดสวัสดิการสังคม ผู้สูงอายุบ้านบุรีรัมย์) เป็นกิจกรรมในส่วนของการให้ผู้สูงอายุถ่ายทอดภูมิปัญญา และการไปดูแลเด็กในศูนย์พัฒนา เดก็ เล็ก 23 ศูนย์ 9. โครงการปรับสภาพแวดล้อมและท่ีอยู่อาศัยของผู้สูงอายุให้เหมาะสมและปลอดภัย จํานวน 13 ราย และโครงการส่งเสรมิ สวัสดิการและคมุ้ ครองสิทธิผสู้ ูงอายุในชุมชน จํานวน 12 หลงั กลา่ วโดยสรปุ กระทรวงการพฒั นาสงั คมและความม่ันคงของมนุษย์ ยังคงมีรูปแบบการประสานงาน แนวดิ่ง คือ จากการส่ังการในระดับนโยบายลงสู่หน่วยปฏิบัติ ด้วยการนํากิจกรรมแผนงานหรือโครงการถ่ายทอด และส่ังการลงมาให้หน่วยปฏิบัติในพ้ืนที่ดําเนินงานตามแผนนโยบายเป็นหลัก ซ่ึงจะมีการดําเนินงานร่วมกันกับภาคี เครือข่ายในระดับพ้ืนท่ีในด้านของการประสานทรัพยากรและการร่วมกิจกรรมกัน และมีการแลกเปล่ียนเรียนรู้ ซึ่งกันและกัน แต่ในทางปฏิบัติแล้วยังคงยึดสิ่งท่ีเป็นการถ่ายทอดและส่ังการเชิงนโยบายที่ไม่ได้เริ่มต้น ตามความต้องการของกลุ่มเปูาหมายในระดับพ้ืนที่อย่างแท้จริงเท่าท่ีควร ดังน้ั นแล้วแผนงานหรือกิจกรรม บางรูปแบบอาจได้รับการสนับสนุนจากภาคี แต่บางกิจกรรมอาจไม่ตอบโจทย์และได้รับความยั่งยืนเท่าใดนัก ซึ่งเป็นส่ิงที่กระทรวงฯ ควรมีการพิจารณาและปรับปรุงกิจกรรมต่างๆ ให้สอดคล้องกับความต้องการของ กลุม่ เปูาหมายเปน็ หลักมากยิ่งข้ึน Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 108

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. เครือข่ายของกระทรวงการพฒั นาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ 1) เครือขา่ ยภายใน การบริการสําหรับกลุ่มเปูาหมายผู้สูงอายุ หน่วยงานภายในกระทรวงการพัฒนาสังคมและ ความมั่นคงของมนุษย์ ได้มีการแบ่งภารกิจงานตามกลุ่มเปูาหมายอย่างชัดเจน ซึ่งมี กรมกิจการผู้สูงอายุ เป็นหน่วยงานหลักที่ทําหน้าที่ดูแลและบริหารจัดการการบริการและการจัดสวัสดิการแก่กลุ่มผู้สูงอายุ โดยมีหน่วยงานย่อยภายใต้การบริหารจัดการของกรมกิจการผู้สูงอายุ ท่ีมีหน่วยให้บริการในระดับพ้ืนท่ี ในการจัดสวัสดิการสังคมแก่ผู้สูงอายุ คือ กองส่งเสริมสวัสดิการและคุ้มครองสิทธิผู้สูงอายุ ทําหน้าท่ี กํากับดูแลศูนย์พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุ 12 แห่งทั่วประเทศ โดยมีตัวอย่างหน่วยงานท่ีเก่ียวข้อง ภายในกระทรวงฯ ดงั ตอ่ ไปน้ี ศูนย์พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุ เป็นหน่วยงานในสังกัดกรมกิจการผู้สูงอายุ กระทรวง การพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ภารกิจหลักของศูนย์ คือ เป็นศูนย์พัฒนารูป แบบและวิธีการ ในการให้บริการสวัสดิการสังคมและการสังคมสงเคราะห์ให้กลุ่มผู้สูงอายุให้มีความสอดคล้องกับมาตรฐานท่ีกําหนด สนับสนุนงานด้านวิชาการและเทคโนโลยี ข้อมูลสารสนเทศ การให้คําปรึกษาแนะนํา รวมทั้งการติดตามประเมินผล การปฏิบัติงานด้านการพัฒนาสังคม และการจัดสวัสดิการสังคมแก่หน่วยงานให้บริการสวัสดิการสังคม และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มีส่วนร่วมในการจัดสวัสดิการสังคมในรูปแบบการจัดต้ังศูนย์บริการผู้สูงอายุ และแก้ไขปัญหาผู้สูงอายุในรูปแบบบริการบ้านพักฉุกเฉิน ประสานงานการดําเนินงานด้านผู้สูงอายุแก่องค์กรและ หน่วยงานตา่ งๆ เพอื่ ให้กล่มุ เปาู หมายทีม่ ีปัญหาสังคมสามารถดาํ รงชวี ติ และพึง่ ตนเองได้ การบรหิ ารจดั การองค์กรและโครงสรา้ งการจดั การ การบริหารจัดการองคก์ ร ของศูนย์พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุ การบริหารจัดการองค์กร แบ่งเป็น 3 ฝุาย มฝี ุายบริหารท่ัวไป ฝุายทางวิชาการ และฝาุ ยสวัสดกิ าร ดงั นี้ 1. กลุ่มงานพัฒนาสังคมและสวัสดิการ มีภารกิจหลักด้านสาธิตบริการ โดยเน้นบริการทั้งเชิงรุกและเชิงรับ ตามความถนัดของศนู ย์พัฒนาการจดั สวัสดิการสงั คมผสู้ ูงอายแุ ต่ละแห่ง ประกอบดว้ ยศูนย์ต่างๆ ดังน้ี 1) ศูนย์การจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุในชุมชน (Social Welfare Services for Older Persons within Communities Center) 2) ศูนย์การจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุแบบสถาบัน (Social Welfare Services for Older Persons under Institutional Care Center) 3) ศูนยบ์ รกิ ารใหค้ ําแนะนําปรกึ ษาและส่งต่อ (Counseling Center) Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 109

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 2. กลุ่มงานวิชาการ มีภารกิจหลักในการพัฒนาบุคลากรและองค์กรเครือข่าย ที่ปฏิบัติงานด้านการจัดสวัสดิการผู้สูงอายุ ผู้ดูแล ผู้สูงอายุ และบุคคลผู้สนใจงานด้านสวัสดิการ ประกอบด้วย ศนู ย์ต่างๆ ดังน้ี 1) ศูนย์ฝึกอบรมและพฒั นา (Training and Development Center) 2) ศนู ยก์ ารเรยี นรู้ (Learning Center) 3) ศูนย์ข้อมลู และสารสนเทศงานสวสั ดกิ ารผู้สูงอายุ (Data Center) 3. กลุ่มงานสนับสนุน มีภารกิจสนับสนุนงานของศูนย์ต่างๆ ดังกล่าวข้างต้น ทั้งทางด้านการบริหาร การเงิน และงบประมาณ สิ่งอํานวยความสะดวก การจัดซ้ือจัดจ้าง อัตรากําลัง เป็นต้น ผู้อาํ นวยการศูนย์ กลุม่ งานพฒั นาสงั คมและ กล่มุ งานวิชาการ กลุ่มงานสนับสนุน/ สวัสดิการ ฝาุ ยบรหิ ารท่วั ไป แผนภมู โิ ครงสรา้ งการบรหิ ารองคก์ รศนู ยพ์ ัฒนาการจดั สวสั ดิการสังคมผสู้ งู อายุ ในลกั ษณะเชน่ เดยี วกับงานบริหารทัว่ ไป การจัดบริการผู้สงู อายุ การให้บรกิ ารแกก่ ลุ่มเปาู หมาย 1. ศูนย์ขอ้ มลู และสารสนเทศงานสวสั ดกิ ารผู้สงู อายุ เปน็ ศูนย์รวบรวมข้อมูลขา่ วสารเกี่ยวกับผู้สูงอายุ และเป็นแหล่งเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารความรู้ด้านสวัสดิการผู้สูงอายุ ได้แก่ จัดทําข้อมูลผู้สูงอายุในจังหวัดปทุมธานี และ 6 จังหวัดในความรับผิดชอบ, เผยแพร่และแนะนําเกี่ยวกับภารกิจของศูนย์พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคม ผู้สูงอายุจังหวัดปทุมธานี, นําเสนอการดําเนินงานผ่าน network facebook เผยแพร่ประชาสัมพันธ์กิจกรรม งานศูนย์พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุ จังหวัดปทุมธานี และประชาสัมพันธ์ภารกิจของศูนย์พัฒนาการ จัดสวัสดิการสงั คมผสู้ ูงอายจุ ังหวัดปทมุ ธานี และกรมกิจการผูส้ ูงอายุ ใหก้ บั ผสู้ ูงอายุท่สี นใจนอกสถานท่ีทราบ 2. ศูนย์ฝึกอบรมและพัฒนา ให้การสนับสนุนภาครัฐและเอกชนที่ดําเนินงานด้านผู้สูงอายุ แลกเปล่ียนเรียนรู้ด้านผู้สูงอายุ โครงการเตรียมความพร้อมก่อนเข้าสู่วัยผู้สูงอายุในชุมชน ศูนย์บริการผู้สูงอายุ ในชมุ ชน ศูนยพ์ ฒั นาคุณภาพชีวิตและสง่ เสรมิ อาชีพผูส้ งู อายุ (ศพอส.) Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 110

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 3. ศูนย์การเรียนรู้ เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุแก่หน่วยงานภาครัฐ เอกชน ประชาชนทีส่ นใจ เขา้ ศกึ ษาดูงาน ตลอดจนเปน็ แหลง่ แลกเปลีย่ นเรยี นร้ใู นด้านตา่ งๆ สาํ หรบั ผสู้ ูงอายุ 4. ศูนย์จัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุในสถาบัน ส่งเสริมและพัฒนาการจัดบริการในรูปสถาบันใน ระบบการดูแลให้มีมาตรฐาน เป็นต้นแบบในการจัดบริการในรูปแบบสถาบัน แก่ภาครัฐและเอกชนในการจัดตั้ง สถานดูแลผสู้ งู อายทุ ไ่ี ด้คณุ ภาพมาตรฐาน 5. ศนู ย์ส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุในชุมชน ส่งเสริมสนับสนุนการจัดบริการสวัสดิการ สังคมผู้สูงอายุในชุมชน รวมถึงหาแนวทางเก้ือหนุนให้ครอบครัวและชุมชน สามารถดูแลและช่วยเหลือผู้สูงอายุ เมื่อประสบปัญหาความเดือดรอ้ น 6. ศูนย์บริการให้คําแนะนําปรึกษาและส่งต่อ ให้บริการด้านคําปรึกษาแนะนําแก่ผู้ประสบปัญหา ในช่วงวิกฤตของชวี ติ รวมถึงสิทธิและบริการต่างๆ ท่ีผู้สูงอายุพึงได้รับ ให้คําปรึกษาทางโทรศัพท์ ให้คําปรึกษา/ข้อมูล แกผ่ ูม้ าติดต่อดว้ ยตนเอง และใหค้ าํ ปรึกษาผ้สู ูงอายทุ ีอ่ ยใู่ นความอปุ การะ/จัดกิจกรรมกลมุ่ พดู เพื่อเสรมิ พลัง เครือขา่ ย การเช่ือมโยงเครือข่ายระหว่างสํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัดกับศูนย์พัฒนา การจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุจังหวัด ทํางานร่วมกันเพ่ือช่วยเหลือจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุร่วมกับหน่วยงาน ที่เกี่ยวข้องอ่ืน เช่น บ้านพักเด็กและครอบครัว หน่วยงานประสานการช่วยเหลือ 1300 มูลนิธิ ปวีณา หงสกุล เพื่อเด็กและสตรีฯ ศูนย์พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุ 12 แห่ง นอกจากน้ีศูนย์พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคม ผู้สูงอายุ จังหวัดปทุมธานี มีโครงการท่ีทํางานร่วมกับเครือข่าย ท้ังเครือข่ายภาครัฐ ภาคเอกชน มหาวิทยาลัยเอกชน แล ะม หา วิ ทย าลั ย รัฐ ท่ีเ ข้ า ม าร่ ว ม ทํ ากิ จก รร ม กับ ศูน ย์ ฯ เช่ น ม หา วิท ย าลั ยเ ทค โ นโ ลยี ร าช มง ค ล มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ฯลฯ ร่วมส่งนักศึกษามาช่วยงานหรือจัดกิจกรรมมาฝึกงานกับศูนย์ฯ ส่วนภาคท้องถ่ิน องค์การบริหารส่วนตําบลต่างๆ ก็ร่วมมือกัน รวมถึงการมีโรงพยาบาลช่วยจัดกิจกรรม เน่ืองจากศูนย์ฯ ไม่มีพยาบาล กรณีผู้สูงอายุเสยี ชวี ิต มีเครอื ข่ายทชี่ ว่ ยเหลอื ได้แก่ สถานีตํารวจภูธรธัญบุรี โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ มูลนธิ ปิ อเตก๊ ต๊งึ มลู นธิ ริ ว่ มกตัญญูอําเภอธญั บุรี/เทศบาลตําบลธญั บุรี วิธกี ารเชอื่ มโยงเครอื ข่าย 1. กรณที ผี่ ูส้ งู อายุมีปัญหา ก็จะส่งไปตามขั้นตอน เช่น ถ้าผู้สูงอายุมีปัญหาด้านสุขภาพ ขั้นแรกอาจจะเป็นใน พืน้ ทกี่ อ่ น ต่อไปกโ็ รงพยาบาลจังหวัด 2. ศูนย์พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุจังหวัดปทุมธานี มีการทําโครงการเสริมพลังเครือข่าย เปน็ โครงการท่ีทําร่วมกับกับศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ โดยได้จัดต้ังอําเภอละ 1 ที่ ซ่ึงขณะน้ี ไดด้ าํ เนนิ การจัดตั้งแลว้ เสรจ็ จาํ นวน 7 อาํ เภอ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 111

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 3. การจัดตั้งโรงเรียนผู้สูงอายุ เป็นกิจกรรมหนึ่งภายในศูนย์พัฒนาการจัดสวัสดิการสังคมจังหวัดปทุมธานี ท่ไี ด้จัดตง้ั ขึ้นร่วมกับหน่วยงานภายในพน้ื ท่ี 4. จดั หนว่ ยบรกิ ารเคลื่อนท่ใี นพืน้ ที่ 5. จดั กิจกรรมศูนย์การจดั สวัสดกิ ารผสู้ ูงอายใุ นชุมชน 2) เครือขา่ ยภายนอก การบริการสําหรับกลุ่มเปูาหมายผสู้ งู อายุ หน่วยงานภายนอกกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคง ของมนุษย์ ไดม้ กี ารแบง่ ตามประเภทองค์กร 4 ประเภท ได้แก่ 1) เครือข่ายองค์กรภาครัฐ 2) เครือข่ายภาคประชาชน 3) เครือข่ายองค์กรเอกชน 4) เครือข่ายองค์กรธุรกิจเอกชน โดยแต่ละองค์กรมีการดําเนินกิจกรรมและโครงการ เพ่ือการให้บริการแก่กลุ่มผู้สูงอายุในหลายๆ รูปแบบ โดยมีตัวอย่างหน่วยงานที่เก่ียวข้องภายนอกกระทรวงฯ ดังต่อไปน้ี 1. เครือขา่ ยองค์กรภาครฐั จากการเกบ็ ขอ้ มลู ของนักวจิ ัย พบว่ากระทรวงการพัฒนาสงั คมและความม่ันคงของมนุษย์ โดยสํานักงาน พัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์จังหวัด มีการดําเนินงานด้านผู้สูงอายุกับกระทรวงอื่น ซึ่งเป็นองค์การภาครัฐ คอื เปน็ หนว่ ยงานทร่ี ับผดิ ชอบการใหบ้ รกิ ารสาธารณะทางการปกครองซ่ึงเป็นภารกิจหลักของรัฐ ให้บริการทั่วไปและ ไมม่ ุง่ กําไรและมคี วามสัมพนั ธก์ ับรัฐ ดังน้ี 1.1 กระทรวงมหาดไทย การประสานงานกับกระทรวงมหาดไทย ส่วนใหญ่เป็นการประสานงานกับส่วนการปกครองท้องถิ่น ได้แก่ เทศบาล และองค์การบริหารส่วนตําบล ในลักษณะการประสานงานแนวด่ิง คือ มักเป็นการบังคับบัญชา แบบเป็นทางการ มีการประสานเป็นลําดับข้ันตอนกับผู้นําท่ีเป็นทางการ ท้ังนายกเทศมนตรี นายกองค์การบริหาร ส่วนตําบล นอกจากน้ี สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัด ประสานกับหน่วยงานท่ีจัดบริการ ผู้สูงอายุท่ีอยู่ในความรับผิดชอบของส่วนการปกครองท้องถิ่น ได้แก่ โครงการโรงเรียนผู้สูงอายุโครงการศูนย์พัฒนา คุณภาพชวี ิตและสง่ เสรมิ อาชีพผสู้ ูงอายุ และสถานสงเคราะห์คนชราบ้านลพบุรี การบรหิ ารจดั การองค์กรและโครงสร้างการจดั การ การบริหารองคก์ รทัง้ เทศบาลและองค์การบริหารส่วนตําบล มีลักษณะเป็นโครงสร้างองค์การตามหน้าที่ การงาน (Functional Organization Structure) ซึง่ กาํ หนดขอบเขตโดยกฎหมาย Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 112

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. เทศบาลเป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินในเขตชุมชนเมือง การที่รัฐบาลจะยกฐานะท้องถิ่นใดข้ึนเป็น เทศบาลประเภทใดน้ัน พิจารณาจากองค์ประกอบทางด้านจํานวนประชากร ความเจริญทางเศรษฐกิจหรือรายได้ และการพัฒนาความเจริญภายในท้องถ่ิน เทศบาลแบ่งออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่ เทศบาลตําบล เทศบาลเมือง และเทศบาลนคร ในการยกฐานะของท้องถิ่นเป็นเทศบาลนั้นต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ของเทศบาลแต่ละประเภท ตามที่บัญญัติไว้ในกฎหมาย โครงสร้างของเทศบาล เป็นไปตามข้อกําหนดของพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และแก้ไขเพ่ิมเติม (ฉบับท่ี 12) พ.ศ. 2546 แบ่งเป็น 2 ส่วน ประกอบด้วย ส่วนท่ี 1 สภาเทศบาลทําหน้าที่เป็ น ฝุายนิติบญั ญตั ิและควบคมุ ฝาุ ยบริหาร สมาชิกสภาเทศบาลมาจากการเลือกตั้งโดยตรง และ ส่วนที่ 2 คณะเทศมนตรี หรือนายกเทศมนตรีแล้วแต่กรณี หน้าที่บริหารกิจการของเทศบาลตามกฎหมายโดยได้รับการเลือกต้ังโดยตรง จากประชาชนตามกฎหมายวา่ ด้วยการเลือกตัง้ สมาชิกสภาทอ้ งถนิ่ เทศบาล สภา คณะกรรมการวิสามญั นายกเทศมนตรี เทศบาล ปลดั เทศบาล เทศบาลเมอื งบึงย่โี ถ คณะกรรมการสามัญ ฝาุ ยพฒั นาชมุ ชน สาํ นักปลดั เทศบาล แผนภูมโิ ครงสรา้ งการบรหิ ารองค์กร (เทศบาล) การจดั บริการผู้สูงอายุ ในการศึกษาครั้งนี้ พบวา่ เทศบาลกําหนดให้เป็นความรับผิดชอบของฝุายพัฒนา ชุมชน สังกัดสํานักปลัดเทศบาล ซึ่งมีหน้าที่รับผิดชอบงานสังคมสงเคราะห์ งานสวัสดิการเด็กและเยาวชน งานสวัสดิการสังคม งานส่งเสริมและพัฒนาชุมชน งานส่งเสริมและพัฒนาอาชีพ งานกิจการสตรี และผู้สูงอายุ งานกิจการเด็กและผู้สูงอายุ งานกิจการเยาวชน และรับผิดชอบงานทางด้านการจัดเก็บข้อมูล รวบรวมข้อมูล Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 113

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. วิเคราะห์ข้อมูลเกี่ยวกับชุมชน งานเก่ียวกับการส่งเสริมอาชีพ ทางด้านการเกษตร อุตสาหกรรม อาชีพเสริมฯลฯ งานทางดา้ นการประชาสัมพนั ธ์ การพัฒนาชุมชน และงานอ่นื ที่เกี่ยวขอ้ งหรือตามทไี่ ด้รบั มอบหมาย องค์การบรหิ ารส่วนตาํ บล (อบต.) ถือเป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่อยู่ใกล้ชิดกับประชาชนมากที่สุด มจี าํ นวนมากที่สดุ และเป็นองคก์ รปกครองส่วนท้องถิ่นท่ีถือได้ว่ามีอํานาจหน้าท่ีท่ีจะแก้ไขปัญหาต่างๆ ของประชาชน และสามารถตอบสนองความต้องการเบ้ืองต้นของประชาชนได้เป็นอย่างดี โครงสร้างองค์กรขององค์การบริหาร ส่วนตําบล มีโครงสร้างองค์การตามพระราชบัญญัติสภาตําบลและองค์การบริหารส่วนตําบล (ฉบับที่ 5) พ.ศ. 2546 ประกอบด้วย 2 ส่วน สภาองค์การบริหารส่วนตําบล เป็นผู้กําหนดนโยบายและกํากับดูแลกรรมการบริหาร ของนายกองค์การบริหารส่วนตําบล ซึ่งเป็นผู้ใช้อํานาจบริหารงานองค์การบริหารส่วนตําบล และมีพนักงานประจํา ที่เป็นข้าราชการส่วนท้องถ่ินเป็นผู้ทํางานประจําวัน โดยมีปลัดและรองปลัด องค์การบริหารส่วนตําบล เป็นหัวหน้างานบริหาร ภายในองค์กรมีการแบ่งออกเป็นหน่วยงานต่างๆ ได้เท่าที่จําเป็นตามภาระหน้าที่ขององค์การ บริหารส่วนตําบล แต่ละแห่งเพื่อตอบสนองความต้องการของประชาชนในพื้นที่ที่รับผิดชอบอยู่ เช่น สํานักงาน ปลัด ส่วนการคลัง ส่วนสาธารณสุข ส่วนการศึกษา ส่วนการโยธา ท้ังนี้ การจัดบริการผู้สูงอายุของ องค์การบริหาร ส่วนตําบล ในการศึกษาคร้ังน้ี อยู่ในความรับผิดชอบ ส่วนสาธารณสุข (บางแห่งอาจอยู่ในฝุายพัฒนาชุมชน สํานกั งานปลัดองคก์ ารบรหิ ารส่วนตําบล) เครือข่ายภาครัฐ ประเภทการปกครองส่วนท้องถ่ิน มีบทบาทหลักในการจัดสวัสดิการสําหรับผู้สูงอายุ คือ เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ เบี้ยผู้พิการ และประสานการจัดสวัสดิการตามปัญหาความเดือดร้อนกรณีต่างๆ บทบาทรอง คือ สนับสนุนการรวมกลุ่ม/จัดตั้งชมรมผู้สูงอายุ รวมถึงสนับสนุนงบประมาณดําเนินงานในการ จัดกิจกรรม ทัศนศึกษา วันผู้สูงอายุ วันสงกรานต์จัดหาเคร่ืองออกกําลังกาย และวัสดุอุปกรณ์ต่างๆ ให้กับชุมชน รวมทั้งจัดอบรมให้ความรู้แก่อาสาสมัครดูแลผู้สูงอายุ (อผส.) ส่งเสริมอาชีพ สงเคราะห์สิ่งของเครื่องใช้ต่างๆ ตามความจาํ เป็น และจัดกิจกรรมดูแลสขุ ภาพกับ โรงพยาบาล / โรงพยาบาลสง่ เสริมสุขภาพตําบล เป็นตน้ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 114

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. องคก์ ารบรหิ ารสว่ นตาบล สภาองคก์ ารบรหิ ารส่วนตาํ บล นายก อบต.(เลอื กตง้ั โดยตรง) รองนายก อบต. เลขานุการนายกฯ ปลัด อบต. สาํ นักงานปลัด สว่ นการคลัง ส่วนสาธารณสขุ สว่ นการศึกษา สว่ นการโยธา บริการผู้สงู อายุ แผนภมู โิ ครงสรา้ งการบริหารองค์กร (องคก์ ารบรหิ ารสว่ นตําบล) เครอื ขา่ ย การเช่ือมโยงเครือข่าย ระหว่าง สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัดกับส่วนการ ปกครองท้องถิ่น ส่วนใหญ่ สํานักงานพัฒนาสังคมและความม่ันคงขอมนุษย์จังหวัดสนับสนุนด้านวิชาการ อบรมให้ ความรู้ กิจกรรมสวัสดิการ การจัดสวัสดิการเก่ียวกับผู้สูงอายุ และสนับสนุนงบประมาณสงเคราะห์ผู้สูงอายุในชุมชน นอกจากนัน้ ส่วนการปกครองท้องถ่ินยังมเี ครอื ข่ายภายในเพ่ือจดั กิจกรรมผูส้ งู อายุ ดงั นี้ 1. อาสาสมัครสาธารณสุขหมู่บ้าน (อสม.) ดูแลเยี่ยมเยือนผู้สูงอายุ ผู้ปุวยติดเตียง ดูแลสุขภาพ , กําจัด ยงุ ลาย/ตรวจเชค็ รา่ งกาย/ช่วยเหลือกิจกรรมของผู้สูงอายุ/การมีจิตอาสา , กําจัดยุงลาย/ตรวจเช็คร่างกาย/ช่วยเหลือ กิจกรรมของผ้สู งู อาย/ุ การมีจิตอาสา 2. ชมรมผสู้ งู อายุ ร่วมมอื ในกิจกรรมตา่ งๆ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 115

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 3. ผู้นําชุมชน (กํานัน ผู้ใหญ่บ้าน) จัดสถานท่ีกิจกรรมผู้สูงอายุ , สนับสนุนในการจัดกิจกรรม ในพืน้ ทข่ี องแตล่ ะชุมชน, เปน็ ผู้ประสานงานกับคนในชมุ ชนในการจดั กิจกรรมตา่ งๆ 4. ตํารวจ ช่วยให้ความรู้ด้านจราจร โดยการมาอบรมการใช้เครื่องหมายจราจร , ให้ความรู้เรื่อง ยาเสพติดชมุ ชน การสังเกตลูกหลานตดิ ยาเสพติด\" 5. องคก์ ารบรหิ ารส่วนจงั หวัด (อบจ.) สนบั สนุนอบรมด้านอาชพี ให้แกผ่ ู้สงู อายุ และกิจกรรมตา่ งๆ 6. โรงพยาบาลส่งเสรมิ สุขภาพตาํ บล (รพ.สต.)/ โรงพยาบาล (รพ.) เป็นวิทยากร ,ให้บริการตรวจสุขภาพ ผู้สูงอายุทุกเดือน เช่น วัดความดัน, ตรวจเบาหวาน, ช่ังน้ําหนัก,ออกเย่ียมบ้านผู้สูงอายุติดบ้าน ติดเตียง อบรม ฝึกทักษะอาสาสมัครดูแล ช่วยเหลือและเยี่ยมบ้าน และสนับสนุนกายอุปกรณ์และศูนย์ฟ้ืนฟูฯ, มอบอุปกรณ์ ไมเ้ ทา้ รถเขน็ เครื่องออกซเิ จน มาบริการ ตรวจครบวงจร 7. สาํ นกั งานสาธารณสุขจงั หวัด (สสจ.) และ สํานักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) สนับสนุน งบประมาณ 8. วัด เป็นท่ีปฏิบัติศาสนากิจทางศาสนาของชมรมผู้สูงอายุ, เป็นสถานท่ีจัดกิจกรรมทาง ด้านขนบธรรมเนียมประเพณี เช่น ประเพณีเดือน 10 สงกรานต์, ปีใหม่, เป็นสถานที่จัดกิจกรรมนั่งวิปัสสนา (เพอื่ บําบัดด้านจิตใจของผสู้ ูงอายุ) 9. สาํ นักงานการศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั (กศน.) ให้ความรู้ดา้ นอาชีพเสริม การปลูก ผัก เศรษฐกิจพอเพียง ผักปลอดสารพิษ นํ้าหมักชีวภาพ สอนทําขนมป้ันสิบ สอนเร่ืองเทคโนโลยี IT คอมพิวเตอร์ และสนับสนนุ ไม้พลองออกกําลังกาย 10. เครือข่ายกับ องค์การปกครองส่วนท้องถิ่นนอกพ้ืนที่ เช่น เทศบาลตําบลอุโมงค์ จังหวัดเชียงใหม่ ไปเรียนรู้แลกเปล่ียน เป็นแม่ข่ายของเทศบาลตําบลวังหงส์ ด้านสุขภาวะ เศรษฐกิจพอเพียง เทศบาลตําบลอุโมงค์ จงั หวดั เชียงใหม่ ดูงานระบบดแู ลสุขภาพผสู้ ูงอายุ 11. องค์กรภาคเอกชน สํานักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพแห่งชาติ (สสส.) สนับสนุน ดา้ นวิชาการ การแลกเปลยี่ นเรียนรู้ การศึกษาดูงานจากสถานทอ่ี ่ืน, สนับสนุนงบประมาณการดูงาน 12. องค์กรธุรกิจเอกชน เช่น บริษัท CPF (ประเทศไทย) จํากัด มหาชน ช่วยเหลือผู้สูงอายุและผู้ยากไร้ ในชุมชน และพัฒนาสภาพแวดลอ้ มที่เอือ้ ต่อการดาํ เนินชีวิตของผู้อายุ ห้างค้าปลีกในชุมชน (โลตสั สาขาสองพ่นี อ้ ง) วธิ ีการเชอื่ มโยงเครอื ข่าย การเช่ือมโยงเครือข่ายของส่วนการปกครองท้องถ่ินมีการประสานงานกับเครือข่ายภายในหน่วยงาน การประชุมคณะทํางาน ผูท้ ี่มสี ่วนเกย่ี วข้อง ชี้แจงวัตถุประสงค์ของโครงการ กิจกรรม ร่วมหารือ กระบวนการข้ันตอน คัดเลือกกลุ่มเปูาหมาย ประสานงาน ดําเนินกิจกรรม มีการประเมินความพึงพอใจของผู้เข้าร่วมโครงการ และสรปุ โครงการ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 116

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. ส่วนการประสานกับหน่วยงานภายนอก มีรูปแบบกลไกบริหารเครือข่ายตามแนวด่ิงและแนวราบ รูปแบบแนวดิ่งน้ันส่วนราชการท้องถ่ินมีบทบาทเป็นผู้นําเครือข่าย มีอํานาจในการส่ังการ หรือระดมมวลชนสมาชิก ในเครือข่าย (ขอความร่วมมือ) ให้มาร่วมดําเนินกิจกรรมต่างๆ ส่วนแนวราบ การดําเนินงานของส่วนการปกครอง ท้องถิ่นมีการออกเย่ียมเยียนสมาชิกในพื้นท่ี ร่วมกับทีมงาน และภาคีเครือข่าย เพ่ือให้กําลังใจผู้สูงอายุ และสอบถาม ปญั หาในการดาํ รงชีวติ เพือ่ หาแนวทางในการแก้ไขปัญหาให้ และการดําเนินการต่างๆ จะบูรณาการการทํางานร่วมกัน ระหว่างหน่วยงานในพ้ืนที่ที่สนับสนุนเก้ือกูลการทํางานซ่ึงกันและกัน ทุกฝุายให้ความร่วมมือในการดําเนินงาน ตั้งแต่การประชุมร่วมกันกําหนดแผนการทํางานเพื่อไม่ให้เกิดความซ้ําซ้อน การแก้ไขปัญหาร่วมกัน และการนํา ข้อคิดเห็นข้อเสนอแนะต่างๆ มาปรับใช้ต่อแนวทางการทํางานขององค์กรให้มากย่ิงข้ึน การทํางานจะทํางาน ตามความถนัดของหน่วยงานตนเอง จึงทําให้การดําเนินงานเกื้อหนุนกัน เชื่อมต่อประสานงานกัน เช่น โรงพยาบาลสง่ เสรมิ สุขภาพตาํ บล จะอบรมใหค้ วามร้เู ร่อื งการดูแลผสู้ งู อายแุ ละใหผ้ ู้สงู อายดุ ูแลตนเอง ในการศึกษายังพบว่า นอกจากส่วนการปกครองท้องถิ่นจะให้บริการผู้สูงอายุโดยตรงภายใต้ขอบเขต ที่กฎหมายกําหนดแล้ว ยังมีองค์กรด้านผู้สูงอายุท่ีอยู่ในความดูแลรับผิดชอบของส่วนการปกครองท้องถิ่นด้วย ตัวอย่างเช่น สถานสงเคราะห์คนชราบ้านลพบุรี ศูนย์บริการผู้สูงอายุดินแดง กรุงเทพมหานคร ศูนย์พัฒนาคุณภาพ ชีวิตผู้สูงอายุของเทศบาลเมืองบึงยี่โถ โรงเรียนผู้สูงอายุ ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุตําบล ขนุ ทะเล ซง่ึ มีรายละเอียดเกย่ี วกบั การบริหารจดั การและกจิ กรรมทีเ่ กีย่ วข้องดังต่อไปนี้ 1.1.1 สถานสงเคราะหค์ นชราบ้านลพบุรี ในการศึกษาครั้งน้ี พบว่า มีสถานสงเคราะห์คนช ราที่อยู่ภ ายใต้กระทรว งมหาดไทย คือสถานสงเคราะห์คนชราบ้านลพบุรี ซึ่งแต่เดิมชื่อว่า “ศูนย์บริการทางสังคมผู้สูงอายุลพบุรี” สังกัด กรมประชาสงเคราะห์ กระทรวงมหาดไทย ต่อมาปี พ.ศ. 2546 องค์การบริหารส่วนจังหวัดลพบุรี ได้รับโอน สถานสงเคราะห์คนชราบ้านลพบุรี มาดูแลในความรับผิดชอบ โดยให้บริการด้านที่พักอาศัยแก่ผู้สูงอายุ ที่ประสบปัญหาความเดือนร้อนลักษณะฐานะยากจน ขาดผู้อุปการะเลี้ยงดู ไม่มีท่ีอยู่อาศัยไม่มีผู้ดูแล หรอื มีปญั หาภายในครอบครวั การจัดบริการผูส้ งู อายุ บริการท่ีจัดให้ภายในสถานสงเคราะห์ ประกอบด้วย บริการด้านการเลี้ยงดู (ด้านปัจจัยสี่) บริการด้านสังคมสงเคราะห์ บริการด้านสุขอนามัยและการรักษาพยาบาล บริการด้านชีวบําบัด บริการ ด้านนนั ทนาการ ออกกําลงั กายและการพักผ่อนหย่อนใจ บริการด้านศาสนกิจ บริการด้านฌาปนกิจสงเคราะห์บริการ ดา้ นบา้ นพักฉุกเฉนิ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 117

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. การบริหารจดั การองคก์ รและโครงสรา้ งการจดั การ การบริหารจัดการภายใต้การกํากับดูแลขององค์การบริหารส่วนจังหวัดลพบุรี มีนายกองค์การบริหาร ส่วนจงั หวดั เปน็ ผู้บริหารสูงสุด ส่วนการบริหารภายใน มีหัวหน้าสถานสงเคราะห์คนชราบ้านลพบุรี เป็นผู้บริหารหลัก แบง่ ส่วนงานเป็น 2 ส่วนได้แก่ สว่ นงานบริหารสถานสงเคราะห์ รับผดิ ชอบ งานแผน/งบประมาณ ธรุ การ พสั ดุ/อาคาร สถานที่ และการเงินและบัญชี และส่วนงานงานสวัสดิการสงเคราะห์ รับผิดชอบงานสังคมสงเคราะห์ ศูนย์บริการ สุขภาพผสู้ งู อายุ และฟื้นฟแู ละบาํ บดั นายกองค์การบริหารส่วนจังหวดั ลพบรุ ี ราชการตามลาํ ดบั ข้นั ของ อบจ. หัวหนา้ สถานสงเคราะห์คนชราบ้านลพบรุ ี สถานสงเคราะห์ พฒั นาคุณภาพชวี ิตผ้สู งู อายุ เทศบาลเมอื งบึงยโี่ ถงานสวสั ดิการ แผนภูมโิ ครงสรา้ งการบรหิ ารองคก์ ร สถานสงเคราะห์คนชราสบงา้เคนรลาพะบหรุ ์ ี เครือขา่ ย การเชื่อมโยงเครือข่าย ระหว่าง สํานักงานพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์จังหวัด กับสถานสงเคราะห์คนชราบ้านลพบุรี ไม่ได้ระบุถึงบทบาทของสํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ จังหวัดท่ีชัดเจน อย่างไรก็ตาม สถานสงเคราะห์คนชราบ้านลพบุรีร่วมกับเครือข่ายอ่ืนๆ เพ่ือจัดบริการผู้สูงอายุ เช่น องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นตําบลอ่ืนๆ หน่วยงานภาครัฐ ได้แก่ โรงพยาบาล สาธารณสุขจังหวัด สถาบันการศึกษา และมูลนธิ สิ ถานสงเคราะห์ต่างๆ วิธีการเชือ่ มโยงเครือข่าย การจัดประชุมวางแผนการปฏิบัติงานอย่างสม่ําเสมอ ( PDCA) จุดเด่นประการหน่ึง คือ องค์การบริหารส่วนจังหวัดสนับสนุนเก่ียวกับกรอบในการทํางาน , มีบุคลากรเฉพาะทางในการดูแลเพ่ือ ประสิทธิภาพ มีการทํางานท่ีมีระบบชัดเจน การทําตามระบบ – ระเบียบ ไม่ว่าการจัดซ้ือ-จัดจ้าง พยาบาลวิชาชีพ ทันตแพทย์ นักสังคมสงเคราะห์ มีตําแหน่งตรงตามกรอบท่ีตั้งไว้ นอกจากน้ี ยังจัดการให้มีหน่วยเคล่ือนที่เข้าไปให้ ความรกู้ ับประชาชนในชุมชนตา่ งๆ เก่ียวกบั ปญั หา และการดแู ลผ้สู งู อายใุ นครอบครวั ดา้ นตา่ งๆ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 118

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 1.1.2 ศูนย์บรกิ ารผสู้ งู อายุดนิ แดง กรงุ เทพมหานคร ศูนย์บริการผู้สูงอายุดินแดง กรุงเทพมหานคร เป็นหน่วยงานในสังกัดสํานักงานการสงเคราะห์และ สวัสดิภาพสังคม สํานักพัฒนาสังคม กรุงเทพมหานคร การดําเนินงานการจัดสวัสดิการและการส่งเสริมผู้สูงอายุ มหี นา้ ทจ่ี ดั สวสั ดกิ ารและใหบ้ ริการสงเคราะหช์ ว่ ยเหลอื ผู้สงู อายุ การจัดบริการผสู้ ูงอายุ แบ่งการจดั บริการเป็น 2 สว่ น คอื 1. การให้บริการแก่ผู้สูงอายุทั่วไป เป็นการบริการทางสังคมเชิงรุก โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อให้ศูนย์ฯ เป็นสถานท่ีในการพบปะพูดคุย แลกเปล่ียนความรู้ ประสบการณ์ และจัดกิจกรรมต่างๆ ร่วมกัน เพื่อส่งเสริมให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพกายและสุขภาพจิตที่ดี โดยศูนย์ฯ จะจัดกิจกรรมในวัน เวลาราชการ ใหบ้ รกิ ารแบบไป-กลับ 2. การให้บริการผู้สูงอายุบ้านพักฉุกเฉิน เป็นบริการเลี้ยงดูผู้สูงอายุชาย–หญิง อายุ 60 ปีขึ้นไป ในบ้านพักฉุกเฉิน เพื่อให้ความช่วยเหลือหรือให้การสงเคราะห์ผู้สูงอายุท่ีประสบปัญหาความเดือดร้อนเฉพาะหน้า ไมม่ ีทีพ่ กั อาศยั ขาดคนเลี้ยงดู พลดั หลง เรร่ ่อน หรอื ถูกนาํ ส่งมาจากหนว่ ยงานตา่ งๆ การบรหิ ารจัดการศูนย์บริการผู้สูงอายุดินแดง กทม. มีผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร เป็นผู้บริหารสูงสุด ศูนย์บริการผู้สูงอายุดินแดง กทม. เป็นหน่วยงานสังกัด สํานักงานการสงเคราะห์และสวัสดิการสังคม สํานักพัฒนาสังคม ภายในศูนย์ฯ มีหัวหน้าศูนย์บริการผู้สูงอายุดินแดง กทม. ทําหน้าท่ีผู้บริหาร แบ่งการดําเนินงาน เป็น 3 ฝาุ ยหลกั ได้แก่ งานสงั คมสงเคราะห์ งานกจิ กรรม และงานฟื้นฟู (กายภาพบาํ บดั ) ผวู้ า่ ราชการกรงุ เทพมหานคร สํานักพัฒนาสังคม สํานกั งานการสงเคราะห์และสวสั ดิการสังคม หวั หน้าศนู ยบ์ รกิ ารผสู้ ูงอายุดนิ แดง กทม. สังคมสงเคราะห์ กจิ กรรม ฟืน้ ฟู (กายภาพบําบัด) แผนภมู โิ ครงสร้างการบริหารองค์กรศูนย์บรกิ ารผสู้ ูงอายดุ ินแดง กทม. Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 119

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. เครือขา่ ย การประสานงานระหว่างกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กับศูนย์บริการ ผู้สูงอายุดินแดง กรุงเทพมหานคร ยังไม่ชัดเจน เนื่องจากศูนย์บริการผู้สูงอายุดินแดง กรุงเทพฯ มีลักษณะเป็น “ศูนยป์ ดิ ” กลา่ วคือ ไม่ได้สร้างเครอื ข่ายในพืน้ ที่ โดยมีเครอื ขา่ ยสําคญั คือ โรงพยาบาล ในเครือขา่ ยกรงุ เทพมหานคร 1.1.3 กิจกรรม /โครงการทจี่ ัดโดยสว่ นการปกครองท้องถ่นิ “งานส่งเสริมคุณภาพชีวิต” เป็นภารกิจหนึ่งที่องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินได้รับการถ่ายโอน จากราชการสว่ นกลาง และราชการสว่ นภูมภิ าค ตามพระราชบัญญตั กิ ําหนดแผนและขัน้ ตอนการกระจายอํานาจให้แก่ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542 ดังน้ัน การจัดบริการต่างๆ เพ่ือส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุจึงเป็นบทบาท ประการหนง่ึ ขององค์การปกครองสว่ นท้องถิ่น ในการศกึ ษาครั้งน้ี สว่ นราชการการท้องถิ่นมีการจัดกิจกรรม /โครงการ เพ่ือพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุที่สําคัญ ได้แก่ ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิต ผู้สูงอายุ เทศบาลเมืองบึงยี่โถ ศูนย์พฒั นาคณุ ภาพชีวติ และสง่ เสรมิ อาชพี ผู้สูงอายุ (ศพอส.) และโรงเรียนผู้สูงอายุ (1) ศนู ย์พัฒนาคุณภาพชวี ติ ผู้สูงอายุ เทศบาลเมืองบึงยโ่ี ถ ศนู ย์พัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ เทศบาลเมอื งบงึ ยโี่ ถ ก่อตง้ั ข้นึ เม่ือ พ.ศ.2556 โดยกลุ่มนักศึกษาฝึกงาน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ และอาจารย์ผู้ควบคุมได้ลงพื้นท่ีสํารวจความต้องการ ของประชาชนและผู้สูงอายุในพื้นท่ีเกี่ยวกับความต้องการของกลุ่มผู้สูงอายุ จึงได้มีแนวคิดจัดต้ัง \"ศูนย์พัฒนาคุณภาพ ชีวิต\" ข้ึนมาในเขตเทศบาล เพื่อรองรับกิจกรรมต่างๆ ตามความต้องการของผู้สูงอายุ โดยพัฒนาสโมสรกลางหมู่บ้าน ฟาู รังสิต คลอง 3 ที่ทรดุ โทรม มาปรับปรุงให้กลายมาเปน็ ศูนย์พัฒนาคณุ ภาพชวี ติ ทค่ี รบวงจร สามารถตอบโจทย์ให้กับ ผ้สู งู อายุและประชาชนในพ้นื ทีไ่ ดเ้ ป็นอย่างดี การใหบ้ รกิ ารของศนู ย์ ภายในศูนย์ประกอบด้วยกิจกรรมอย่างหลากหลายและครบวงจร เน้นการดูแลในรูปแบบองค์รวม ท้ังทางร่างกาย จิตใจ สังคม และจิตวิญญาณ อาทิ กิจกรรมด้านสุขภาพอย่างโยคะ ไทเก๊ก ลีลาศ ฟิตเนส แอโรบิค เปตอง ว่ายน้ํา นวดแผนไทย อบซาวน่า หรือกิจกรรมสร้างความบันเทิงผอ่ นคลายจิตใจอย่างเช่น การฝึกออกเสียงร้อง เพลงคาราโอเกะ กิจกรรมเสริมสร้างความรู้ เช่น การเรียนคอมพิวเตอร์ข้ันพื้นฐาน การเรียนภาษาอังกฤษ ภาษาจีน การฝึกอาชีพระยะสั้น รวมถงึ การปฏิบตั ิธรรมเพื่อให้มีจิตใจที่สงบ แจ่มใส ซึ่งทั้งหมด ที่กล่าวมานั้นได้จัดสรรพ้ืนท่ีเป็น สัดส่วนและอยู่ภายใต้การดูแลของเจ้าหน้าท่ีอย่างใกล้ชิด นอกเหนือจากน้ียังมีการตรวจสุขภาพฟรีทุก 3 เดือน โดยทมี งานแพทย์และเจา้ หน้าท่ีสาธารณสขุ ของเทศบาล Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 120

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. โครงสรา้ งการบรหิ ารองค์กร โครงสร้างการบริหารศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ เทศบาลเมืองบึงย่ีโถ มีนายกเทศมนตรีเมืองบึง ยี่โถ เป็นผู้มีอํานาจสูงสุด มอบหมาย กองสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อมรับผิดชอบ และมีการต้ังคณะกรรมการบริหาร ศนู ย์ฯ ประกอบดว้ ย ประธาน รองประธาน เหรัญญกิ ประชาสัมพันธแ์ ละงานทะเบียน กรรมการ เพ่ือทําหน้าท่ีบริหาร จดั การกิจกรรมภายในศูนย์ นายกเทศมนตรเี มืองบึงยี่โถ กองสาธารณสุข ประธานศูนย์ รองประธานศนู ย์ฯ เลขานุการสว่ น กรรมการ เหรญั ญิก ประชาสมั พนั ธ์ กจิ กรรมงานบริหาร และงานทะเบยี น แผนภูมโิ ครงสร้างการบรหิ ารองค์กรศนู ย์พัฒนาคณุ ภาพชีวิตผู้สงู อายุ เทศบาลเมอื งบึงยี่โถ เครอื ขา่ ย การเชื่อมโยงเครือข่าย ระหว่าง สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัดกับ ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ เทศบาลเมืองบึงยี่โถ ไม่ปรากฏบทบาทชัดเจน อย่างไรก็ตามศูนย์ฯ ทํางานร่วมกับ คนภายในชุมชน และเทศบาลเมอื งบึงย่โี ถอย่างใกลช้ ิด เพ่ือจัดบรกิ ารสาํ หรบั ผสู้ ูงอายนุ อกจากน้ี ยังได้รับการสนับสนุน ด้านองค์ความรู้จากหน่วยงานมหาวิทยาลัย การสนับสนุนด้านงบประมาณจากภาคเอกชน (บริจาคเงินผ่านทาง เทศบาล) เชน่ สวนสนุกดรมี เวิลด์ บริษทั บางกอกกล๊าส บรษิ ทั ซซู กู ิ เปน็ ตน้ วิธีการเชือ่ มโยงเครือข่าย ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ เทศบาลเมืองบึงย่ีโถ ถือเป็นกลไกสําคัญขับเคลื่อนงาน ด้านผู้สูงอายุในชุมชน ซึ่งมีกระบวนการดําเนินงานร่วมกันทุกภาคส่วน โดยใช้แนวคิดการนําชุมชนเป็นฐาน ในการพัฒนา โดยการเปิดโอกาสให้ทุกฝุายทั้งกลุ่มผู้สูงอายุ อาสาสมัคร องค์กรเครือข่ายทั้งภาครัฐและเอกชน มีส่วนร่วมในการจัดบรกิ าร โดยมีองคก์ รปกครองสว่ นท้องถิ่นหนุนเสรมิ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 121

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. (2) โรงเรยี นผู้สงู อายุ โรงเรียนผู้สูงอายุ หรือบางแห่งอาจใช้ช่ือเรียกอ่ืนๆ เช่น โฮงเฮียนผู้สูงอายุ วิชชาลัยบานไม่รู้โรย ต่างเป็นรูปแบบหน่ึงในการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต การจัดการศึกษา การพัฒนาทักษะ เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต ผู้สูงอายุ และกิจกรรมของโรงเรียนผู้สูงอายุจะเป็นเร่ืองที่ผู้สูงอายุสนใจและมีความสําคัญต่อการดําเนินชีวิต ช่วยเพ่ิมพูนความรู้ ทักษะชีวิตท่ีจําเป็น โดยวิทยากรจิตอาสาหรือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องขณะเดียวกันก็เป็นพ้ืนที่ ท่ีผู้สูงอายุจะได้แสดงศักยภาพ โดยการถ่ายทอดภูมิความรู้ประสบการณ์ให้แก่ชุมชนโรงเรียนผู้สูงอายุจึงมีรูปแบบ และกิจกรรมที่หลากหลาย ท้ังน้ี ขึ้นอยู่กับบริบทของพื้นท่ี ความต้องการของผู้สูงอายุ การจัดกิจกรรมของโรงเรียน ผูส้ ูงอายุ จะกาํ หนดตารางกจิ กรรมในแต่ละสปั ดาห์ไว้ชดั เจน ระยะเวลาเปิดเรียนอาจเปน็ ตลอดปหี รอื เปิดเป็นช่วงเวลา ตามหลกั สตู รท่ีจัดอบรม ส่วนใหญ่จะจัดกิจกรรมสัปดาหล์ ะ 1 วนั การบริหารจดั การองคก์ รและโครงสรา้ งการจัดการ รูปแบบการบริหารองค์กรของโรงเรียนผู้สูงอายุ ส่วนใหญ่มีรูปแบบคณะกรรมการซ่ึงประกอบด้วย บคุ คลจากหลายๆ ฝาุ ย บางโรงเรียนตงั้ คณะกรรมการบริหารโรงเรียนเฉพาะ บางโรงเรียนที่มีคณะกรรมการหลายชุด ท้งั คณะกรรมการบริหารโรงเรียน คณะกรรมการที่ปรกึ ษา การบรหิ ารจดั การในรูปแบบโรงเรยี นผูส้ ูงอายุ ตวั อยา่ งเช่น - โรงเรยี นผสู้ ูงอายเุ ทศบาลตาํ บลหนองลาน การบริหารจัดการของโรงเรียนฯ มีโครงสร้างการบริหาร ท่ีชดั เจน มคี ณะทาํ งานการดําเนนิ งานโรงเรยี น ดงั นี้ - ที่ปรึกษาโรงเรียน ประกอบด้วย รองเจ้าคณะจังหวัดกาญจนบุรี และนายแพทย์เชาวโรจน์ อุบลวโิ รจน์ อดีตผูอ้ าํ นวยการโรงพยาบาลมะการักษ์ - คณะกรรมการโรงเรียน ประกอบด้วย เจ้าอาวาสวัดหนองลาน นายกเทศมนตรีตําบลหนองลาน กํานันตําบลหนองลาน ประธานชมรมผู้สูงอายุตําบลหนองลาน ประธานศูนย์ส่งเสริมสุขภาพฯ ประธานกลุ่มสตรี อาสาพฒั นา ผ้อู ํานวยการโรงเรียนวัดตาปานฯ - คณะผู้บริหารโรงเรียน ประกอบด้วย ผู้อํานวยการโรงเรียน รองผู้อํานวยการโรงเรียน หัวหน้าฝุายวิชาพระพุทธศาสนาและผู้ช่วย หัวหน้าฝุายส่งเสริมสุขภาพและผู้ช่วย หัวหน้าฝุายกิจกรรมและ ผู้ช่วย หัวหน้าฝุายวิชาการและผู้ช่วย หัวหน้าฝุายส่งเสริมอาชีพและผู้ช่วย หัวหน้าฝุายประสานงานท่ัวไปและ ผู้ชว่ ย และหวั หนา้ ฝุายประชาสมั พนั ธ์และผชู้ ว่ ย Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 122

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. โรงเรยี นผู้สงู อายุเทศบาลตาํ บลหนองลาน คณะทก่ปีองรชึกา่ ษงา คณะกรรมการโรงเรยี น คณะผู้บกรกอิหองงากสราาโรธรศางกึ รเษรณียาสนุขฯลฯ แผนภูมโิ ครงสร้างการบรหิ ารองคก์ รโรงเรียนผสู้ งู อายเุ ทศบาลตําบลหนองลาน โรงเรียนผู้สูงอายุบางแห่งอาจไม่มีรูปแบบโครงสร้างการบริหารที่เป็นทางการ เช่น โรงเรียนผู้สูงอายุ เทศบาลเมืองวังน้ําเย็น จังหวัดสระแก้ว ดําเนินการในรูปแบบคณะทํางาน มีประธานคณะกรรมการ ทําหน้าที่ ควบคุมดูแลแต่ละฝุายตามวัตถุประสงค์ท่ีต้ังไว้ โดยมอบให้ผู้อํานวยการโรงเรียนดูแลอีกที มี รองประธาน 2 คน ทําหน้าที่รับนโยบาย ส่ือสารต่อ ช้ีแจงการดําเนินงานของโรงเรียน และต้อนรับคณะผู้ศึกษาดูงาน ส่วนผู้อํานวยการ โรงเรยี น ทาํ หน้าทนี่ ํานโยบายไปปฏิบัติ เป็นผู้ประสานงานโดยตรงกับเจ้าหน้าท่ีของเทศบาล และจัดวาระการประชุม นอกจากนี้ยังมี กรรมการฝุายต่างๆ เช่น ฝุายวิชาการ ฝุายกิจการท่ัวไป ฝุายอํานวยการท่ัวไป(บริหาร) สิ่งท่ีแตกต่าง จากโรงเรียนผู้สูงอายุแห่งอื่นๆ คือ มีฝุายศูนย์ดํารงธรรม ทําหน้าที่ให้คําปรึกษาในเรื่องกฎหมาย ทรัพย์สิน มรดก ขอ้ ร้องเรยี นตา่ งๆ เลข 13 หลัก รับเร่อื งเดอื ดรอ้ นต่างๆ รวมถงึ การประสานงานหนว่ ยงานท่เี กี่ยวข้อง ประธานกรรมการ รองประธาน 1 ผูอ้ ํานวยการโรงเรยี น รองประธาน 2 ศูนย์ดํารงธรรม กรรมการวชิ าการ อาํ นวยการ (บริหาร) กจิ การทวั่ ไป แผนภูมโิ ครงสรา้ งการบริหารองคก์ ร โรงเรยี นผู้สูงอายุเทศบาลเมอื งวงั นํ้าเยน็ จงั หวดั สระแก้ว สรุปแบง่ การบรหิ ารโรงเรยี นผู้สงู อายุ ไดเ้ ป็น 2 ฝุายหลัก ดังนี้ 1) ฝุายบริหาร มีบทบาทหน้าท่ีประสานงานกับหน่วยงานภาครัฐท่ีเข้ามาช่วยเหลือสนับสนุน การทํางานของโรงเรยี น การประชาสมั พันธ์ และดูแลการบรหิ ารงานของโรงเรียนในภาพรวม ซ่ึงประกอบด้วยตําแหน่ง Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 123

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. ผู้อํานวยการโรงเรียน กรรมการตําแหน่งต่างๆ คณะกรรมการระดับบริหารส่วนใหญ่เป็นการแต่งต้ังจากองค์การ ปกครองสว่ นท้องถน่ิ ซึ่งอาจจะเป็นผนู้ าํ สว่ นปกครองท้องถ่ิน หรือเป็นอดตี ผู้นําชุมชน ผู้ท่ไี ดร้ ับการยอมรับในชุมชน 2) ฝุายวิชาการ มีบทบาทหน้าท่ีออกแบบรูปแบบการเรียน/กิจกรรมที่เหมาะสมสําหรับผู้สูงอายุ การหาบคุ ลากรมาสอน รวมทง้ั การติดตามประเมินผลการทํางานของโรงเรียน ซ่ึงประกอบด้วยตําแหน่ง ผู้อํานวยการ โรงเรียน คณะกรรมการด้านต่างๆ คณะครู เป็นต้น ระดับคณะกรรมการมีการกําหนดตามภารกิจหน้าที่ของโรงเรียน หรือกําหนดตามพน้ื ท่ี (หม่บู ้าน) ขนึ้ อยูก่ ับความเหมาะสมท่ีสมาชิกของโรงเรียนจะคัดเลือก ในการดําเนินงานของโรงเรียนมีตําแหน่งอ่ืนๆ เพ่ิมข้ึนตามความเหมาะสม เช่น ตําแหน่งเหรัญญิก ท่ีปรึกษา เลขานกุ าร เพอ่ื ใหก้ ารดําเนนิ งานของโรงเรียนมีความคล่องตัว และมีประสทิ ธิภาพมากยิ่งขึ้น ประธาน รองประธาน รองประธาน ผู้อํานวยการโรงเรียน คณะกรรมการ คณะกรรมการ คณะกรรมการ คณะกรรมการ แผนภูมโิ ครงสรา้ งการบริหารองค์กรโรงเรยี นผสู้ งู อายุ เครอื ข่าย การเช่ือมโยงเครือข่าย ระหว่าง สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัดกับโรงเรียน ผสู้ งู อายุ สว่ นใหญ่ สาํ นักงานพฒั นาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัด สนับสนุนงบดําเนินกิจกรรม และโรงเรียน ผู้สงู อายุบางแห่งได้รับการสนับสนุนงบประมาณสร้างศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุซึ่งเป็นสถาน ที่ต้ังของโรงเรียน นอกจากน้ี โรงเรียนผสู้ ูงอายุยังมีเครือข่ายท่ีรว่ มทาํ งาน โดยสามารถจําแนกได้เป็น 4 ประเภท ดงั นี้ 1) เครือข่ายภาครัฐเป็นหน่วยงานท่ีจัดตั้งโดยภาครัฐ เช่น องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โรงพยาบาล เป็นต้น โดยให้การสนับสนุนการจัดต้ังโรงเรียน ทั้งด้านสถานท่ี งบประมาณ ความรู้ วัสดุอุปกรณ์ ทั้งน้ี การได้มาซ่ึง ง บ ป ร ะ ม า ณ ใ น ก า ร ดํ า เ นิ น ง า น ข อ ง โ ร ง เ รี ย น อ า จ จ ะ ต้ อ ง ข อ ก า ร ส นั บ ส นุ น จ า ก ก อ ง ทุ น ข อ ง ห น่ ว ย ง า น นั้ น เชน่ กองทนุ ผูส้ งู อายุ กองทนุ ส่งเสริมสวสั ดิการสงั คม เปน็ ต้น 2) เครือข่ายทางวิชาการ เป็นหน่วยงานท่ีมีภารกิจหน้าท่ีด้านการให้ความรู้และวิชาการเป็นหลัก เช่น มหาวิทยาลัย โรงเรียน เป็นต้น โดยให้การความรู้ คําแนะนํา ในการจัดหลักสูตร กิจกรรมการเรียนการสอน รวมทงั้ การสนับสนนุ บุคลากร ครูผสู้ อนใหแ้ ก่โรงเรียนดว้ ย Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 124

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 3) เครือข่ายทางสังคม เป็นหน่วยงานท่ีอยู่ในชุมชนจัดตั้งโดยประชาชน เช่น มูลนิธิ วัด เป็นต้น โดยใหก้ ารสนบั สนนุ ดา้ นสถานท่ี สิ่งอาํ นวยความสะดวก ในการดําเนินงาน 4) เครือข่ายภาคประชาชน เป็นหน่วยงานท่ีจัดต้ังโดยประชาชนจากการรวมตัวกันของประชาชน ในชุมชน เช่น กองทุนสวัสดิการชุมชน โรงเรียนผู้สูงอายุ ชมรมผู้สูงอายุ เป็นต้น โดยการให้การสนับสนุน แลว้ แต่ความสามารถของเครือข่ายนั้นๆ เช่น งบประมาณ ความรู้ บคุ ลากร เป็นต้น วิธีการเชอ่ื มโยงเครือข่าย กระบวนการในการจัดตั้งเครือข่ายสว่ นใหญ่ ครั้งแรกเกิดขึ้นจากหน่วยงานภาครัฐ เช่น สํานักงานพัฒนา สังคมและความม่ันคงของมนุษย์จังหวัด องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน ให้แนวความคิดในการจัดต้ังโรงเรียนผู้สูงอายุ ทําให้เกิดการรวมกลุ่มของผู้สูงอายุเกิดข้ึน อีกทั้งหน่วยงานภาครัฐดังกล่าวยังสนับสนุนองค์ความรู้ ในการจัดต้ังโรงเรียนผสู้ ูงอายุ โดยการสนับสนุนการศึกษาดูงาน การให้ความรู้ เพอื่ จุดประกายการเริ่มต้น เมื่อผู้สูงอายุในชุมชนเกิดความสนใจในการจัดต้ังโรงเรียนแล้ว ก็มีการระดมหน่วยงานภาคีเครือข่าย ภายในชุมชนร่วมกันดําเนินงาน เช่น องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพประจําตําบล โรงเรียน เป็นต้น เข้ามาร่วมมือกันในการดําเนินงานและสนับสนุนปัจจัยต่างๆเพ่ือให้เกิดการดําเนินงานท้ังใน ด้านองค์ความรู้ งบประมาณ สถานที่ บุคลากร แต่เม่ือเกิดการจัดตั้งข้ึนแล้วน้ัน ทางกลุ่มผู้สูงอายุจะต้องร่วมมือกัน เพื่อขับเคลื่อนให้มีการดําเนินงานอย่างต่อเนื่อง ทั้งการจัดกิจกรรม การสอนและรวมถึงการระดมทุน อยา่ งต่อเน่อื ง เพือ่ ใหเ้ กดิ การดําเนินงานอย่างเปน็ รูปธรรมตอ่ ไป ปัจจุบันการดําเนินงานของโรงเรียนผู้สูงอายุท่ีทําการศึกษายังคงดําเนินการไปด้วยดี ทั้งน้ีเพราะ มปี จั จยั หลายดา้ นเก้อื หนุนการดาํ เนินงาน ประกอบด้วย 1) นโยบายภาครัฐของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ท่ีให้การสนับสนุน การดําเนินงาน 2) การสนับสนุนการดําเนินงานจากหน่วยงานภายในชุมชน เช่น องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพประจําตําบล โรงเรียนเป็นอย่างดี ท้ังในเรื่องงบประมาณ ความรู้ และสิ่งอํานวย ความสะดวกต่างๆ 3) ผู้นาํ ของโรงเรยี นผู้สงู อายุมีความเขม้ แข็ง และเปน็ ผ้ปู ระสานงานทีด่ ี 4) โรงเรียนผู้สูงอายุสามารถตอบสนองความต้องการของผู้สูงอายุในชุมชนได้ทําให้มีผู้สูงอายุเข้าร่วมทํา กิจกรรมของโรงเรียนจํานวนมาก (3) ศนู ยพ์ ัฒนาคุณภาพชวี ิตและส่งเสริมอาชพี ผูส้ งู อายุตาบลขนุ ทะเล ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุตําบลขุนทะเล เร่ิมต้นจากศูนย์บริการคนพิการ เทศบาลตําบลขุนทะเลจัดต้ังเม่ือ พ.ศ. 2547 วัตถุประสงค์จัดตั้งข้ึนเป็นศูนย์บริการคนพิการที่มีปัญหาในชุมชน Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 125

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. เพ่ือพัฒนาคุณภาพชีวิต ในการความช่วยเหลือผู้ปุวยพิการโดยไม่เน้นกลุ่มเปูาหมาย จากการลงพื้นที่ พบว่า มีคนพิการบางส่วนเป็นผู้สูงอายุ ต่อมาได้มีการต้ังชมรมผู้สูงอายุเพ่ือดึงผู้สูงอายุท่ีสามารถช่วยเหลือตัวเองได้ มาติดสังคมโดยเอาแกนนําในชุมชนเข้าเป็นสมาชิกชมรมและเป็นแบบได้มาใช้บริการที่ศูนย์ฯ มีการขยายผลจาก ความสําเร็จปากต่อปาก ซึ่งปัจจุบันมีผู้เข้าเป็นสมาชิกจํานวน 82 คน และต่อมาได้มีการจัดตั้งโรงเรียนผู้สูงอายุเปิด ดําเนนิ การเมือ่ วันท่ี 26 มกราคม พ.ศ.2559 การจัดบรกิ ารสาํ หรับผู้สงู อายุ แบ่งผู้สูงอายุเป็น 2 กล่มุ หลัก ไดแ้ ก่ 1.ประเภทผู้สูงอายุติดเตียง บริการท่ีจัดให้ ได้แก่ 1. บริการเยี่ยมบ้าน อาทิตย์ละครั้ง 2. บริการ ตัดผมฟรีโดยอาสาสมัครน้อย วันเสาร์-อาทิตย์ 3. บริการเยี่ยมบ้านโดยพี่ A ในการดูแลผู้สูงอายุพิการติดเตียงกรณี ไม่มีผู้ดูแล อาทิตย์ละ 1คร้ัง (พ่ี A อาสาสมัครท่ีผ่านการอบรมจากกระทรวงสาธารณสุขในการดูแลผู้ปุวยติดเตียง 1 ตาํ บลมีจํานวน 4 คน 1 คนดูแลผ้ปู วุ ยจาํ นวน 3 ราย) 2. ประเภทผู้สูงอายุท่ัวไปที่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้ บริการที่จัดให้ได้แก่ 1. อบรมให้ความรู้ การฝึกอาชีพ โดยปราชญ์ในชุมชนมาสอนอาชีพด้านจักสาน ดนตรีไทย (รํากลองยาวหญิง,นักดนตรีชาย) การฝังเข็ม 2. อบรมให้ความรู้การในการดูแลสุขภาพ โดย เจ้าหน้าท่ีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล, โรงพยาบาลในชุมชน 3. อบรมให้ความรู้การทํากายภาพบําบัดในการเจ็บปุวยเบ้ืองต้นโดย เจ้าหน้าที่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล โรงพยาบาลในชุมชน ท่ศี นู ย์ฯ กจิ กรรมวารีบําบดั 4. กิจกรรมสันทนาการ โดยบคุ ลากรทางการศกึ ษา โรงเรียนในพ้ืนที่ และ 5. กจิ กรรมศกึ ษาดูงาน โครงสร้างการบริหารองคก์ ร การบริหารจัดการในรูปแบบการมีส่วนร่วมของครอบครัว ชุมชน ท้องถิ่น โดยนักพัฒนาสังคมของ เทศบาลตําบลขุนทะเลเป็นตัวขับเคล่ือน มีการจัดประชุมประจําเดือนทุกวันที่ 20 ทุกเดือน และประชุมประจําปี 1 ครั้ง/ปี Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 126

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. องคก์ ารปกครองสว่ นทอ้ งถ่ิน ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและ หนว่ ยงานภาครัฐท่ีสนบั สนุน ส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ กลุม่ องคก์ รอืน่ ๆ ชมรมผสู้ งู อายุ (ศพอส.) คณะกรรมการศูนย์ฯ ชมรมผ้สู ูงอายุ สมาชกิ และอาสาสมัคร แผนภูมิโครงสร้างการบริหารองคก์ รศนู ย์พัฒนาคณุ ภาพชวี ติ และส่งเสรมิ อาชพี ผูส้ ูงอายุ (ศพอส.) เครือข่าย การเชื่อมโยงเครือข่าย ระหว่าง สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัดกับ ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ โดยสํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัด สนับสนุนงบประมาณ วิทยากรให้ความรู้ การฝึกอาชีพ วัสดุอุปกรณ์เคร่ืองกายภาพ และการจดทะเบียนผู้ สูงอายุ นอกจากนี้ ศนู ย์พัฒนาคณุ ภาพชีวิตและสง่ เสริมอาชีพผู้สูงอายุยังมเี ครือขา่ ยในการดําเนินงาน ดงั น้ี 1. อบต./ เทศบาล สนบั สนุนงบประมาณ 2. ชมรมผู้สูงอายุ เป็นศูนย์รวมการจัดกิจกรรมของผู้สูงอายุในชุมชน บางแห่งมีการรวมกลุ่ม กลองยาวผสู้ ูงอายุ, ชมรมคนพิการ กลุ่มฌาปนกิจผู้สงู อายุ กลมุ่ ออมทรพั ย์ผู้สูงอายุ 3. โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล/ โรงพยาบาล สนับสนุนแพทย์ นักกายภาพบําบัด ในการตรวจ สุขภาพ ประเมินความพิการผู้ปุวย สนับสนุนเจ้าหน้าที่ อสม. ในการเย่ียมบ้าน ตรวจสุขภาพ อบรมให้ความรู้การใช้ ชีวิต รพ.ชุมชน สนับสนนุ นักกายภาพให้บรกิ ารท่ีศูนย์ และลงพ้นื ท่ีเพือ่ ประเมินคนไขร้ ่วม ทุกวันพธุ 4. วัดในพ้ืนที่ เป็นศูนย์ทํากิจกรรมทางศาสนา ในโครงการพาลูกหลานเข้าวัดทําบุญ และให้ความรู้ใน การเทศนาใหแ้ กผ่ ้สู ูงอายุทศี่ นู ย์ ฯ 5. หน่วยงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ อ่ืน เช่น ศูนย์คุ้มครองคนไร้ท่ีพ่ึงจังหวัด นครศรีธรรมราชสนบั สนุนงบประมาณ โครงการ กายอปุ กรณ์ และซอ่ มแซมกายอุปกรณ์ 6. โรงเรียนในพนื้ ที่ สนบั สนุนบุคลากรครู ในการทาํ กจิ กรรม ใหค้ วามรู้และสันทนาการ 7. สถาบนั การศึกษา กศน. ตาํ บล ให้ความรู้, ศนู ยเ์ รียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 127

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 8. องค์การปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ นอกพนื้ ที่ เปน็ ทีด่ ูงานของหลาย องค์การปกครองส่วนท้องถ่นิ 9. องค์กรภาคเอกชน สํานักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) สนับสนุนงบประมาณ โครงการโดยเน้นด้านสุขภาพและการฝึกอบรมกลมุ่ อาชพี 10. องค์กรภาครัฐอื่นๆ เช่น ประมง, เกษตร, แหล่งเรียนรู้ 24 แหล่ง ในตําบล เช่น นํ้าชาแม่เฒ่า สบ่เู ปลือกมังคุด สมุนไพรเพอ่ื สขุ ภาพ การประดษิ ฐด์ อกไม้ สาระบ้านบ้าน สินสมบูรณ์ ฯลฯ กองทนุ วันละบาท เปน็ ตน้ 1.2 กระทรวงสาธารณสขุ การประสานงานระหว่าง สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัดกับกระทรวง สาธารณสุข ส่วนใหญ่เป็นการประสานงานกับองค์กรที่ปฏิบัติงานในพื้นท่ีเพ่ือร่วมกันจัดกิจกรรม รูปแบบ การประสานงานในลกั ษณะการประสานงานแนวราบโดยการศึกษาคร้ังน้ี พบว่ามีองค์กรด้านผู้สูงอายุ สังกัดกระทรวง สาธาณสุข ได้แก่ โรงพยาบาลลําสนธิ อําเภอลําสนธิ จังหวัดลพบุรี เป็นโรงพยาบาลชุมชน ซ่ึงมีโครงการเด่น คือ “โครงการ Care team รพ.ลําสนธิ” และ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบลนาหนัง อําเภอโพนพิสัย จงั หวัดหนองคาย (1) โครงการ Care team รพ.ลาสนธิ “โครงการ Care team รพ.ลําสนธิ” เป็นการทํางานร่วมกับเครือข่ายเพ่ือดูแลผู้ปุวยที่บ้านอย่างเป็น ระบบ กลุ่มเปูาหมายหนึ่งของโครงการน้ี คือ ผู้ปุวยติดบ้านติดเตียง ผู้สูงอายุท่ีช่วยเหลือตนเองไม่ได้ จุดเร่ิมต้น โครงการพัฒนาผู้ดูแลท่ีเรียกว่า Care team(ทีมผู้ดูแลผู้ปุวย) นี้เป็นการริเร่ิมร่วมมือกันระหว่างโรงพยาบาลลําสนธิ และองค์การบริหารส่วนตําบลท้ัง 6 แห่งของอําเภอ วัตถุประสงค์เพ่ือดูแล ด้านสังคมแก่ ผู้ยากไร้ ผู้พิการ ผู้สูงอายุ และผู้ดอ้ ยโอกาสทางสังคมในลกั ษณะตา่ งๆ การบรหิ ารจดั การองค์กรและโครงสร้างการจดั การ การบริหารจัดการโครงการมีการแต่งต้ังคณะกรรมการและผู้บริหารโครงการ แบ่งหน้าที่บริหารจัดการ อย่างชัดเจนตามบทบาทหน้าท่ีการทํางาน โดยมีบุคลากรของโรงพยาบาล และเจ้าหน้าท่ีองค์การบริหารส่วนตําบล เข้ามามีส่วนร่วมเป็นคณะทํางานในระดับตําบล หลายๆ ทีม ซึ่งประกอบด้วย นักบริบาลในชุมชน (Caregiver) ขององค์การบริหารส่วนตําบล อาสาสมัครสาธารณสุข ในทุกตําบล บางทมี ก็มีอาสาสมัครอื่นๆ ของหน่วยราชการ เช่น ไทยอาสาปอู งกันฝาุ ยพลเรอื น (อปพร.) หรอื แม้กระทั่งเพ่อื นบ้านร่วมด้วย ทงั้ หมดนี้ภายใต้การสนับสนุนของเจ้าหน้าท่ี จากองค์การบริหารส่วนตําบลท้ัง 6 แห่ง โรงพยาบาลสร้างเสริมสุขภาพ (โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล) ทั้ง 7 แห่ง และโรงพยาบาลลําสนธิเป็นท้ังทีมงานและที่ปรึกษาโดยมีการจัดทําทะเบียนประวัติผู้สมควรได้รับความ ชว่ ยเหลือเยียวยาไวอ้ ย่างละเอยี ด Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 128

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. เครือขา่ ย การประสานงานระหว่าง สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัดกับ โครงการ Care team รพ.ลําสนธิ เป็นการสนับสนุนด้านงบประมาณเสริมในการลงไปช่วยเหลือดูแลกลุ่มเปูาหมายดังกล่าว โดยมีงบประมาณหลักมาจากกองทุนสุขภาพชุมชน (ซึ่งเป็นระบบท่ีสํานักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ และองค์การปกครองส่วนท้องถ่ินร่วมมือกันตั้งข้ึนในทุกตําบลของประเทศ) บางครั้งก็มีงบประมาณส่วนอ่ืนจาก องค์การบริหารส่วนตําบล กระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์หรืองบประมาณจากโรงพยาบาลอําเภอ ช่วยเสรมิ สาํ หรับการกิจกรรมเยยี่ มบา้ นและว่าจา้ งลูกจา้ งอภิบาลสังคม วิธกี ารเชอื่ มโยงเครือข่าย การเชื่อมโยงเครือข่ายของ โรงพยาบาลลําสนธิ มีรูปแบบกลไกบริหารเครือข่ายตามแนวราบ กล่าวคือ การนาํ รูปแบบการทํางานแบบ District Health System โดยเช่ือมประสานระหว่างโรงพยาบาลซึ่งเป็นหน่วยบริการ ปฐมภูมิ (Primary care unit – PCU) และชุมชน เช่ือมโยงกันในทุกระดับ ขับเคลื่อนไปในทิศทางเดียวกันทั้ง เครือข่าย การดูแลผู้สูงอายุท่ีบ้านและท่ีชุมชน แบ่งลักษณะการดูแลออกเป็น 2 ส่วน ส่วนแรกเป็นการดูแลทาง การแพทย์ เช่นทําแผล ดูแลสายสวนต่างๆ ดูแลการให้ยา ส่วนท่ีสองเป็นการดูแลกิจวัตรประจําวัน เช่น อาบนํ้า ปูอนอาหาร ออกแบบระบบให้มีเจ้าหน้าท่ีสถานีอนามัยเป็นคนรับผิดชอบดูแล มีเจ้าหน้าท่ี รพ. ไปร่วมเป็นทีมดูแล เดยี วกนั กบั เจา้ หน้าทีส่ ถานีอนามัย ซึ่ง ทมี รพ. นอกจากพยาบาลแลว้ ยังประกอบด้วย นกั กายภาพบําบัด นักจิตวิทยา นกั โภชนาการ ลงไปเปน็ ทีม แบ่งโซนกันดแู ล และใหก้ ารดูแลตามสภาพของผปู้ วุ ยแต่ละราย นอกจากน้ี โรงพยาบาลลําสนธิ ยังมีโครงการนักบริบาลในชุมชน หรือ Caregiver (หมายถึง ผู้ดูแล บุคคลผู้จัดให้การดูแล (สําหรับเด็กหรือผู้ปุวยเรื้อรัง) ซึ่งอาจเป็นบุคคลในครอบครัวหรือบุคคลอื่น) เป็นการจับมือ ร่วมกันกับเครือข่ายท่ีมีอยู่ในพ้ืนและเป็นภาคีที่ใกล้ชิดกันมากที่สุด ก็คือ อบต. ให้ช่วยสนับสนุนงบประมาณ ในการจ้างคนเข้ามาช่วยดูแลผู้ปุวยท่ีอยู่ ในหมู่บ้านของตน โดยผู้ที่จะเป็นนักบริบาล จะต้องมาทําการอบรมเพ่ือ เป็นนักบริบาล มีการทดลองงาน และต้องผ่านประเมินโดยเจ้าหน้าของโรงพยาบาลก่อน ถึงจะไปทําหน้าท่ีได้ ตอนนี้มีนักบริบาลอยู่ ทุกองค์การบริหารส่วนตําบลกระจายกันอยู่ท้ังอําเภอประมาณ 30 คน ทําหน้าท่ีดูแลผู้สูงอายุ ทั้งหมดท้ังปุวยและไม่ปุวย ผู้ปุวยติดเตียงทั้งหมด ผู้พิการ ผู้ปุวยจิตเวช และ เด็ก LD (Learning Difficulty หมายถึง เด็กที่มีความบกพร่องในการเรียนรู้ มีความผิดปรกติที่เก่ียวกับความเข้าใจและการใช้ภาษาทําให้ บกพร่องตั้งแต่ การพูด การคิด การอ่าน การเขียน และคณิตศาสตร์ บางคร้ังเรียกว่า \"เด็กเรียนยาก\" หรือ เกิดความบกพร่อง ทางด้านสติปัญญา อารมณ์ สังคม) ทํางานจันทร์ถึงศุกร์การทํางานของนักบริบาลจะมีพยาบาลจากโรงพยาบาล สง่ เสริมสุขภาพตาํ บล และ รพ.ลาํ สนธคิ อยกํากบั ช่วยเหลือ และเปน็ ผรู้ บั ผดิ ชอบหลกั ของนักบรบิ าลคนนนั้ ๆ พยาบาลจาก โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบลและ โรงพยาบาลลําสนธิ ท่ีทําหน้าท่ีเป็นผู้จัดการ ในการดูแลผู้ปุวย หรือ (care manager หมายถึง ผู้ดูแลระบบการดูแลผู้สูงอายุ นั่นคือ คนท่ีสามารถประเมิน Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 129

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. สถานการณผ์ สู้ งู อายภุ ายในพน้ื ทร่ี บั ผิดชอบของตนได้ ว่ามีผู้สูงอายตุ ิดบา้ นติดเตียงจํานวนเท่าไร ขาดการเข้าถึงบริการ มากนอ้ ยแคไ่ หน จะตอ้ งจดั บรกิ ารลงไปช่วยดูแลผสู้ งู อายแุ ต่ละคนอยา่ งไร ดาํ เนนิ การตรวจคัดกรองสุขภาพผู้สูงอายุใน พื้นที่แล้วจะดําเนินการดูแลสุขภาพของคนวัยชราเหล่านั้นต่อได้อย่างไร เพ่ือให้มีสุขภาพที่ดีข้ึน เข้าถึงบริการมากข้ึน และห่างไกลจากโรค) care manager จะทําหน้าท่ีประเมินสภาพผู้ปุวยก่อนแล้วจึงมอบหมายงานให้กับนักบริบาล ชุมชน เพราะจะมีการกําหนดเกณฑ์ในการเยี่ยมไว้ว่า รายใดเย่ียมได้โดยนักบริบาลชุมชนเอง รายใดต้องเย่ียมโดย เจ้าหน้าท่ี หรือต้องเยี่ยมร่วมกัน หากจะมองปัจจัยท่ีนําไปสู่ความสําเร็จของ รพ. ลําสนธิ หรือ ลําสนธิโมเดล รูปแบบการทํางานของลําสนธิ เรานําส่ิงท่ีมีอยู่แล้วมาทําให้ชัดขึ้น รพ.สต. ทํางานเป็นเน้ือเดียวกันแล้วดึงองค์การ บริหารส่วนตําบลเข้ามาร่วมทํางานโดยยึดผู้ปุวยเป็นศูนย์กลางมีบ้านผู้ปุวยเป็นฐานให้บริการไม่มีการจัดประชุม ทชี่ ดั เจน แตใ่ ช้วธิ ีการประสานงานระหว่างบคุ คล เพ่ือกาํ หนดนโยบายวางแผนการปฏิบัติงานทุกๆ ครั้งท่ีมีกรณีศึกษา และจดั เจ้าหน้าทอ่ี อกพื้นท่ี เพือ่ ให้ขอ้ มลู ความรู้ และติดตามการปฏิบัตหิ น้าทข่ี องอาสาสมคั รเปน็ ประจําทุกสปั ดาห์ พเ่ี ลี้ยง / โรงพยาบาลลาสนธิ และโรงพยาบาล ท่ีปรกึ ษา สง่ เสริมสขุ ภาพตาบล (Care Manager) นักบริบาลในชมุ ชน (Caregiver) ให้บริการ ให้บรกิ าร สนับสนุน การดแู ลผ้สู ูงอายุ งบประมาณ การปรับสภาพบ้าน และสงเคราะห์ องคก์ ารบรหิ ารสว่ นตาบล แผนภูมเิ ครอื ขา่ ยการจดั บรกิ ารดแู ลผสู้ ูงอายุที่บ้าน “โครงการ Care team รพ.ลําสนธิ” (2) โรงพยาบาลสง่ เสรมิ สขุ ภาพตาบลนาหนงั อาเภอโพนพสิ ัย จงั หวดั หนองคาย เป็นสถานพยาบาลประจําตําบล สังกัดกระทรวงสาธารณสุข มีการดูแลและให้การบริการด้านการ รักษาพยาบาลข้ันพื้นฐานของ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบลเป็นหลัก ซ่ึงจากการดูแลและประสานงานกับ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 130

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. กลุ่มผู้สูงอายุ ชุมชนและกลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจําหมู่บ้าน (อสม.) จึงได้มีการก่อต้ังเครือข่ายชมรมผู้สูงอายุ ขึ้นมา เพ่ือท่ีจะให้การบริการเข้าถึงกลุ่มเปูาหมายในทุกมิติ ในด้านการทํางานร่วมกับภาคีเครือข่ายด้านผู้สูงอายุนั้น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตาํ บลนาหนงั ได้มีการจัดทาํ โครงการการดูแลระยะยาวสําหรับผู้สูงอายุ ซึ่งได้มีการทํางาน ร่วมกบั หลายภาคสว่ น การบรหิ ารจัดการองค์กรและโครงสร้างการจัดการ การบริหารโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล มีการบริหารในรูปแบบคณะกรรมการ เรียกว่า “คณะกรรมการบริหารโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล หรือ คณะกรรมการพัฒนาโรงพยาบาลส่งเสริม สุขภาพตําบล” องค์ประกอบอย่างน้อย 3 ส่วนคือ ตัวแทนของโรงพยาบาลส่งเสริมสุภาพตําบล หรือกระทรวง สาธารณสขุ ฝาุ ยหนึ่ง ตัวแทนองค์กรปกครองท้องถ่ินฝุายหนึ่ง และตัวแทนภาคประชาสังคมอีกฝุายหน่ึง จํานวนก็มีได้ ตามความเหมาะสม โดยผู้อํานวยการโรงพยาบาลอําเภอ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบลควรทําหน้ าที่เป็น เลขาคณะกรรมการ บุคลากรใน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล มีอย่างน้อย 4 ตําแหน่ง นับเฉพาะที่ให้บริการ ไม่นับลูกจ้างท่ีจ้างมาเพื่อสนับสนุนการทํางาน (ทําความสะอาด, กรอกข้อมูล ฯลฯ) ได้แก่ 1. ผู้บริหารสูงสุดของ โรงพยาบาล 2. แพทย์ หรือพยาบาลเวชปฏิบัติหรือพยาบาลวิชาชีพ คนใดคนหน่ึง 1 ตําแหน่ง ไม่เน้นแพทย์ 3. นักวิชาการสาธารณสุข ซึ่งจะทําหน้าท่ีส่งเสริมสุขภาพควบคุมปูองกันโรค 4. สหวิชาชีพ ระหว่างทันตภิบาล หรอื เภสชั กร หรือแพทย์แผนไทยหรอื อ่ืน ๆ ตามความเหมาะสม การจัดบริการกลุ่มเปูาหมายผู้สูงอายุ แบ่งการให้บริการผู้สูงอายุเป็น 3 กลุ่ม คือ กลุ่มติดสังคม ติดบ้าน และติดเตียง การให้บริการปรบั เปลยี่ นการดูแลไปตามบริบทและสภาพปญั หาที่เกิดข้ึน ซ่ึงในบทบาทของ โรงพยาบาล ส่งเสริมสุขภาพตําบล อาศัยภาคีเครือข่ายที่เก่ียวข้องเป็นแรงสนับสนุนและช่วยเหลือในการดูแลกลุ่มผู้สูงอายุ อย่างครอบคลุม ท้งั การดูแลสุขภาพ การให้ความรู้ในเรือ่ งของการดูแลตนเองที่บ้านการปรับสภาพแวดล้อมท่ีอยู่อาศัย ให้เหมาะสม หรอื แมแ้ ต่การจัดกจิ กรรมรว่ มกับกลุม่ ผ้สู งู อายใุ นชุมชนในรูปแบบต่างๆ เครอื ขา่ ย การเชอ่ื มโยงเครอื ข่าย ระหว่าง สาํ นกั งานพัฒนาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัด กับโรงพยาบาล ส่งเสริมสุขภาพตําบล ไม่ได้ประสานงานโดยตรง แต่ประสานโดยผ่านส่วนการปกครองท้องถิ่นในพื้นที่ “ทํางานเครือข่าย องค์การปกครองส่วนท้องถ่ิน ดูแลท้ังหมดเลย เช่น เบี้ยยังชีพผู้พิการ ในส่วนของงบประมาณ และในกลุ่มของอาชีพกจ็ ะมีการสนับสนุน งบประมาณจะเน้นหลักไปทาง องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น จะมีเกี่ยวข้อง หลกั ” โดยมีลกั ษณะกลไกบรหิ ารงานแนวราบ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบลนาหนัง รับผิดชอบบทบาทของแกน นําการจัดบริการ และให้ความสําคัญบทบาทเครือข่ายชมรมผู้สูงอายุ อสม. และ อผส. เป็นหลัก ฝุายโรงพยาบาล สง่ เสรมิ สุขภาพตําบล และ องค์การบรหิ ารส่วนตําบล รวมทั้งภาคหี นว่ ยงานอ่นื ๆ ทเ่ี กี่ยวขอ้ งในการเป็นฝาุ ยสนบั สนนุ Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 131

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. วธิ กี ารเชือ่ มโยงเครอื ข่าย การจัดบริการใช้ประเด็นปัญหาและความต้องการของกลุ่มเปูาหมายเป็นประเด็นสําคัญในการวาง แผนการจัดกิจกรรม หรือการอบรมให้ความรู้ด้านต่างๆ ด้วยการประสานงานความร่วมมือในหลายๆ รูปแบบ ท่ียังประโยชน์แก่กลุ่มเปูาหมายคือผู้สูงอายุ และคนในชุมชน ทําให้การทํางานด้านเครือข่ายผู้สูงอายุ ค่อนข้างมีการ พัฒนาอย่างต่อเนื่องและมีทิศทางในการช่วยเหลือและดูแลกลุ่มผู้สูงอายุให้ขยายพื้นที่ออกไปครอบคลุมการดูแลของ หนว่ ยงานมากย่งิ ขึ้น 1.3 กระทรวงศึกษาธกิ าร การประสานงานระหวา่ งสาํ นกั งานพัฒนาสงั คมและความม่ันคงขอมนุษยจ์ ังหวัดกับกระทรวงศึกษาธิการ ในท่ีนี้ คือ การประสานงานกับศูนย์การเรียนรู้ตลอดชีวิตสําหรับผู้สูงอายุสถาบันพัฒนาการศึกษานอกระบบและ การศึกษาตามอัธยาศัยภาคใต้ (สถาบัน กศน.ภาคใต้) เป็นสถานศึกษาสังกัดสํานักงานส่งเสริมการศึกษานอก ระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย สํานักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงศึกษาธิการ มีหน้าท่ีในการจัดการศึกษา ทางเลือกตามความต้องการของผู้เรียนซ่ึงได้แก่ บุคคล ชุมชน ท้องถิ่น หน่วยงาน นอกจากนี้สถาบันยังมีหน้าที่ใน การบริการวชิ าการเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตให้แก่กลุ่มเฉพาะต่างๆ ในสังคมอีกดว้ ย ผู้สูงอายุเป็นอีกกลุ่มบุคคลหนึ่งท่ีสถาบันให้ความสําคัญในการพัฒนาทักษะเพ่ือการเตรียมพร้อม สู่การมีคุณภาพชีวิตท่ีดี ด้วยเพราะเล็งเห็นว่าสังคมไทยกําลังเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ (เอกสาร อัดสําเนาหลักสูตรการศึกษาตลอดชีวิตสําหรับผู้สูงอายุ) นอกจากสถานการณ์ภายนอกแล้ว ความสนใจของบุคลากร ในสถาบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งท่านผู้อํานวยการซึ่งได้มีโอกาสไปร่วมประชุมในเวทีระดับชาติในที่ต่างๆ ได้ไปรับรู้ รับฟงั ขอ้ มูลทีเ่ ป็นประโยชน์ เกยี่ วกับการทาํ งานด้านผู้สูงอายุ (สถาบัน กศน. ภาคใต้) ได้จัดหลักสูตรการเรียนรู้ตลอดชีวิตสําหรับผู้สูงอายุ ซึ่งโครงการน้ี มีการบริหารในรูปแบบคณะกรรมการ ซึ่งประกอบด้วย คณะกรรมการ 4 ชุด ได้แก่ คณะที่ปรึกษา คณะผู้ยกร่าง หลกั สูตร คณะกรรมการบรรณาธิการหลกั สตู ร และคณะกรรมการพฒั นาและปรบั ปรุงหลักสูตร Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 132

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. ศนู ยก์ ารเรียนรูต้ ลอดชีวติ สาหรบั ผสู้ ูงอายุ (สถาบนั กศน.ภาคใต)้ คณะที่ปรกึ ษา คณะกรรมการ บรรณาธกิ ารหลกั สูตร คณะผู้ยกรา่ งหลักสตู ร คณะกรรมการพัฒนา และปรบั ปรุงหลกั สตู ร แผนภมู โิ ครงสรา้ งการบริหารองค์กรศูนย์การเรียนร้ตู ลอดชวี ติ สาํ หรบั ผูส้ งู อายุ (สถาบัน กศน. ภาคใต้) เครือข่าย การเช่ือมโยงเครือข่าย ระหว่าง สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัดกับ ศูนยก์ ารเรียนรตู้ ลอดชีวิตสําหรบั ผู้สงู อายุ (สถาบัน กศน.ภาคใต)้ ยังไม่มบี ทบาทชดั เจน อย่างไรก็ตาม ศูนย์การเรียนรู้ ตลอดชีวิตสําหรับผู้สูงอายุ (สถาบัน กศน.ภาคใต้) มีหน่วยงานและภาคส่วนร่วมเครือข่ายในการจัดทําหลักสูตร ได้แก่ วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา วิทยาลัยสารพัดช่าง ตัวแทนผู้สูงอายุและ กศน.ภาคใต้ โดยมีการแบ่งบทบาทกันอย่างชัดเจน เช่น วิทยาลัยพยาบาลจะดูเร่ืองเน้ือหาหลักสูตร สนับสนุนวิทยากร วิทยาลัยสารพัดช่างสนับสนุนวิทยากร มหาวิทยาลัยร าชภัฏสงขลาดูแลเร่ืองกระบวนการ จัดทําหลักสูตร กศน.ภาคใต้มีหน้าที่ในการบริหารและขับเคลื่อนกระบวนการรวมท้ังการจัดการงบประมาณ ซึ่งในกระบวนการบริหารจัดการน้ันเม่ือถึงรอบของการประเมินการดําเนินการหลักสูตรทุกภาคส่วนที่เกี่ ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นวิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนี มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา วิทยาลัยสารพัดช่าง และ กศน.ภาคใต้ หรอื กระท่งั ผู้สูงอายุเองที่เข้ามาศึกษายังมีหน้าที่ร่วมกันในการสะท้อนคิดและให้ข้อมูลเกี่ยวกับหลักสูตรเพื่อการนําไป ปรับใช้ต่อไป กล่าวโดยสรุป ระบบการบริหารเครือข่ายระหว่าง กระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์กับองค์กร ด้านผู้สูงอายุท่ีสังกัดหน่วยงานภาครัฐ ได้แก่ กระทรวงมหาดไทย กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงศึกษาธิการ ส่วนใหญ่มีรูปแบบกลไกบริหารงานเครือข่ายแนวด่ิง รูปแบบกลไกบริหารเครือข่ายในรูปแบบนี้ เป็นโครงสร้าง Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 133

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. บริหารงานแบบลาดบั ช้ัน โดยมีผูน้ าเครือข่ายเปน็ ผูม้ ีอานาจในการส่ังการหรือระดมมวลชนสมาชิกในเครือข่ายให้ มาร่วมดาเนินกิจกรรมต่างๆ ของเครือข่าย กลไกบริหารตามแนวด่ิงนี้ แสดงให้เห็นว่า อานาจการตัดสินใจ มลี ักษณะรวมศูนยเ์ ฉพาะเพยี งผู้มอี านาจระดับบนเท่าน้ัน โดยผู้ปฏิบัติการระดับล่างมีหน้าท่ีรับการถ่ายทอดคาสั่ง เท่านั้น ส่วนองค์กรภาครัฐที่มีการบริหารงานโดยใช้ กลไกบริหารงานเครือข่ายแนวราบ เป็นรูปแบบกลไกการ บริหารท่ีเน้นการประสานงาน การมอบหมายงาน และความร่วมมือในแนวราบเป็นหลัก อาศัยความสัมพันธ์ ระหว่างแกนนาท่ีเป็นจุดเช่ือมต่อ (Node) ของแต่ละเครือข่าย กลไกการบริหารแบบนี้จึงให้ความสาคัญกับ แกนนาหรือผู้นาเครือข่ายและภาวะผู้นา ขององค์กรเครือข่ายมีความสาคัญมากในการผลักดันไปสู่ความสาเร็จ ของงาน ท้ังนี้ การใช้ภาวะผู้นาในการขับเคลื่อนและบริหารเครือข่ายแบบแนวนอนนั้นไม่ได้เน้นการสั่งการหรือ การบังคับบัญชาแบบลาดับช้ัน แต่เป็นการอาศัยทุนทางสังคม (Social Capital) ท่ีมีอยู่เดิมในรูปของ ความสัมพันธ์เชิงเครือญาติและความสัมพันธ์ฉันท์มิตรในการประสานงาน และขอความร่วมมือในการเข้าร่วม กจิ กรรม จะเห็นว่ากลไกบริหารงานเครือข่ายแนวด่ิง อานาจการตัดสินใจมีลักษณะรวมศูนย์เฉพาะ เพียงผู้มีอานาจระดับบนเท่าน้ัน โดยผู้ปฏิบัติการระดับล่างมีหน้าท่ีรับการถ่ายทอดคาสั่ง ส่งผลต่อพฤติกรรม การรอคอยการตัดสินใจ หรือพ่ึงพิงความคิดเห็นจากผู้ที่มีศักยภาพสูงกว่า ทาให้เกิดการมีส่วนร่วมจากเครือข่าย ในระดับน้อยหากมีเพียงการถ่ายทอดคาสั่งลงมาให้ปฏิบัติตาม ส่วนกลไกการบริหารงานเครือข่ายแบบแนวราบ มีการใหค้ วามสาคัญกับภาวะผู้นาของแกนนากลมุ่ และความสมั พันธร์ ะหว่างแกนนาของกลุม่ เครือข่ายต่างๆ แล้ว ยังมีการให้ความสาคัญกับการมีส่วนร่วมของประชาคมอย่างมาก ดังนั้น การดาเนินกิจกรรมใดๆ จึงต้องอาศัย ความร่วมมือและความต้องการของประชาชนอย่างแท้จริง อย่างไรก็ตาม ในการระดมความร่วมมือจากชุมชน เครือข่ายในบางครั้งอาจเป็นกรณีเร่งด่วนหรือมีข้อจากัดด้านเวลา อาจไม่สามารถรอกระบวนการมีส่วนร่วมของ สมาชิกได้ทัน จึงจาเป็นต้องอาศัยภาวะผู้นาของบรรดาแกนนาเครือข่ายในการตัดสินใจ และประสานขอความ ร่วมมือในการระดมมวลชนในเครือข่ายเพื่อการสนับสนุน ดังนั้น แนวคิดของกลไกบริหารงานเครือข่ายใน แนวราบนับวา่ เป็นหัวใจหลักในการนาไปสูค่ วามสาเรจ็ ในการบริหารงานเชงิ เครือข่าย 2.เครอื ขา่ ยภาคประชาชน การประสานงานระหว่าง สํานักงานพัฒนาสังคมและความม่ันคงขอมนุษย์จังหวัด กับเครือข่าย ภาคประชาชน ซ่ึงเป็นการรวมตัวขององค์กรภาคประชาชนในพ้ืนที่ต่างๆ ทํากิจกรรมและความต่อเนื่องบนพื้นฐาน ของการพ่ึงพาตนเองและวัฒนธรรมชุมชน เพ่ือเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชนการวิจัยครั้งน้ี พบว่า องค์กรด้านผู้สูงอายุท่ีเป็นองค์กรประเภทเครือข่ายภาคประชาชน จําแนกได้เป็น 2 ประเภท ชมรมผู้สูงอายุ และศูนย์ประสานงานองค์กรชมุ ชน Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 134

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. 2.1 ชมรมผู้สูงอายุ ชมรมผูส้ งู อายุ เป็นการรวมตัวกนั เองของผ้สู ูงอายุเพ่ือดําเนินกิจกรรมต่างๆ โดยการช่วยเหลือซึ่งกันและ กัน การจัดตั้งชมรมผู้สูงอายุ มีแกนนําหลักในการจัดต้ังชมรมมาจากหลายแหล่ง เช่น ผู้สูงอายุในชุมชนเป็นผู้นํา ใน การจัดต้ัง หน่วยบริการสุขภาพ เช่น โรงพยาบาล โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ (สถานีอนามัย) ส่งเสริมให้จัดตั้ง ชมรม องค์กรผู้สูงอายุ เช่น สาขาสมาคมสภาผู้สูงอายุฯ เครือข่ายองค์กรผู้สูงอายุ พระสงฆ์สนับสนุนการจัดต้ัง การจัดต้ังเพ่อื ให้สอดคล้องกับการปฏิบัตงิ านของสว่ นราชการ เปน็ ตน้ จากการศึกษา ผู้วิจัยจดั แบ่งประเภทชมรมผู้สูงอายุ ออกเป็น 2 ประเภท คือ 1) ชมรมผู้สูงอายุชมรมท่ีมี ท่ีมาจากการรวมตัวกันเพ่ือแก้ไขปัญหาของผู้สูงอายุ 2) ชมรมผู้สูงอายุชมรมท่ีมีที่มาจากหน่วยงานภาครัฐส่งเสริมให้ จดั ตงั้ โดยมรี ายละเอยี ดดงั นี้ 1) ชมรมผู้สูงอายุชมรมที่มีท่ีมาจากการรวมตวั กนั เพื่อแก้ไขปญั หาของผู้สงู อายุ จุดประสงค์การรวมกลุ่มของผู้สูงอายุ เพื่อแก้ไขปัญหาของผู้สูงอายุ เช่น ผู้สูงอายุท่ีอยู่ในหมู่บ้าน มีท้งั ความโดดเดยี่ ว อย่ตู ามลาํ พงั เกิดความเหงา จึงมีการจัดต้ังชมรมเพ่ือทํากิจกรรมร่วมกันช่วยเหลือผู้สูงอายุภายใน ตําบล ส่งเสริมให้กลุ่มผู้สูงอายุมีการช่วยเหลือเกื้อกูลและดูแลคุณภาพชีวิตซ่ึงกันและกัน เพ่ือต้องการให้ผู้สูงอายุ พ้นจากสภาวะที่ลําบาก คือ มีความสบายใจ พยายามดําเนินกิจกรรมเพ่ือให้ผู้สูงอายุมีความสุขให้มากที่สุด และกจิ กรรมสําหรับผ้สู งู อายุท่ีเน้นมากท่ีสุด คือ กิจกรรมเย่ียมเยียนผู้สูงอายุท่ีบ้าน เพ่ือเยี่ยมเยียนถามถึงสภาพความ เปน็ อยู่ของผู้สงู อายุ เป็นการให้กําลังใจ ให้ผู้สูงอายุมีกําลังใจในการดําเนินชีวิตบางชมรมจัดต้ังเพ่ือดูแลสวัสดิการทาง สังคมด้านต่างๆแก่ผู้สูงอายุ การสร้างหลักประกันด้วยระบบสวัสดิการทางเลือก รวมไปถึงการทํากิจกรรมสาธารณะ ประโยชนต์ อ่ สังคมร่วมกนั การจัดต้ังเพ่ือให้ผู้สูงอายุเข้าทํากิจกรรมต่างๆ ร่วมกัน เพื่อส่งเสริมสุขภาพ โดยให้กลุ่มผู้สูงอายุน้ัน เข้าร่วมกิจกรรม ได้แก่ ออกกําลังกายโดยเต้นแอโรบิก รําไม้พลอง รําวงมาตรฐาน อันเป็นการเสริมสร้างสุขภาพที่ ดี นอกจากน้ี ยังมกี ารตั้งเพื่อส่งเสริมอาชีพและสืบทอดภูมิปัญญาผู้สูงอายุภายในตําบลไม่ให้สูญหาย เพื่อสร้างเครือข่าย ผู้สูงอายุในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และกิจกรรมอื่นๆท่ีสนใจ เช่น การฝึกอาชีพ ปลูกสมุนไพร ทําดอกไม้จัน ทําลูกประคบ ทาํ กล้วยฉาบ เป็นตน้ 2) ชมรมผู้สูงอายชุ มรมท่ีมีท่มี าจากหนว่ ยงานภาครัฐส่งเสริมใหจ้ ดั ตั้ง ชมรมผู้สูงอายุได้รับการสนับสนุนการจัดตั้งชมรมจาก โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบลได้รับการ สนับสนุนการจัดตง้ั ชมรมจาก องค์การบริหารสว่ นตําบลและเทศบาลตําบล การบรหิ ารจดั การองคก์ รและโครงสร้างการจดั การ ชมรมผู้สูงอายุ มีการบริหารจัดการในรูปแบบของคณะกรรมการที่ได้รับการคัดเลือกจากสมาชิกหรือ แต่งตง้ั และมีวตั ถุประสงค์ทก่ี ารเปน็ ศูนย์กลางเพอ่ื ให้ผู้สงู อายไุ ด้พบปะ สังสรรค์ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ แสวงความคิดเห็น Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 135

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. เพ่ือเป็นศูนย์กลางในการให้บริการผู้สูงอายุในด้านสวัสดิการสังคม เป็นศูนย์กลางข้อมูลข่าวสาร เป็นแหล่งร่วมกัน จดั กิจกรรมอนั เปน็ ประโยชนต์ อ่ สงั คมและการพฒั นาการดาํ เนินงานชมรมผ้สู ูงอายุในฐานะท่ีเป็นองค์กรภาคประชาชน รปู แบบหนึ่ง 16 แห่ง มีโครงสร้างท่ชี ดั เจนและมคี วามคลา้ ยคลงึ กนั มีแนวทางการดําเนนิ การตามอุดมการณ์ของชมรม ผู้สูงอายุ มีการบริหารชมรม มีการกําหนดโครงสร้างการบริหารจัดการชมรม ท้ังนี้การบริหารจัดการชมรมอยู่ภายใต้ ระเบียบสมาคมสภาผู้สูงอายุแห่งประเทศไทยในพระราชูปถัมภ์สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี ว่าด้วยเกณฑ์ มาตรฐานชมรมผู้สูงอายุในเครือข่ายสมาคมสภาผู้สูงอายุแห่งประเทศไทยฯ พ.ศ. 2552 กล่าวคือ มีการจัดต้ัง คณะกรรมการของชมรมผู้สูงอายุ อย่างน้อย 7 ตําแหน่ง ได้แก่ ประธานกรรมการ รองประธานกรรมการ เลขานุการ ผู้ช่วยเลขานุการ เหรัญญิก ผู้ช่วยเหรัญญิก และนายทะเบียน แต่ส่วนใหญ่พบว่า จะมีคณะกรรมการบริหาร จาํ นวน 11-15 คน โดยมีโครงสร้างการดําเนนิ งานแบ่งออกเปน็ 2 ส่วน ประกอบดว้ ย 1.1) คณะกรรมการบริหารชมรม เป็นผู้นําท่ีเป็นทางการ มาจากการเลือกต้ังของสมาชิกมีบทบาท บริหารจัดการชมรมให้เป็นไปตามวัตถุประสงค์และสามารถดํารงอยู่ได้ โดยคณะกรรมการในตําแหน่งต่าง ๆ จะต้อง ปฏบิ ตั หิ น้าทีต่ ามอาํ นาจหน้าทที่ ่กี ําหนด ซึ่งโครงสร้างหลัก ๆ ของชมรมผู้สงู อายุมีดังนี้ ประธาน ทําหน้าท่ีเปน็ หวั หน้าชมรม เปน็ หวั หน้าในการบริหารกิจกรรมชมรม ตลอดจนประสานงานกับ องคก์ รภาครัฐ ภาคเอกชน และแสวงหาแหล่งทุนเพื่อสนบั สนุนกจิ กรรมด้านต่าง ๆ ของชมรม ดูแลทุกข์สุขของสมาชิก ในชมรม รองประธาน ทําหน้าท่ีช่วยประธานบริหารกิจกรรมของชมรม ปฏิบัติตามหน้าท่ีท่ีประธานมอบหมาย และทาํ หนา้ ทีแ่ ทนประธานได้ เลขานุการ ทําหน้าที่เก่ียวกับงานธุรการ นายทะเบียน งานประชาสัมพันธ์ของชมรมและปฏิบัติ ตามคําสัง่ ของประธานตลอดจนทาํ หน้าที่เลขานุการในการประชุมต่างๆ เหรัญญกิ ทาํ หน้าท่เี กี่ยวกบั การเงนิ ท้ังหมดของชมรม เปน็ ผู้จัดทาํ บญั ชี รบั – จา่ ย บัญชีงบดุลของชมรม เก็บเอกสารหลักฐานตา่ งๆเพื่อการตรวจสอบ กรรมการ มีหน้าท่ีช่วยเหลือคณะกรรมการคนอ่ืน ๆ ให้สามารถทํางานได้อย่างเหมาะสมเพื่อความ เจริญกา้ วหนา้ ของกิจกรรมตา่ ง ๆ ในชมรม 1.2) สมาชิกชมรม เป็นองค์ประกอบที่สําคัญต่อการประสบความสําเร็จหรือการดํารงอยู่ของชมรม ทั้งนี้สมาชิกชมรมต้องมีความรู้สึกว่าตนเป็นบุคคลสําคัญของชมรม ทําให้เกิดความร่วมมือและมีส่วนร่วมในกิจกรรม ของชมรม ตลอดจนมีสิทธิท่จี ะไดร้ บั ประโยชน์จากชมรม Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 136

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. ประธานชมรมผสู้ ูงอายุ รองประธาน รองประธาน เลขานุการ ผชู้ ว่ ยเลขานกุ าร เหรัญญกิ นายทะเบียน ปฏคิ ม รองประธาน ประชาสมั พนั ธ์ ฝาุ ยกิจกรรม ฝุายกจิ กรรม กรรมการ ฝุายกิจกรรม กรรมการ สมาชกิ ชมรม แผนภูมโิ ครงสร้างการบรหิ ารองค์กรชมรมผสู้ ูงอายุ กิจกรรมของชมรมผู้สงู อายุ การดําเนินกิจกรรมเป็นหัวใจของชมรมผู้สูงอายุ เป็นข้อบ่งช้ีความสําเร็จของการดําเนินงาน กิจกรรม ชมรมผู้สูงอายุ ควรเป็นกิจกรรมท่ีมีความหลากหลายสอดคล้องตามความต้องการของสมาชิก ดําเนินการโดยชมรม ผสู้ งู อายุหรอื ท่ีร่วมดาํ เนนิ การกับหนว่ ยงานหรือองค์กรอนื่ ๆ ลักษณะกิจกรรมทช่ี มรมผสู้ ูงอายุดาํ เนนิ การได้ มดี ังนี้ 1) กิจกรรมทางศาสนา ประเพณี วัฒนธรรม ยกตัวอย่างเช่น ชมรมผู้สูงอายุตําบลหนองแสง อาํ เภอปากพลี จังหวดั นครนายกจัดกิจกรรมวฒั นธรรมทางภาษาไทย-พวน โดยใหผ้ สู้ ูงอายใุ นชมรมถ่ายทอดวัฒนธรรม ทางภาษาให้ชนรนุ่ หลงั ได้เขา้ ใจภาษาแลว้ นํามาปฏิบัติสืบทอดตอ่ ไป และชมรมผสู้ ูงอายสุ ่วนใหญ่จะจัดกิจกรรมการเข้า วดั ฟังธรรม เป็นกิจกรรมหลกั ให้ผสู้ งู อายุในชมรมไดม้ ีที่ยึดเหนย่ี วจิตใจ 2) กิจกรรมนันทนาการ เป็นการจัดกิจกรรมเพื่อความสนุกสนาน รื่นเริง ตามโอกาสและความพอใจ ของสมาชิก และยังส่งเสริมให้เกิดรายได้เสริมแก่ผู้สูงอายุ ยกตัวอย่างเช่น ชมรมผู้สูงอายุ หมู่ 7 บ้านหนองหญ้าน้อย อําเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี มีการส่งเสริมให้แก่ผู้สูงอายุที่สนใจและมีความสามารถในการละเล่นพื้นบ้าน เชน่ การรับจ้างแสดง กลองยาว องั กะลุง นางรํา และอน่ื ๆ เปน็ ต้น 3) กิจกรรมเก่ียวกับสุขภาพอนามัย ได้แก่ ชมรมผู้สูงอายุตําโคกขม้ิน อําเภอพลับพลาชัย จังหวัด บุรีรัมย์ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบลโคกขมิ้น มีการดําเนินการตรวจเยี่ยมผู้สูงอายุทุกเดือนโดยมีอาสาสมัคร จากชมรมผู้สูงอายุเย่ียมบ้านตามโครงการเพ่ือนช่วยเพ่ือน และกําหนดหลักสูตรร่วมกันกับ อบต.จัดวิทยากร Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 137

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. มาให้ความรู้แก่ผู้สูงอายุในการดูและผู้ปุวยติดเตียงและสอนเร่ืองสุขอนามัย มีการฝึกอบรมหลักสูตรการใช้สมุนไพร ฝึกปฏิบัติเพ่ือสามารถนําไปใช้ประโยชน์ได้ และชมรมผู้สูงอายุวัดยูงทอง เทศบาลตําบลท่าช้าง อําเภอบางกล่ํา จังหวัดสงขลาจัดหลักสูตรบานไม่รู้โรย เป็นหลักสูตรเพื่อคุณภาพชีวิตท่ีดีของผู้สูงอายุ โดยทางเทศบาลตําบลท่าช้าง ดําเนินการร่วมกับเครือข่ายชมรมผู้สูงอายุตําบลท่าช้าง รพ.ตําบลท่าช้าง มหาวิทยาลัยทักษิณ โรงพยาบาลส่งเสริม สุขภาพตําบลบ้านปุายาง คลินิกชุมชนโคกเมา ดําเนินการพูดคุยและกําหนดกิจกรรมการส่งเสริมสนับสนุนภ าคี เครอื ขา่ ยสขุ ภาพดูและผู้สูงอายุระยะยาว (Long term care) หลักสูตรนี้ประกอบด้วยกิจกรรมการแลกเปล่ียนเรียนรู้ ทั้งสิ้น 48 ครั้งๆ ละ 2 ช่ัวโมง รวม 96 ชั่วโมง หลักสูตรจะประกอบด้วยหลายกิจกรรม เช่น การให้ความรู้ เรอ่ื งการดูแลตนเองแกผ่ ูส้ งู อายุ รวมไปถึงกิจกรรมนนั ทนาการต่างๆ 4) กิจกรรมออกกาลังกายเพ่ือสุขภาพและกีฬา ยกตัวอย่างเช่น ชมรมผู้สูงอายุเทศบาลตําบลแม่จั๊วะ อําเภอเด่นชัย จังหวัดแพร่ มีการจัดกิจกรรมแข่งขันกีฬาวู๊ดบอล ขึ้นเพื่อเชื่อมความสามัคคีและขยายเครือข่ายของ ชมรมผู้สูงอายุ และมีกิจกรรมอื่นอีก ได้แก่การเล่นเปตอง ทําให้ผู้สูงอายุมีการพบปะพูดคุยกัน ได้ฝึกสมาธิและ แลกเปลี่ยนความคิดเห็นกัน โดยใช้งบประมาณของชมรมในการบริหารจัดการ และ ชมรมผู้สูงอายุตําบลจอมปลวก อําเภอบางคนที จงั หวดั สมทุ รสงครามจดั กิจกรรม “วารีบําบัด” เพ่ือส่งเสริมให้ผู้สูงอายุมีสุขภาพที่แข็งแรง โดยทุกวัน จันทร์จะพาผู้สูงอายุไปใช้บริการสระว่ายน้ํา อบจ. โดย อบจ. ไม่เก็บค่าบริการและบริการ รถรับ-ส่ง เพ่ือส่งเสริมให้ ผู้สูงอายมุ ีสุขภาพทแ่ี ขง็ แรง 5) กิจกรรมเสริมรายได้ ได้แก่ กิจกรรมท่ีสมาชิกร่วมกันทําหรือผลิตแล้วนําไปจําหน่าย เป็นการเสริมรายได้ เหมาะสําหรับชมรมในหมู่บ้านที่สมาชิกต้องการเสริมรายได้ ยกตัวอย่างเช่น ชมรมผู้สู งอายุ องค์การบริหารส่วนตําบลจําปุาหวาย อําเภอเมือง จังหวัดพะเยา มีการอบรมให้ความรู้ด้านอาชีพ มีการเชิญผู้สูงอายุ ที่มีความชํานาญเร่ืองนั้นๆ มาให้ความรู้ถ่ายทอดภูมิปัญญา รวมไปถึงเชิญวิทยากรที่มีความรู้ความชํานาญมา อบรมอาชีพใหส้ ามารถนําไปใช้ประกอบอาชีพไดจ้ ริง 6) กิจกรรมเกี่ยวกับศิลปะต่างๆ ท่ีสมาชิกสนใจ ยกตัวอย่างเช่น ชมรมผู้สูงอายุตําบลจําปุาหวาย อาํ เภอเมือง จังหวัดพะเยา ได้เชิญผู้สูงอายุที่มีความชํานาญมาให้ความรู้สอนงานประดิษฐ์ และต่อยอดงานศิลปะเป็น งานฝีมือสร้างอาชีพ สร้างรายได้ เช่น ประดิษฐ์ดอกไม้แห้ง ต่อยอดไปประดิษฐ์ดอกไม้จัน เพื่อจําหน่าย ประดิษฐ์เกิ๋น (บนั ไดไม้ไผ)่ นาํ มาตอ่ ยอด ทําเฟอรน์ ิเจอรไ์ มไ้ ผ่ โต๊ะ เตียง เก้าอ้ี จําหน่าย ภายในชุมชนและภายนอกชุมชน ซ่ึงพัฒนา มาจากงานศลิ ปะท่ีมีผเู้ ช่ียวชาญมาใหค้ วามรู้ 7) กิจกรรมทอ่ งเที่ยว ทศั นศกึ ษา เน่ืองจากผู้สูงอายุมีเวลาว่างมาก การท่องเท่ียวในสถานท่ีและโอกาส อันควร โดยไปเป็นหมู่คณะ ยกตัวอย่าง ชมรมผู้สูงอายุ หมู่ 7 บ้านหนองหญ้าน้อย อําเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี ดําเนินการจัดโครงการ “ผู้สูงวัยมาด้วยใจไปด้วยกัน” ซึ่ง อบตําบล พลูตาหลวงได้จัดทําโครงการข้ึนเพื่อพัฒนา คุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ เป็นการพาผู้สูงอายุไปศึกษาดูงาน ณ วัดพระบาทน้ําพุ จังหวัดลพบุรี และชมรมผู้สูงอายุตําบล Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 138

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. ตําหนักธรรม อําเภอม่วงไข่ จังหวัดแพร่ร่วมกับศูนย์การศึกษาตามอัธยาศัยนอกจะมาสอนงานฝีมือให้ผู้สูงอายุแล้ว ยงั จดั โครงการพาผู้สูงอายไุ ปศึกษา ณ วดั หวั ฝาย จงั หวัดเชียงราย 8) กิจกรรมการกุศล บาเพ็ญประโยชน์ รวมทั้งสาธารณกุศลที่ชมรมสามารถจะช่วยได้ ยกตัวอย่าง ชมรมผู้สูงอายุตําบลตําบลหนองแสง อําเภอปากพลี จังหวัดนครนายก มีการจัดกิจกรรมเย่ียมดูแลคนในชุมชน ตามโครงการจิตอาสา เพ่อื นช่วยเพือ่ น 9) กจิ กรรมสง่ เสริมภูมิปญั ญาและความคดิ ชมรมผสู้ ูงอายุตําบลไผ่ล้อม อําเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ จดั กิจกรรมถ่ายทอดภูมิปัญญา เชน่ การจดั ทําบายศรี การจักสาน การแสดงกระต่ายชมจันทร์ แก่เดก็ และเยาวชนและ ผทู้ สี่ นใจ และบคุ คลทวั่ ไปภายในชมุ ชน 10) กิจกรรมฌาปนกจิ สงเคราะห์ เป็นกิจกรรมทใ่ี ห้การสงเคราะหแ์ กส่ มาชิกท่ีถึงแก่กรรม ซ่ึงมีแนวทาง ในการบริหารจัดการที่เป็นรูปธรรมชัดเจน ได้แก่ชมรมผู้สูงอายุเทศบาลตําบลเบิกไพร อําเภอบ้านโปุง จังหวัดราชบุรี จัดให้มีสวัสดกิ ารแก่ เจบ็ ตาย และทช่ี ดั เจนคือทางชมรมเป็นเจา้ ภาพในงานศพใหแ้ ก่สมาชิกท่เี สยี ชวี ิต เครือขา่ ยของชมรมผู้สงู อายุ การเช่ือมโยงเครือข่าย ระหว่าง สํานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงขอมนุษย์จังหวัดกับชมรม ผู้สูงอายุ ส่วนใหญ่มีการประสานงานกันในแนวราบ โดย สํานักงานพัฒนาสังคมและความม่ันคงขอมนุษย์จังหวัด ขอความร่วมมือในการจัดกิจกรรมท่ีได้รับมอบนโยบายมาจากกระทรวงส่วนกลาง แล้วชมรมผู้สูงอายุจัดผู้สูงอายุ เข้าร่วม ในขณะเดียวกันสํานักงานพัฒนาสังคมและความม่ันคงขอมนุษย์จังหวัด ก็ได้สนับสนุนการดําเนินงานของ ชมรมผู้สูงอายุ เช่น การสนับสนุนงบประมาณสําหรับจัดกิจกรรมต่างๆ ของชมรมผู้สูงอายุ การสนับสนุน ดา้ นงบประมาณในการปรบั ปรุงสถานท่ีของชมรมผสู้ ูงอายุ การสนบั สนุนด้านองคค์ วามรู้หรอื วิทยากร นอกจากน้ี ชมรมผู้สูงอายุยังมีเครือข่ายการดําเนินงานหลายเครือข่าย ได้แก่ สาขาสมาคมผู้สูงอายุ แห่งประเทศไทยฯ องค์กรปกครองสวนท้องถ่ิน หน่วยงานจากกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ สํานักงานส่งเสริมและสนับสนุนวิชาการ ศูนย์พัฒนาสังคมจังหวัด หน่วยงานจากกระทรวงสาธารณสุข เชน่ สาธารณสุขจังหวดั สํานักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ โรงพยาบาลชุมชน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตําบล หน่วยราชการอื่นๆ เช่น การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.) เกษตรอําเภอ ประมงจังหวัด องค์กรพัฒนาเอกชน เช่น สํานักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ องค์กรธุรกิจเอกชน วัด รวมถึง อาสาสมัคร 2.2 ศูนย์ประสานภาคประชาชน ศูนย์ประสานภาคประชาชน การก่อเกิดสมาคมอาสาพัฒนาชุมชนมาจากการขับเคลื่อนของ สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (พอช.) ให้งบฯ มาเป็นเครื่องมือในการประสานงานเชื่อมโยงกับองค์กรต่างๆ จนก่อเกิด โครงสร้างอย่างปัจจุบัน สมาคมน้ีมีจุดเด่นคือความสัมพันธ์ระหว่างฉันท์พ่ีน้อง สามารถทํางาน สามารถประสาน Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 139

Strategies for Elderly Network Strengthen of Ministry of Social Development and Human Security. และเป็นท่ียอมรับกับหน่วยงานท่ีประสานและมีช่ือเป็นคณะทํางานของจังหวัดที่แต่งตั้งโดยคําส่ังจากผู้ว่าราชการ จังหวัด เครือข่ายองค์กรภาคประชาชนประเภทศนู ยป์ ระสาน ในการศกึ ษาคร้ังน้ี ไดแ้ ก่ 1) คณะประสานขบวนองค์กร ชุมชน อําเภอเมือง จังหวัดสิงห์บุรี และ 2) ศูนย์ประสานงานภาคประชาชน สภาองค์กรชุมชน ตําบลหมากแข้ง อําเภอเมือง จังหวดั อดุ รธานี โดยมรี ายละเอียดดังน้ี คณะประสานขบวนองคก์ รชุมชน อาเภอเมอื ง จงั หวดั สิงหบ์ รุ ี ขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดสิงห์บุรี เร่ิมดําเนินงานตั้งแต่ปี พ.ศ. 2553 ซึ่งที่ผ่านมาคณะทํางานติดตามฯ มีการลงพื้นที่อย่างต่อเน่ือง จึงทําให้คณะทํางานในพื้นที่มีความเข้าใจเรื่องการบริหารจัดการที่ดีเพิ่มมากขึ้น ซึง่ ทผ่ี ่านมาการลงพื้นท่ีไม่ได้มองเร่ืองการใช้จ่ายเงินงบประมาณเพียงอย่างเดียว แต่ยังมองเรื่องการมีส่วนร่วมของคน ในชมุ ชนเป็นอกี เร่อื งหนึ่งที่สําคญั ศูนยป์ ระสานงานภาคประชาชน การบริหารจดั การขององคก์ ร คณะทํางานติดตามฯ มีอยู่ 26 คน ประกอบด้วย ประธาน 1 คน คณะทํางาน 4 คน นักยุทธศาสตร์ 1 คน นักจัดเวที 1 คน นกั วิเคราะห/์ ขอ้ มูล 1 คน นักการทูต 1 คน นักประสานงาน 1 คน ผู้ประสานงานระดับอําเภอ 4 คน ผู้ทรงคุณวุฒิ 3 คน ท่ีปรึกษา 9 คน มีมติร่วมกันไม่ใช้คําว่าการบริหารจัดการท่ีดีและการติดตามประเมินผล แต่ใช้คําว่า “การลงพ้ืนท่ีหนุนเสริมขบวนองค์กรชุมชน” ในส่วนเรื่องการใช้จ่ายงบประมาณระดับจังหวัดจะใช้ กลุ่มจังหวัด คือ ลพบุรี สระบุรี สิงห์บุรี (กลุ่ม 3 บุรี ) เป็นการแลกเปลี่ยนการตรวจประเมินผลซ่ึงกันและกัน รวมถึงมีการประชุมแลกเปล่ียนของกลุ่มจังหวัดอย่างต่อเนื่อง มีการประชุมแลกเปลี่ยนของกลุ่มจังหวัดอย่างต่อเน่ือง คณะประสานขบวนองค์กรชุมชน (คปอ. จังหวัดสิงห์บุรี) มีแผนยุทธศาสตร์ ในการดําเนินงานในหลายด้าน ได้แก่ งานสวัสดิการชมุ ชน ภัยพิบตั ิ ทรพั ยากร เกษตร ศูนย์ข้อมูล ส่ือชุมชน องค์กรผู้หญิง ที่ดิน ท่ีอยู่อาศัย องค์กรการเงิน บ้านม่ันคง สภาองค์กรชุมชน มีแนวคิดการทํางาน คือ“การลงพื้นท่ีหนุนเสริมขบวนองค์กรชุมชน” แทนการบริหาร จัดการที่ดีและการติดตามประเมินผล มองเร่ืองการมีส่วนร่วมของคนในชุมชนเป็นอีกเร่ืองหนึ่งที่สําคัญ ทํางานหลากหลายกล่มุ เปาู หมายหลายดา้ น การบริหารจัดการองค์กรและโครงสร้างการจดั การ ศูนย์ประสานงานภาคประชาชน 2 แห่ง ได้แก่ ศูนย์ประสานงานภาคประชาชนจังหวัดสิงห์บุรี และศูนย์ประสานงานภาคประชาชน สภาองค์กรชุมชน ตําบลหมากแข้ง จังหวัดอุดรธานี มีรูปแบบโครงสร้างการบริหาร องค์กรที่เป็นระบบ และเป็นการบริหารที่ครอบคลุมหลากหลายกลุ่มเปูาหมาย และทํางานเชิงบูรณาการในระดับ พื้นที่ตําบล อําเภอ จังหวัด ยกตัวอย่าง คณะประสานขบวนองค์กรชุมชนจังหวัดสิงห์บุรี ประกอบด้วย ประธาน รองประธานฝุายต่างๆ ผู้ทรงคุณวุฒิ และท่ีปรึกษาซ่ึงเป็นผู้แทนจากหน่วยงานราชการระดับจังหวัดคณะทํางานเป็น ส่วนต่างๆ 5 ส่วน หรือ 5 นัก ได้แก่ 1. นักยุทธศาสตร์ 2. นักจัดเวที 3. นักข้อมูล 4. นักประชาสัมพันธ์ และ 5. นักสื่อสารเชิงการทูต ใน 5 นัก จะมีทีมงานของตน ในทีมงานจะส่งตัวแทน 5 นัก เท่า 5 คน มาเป็นตัวแทน Technical and Promotion Support Office Region 1-12 หนา้ 140