منظومهً خورشید

All rights reserved. No part of this publication may bereproduced, stored in a retrieval system, or transmitted,in any form or by any means, electronic, mechanical,photocopying, recordings, or otherwise,without the priorpermission of the poet.First published,December 2014. Second edition revisedin May 2016 )‫ منظومه خورشيد (ديوان كهنه ی نو‬:‫نام كتاب‬ )‫ دكتر شهريار مشيری (خورشيد‬:‫تصنيف‬ ‫ روناک مشيری‬:‫طرح روی جلد‬ ‫ غزا ِل غزل‬:‫ناشر‬ www.khrd.ca ‫ خردمند‬:‫صفحه آرايی‬ 20۱۴ ‫ دسامبر‬:‫چاپ اول‬ 20۱6 ‫ جون‬:‫چاپ دوم‬ ‫ كانادا‬،‫ تورنتو‬:‫محل چاپ‬ .‫كليه حقوق برای شاعرو ناشر محفوظ است‬

‫تقدیم به غزال تیزپای غزل حافظ‬ ‫و طاووس بلاغت و فصاحت سعدی‬ ‫تحفه چه آورده این گدا به حضرت سلطان‬‫ران ملخ کشد این مور به پیشگاه سلیمان‬‫خورشید‬

‫با یاد حضر ِت پدرم کـه در‬‫کلا ِم فصیح و بیا ِن بلیغ نادره ی دوران بود ‪.‬‬ ‫و همچنین‬ ‫تقدیم به روا ِن پا ِک ماد ِر نازنینم‬ ‫که داغش بر دلـم افتاد‪.‬‬

‫فهرست‬‫ما ِه تمام‪۱۳......................................‬‬‫اسماء حسنا ‪۱۴...............................‬‬‫ديباچه چاپ دوم‪۱۵.........................‬‬‫ديباچه چاپ اول‪۳۱.........................‬‬ ‫غزليات‬‫با ِغ ارم‪42.......................................‬‬‫می دو ساله‪44................................‬‬‫پلشت زهد ‪46................................‬‬‫علو‪48...........................................‬‬‫آتشدان‪50......................................‬‬‫يكلا قبا‪52......................................‬‬‫خيالخانه ي ياد‪54............................‬‬‫خرقه ي سالوس ‪56..........................‬‬‫زر سرخ ‪58....................................‬‬ ‫‪6‬‬

‫چر ِخ چموش‪59...............................‬‬ ‫م ‌ي ِساده ‪61....................................‬‬‫مغبچه ‪63......................................‬‬‫سيا ِه كج‪65.....................................‬‬‫با ِغ صفا ‪68.....................................‬‬‫گلستا ِن عشق‪70.............................‬‬‫بهار‪72..........................................‬‬‫فا ِل نكو ‪74.....................................‬‬‫نامه‪76..........................................‬‬‫شهد مرکب ‪79...............................‬‬‫انفاس صبا‪81..................................‬‬‫شور انگيز ‪83.................................‬‬‫چر ِخ حيلت باز‪85...........................‬‬‫خیال خام ‪87..................................‬‬‫بازیچه‪89......................................‬‬ ‫دي ِر مغان‪91....................................‬‬‫سبا ‪93..........................................‬‬‫ح ّلج‪95.........................................‬‬ ‫‪7‬‬

‫سعد میمون ‪97...............................‬‬‫به جر ِم ارادت ‪99............................‬‬ ‫كلا ِم بلاغت‪101................................‬‬‫جا ِم طرب‪103..................................‬‬‫سا ِق ساقي‪105.................................‬‬‫فتوا ِي د ‌ل ‪107...................................‬‬‫گلرخ ‪109........................................‬‬ ‫نصي ِب سيب ‪111..............................‬‬‫ُدر ِد صاف ‪113..................................‬‬‫طلس ِم حفاظ‪115...............................‬‬‫توتيا‪117.........................................‬‬‫كارگا ِه دو كون ‪119...........................‬‬‫كمانـخانه‪121..................................‬‬‫آدم ‪123...........................................‬‬‫شعاع طلب ‪125................................‬‬‫حاتم و قارون‪127.............................‬‬‫داغ و داع‪129...................................‬‬‫لؤلؤي تابان ‪131................................‬‬ ‫‪8‬‬

‫اورن ِگ رندي ‪133..............................‬‬‫حي عل ‌ي الصبوح ‪135 .........................‬‬‫علاج خمار‪137.................................‬‬‫هزار هزار ‪139.................................‬‬ ‫بذر آرزو‪141...................................‬‬‫منظومه ی خورشید ‪143....................‬‬‫گوه ِر اصل‪145.................................‬‬‫کسر قسمت ‪147..............................‬‬‫خانه زاد دل‪149...............................‬‬ ‫عیش خوش ‪151................................‬‬‫سيه مست ‪153................................‬‬‫قد قام ُت الصبوح‪155..........................‬‬‫باغ جنان ‪158...................................‬‬‫تـجري الانهار‪160..............................‬‬‫شنگ و ملنگ ‪163.............................‬‬‫دولت جاوید‪165..............................‬‬‫پسته و هل‪167................................‬‬‫كات ِب غيب ‪168................................‬‬ ‫‪9‬‬

‫شخم دل‪170....................................‬‬‫ياقوت‪172........................................‬‬‫طبي ِب عشق‪174...............................‬‬‫چلگيس ‪176.....................................‬‬‫مزرع ا ّميد ‪177.................................‬‬‫شمع جهان‪179.................................‬‬‫طبطاب تب‪181.................................‬‬‫مادر‪183..........................................‬‬‫خرم ِن زهد ‪184................................‬‬‫ش ِب قدر ‪186...................................‬‬‫ُد ّ‌ر ِلخشان‪188..................................‬‬‫شيش و بش‪190.................................‬‬‫لاف گدایی‪192..................................‬‬‫رقص کرشمه ‪194.............................‬‬‫آمال پایمال‪196.................................‬‬‫حلوا كنان ‪198..................................‬‬‫شمس الضحی‪200..............................‬‬‫بدر منیر ‪202...................................‬‬ ‫‪10‬‬

‫طر ِز شيوه‪204.................................‬‬‫فردا ِي بازخواست ‪206.......................‬‬‫که مگو‪208.....................................‬‬ ‫ذرو‌هی همم‪210................................‬‬ ‫گنج معنی ‪212..................................‬‬ ‫چاک دامن‪214..................................‬‬‫نور و شبکور‪216.............................‬‬‫مینای لعل ‪218..................................‬‬‫خال امل‪220....................................‬‬‫لن تراني ‪222...................................‬‬‫قلاش ‪224........................................‬‬‫بساط خرد‪226.................................‬‬‫طینت بلعام‪228................................‬‬‫یکش و مات‪230................................‬‬‫آتشکد‌هی جان‪232............................‬‬‫واویلا‪234.......................................‬‬‫حدیث عشق‪236..............................‬‬‫حظ بصر ‪238...................................‬‬ ‫‪11‬‬

‫نرد عاشقی ‪240................................‬‬ ‫رباعيات و دو بيتي ها‬ ‫‪243‬‬‫معنی بعضی از واژه ها و تعابیر‬ ‫‪255‬‬ ‫فهرس ‬ت‪‭‬الفبایی قافیه‬ ‫‪277‬‬ ‫فهرس ‬ت‪‭‬الفبای ‬ی‪‭‬مطلع‬ ‫‪۲۸۳‬‬ ‫‪12‬‬

‫ماه تمام‬‫جهــان فرمــا ِی بــر هرچــه توانــا‬ ‫بــه نــا ِم نامــی دادا ِر دانــا‬‫که حکمش بر همه عالم روان است‬ ‫بــه نــام او که منظــو ِر جهان اســت‬‫بــه امــرش تیر و مــاه و مهر و ناهید‬ ‫به تســبیحش ملــک در ذکــ ِر تمجید‬‫زمین بوســش دو کــون و آدم و حور‬ ‫خداونــد کــم و یکــف و غم و ســور‬‫شــ ِه مــردم نــواز از دلنــوازی‬ ‫‪ ‬ســبک ســی ِر ورا ِی بــی نیــازی‬‫چــو فرمایــد خــرد وامانَــد از فکــر‬ ‫‪ ‬بــه اذنش لــب به گفت آیــد پ ِی ذکر‬‫به پا بوســش دوان لاهوت و ناســوت‬ ‫‪ ‬مــذ ِل حشــم ِت هــاروت و مــاروت‬‫خلیــل آســان درآرد زآتــش و دود‬ ‫‪ ‬کــه برچینــد بســا ِط کبــ ِر نمــرود‬‫چــو دیدا ِراجــل ســازد هماهنــگ‬ ‫‪ ‬چوخواهد جان به لب آید نفس تنگ‬‫خــوش ازآغــا ِز پایــا ِن جدایــی‬ ‫‪ ‬ســبکبالا ِن عــر ِش کبریایــی‬‫شوند حیران ز حیرت‪ ،‬مات و مبهوت‬ ‫‪ِ  ‬ز وجــ ِه حضــر ِت ســلطا ِن لاهــوت‬‫ز حســنش هرچه گویم ناتمام است‬ ‫‪ ‬کــه در خوبــی به از ما ِه تمام اســت‬

‫اسماء حسنا‬‫بدیــع ظاهــر و قــدو ِس ق ّهــار‬ ‫بــه نــا ِم خالــ ِق قیــو ِم غ ّفــار‬‫غنــ ِی آخــر و رحمــا ِن والــی‬ ‫معــ ِّز اول و مبــد ِی بــاری‬‫مقیــ ِت قــاد ِر محصــ ِی جامــع‬ ‫محــ ِی حــ ِی حــ ِق بــ ِر نافــع‬‫رقیــ ِب مقســط و الل ِه مانــع‬ ‫ســا ِم عــد ِل واحــد‪ ،‬ر ِّب رافــع‬‫حیکــ ِم باعــث و فتــا ِح ماجــد‬ ‫عزیــز و مومن و جبــار و واحد‬‫صمد‪ ،‬واســع‪ ،‬معید و هو ِی تواب‬ ‫مــذ ِل مقتــدر‪ ،‬رزا ِق وهــاب‬‫حکــم‪ ،‬ضــا ِر مهیمن‪ ،‬نــو ِر قابض‬ ‫عفــو ِی منتقــم‪ ،‬هــاد ِی خافــض‬‫رئــو ِف متعــال‪ ،‬علــ ‌ی‪ ،‬مصــور‬ ‫رشــی ِد باســط و باقــ ‌ی‪ ،‬م ٔوخــر‬‫ســمیع حلیــ ِم بصیــر و عظیــم‬ ‫ویکــ ِل ودود و لطیــ ِف علیــم‬‫حفیــ ِظ جلیــل و متیــ ِن کریــم‬ ‫شــکو ِر کبیــر و ممیــ ِت رحیــم‬‫صبــو ِر مغنــ ‌ی‪ ،‬مجیــب مجیــد‬ ‫خبیــ ِر حســیب و ولــ ‌ی ِ حمیــد‬‫غفــو ِر ذوالجلال اکــرا ِم هر ملک‬ ‫مقــ ّدم‪ ،‬متکبــر‪ ،‬مالــک الملــک‬‫که جز با چشــ ِم د ‌ل او را ندیدی‬ ‫ملک‪ ،‬باطن‪ ،‬قوی‪ ،‬وارث شــهیدی‬

‫دیباچه ی منظومه ی خورشید‬ ‫(نش ِر دو ِم دیوا ِن کهنه ی نو) ‪ ‬‬‫المنــه لله کــه عنایا ِت کردگا ِر جلیل زد به خا ِل دل و توفیق‬‫مقــدر کــرد تا نشــ ِر دو ِم دیوا ِن ‪ ‬کهنــه ی نو را به ســیاق دو‬‫ســال پیش به دوســتدار شــعر گرانســن ِگ فارســی پیشــکش‬ ‫کنم ‪.‬‬ ‫هلهله کن دل که یار قرعه به نامم کشید‬ ‫طایــر خلــد آشــیان نــاز حمامــم کشــید‬ ‫سنگ تمامم گذاشت گوه ِر خورشی ِد عشق‬ ‫رطــل مــ ِی یــک منــی تــام و تمامــم کشــید‬‫‪ ‬حمد و هم شــکر و ســپا ِس بــی قیاس کردگاری را سزاســت‬‫که باز عشــق الفتی نمود به کلبه ی کاه و گل دلی تا ز ســو ِز‬‫درون‪ ،‬منظومه ی خورشــید را به تقریر در آو َرد که تو نیز‬ ‫گهگاه همره و همراز او شــوی‪.‬‬ ‫آتــش به امهــا ِت خرد می کشــد جنون‬ ‫وین کومه مشــتعل ز د ِم آتشی ِن ماست‬ ‫‪15‬‬

‫چندان که عقل می کشدم دل نمی نهم‬ ‫یــارب رهایــم از کــف آن حقــه باز کن‬‫‪ ‬آری حرا ِج دل شــد و هل من یزی ِد عشــق بپاســت‪ .‬د ِل غیور‬‫همــاور ِد جو ِر یار کجاســت؟ دلی که تا ســحر آمــا ِج جو ِر بی‬‫فرداســت‪ .‬دلی که ملعبه ی عشــ ِق عافیت سوزیست‪ ،‬همان‬‫که کیســره تارا ِج یا ِر بی پرواســت‪ .‬دلی که شــو ِرغمش مایه‬‫پــرو ِر ماهــور‪  ،‬طنیــ ِن نغمه ی ع ّشــاق و چارگاه و نواســت‪.‬‬‫غــم بــس نبــود و دیــده ی گریــان زهجــر و‪ ،‬عشــق‪ ،‬دیگر به‬ ‫قصد دشــنه به قلب غمین ماســت‪.‬‬ ‫خونابــه می رود ز قلم این چه جوهریســت‬ ‫‪ ‬کشرشحهشر ِحشرحهد ِلغمگزینماست‬‫‪ ‬حســ ِب حال دل و عشــق‪ ،‬داســتانی ســت که خــود هرچه‬‫مکــرر گــردد همچنان شــیرین اســت وین ب ِت شــن ِگ غزل‪،‬‬ ‫شــوخ‪  ،‬هنــوز به طــراوت صنم دیرین اســت‪.‬‬ ‫دلگوشهگیرسنب ِلآنجعدزلفبود‬ ‫حالی شــکار غمزه ی عشــق نگار باد‬ ‫خالی مباد بزم غزل از ســرو ِد عشق‬ ‫هاتفدراینملاحظهکلکشبهکارباد‬‫‪ ‬بــر ِگ رزان مباد به تقوی ِم حســ ِن عشــق‪ ،‬هرفصــ ِل عم ِر این‬‫گ ِل خنــدان بهــار بــاد‪ .‬عشــق اســت و مــی زند بــه دل آتش‬ ‫‪16‬‬

‫ســبو کجاســت‪  ،‬تــا مــی زنــم نمی بــه دل تفتــه از تبــی‪ .‬ای‬‫دل اگــر چه ات به پشــیزی شــمرد دوســت‪ ،‬داری به شــه ِر‬‫شــعر و غــزل جــاه و منصبی‪ .‬بیان حــا ِل دل از شــر ِح ماجرا‬‫خورشــید و جیــره یی ســت از آنچــه وی آو َرد به ســرم‪ .‬تو‬‫هــم که چــون دلی ای عشــق‪ ،‬بی رفی ِق شــفیق‪،‬حبیب جز تو‬‫ندانــم تو خود نشــین به برم‪ .‬چــه بودی ار زصــ ِف تی ِرغی ِب‬ ‫مژگانــت کیــی کمانه بکــردی به قلب یــا جگرم‪.‬‬ ‫عین و شین و قاف درد است ای پسر‬ ‫در دل و جــان اوفتــاده ســر به ســر‬‫عشق است و ذروه ی هن ِر شع ِر فارسی ست‪ ،‬بیت السفین ‌هی‬‫غــز ِل قن ِد پارســی ســت کز دیر با ِز گمشــده در پیــچ قرنهای‬‫عبور از هزاره ها‪ ،‬از دور دســتهای دور همباره شــبچرا ِغ ر ِه‬‫بیدلا ِن خویش بوده اســت و خواهد بود‪ .‬ویرانســرا ِی دل که‬‫نگهــدا ِر گنجهاســت‪ ،‬هــم بیــش از این خــراب و تبا ِه شــراب‬ ‫شد ‪.‬‬ ‫‪ ‬در جانم آتشی که زد این عشق حساب نیست‬ ‫‪ ‬در دل چــه می رود ز غمش احتســاب شــد‬ ‫یــک آســتین پــر از گ ِل معنــی بــه دیــگ جان‬ ‫بــا اشــ ِک وصــل و آتــش هجــران گلاب شــد‬‫جــز به ســه حرف شــر ِح این قصــه ی عشــق ِ دل مکن ‪ ،‬گر‬‫چــه اطالــه ی ســخن قصــه دراز مــی کنــد‪ .‬چونکــه وصا ِل‬ ‫‪17‬‬

‫اونگشــت حاصــل و با غم اســت خوش‪ ،‬شــر ِح غم فــرا ِق وی‬‫با دف و ســاز می کنم‪ .‬جوهر ِی لعل شــناس‪ ،‬گوه ِر دل دید و‬ ‫شــناخت وانکه ســبکتیکن نبــود‪ ،‬عی ِب ایــاز مکیند‪.‬‬‫هســت امیــدم کــه افاضــا ِت رحمــ ِت عشــق هــم باز پــرو َرد‬‫مــآلاً بــه دامــا ِن لطــ ِف خویــش‪ ،‬گوینــدگا ِن طرفــه ســخندا ِن‬‫چیر‌هدســت تــا بــاز بازگــو کننــد آن قصــه یــی که هــر چه‬‫مکــرر شــود هنــوز نغــز و بدیع و دلکــش و پــر آب و نامک ّدر‬‫اســت؛ تکرا ِر نا مکرر اســت‪ .‬قربان قامتت پس از آزا ِر دل به‬‫شــرح‪ ،‬بنویس حدیث عشــ ِق ت ِر نانوشــته یی؛‪  ‬ای بی نشــان‬‫کــه در دل و جــان خوش نشســته یــی‪ ،‬آرام جان ایــن دل از‬‫جان گذشــته یی‪ .‬هر چند شــعر گرانســنگ عاشــقان ‌هی این‬‫آب و خــاک همــواره مرکب ســلطان عشــق بوده اســت‪ ،‬دریغ‬‫کــه امــروزه عرصه ی آمــا ِج جور ِ ذو ِق هر ننه قمری ســت‪.‬‬‫بســوز چون د ِل خورشید از آن جفا و جسارت‪ .‬چه تر ّهات‬‫که بافند و شــع ِر نو بنگارند‪ ،‬مگر که مســئله دارند با کلا ِم‬‫بلاغت‪ .‬جفا ِی شــاع ِراین عهد اما ِن نظم بریده ســت‪ ،‬ســتم ز‬ ‫حــد گذرانده ســت و خبث را بــه نهایت‪.‬‬ ‫تردســ ِت لوطیــا ِن دغلبــا ِز پشــت بــاغ‬ ‫مــی گویــد اینکه قاپ قمــارش تو بــرده یی‬ ‫کوتــه نظر بــرو که بر این خــوا ِن بی دریغ‬ ‫ماتــم گرفتــه یــی و طعامــش نخــورده یــی‬ ‫‪18‬‬

‫بینم که شع ِر نو‪ ،‬به مثل می کشی به زور‬ ‫در منتهــی الیــه خلــل همچــو مــرده یــی‬ ‫گیرم که ســبک و مکتب و طرزی نهاده یی‬ ‫خود را در این میان به پشــیزی شمرده یی‬ ‫شــهبا ِز دشــ ِت شــعر و جعلــ ِق شــع ِر نــو‬ ‫پروانــه و گل و ُج َعــل و عفــ ِن خــرده یــی‬‫چو هســت سای ‌هی ســیمین سرشــک و بامدا ِد امید‪ ،‬به شعر‬ ‫تحفه نو هم فروغ هســت و طراوت‪ .‬‬‫عشق‪ ،‬تســلی ِم دل مقابل معشوق دلرباست‪ .‬خیر‪ ،‬این سخن‬‫بــه وصف چنــان مهلقــا جفاســت‪ .‬وصفی چنیــن ز موص ِف‬‫موصــو ِف دل خطاســت‪ .‬تمثیــل‪ ،‬نابجاســت‪ .‬زیبا غــزا ِل من‬‫چو رمد از دمن به دشــت به گشــت‪ ،‬چنــان دود به پی اش‪،‬‬‫چشــم‪ ،‬بی امان‪ ،‬که مگو‪ .‬نه دل یگانه به چنگا ِل دا ِم عشــق‬‫افتاد‪ ،‬هزار َهزار چو وی گشــته جانفشــان که مگو‪ .‬نشــا ِن‬‫کــو ِی وی از این و آن طلب کردم‪ ،‬کشــید خط و نشــان‪ ،‬این‪،‬‬ ‫برا ِی آن‪ ،‬که مگو‪ .‬‬‫عشــق‪ ،‬معجــو ِن غم و ســور و شــب و نــور و د ِل مســ ِت پر‬‫از شورســت‪ .‬طــو ِق اخلاص اســت بــر گرد ِن دلــداده‪ .‬وص ِف‬‫غماز ِی دلدار پریوارست‪ .‬بازتا ِب ر ِخ سیمین ب ِر افسونکاردر‬ ‫شــب تار‪ ،‬به چشــمان ت ِر عاشــ ِق بیدارست‪.‬‬‫ماخولیــای عشــق او جانت گرفت‪ ،‬ای دل‌بگــو در دوزخی یا‬ ‫‪19‬‬

‫در بهشــت از بــد ِر ماهــی همچو او؟ بر جامــه ات در انجمن‬‫صابــو ِن طعــن و ظن‪  ‬بــزن از خالــه خانباجی خلــق خواهی‬‫نخواهــی همچــو من‪ .‬موم اســت در دســتش قلم یــا می چکد‬‫شــهد از ســخن تا نقل شــعر ترکند در وصف شــاهی همچو‬‫خود‪ .‬خورشــی ِد هر منظومه ییســت شــمس الضحی دریوزه‬‫ییســت تا آســمان چتری گشود بر شهســواری همچو او‪ .‬بر‬‫شــعا ِع طلبش ذره صفت چون خورشــید‪ ،‬دلم از دایره ی کون‬ ‫و مکان بیرون شــد‪.‬‬‫کــی بــه درمان رســد ایــن دل که نــه بیمــا ِر تو باشــد یا به‬‫ســامان رســد این ســر کــه نــه در کا ِر تــو باشــد‪ .‬وه از این‬‫مرتبــه ی هم ِت والا که به نخجیر‪ ،‬ســپرم تیــ ِر کمان ابرو ِی‬‫ع ّیــا ِر تــو باشــد‪ .‬نــه بدیــن دایــره ره یابــم و نــی را ِه رهایــی‬‫دو ِر حیرانــی ام از گــردش پــرگا ِر تــو باشــد‪ .‬تــا فــرو بار ‌یام‬‫‌‌ای صفــزده مــژگان بــه د ِل ریــش بــه کمانخانــه بفرمــا‪ ،‬که‬‫ســلحدا ِر تــو باشــد‪ .‬جــان پناهــی تو مــا را نه عجــب‪ ،‬چون‬‫کــه دل و جــان همه پا بنــ ِد خ ِم طره ی ط ّرا ِر تو باشــد‪ .‬کل ِک‬‫پــر آ ِب مــن ایــن لعــل و لآلی کــه فشــانَد جوهرش گنــ ِج پر از‬ ‫گوهر اِســرا ِر تو باشد‪  .‬‬ ‫درگلستا ِن وفا بان ِگ شباهن ِگ د ِل ماست‬ ‫کــه ثنــا گــو ِی گ ِل رو ِی پریوا ِر تو باشــد‪ ‬‬ ‫برفکن پرده ز رخسار وعیان کن به تجلّی‬ ‫که دمی دیده و ِر پرت ِو رخســا ِر تو باشد‪ ‬‬ ‫‪20‬‬

‫در ِک معنــا نکنــد او کــه درونمایه ندارد‬ ‫کی خزف در صد ِف لؤلؤ ِی شهوا ِر تو باشد‬‫معجــو ِن عشــق‪ ،‬خــود غریــزه ی‪  ‬موروثــه ییســت ســیال و‬‫منتشــر در نامــی و جمــادی و حیوان و آدمی‪ .‬باز تاب عشــق‬‫در جمــادی‪ ،‬المــاس و لعــل و زمــرد و یاقــوت و لؤلــؤ اســت‪،‬‬‫عطــر و عبیــر و عنبر و مشکســت و نافه اســت‪ .‬این عطر‪،‬‬‫از نســی ِم شــمی ِم چنان گلیســت کز او به رشــک‪ ،‬نســترن و‬ ‫یاس و سنبلیســت‪.‬‬ ‫زعنب ِر جانفزا ِی عشــق‪ ،‬مشک فشان هوا ِی ما‬ ‫زعط ِرعبیرســا ِی او‪ ،‬غالیــه ســا صبــا ِی مــا‬‫عشــق‪ ،‬تندیــ ِس خــوش تراشــی ســت کــه در صخــره ســن ِگ‬‫مرمرین خوش آرمیده و حجار چیره دســت را در کندوکا ِو‬‫خویــش به خدمت گزیده اســت‪  .‬نقشــی ســت بــی بدیل بر‬‫بــو ِم ذه ِن‪  ‬کل ِک ســاحر نقاش ذوالفنون‪ ،‬فــارغ ز چند و چون‬ ‫در کار نق ِش پرده ی اســرا ِر پرفســون‬ ‫نــازم به کلــ ِک صنــ ِع بدایع نگار عشــق‬ ‫یکن پرده های طرفه کران تا کران کنند‬ ‫‪ ‬ماییــم و کهنــه دلــ ِق مل ّمع ز خــو ِن رز‬ ‫کــز وی گلابَتــو ِن گ ِل پرنیــان کننــد‬‫دریای رحم ِت عشــق در هر کران کشــیده؛ حــق ادای مطلب‬‫در وصــف معجزاتــش بیــرون ز شــرح و گفت و قیــد بیان و‬ ‫‪21‬‬

‫خــارج از عهــده ی کلام اســت‪ .‬کوتــه ســخن همیــن بس که‬‫الطاف حضرت عشــق در نامی و نبات آن باغ گل بهاریســت‬‫کآبســتن گلاب اســت‪ .‬بذر امید گل در دشــت خیــال خواب‬ ‫اســت در لحظــه ی جوانــه بر بوی شــو ِق رویِش‪.‬‬ ‫فــدای پیرهــ ِن ســب ِز چــا ِک گل دل بلبــل‬ ‫چورختازتنگلبر َد َردبهرقصوبهحالت‬‫کوتــه ســخن همین که هــر گل که بشــکفد به گلســتان و‬‫بوســتان‪ ،‬تمثیلی از لطافت آن ماهــرو بود‪ .‬در کارگا ِه دیده ی‬‫مشــتا ِق عاشــقان‪ ،‬هر نقــ ِش نیــک مجلملی از حســن او بود‪.‬‬‫عشــق‪ ،‬رقص خضو ِع درخت اســت حین نیایــش و کرنش به‬ ‫پیشــگا ِه د ِم عیســو ِی نسی ِم بهار‪.‬‬ ‫آمــد بهــار و بــاز گ ِل بــا ِغ جــان شــکفت‬ ‫چشــم نیــا ِز دل بــه ق ِد ســرو نا ِز توســت‬ ‫خــاک عقیــ ِم دی کــه درآوا ِر بــرف بــود‬ ‫انفــاس روح پــرور از او فــر ِش لاله رســت‬ ‫زل ِف بنفشه گفت که نازد به جع ِد خویش‬ ‫سنبل به طعنه زد که پریشان چه بود گفت‬ ‫را ِز نبــات از بــ ِن گل تــا جوانــه کــرد‬ ‫بلبل به بان ِگ خوش ر ِه عشــاق زد نخست‬ ‫‪22‬‬

‫پیــ ِر زمین به دشــت جوانی ز ســر گرفت‬ ‫دریــاب آنچــه مانــده ز باقــ ِی عمر توســت‬‫از فیــض اوســت یکــن ســان مــی رویــد از تــن تــاک از خــاک‬‫خوشــه هــای انگــور تا به ســع ِی َخ ّمــا ِر پیر گــردد صافی م ِی‬‫صبوحی شــیرین بــه کا ِم لع ِل معشــو ِق می پرســتان؛ خمری‬ ‫چنین کارســتان‬ ‫بــر آتــ ِش امیــد بــه دیــ ِگ خیــا ِل خــام‬ ‫خوشتر ز خم ِر پر ک ِف خود جوش غلغلیست‬‫روح الامیــن عشــقش پاییــ ِز دلفریبی ســت با نقش هــای الوان‬‫بــر بــوم زرد جنــگل‪ .‬درصبــ ِح بــرگ ریــزان‪ ،‬بــاران ســرخ و‬‫زردی ســت از برگها که گویی پروانــه وار در باد کوچد به‬‫کوچــه بــا ِغ پاییــ ِز عمر کــم کم‪ .‬هشــدار دل به هــوش آی در‬‫نیمــه راه عمریم باید که رخت بندیم نابرده بویی از عشــق‬ ‫از این ســرا ِی خرم‪.‬‬‫در ســوز فصــل ســرما همچــون لحافــی از بــرف پوشــد بــه‬‫شاخســا ِر خشــیکده اســتخوا ِن ســر ِد ت ِن درختان در خوا ِب‬ ‫رســتخی ِز ســب ِز بهــار دیگر‪.‬‬‫بــی عشــق‪ ،‬ار ِض ناســوت‪ ،‬مــردا ِب منجــاب و تالابــی از‬ ‫سرابســت‪.‬‬‫ز رنــگ و بــو ِی وی این نفحه در صبا پــرورد‪ ،‬وگرنه غبغ ِب‬‫کبــرش پــر از هوا باشــد‪ .‬زبا ِن عشــق بگفت‪  ‬حــا ِل بیقرار ِی‬ ‫‪23‬‬

‫دل‌‪،‬چنیــن بضاع ِت مزجا ِت بی نوا باشــد‪ .‬مبــادم آنکه رخ از‬‫اشــ ِک شــوق شــوید دســت‪ ،‬کــه صی ِد جســته به بن بســ ِت‬ ‫کوی ما باشــد‪.‬‬‫عشــق موروثــه یــی ســت نهفتــه در حیــوان بــی شــعور و‬‫انســا ِن ذی شعور‪ .‬احســا ِس بی تکل ِف مادرانه ییست نسبت‬ ‫بــه زاده اش‪ .‬مهــری لبالــب از شــعف و خالــی از تعب‪.‬‬ ‫خورشید‪ ،‬جز او حوروش و لعل لب و ماه‪ ،‬شمایل‬ ‫شمشــا ِد خرامــا ِن خــو ِش الحــان نشناســم‬ ‫چندانکــه ز عشــ ِق تــو بــه شــور آمــده جانــم‬ ‫قاصــر بــود از وصــف جمــال تــو زبانــم‬ ‫ای دل نبــری طاقــ ِت طبطــا ِب غــم عشــق‬ ‫بیــرون بکــش از وی کــه تحمــل نتوانــم‪ ‬‬‫گلبان ِگ خوش طنین بلب ِل عاشــق بر شاخســا ِر وصال‪ ،‬فریاد‬‫شــور‪   ‬اوســت از عشــقش بــه بــوی ‪ ‬گل‪ .‬مــن و د ِل خونیــن‬‫ز هجــر و بلبل عاشــق‪ ،‬ســه یــا ِر همنفــ ِس بی نصیــ ِب خون‬‫جگریــم‪  .‬بــه دعــای صبح‪ ،‬بلبل بــه چمن شــنیدم این گفت‪:‬‬‫کــه دوا ِم عمــ ِر گل بــاد و بقای باغبانان‪ .‬بلبل غــ ِم خود با که‬ ‫بگوییــم اگــرآن گل‪،‬دیگر ندهد پاســخ و ما لنــ ِگ جوابیم‪.‬‬ ‫دل را که عشق با رگ و پی در تعاملیست‬ ‫گــر زیــن بلا رها گشــت جــای تأملیســت‬ ‫‪24‬‬

‫تکبیــر گــو بــه منبــ ِر قضبــان به ذکــ ِر گل‬ ‫از هرکنــار حمــد و مناجــا ِت بلبلیســت‬‫مگــر بــه ســا ِز دل ما نواخــت مطر ِب عشــق‪ ،‬کــه نغمه های‬‫خوشــش در َدف و نی و تار اســت‪ .‬فغان که ناله ی پر ســو ِز‬ ‫بلبــل ایــن باغ‪ ،‬ز جو ِر یــا ِر پریرو ِی بی حیا باشــد‪ .‬‬ ‫دل عاشق است و گوشه به عشاق می زند‬ ‫صوفــی تو را ِه خــود زن و عــزم حجاز کن‬‫در آدمــی ولی عشــق آدمیت اســت و محبت‪ ،‬وفــا ِی به عهد‪،‬‬‫تمثی ِل چیرگ ِی نکیی اســت بر بدی‪ .‬اخلا ِص چاکریســت‪ ،‬از‬‫جان گذشــتگی ســت‪ .‬ز هجــ ِر لیل ِی خود خــود داغدار چون‬‫د ِل مجنــون‪ ،‬ز َعــزر و ُعضل ِت ‪ ‬عذرا فوا ِد وامق بود‪ .‬به ســر‬‫دونــد غلامــان بــه بــارگا ِه حضور‪ ،‬خصوصــاً آنکــه اولوالامر‬‫شــهریارانند‪ .‬نــدارد ین همه بــازی غلامزاده نــوازی؛ ببخش‬‫یــا بــه نوازش بکش به جــرم ارادت‪ .‬خمیر مایه ی خورشــی ِد‬‫عشــق‪ ،‬حســن اوست که عشــق‪ ،‬ســر آمد همه ی‪  ‬شاهدا ِن‬‫بــی همتاســت‪ .‬بیا که آتــش می زد به خرقه ی ســالوس؛ بزن‬ ‫پیاله کــه پاما ِل کفر و‪ ،‬دین پالاســت‪.‬‬ ‫می ُکش غلا ِم خاص که در چش ِم عام و خاص‬ ‫مــا را بدیــن مقاتلــه خوشــنام مــی کنــی‬ ‫لبریــز شــد پیالــه ی صبــرم ز ُدرد درد‬ ‫بختت به کام باد هر چه که ناکام می کنی‬ ‫‪25‬‬

‫عشــق‪ ،‬اذعان به غــر ِق زای ِد جان اســت در هفت آ ِب وجود؛‬ ‫اِشــرا ِف ‪ ‬دل به بودن با اوست در نبو ِد بود‪  .‬‬ ‫آنــان که قد به قام ِت ســرواش کمان کنند‬ ‫‌بــالله نــه خــم کمر به بــ ِر ایــن و آن کنند‬ ‫جــود وجــو ِد جوهــ ِر ذی جــو ِد ذوالجــال‬ ‫در نامــی و جمــادی و حیــوان عیــان کنند‬‫مــرا به چشــمه ی نو ِش لبش حیاتی هســت‪ ،‬که دانــم آ ِب بقا‬‫منبعش کجا باشــد‪ .‬بزن چغانه که محصو ِل کارگا ِه دو کون‪،‬‬‫چنانکــه میشــنوم‪ ،‬طب ِل پر صدا باشــد‪ .‬لبالــب از می صافی‪،‬‬‫چــو جا ِم عشــق کننــد‪ ،‬کمین بهــا ِی صلا‪ ،‬جا ِن بی بها باشــد‪.‬‬‫نهــا ِل دلب ِر دلــدا ِر نازک اندامــی‪ ،‬درخ ِت غم ز کمر بشــکند‪،‬‬‫روا باشــد‪ .‬چه طعنه ها که خریــدم به جان که دل برگیر‪،‬‬‫گزیری از تو ندارم‪ ،‬ور گریزپا باشــد‪ .‬نه عز ِم آنکه ز درگا ِه‬ ‫عشــق پوشم چشــم‪ ،‬نه آنکه از س ِرمســتی توا ِن پا باشد‪.‬‬ ‫دلیکهسربهد ِمتیغعشقباختعاشقبود‬ ‫کــه از ازل بــه ســرانجا ِم قصــه واثــق بود‬ ‫بکشــت و جان به لب آورد یا ِد آن ل ِب لعل‬ ‫شــفا ِی عاجــل و درد از طبی ِب حــاذق بود‪ ‬‬‫عشــق‪ ،‬هــم مشــرب ِی ‪ ‬راز ‪ ‬و نیاز است‪،‬همکاســه گــ ِی ناز و‬‫نیــاز اســت‪ .‬تا بلکــه راه پیچ و خــ ِم هجر گم کنــی‪ ،‬در کوره‬ ‫‪26‬‬

‫را ِه بادیــه راز و نیــاز کــن‪ .‬از آن طــرف همــه نــاز اســت و‬‫اجتنــاب و گریــز‪ ،‬وز ایــن طــرف هــوس و شــور و شــوق و‬‫حالی هســت‪ .‬به دا ِغ عشــق زنــد دل جبین و‪ ،‬پیشــانی زند‬‫بــه دســ ِت ندامت گرش مجالی هســت‪ .‬شــو ِر قیامت اســت‬ ‫کــه در ســینه آتــش به پا مــی کند‪.‬‬ ‫بــا مــا چه نــا ِز دلربــا آن شــو ِخ زیبــا می کند‬ ‫شــور قیامت قامتش در ســینه بر پا می کند‬ ‫بــا غمزه و مــو ِی میان دامی نهــد بر دل نهان‬ ‫تــا صی ِد دل بنــدد بدان کشــتن تمنا می کند‬ ‫راز و نیا ِز دل بدوست قبله اش آستان اوست‬ ‫ورنه به سبحه اش چه کار تر ِک نماز می کند‬ ‫ماه نباشد خبرش این که چو خورشید اگرش‬ ‫دل بــه دعــا ِی ســحرش راز و نیــاز مــی کند‬‫عشــق‪ ،‬صبــ ِر در جفاســت‪ .‬اعــرا ِض دل ز محنــت و حرمان‬‫و غــم خطاســت‪ .‬این گــوی و این میدا ِن عشــق‪ ،‬ســر در خم‬‫چــوگا ِن هجــر‪ ،‬صبــ ِر جفــا گرمکینــی عهــد وفا شــامل بود‪.‬‬‫عاشــق نباشــی غافلی ســرمایه ی بی حاصلی‪ ،‬بر قلب قلابی‬‫چنیــن دیــوار چین حایــل بــود‪ .‬عشــق‪ ،‬ادا ِی دیــ ِن فریضه ی‬‫عهــ ِد مــودت اســت به جانــان تا بــه پای جــان‪ .‬در گلســتا ِن‬‫وفا بانگ شــباهن ِگ د ِل ماســت‪ ،‬که ثنا گــو ِی گ ِل رو ِی پریوا ِر‬‫تــو باشــد‪ .‬بــا ایــن و آن چو عهــ ِد مــودت ادا کنــی‪ ،‬نوب ِت به‬ ‫‪27‬‬

‫چاکــران که رســد ســرگران کنی‪.‬‬ ‫مالــک رقــا ِب مــا بــود آیــا یــک امشــبی‬ ‫بهــر صفــای مــی زدگان مهربــان کننــد‬ ‫عنقــا ِی قــا ِف بخــت و ســعادت همــا ِی وصــل‬ ‫عشــق ار مــدد کنــد به ســرت آشــیان کنند‬‫عشــق‪ ،‬خود در ضمی ِر شــاع ِر عاشق آتشفشــان واژه هاست‬‫از کــو ِه صبــ ِر دل‪ .‬رو ِد روا ِن شــعر اســت در مرغــزا ِر غزل‪.‬‬‫از فکــ ِر حســنش نو به نو شــو ِق طلــب افزون شــود‪ .‬غوا ِص‬‫مرواریــ ِد او کــی در غــم ســاحل ب َود؟ جام شــراب و ســاز و‬‫غزلهــای شــاهوار‪ ،‬مجلــس به بزم شــاد ِی دل بی قــرار باد‪ .‬ای‬‫جــان فــدا ِی آن دلــی که گرفتــا ِر یا ِر یغماییســت‪ ،‬هــم او که‬‫مســن ِد عشق اســت و شــور و شیداییســت‪ .‬هزار چون م ِن‬‫بــی دل بــه چنبــ ِر خ ِم عشــق‪ ،‬مگر بمیــرد و از رنــ ِج وی رها‬ ‫باشد‪.‬‬‫خــوش خوانــد عاشــ ِق دلــداده بــا رفی ِق شــفیق‪ ،‬ایــن گفته ی‬‫نفیــ ِس پــر از نکتــه ی دقیــق‪ :‬گنجی ســت رنج عشــق که گر‬‫دل بــدو رســید‪ ،‬شــد بــی نیــا ِز کا ِن زر و معــد ِن عقیــق‪ .‬دل‌‬‫آبگینه ییســت که چون آ ِب صا ِف زلال‪ ،‬رویا ِی عشــق را به‬‫غــزل نقش م ‌یزند‪ .‬عاشــق مخوانش ار گله از هج ِر دوســت‬‫داشــت‪ .‬اســپن ِد دل بــر آت ِش غــم بی قــرار باد‪ .‬هر کو ز شــا ِخ‬‫حســ ِن تو چون دل نصیب یافت باغش پُر از صنوب ِر و ســرو‬ ‫‪28‬‬

‫و هــزار باد‪.‬‬ ‫خمش مشو د ِل خوشخوان ز شع ِر شورانگیز‬ ‫که لح ِن دلکشــت از چشــمه ی زلالی هست‬ ‫به غی ِر آت ِش خورشــی ِد عشق و دولت عشق‬ ‫به هر چه در دو جهان بنگری زوالی هست‬‫شهریار مشیری (خورشید)‬‫تورنتو ‪ ۲۵ -‬اردیبهشت ‪139۵‬‬ ‫‪29‬‬



‫دیباچه ی منظومه ی خورشید‬ ‫(نش ِر او ِل دیوا ِن کهنه ی نو)‬ ‫بــه نــام او کــه منظــو ِر جهانســت‬ ‫کــه حکمــش بــر همــه عالــم روانســت‬‫شــک ِر الطــاف و ســپاس کــردگاری را سزاســت کــه بــه یمن‬‫کرمــش «دیوان ُکهن ‌هی نو» با همه کاســت ‌یاش چاپ شــود و‬ ‫به دســت تو رســد‪.‬‬‫هــدف از طبــ ِع چنیــن دیوانــی صرفاً ایــن بود کــه تأیکد کنم‬‫همچنان عاشــ ِق دلســوخته ی ســب ِک عراقی کم نیســت و در‬‫این بلبشــوی هجمه ی شــعر‪ ،‬مــر ِغ دلباخته ی نظــ ِم کهن بی‬ ‫غم نیســت‪.‬‬‫متن این دیباچه نقل قولیســت ز بحثی که شــبی با دو تن از‬‫رفقا پیش آمد که در آن صحبت از نظم شــد و شــع ِر ســفید‬‫و نــو و طــر ِز کهــن و شــیوه ی شــیوایی و اوزان و عــروض‬‫کــه کیی از رفقا گفت‪« :‬ســعدی و حافظ چندین قرن اســت‬‫همه ی ظرفی ِت ممکنه ی او ِج بیان را در شــعر تا به ســرح ِد‬‫کمــا ِل ادبــی پٌرکردنــد و پــس از آن دو‪ ،‬غــزل همــواره زیــر‬ ‫‪31‬‬

‫چتــر و کنــف ســیطر‌هی ایشــان ماند تا بــه حدی کــه هنوز‬‫هیچکــس بنیــه و یارای همــاوردی با ســاح ِت شــوک ِت طر ِز‬‫غز ِل ایشــان را نتوانســت که احراز کند و چنین گشت که‬‫شــعر در َخــ ِم چنبــره ی ضعــف گرفتار آمد و چنین شــد که‬‫ســرانجام مدرنیته بــه میدان آمد تا به دا ِد ادبیات رســد‪ .‬از‬‫د ِم همــ ِت طــر ِز اد ِب نیماییســت کــه در این چند دهه شــع ِر‬‫نــو جمله فراگیر شدســت‪ ،‬که گر اینگونــه نمی بود ُکمیت‬‫ادبیات کهن م ‌یلنگید وینکه بی ســیطره ی شــعر نو و ســبک‬‫ســفید روســیاهی همه بر شعر کلاســیک و عراقی می ماند‪.‬‬‫ریشــ ‌هی ســب ِک کهن پوسیدست‪ .‬شــکر و صد شکر که این‬‫«نــو» گ ِل بســتا ِن ادب بالیــد و بــر ســر گور کهنســال غزل‬ ‫روییدست‪».‬‬‫در جوابــش گفتــم‪ :‬اینقــدر تنــد نــرو یــار عزیز‪ .‬هــر گلی را‬‫بوییســت‪ .‬هت ِک حرمت ز بزرگا ِن ادب مغروریست‪ .‬ساح ِت‬‫شــعر و ادب محتــرم اســت‪ .‬پاســداری ز چنیــن گنــ ِج عجب‬ ‫مغتنم اســت‪.‬‬‫گویــی از گفتــه مــن ســخت به تنــگ آمــد و گفــت‪« :‬و اگر‬‫همــت نیمــا و مدرنیته نبود شــعر دیروزی ما هیــچ نبود‪ .‬از‬‫د ِم همــت این ســبک معاصــر روحی به تن خســت ‌هی اشــعار‬‫کهــن باز آمد‪ .‬شــع ِر نو با نف ِس عیســوی اش جــان تازه به تن‬‫مــرد‌هی مفلــو ِک ادب باز دمیــد ورنه ماتمکد‌هی قــول و غزل‬‫ویــران بــود که رکــودی منحوس در فضــای اد ِب ایــران بود‪».‬‬ ‫‪32‬‬

‫دوستی دیگر از این گفته برآشفته و در پاسخ گفت‪:‬‬ ‫«کمــی آهســت ‌هتر ای یــا ِر گرامــی م ‌یتــاز‬ ‫اندکــی هــم بــه بــزرگان ســخنور م ‌ینــاز‬ ‫خوش نباشد که نمک خورده نمکدان شکند‬ ‫حــق نعمت نه به جــای آرد و بنیــان بزند‬‫مــن هــم از شــیفتگان پروپا قر ِص بداعت هســتم‪ .‬شــعر هم‬‫گر چو هنرهای دیگر پویا نیســت‪ ،‬لاجرم مانا نیســت‪ .‬شــعر‬‫پوینــده بیــا ِن ســیلان گــذر از خوابگــه تاریــخ اســت که در‬‫انبانــ ‌هی آگاهی دیری ِنــ ‌هی ما محفوظ اســت‪ .‬گرچه بین هنر‬‫پیشــرو و پرده دری فرقها بســیار اســت‪ .‬چارچوبی باید که‬‫رعایت بشــود‪ .‬شــاعر پیشــرو و نفــس هنر هــر دو همزاد و‬‫نماینــد‌هی عصــر خوی ‌شانــد‪ .‬پیشــتازی در شــعر هجمــه بر‬‫ســاحت بنیــان و قــوام اد ِب فاخر نیســت‪ .‬پیشــگامان بزر ِگ‬‫غــزل نــا ِب عراقی همــه پویا هســتند تا بدان حــد که هنوز‬‫کــس نزادســت ز مــادر کــه بگویــد حافــظ آلامــد و در طــر ِز‬‫بلاغــت ســعدی بازتــا ِب غلیانــا ِت د ِل آد ِم امروزی نیســت‪ .‬و‬‫چرا بع ِد چندین ســده ما شــیفت ‌هی سب ِک پر از لط ِف گلستان‬‫هســتیم؟ چون که استا ِد ســخنور به درستی سخن از دردی‬‫گفــت که هنــوز بازتابنده و پژواک نها ِد بشــ ِر امروزیســت‪.‬‬ ‫این همان پویاییســت‪.‬‬‫در ِد آن دور‌هی تاریــخ مگــر در ِد امــروز‌هی مــا نیســت دگــر؟‬ ‫‪33‬‬

‫صحبــت از درد و امیــد و غم و نومیدی و عشــق و خوشــی‬‫و ناخوشــی و دوســتی و دشــمنی اســت‪ .‬صحبت از جور و‬‫وفاســت که هنوز مخر ِج مشــتر ِک شــع ِر ســفید و نو و آزا ِد‬‫مدرنیتــ ‌هی ماســت‪ .‬تو بگو مای ‌هی شــع ِر نو و قالــ ِب نو‪ ،‬مگر‬‫از دایــر‌هی درد و امید و غم و نومیدی و عشــق و خوشــی و‬‫ناخوشــی و دوســتی و دشــمنی و جور و وفا بیرون اســت؟‬‫پس تفاوت در چیســت؟ پیشــتا ِز هن ِر واقع ِی شع ِر معاصر پس‬‫یکســت؟ او که با اسکن ‌هی کل ِک هنرفرسایَش زد به شالود‌هی‬ ‫اســلو ِب هزاران ساله؟ که مدرنیته چنین م ‌یطلبد؟‬‫نهــی و انــکا ِر صلابــت در شــعر چون بــه تعبیــ ِر مدرنیته و‬ ‫نیمــا تنها دســت و پاگیــ ِر بیا ِن هیجانــا ِت د ِل شــاعر بود‪.‬‬‫پیــروی از اســلوب‪ ،‬پیــروی از اصلیســت کــه هزاران ســال‬‫اســت پایــه و اســطق ِس جوهــر‌هی شــعر پــرآواز‌هی ایرانــی‬‫ماســت‪ .‬و تــو هــم میدانــی که کلام‪ ،‬مــوم در دســ ِت بزرگان‬‫ســخن ســن ِج پر آواز‌هی ایران بوده اســت‪ .‬انتقال هیجان آو ِر‬‫مفهــوم به شــعر‪ ،‬نقــ ِل جادويــی‪ ،‬بــا واســط ‌هی را ِم کلام‪ ،‬اث ِر‬ ‫اعجــاز و هنــر ایجاز اســت‪ .‬مایــ ‌هی اعجاب اســت!‬‫هــم اگر شــی ِخ اجــل این زمان زیســته بــود‪ ،‬باز هم دســت ز‬‫شــالود‌هی اوزان و عــروض که نمی شســت کــه هیچ‪ ،‬آنچه‬‫نوپردازان عمدتاً با رو ِش نثر مســجع ســازند (و به آن شعر‬‫دهــن پــر کــ ِن «نو» مــی گوینــد) بــاز در قالب و ســب ِک هنر‬‫نــا ِب عراقــی بارهــا زیباتــر‪ ،‬موزون تــر‪ ،‬دلکش تــر‪ ،‬در غزل‬ ‫‪34‬‬

‫مــی آورد‪ .‬غزلــی ٌدردانه‪ ،‬دلکــش و جانانه‪.‬‬‫این تم ّســک به عدول از اســلوب تح ِت عنوا ِن بداعت‪ ،‬ناشی‬‫از َخبــ ِط نبوغیســت که شــاعر دارد‪ .‬نقــ ِل اعجــاب برانگی ِز‬‫مفاهیــ ِم شــگرف ــ گرچــه در قالــ ِب اوزان و بحور اســت و‬‫عــروض ــ حــ ّ‌د ِاعلای مهارت در ادب می طلبد‪ ،‬طلب شــاع ِر‬ ‫ماهر دارد‪.‬‬‫و اگــر حافــظ نیز این زمان زیســته بود بــاز از قافیه و وزن‬‫و عــروض رو نمیگردانــد و همچنــان پویــا بــود و آنچــه را‬‫شــاعر نوپرداز «شــعر نو» مــی خوانَد‪ ،‬در کمــا ِل اعجاز‪ ،‬به‬‫طریــ ِق ایجاز بــه غزل می آراســت‪ ،‬غزلی جانانــه‪ ،‬دلکش و‬ ‫رندانه‪.‬‬‫بایــد از یــاد نبرد مای ‌هی اصلی شــعر یا به تعبیــ ِر دگر‪ ،‬عنص ِر‬‫خا ِم کلا ِم موزون واژگانست و مفاهیم‪ ،‬که بی این دو محال‬‫اســت که شــعر از درونخان ‌ه ِی ذهن به نوشــتار و به گفتار‬‫آیــد‪ .‬واژگان‪ ،‬پویندســت‪ .‬شــاعر هــر عصــری ناگزیرســت‬‫بدیــن پویایــی در برونریــز ِی احــوا ِل درونیش تو ّســل جوید؛‬‫تــا به ســر ح ِد تــوا ِن ذاتیش؛ در حــ ِد ظرفی ِت ذوقــی خویش‪.‬‬‫ایــن همــان پویاییســت کــه از آن صحبــت شــد‪ .‬واژگان می‬‫آینــد و پــس از طــ ِی گــذار از تاریــخ جــای خود را یــک یک به‬‫لغتهــای دگر م ‌یســپرند و پــس از چندین قرن چون فســیلی‬‫گمنــام بــه لغاتی کــه پس از طــ ِی زمانــی مجهــول در بزنگا ِه‬‫مکان گم شــده م ‌یپیوندند‪ .‬شــاعری پویندســت کــه به واج‬ ‫‪35‬‬

‫آهنــگ و صــو ِت تکــواژه و بــه جنــ ِس لغت‪ ،‬نــو ِع لغــت‪ ،‬عم ِر‬‫لغــت‪ ،‬جایگ ِه خا ِص لغت ح ّســاس اســت‪ ،‬آگاه اســت‪ .‬هر که‬‫برهــم ز ِن شــالود‌هی وزن اســت و بحــور اســت و عــروض‪،‬‬‫الزاماً شــاعر پویا نیســت‪ .‬شــاع ِر شــع ِر نو و شــع ِر ســفید و‬ ‫آزاد «الزاماً» شــاع ِر پویا نیســت‪.‬‬‫مثــ ًا ســفر‌هی نــوروز ِی ایرانی ما ضبط و ربطــی دارد و نباید‬‫کــه به میل خود و ترفن ِد مدرنیته از او «ســین»ی کاســت‬‫یا به «ســین»ی آراســت‪ .‬مضحک اســت اینکه در این سفره‬‫به جای ســمنو ســوپ بُرش و عو ِض ســبزه‪ ،‬ســمندر باشــد‬‫و بــر آن نــام ن ِو «ســفره نــوروز ِی نــو» بگذارند‪ .‬هــم از این‬‫مضحکــه تــر این کــه در عالم موســیقایی تــو بجــا ِی تنبور‪،‬‬‫تنبوریــن بنوازی کــه مدرنیته چنین می طلبــد‪ .‬چارچوبی‬‫کــه هــزاران ســال اســت پایــ ‌هی اســطق ِس موســیقی ســ ّنت ِی‬ ‫ایرانیســت بــی عنایــت به اصــول همه ویــران گردد‪.‬‬‫شــع ِر نــو موجودیســت‪ .‬لکیــن ایرانــی نیســت ای بســا‬‫آلمانیســت‪ ،‬قرقیزیســت‪ ،‬یونانیســت یــا کلمبیاییســت‪ .‬هر‬‫چــه هســت‪ ،‬گرته بــردار ِی سبک ‌یســت که ایرانی نیســت‪.‬‬‫ســوپ بُرش اســت به جا ِی ســمنو بر ســر ســفر‌هی نوروز ِی‬‫شــعر و ادب ایرانــی‪ .‬شــعر نو بــا گذر از اصل خــود از ِعر ِض‬‫هنر کاســته اســت‪ .‬خود در این ورط ‌هی نشناخته انداخته‬ ‫و باخته اســت‪.‬‬‫شــع ِر فاخر که تجلّی َگ ِه قد قام ِت ســر ِو غزل و شــع ِر گران‬ ‫‪36‬‬

‫ســن ِگ دری بوده و هست‪ ،‬شصت سالیست لگدما ِل ستورا ِن‬ ‫مدرنیته شدست‪.‬‬‫شــع ِر نو صور ِت ب ‌یجان شــد‌هی طر ِز بیانیســت که ســعدی‬‫آن را در کمال اعجاز و در او ِج ایجاز در گلســتان به نمایش‬ ‫بگذاشــت‪ ،‬نثر موزونی کــه ما به آن نثــ ِر مر ّصع گوییم‪.‬‬‫در نهایــت ایــن کــه‪ ،‬شــاع ِر عصــ ِر مدرنیتــه کــه مرعــو ِب‬‫بزرگانــی چــون ســعدی و حافــظ بــود‪ ،‬منفعــل‪ ،‬دســت بــه‬‫تخریــ ِب قواعــد یازیــد تــا از این راهگــذر منفذی بــاز کند‪،‬‬‫َم َفــری بگشــاید بلکه آزاد شــود؛ کــه دگر در گر ِو ســیطر‌هی‬‫نام بزرگان ماندن مایه خ ّفت و شــرمندگی اســت! در گریز‬‫از این شــرم شــاع ِر نوپرداز ت ّرهاتی به هم آورد و بر او شعر‬‫«در قال ِب نو» نام نهاد که بگوید هســتم‪ ،‬ســرخوش از آمدن‬‫خویش چنین سرمســتم؛ از محاق خفقان آو ِر چندین ســده‬‫خــود را َرســتم؛ به کلــوپ هن ِر ســب ِک جدی ِد ادبی پیوســتم‪.‬‬‫شــع ِر نو‪ ،‬بافت ِن قال ِی کرمانســت با نقشــ ‌هی بیگانــه‪ .‬و دریغ‬‫نخنمــا بوریا ِی ســخیف‪ ،‬ببالد به خود نــز ِد آن پرنیا ِن لطیف‪.‬‬‫دریغا که جولانگ ِه شــی ِر مست‪ ،‬شده پایما ِل ستوران پست‪.‬‬ ‫هــزاران هنــر داشــت آن شــی ِر نــر‬ ‫چه شد یکن چنین باخت میدان به خر‬ ‫گــران گوهــ ِر تابنــا ِک ســریر‬ ‫چــه شــد کیشــبه گشــت نــا دلپذیــر‬ ‫‪37‬‬

‫هــزاران گهــر داشــت عالیجنــاب‬ ‫چــرا یــک یــک انداخــت در منجــاب؟‬ ‫بگویــم چــرا گــر تــو تــاب آوری‬ ‫بگــز نــو ِک انگشــ ِت نابــاوری‬ ‫خــزف در دل امیــا ِل فیــروزه داشــت‬ ‫به خــوا ِن کرم دســت در یوزه داشــت‬ ‫نیــاورده تــا ِب بیــا ِن بلیــغ‬ ‫بــه بیراهــ ‌هی شــعر نــو زد دریــغ‬ ‫چــو گــر ِز گــران در خورنــدش نبــود‬ ‫بیفکنــد و گفتــا تهمتــن کــه بــود؟‬ ‫منــم مــر ِد میــدان‪ ،‬یــ ِل نوظهــور‬ ‫کــه ُرســتم دگــر خفتــه در خــا ِک گور‬‫دریغــا در این قحط ســا ِل هنر‪ ،‬کســی شــعل ‌هی عشــق جانش‬‫نســوخت‪ .‬وزیــن نوظهــوران‪ ،‬کســی آتــ ِش عشــ ِق ســوزان‬ ‫نداشــت کــه گیــرد بــه جــان و دل و مغــز و پوســت‪.‬‬ ‫که هر کس توانش به قدر بس ‌یســت‬ ‫که در پا ِی هر سر ِو نازی خس ‌یست‬ ‫مگــر شــع ِر نو فطرتــش فترت اســت‬ ‫که با کاســتیش اینچنین اُلفت است‬ ‫‪38‬‬

‫ســترون گیــاه اســت و بــر نــاورد‬ ‫وگــر باغبانــش بــه جــان پــرورد‬ ‫گیاهــی کــه روییــده در شــور‌هزار‬ ‫بــه حــا ِل نــزارش بمــوی و بــزار‬‫کــه شــبکور از پرتوی آفتــاب‪ ،‬نبیند دگر خواب خــوش را به‬‫خواب‪ .‬از آن بازگشــتم ســو ِی اص ِل خویش که تا گم کنم فر ِع‬ ‫هم نســل خویش‪».‬‬ ‫چــو ایــن گفت مهمــان به یــا ِر عزیز‬ ‫نــه بگشــود دیگــر دهانــش نــه چیــز‬‫مــن این گفتگو نقل کردم که تو بشــنوی‪ .‬مبــادا که نق ِل بیان‬‫را غرض بشــنوی‪ .‬ندانم از آن دو رفی ِق شــفیق‪ ،‬کدامینشــان‬ ‫راســت گفت و دقیق‬ ‫ندانــم از آن دو‪ ،‬کــه را داد بــود؟‬ ‫تــو خود فهــم کن رم ِز گفت و شــنود‬‫ولــی دانــم این را که هر ُگل که ُرســت نشانیســت از قدر ِت‬ ‫حق درست‪.‬‬‫شهریار مشیری (خورشید)‬‫پاییز ‪ - 1393‬تورنتو‬ ‫‪39‬‬

‫خورشی ِد این منظومه ام شم ‌سالضحی دریوز‌هام‬‫تا آســمان چتری گشــود بر بی کلاهی همچو من‬



‫با ِغ ارم‬‫آنکــه چنیــن گــش آفریــد دلبــ ِر مــاه ســا ِی مــا‬‫تعبیــه کــرد در دلــش وسوســه ی جفــا ِی مــا‬‫یا ســاق ‌ی ارجــوک انهض‪ ،‬ح ّول م ‌ع الســکر حالنا‬‫یعن ‌ی به پا خیز ای پســر و ز خمر کن احیا ِی ما‬‫تشــ ِت فراقــش اوفتــاد از ســ ِر بــام و ای دریــغ‬‫گــو ِش فلــک پــر اســت از نالــه ی نارســا ِی مــا‬‫هــر کــه نکــرد رشــته ی زلــ ِف بتــی مقیــدش‬‫د ‌ل نســپرده جــان ســپرد‪ ،‬وای بــه بینــوا ِی مــا‬‫مــن چــه کنــم بــه کنــ ِه عقــل راه نم ‌‌یبــرد دلم‬‫رشــته اش عل ِم عشــق بود‪ ،‬سلســله بن ِد پا ِی ما‬‫منبــع شــعر‪ ،‬لایــزل‪ ،‬شــا ِه غــزل‪ ،‬شــیخ اجــل‬‫آبخــو ِر همــای اوســت‪ ،‬مرغ‪ ‬سخنســرا ِی مــا‬ ‫‪42‬‬

‫قیــ ِد ضمیــ ِر جــا ِن مــا‪ ،‬مصــدر فع ‌لهــا ِی مــا‬‫نحــو ِی صرفهــا ِی مــا‪ ،‬فاعــل مــن یشــا ِی مــا‬‫زعنبــ ِر جانفــزا ِی او‪ ،‬مشــک فشــان هــوا ِی مــا‬‫زعط ِرعبیرســا ِی او‪ ،‬غالیــه ســا صبــا ِی مــا‬‫ســاق ‌ی بزم یکــن چنان باده کشــد به ایــن و آن‬‫گرنــ ‌ه بــه آب تــر کنــد‪ ،‬ای لــ ِب تشــنه‪ ،‬وا ِی ما‬‫مست و خراب م ‌‌یگذشت از س ِر کو ِی می کشان‬‫واعــ ِظ سرشــنا ِس شــهر‪ ،‬عابــ ِد پارســا ِی مــا‬‫بــا ِغ ارم بــه رز ِق زرق پیشــک ِش شــداد وعــاد‬‫خلد برین به فســ ِق دین نیست کمین سرا ِی ما‬‫صوفی شهر یکن چنین ماله کشد به ظلم و یکن‬‫ســخت بکوبــدش زمین زاســت ِر وی‪ ،‬خــدا ِی ما‬‫ریخــت بــه خنــدق بــا‪ ،‬نــان بخــور نمیــ ِر مــا‬‫خرقه ی زرقش ازرق است زی ِد دو سر طلا ِی ما‬‫بگذرد این ســمو ِم درد‪ ،‬ســبز شــود خــزا ِن زرد‬‫بــاز بگســترد بــه بــاغ ســایه ی خــود همــا ِی ما‬‫آتش خورشــید‪ ،‬ز جان شــعله کشــد بر آسمان‬‫وای گــرش بســوزد او خشــک و تــر ســما ِی مــا‬ ‫‪43‬‬

‫م ‌ی ِدو ساله‬‫بــ ِت ختــا خطــا مکــن خــدا را‬‫مده چنین به دســ ِت غ ّصه ما را‬‫نعوذبــالله آ ِه د ‌ل چــو گیــرد‬‫بــه دامنــت‪ ،‬نمــی رهــ ‌ی نــگارا‬‫نــداری الفتــی بــه دلپریشــان‬‫ولــ ‌ی ز حــد بــه در بــری جفــا را‬‫ز هرچــه آرزو بــود در عالــم‪ ‬‬‫نمانــده آرزو بــه جــز تــو مــا را‬‫چو یک نظر به رو ِی تو حلال است‬‫ز رخ فکــن نقــا ِب چهــره یــارا‬‫مــرا بــه مســت ِی شــبانه تنهــا‬‫دلا مگــر تــو برکشــ ‌ی نــوا را‬ ‫‪44‬‬

‫مــدا ِر گــرد ِش فلــک به جور اســت‬‫بــه جبــ ِر خاطــرش کنــ ‌ی مــدارا‬‫بــر آن ســرم دگــر بــه لط ِف ســاقی‬‫بــه در ِد دل رســانیم دوا را‬‫بــه وجــ ِه مرحمــت عنایتــی کــن‬‫بیــار از آن مــ ‌‌ی ِ دو ســاله مــا را‬‫بــه دردم ار نمیرســد طبیبــی‬‫ز م ‌‌یرســان بــه مبتــا شــفا را‬‫ز شــمع ســرک ِش د ‌ل ِتــو خورشــید‬‫چــو مشــعلی پــر آتشــم ســرا پــا‬ ‫‪45‬‬

‫پلش ِت زهد‬‫به جور گرچه برانی مرا به حسرت از این باب‬‫شــ ِب فراق‪ ,‬به ســر میزنم به در‪ ،‬چو دق الالباب‬‫اگــر ز مــا ِه رخــت بخــ ِل دهــر پــرده بــر دارد‬‫شــبم ز مهــ ِر مهــت پــر فــروغ گــردد از مهتــاب‬‫نرفتــه یــی کــه بیــا یــی‪ ،‬نیاییــم چــو نرفتــی‬‫بــه روز در نظری و به شــب بــه دیده ی بیخواب‬‫بــه آ ِب تجــری الانهــا ِر لعــ ِل بــاده ی نــاب‪ ‬‬‫زدایــم از تــ ِن ایمــان‪ ،‬پلشــ ِت زهــد چــو تیــزاب‬‫بــر آ ‌ن ســرم کــه به دوزخ شــوم به جا ِی بهشــت‬‫چــو خلــد در نفــرازد بــه رو ِی زاهــ ِد نابــاب‬‫ز بس که توبه شکستم به خمر و باز توبه ببستم‬‫ز توبــه دادن مــن توبــه کــرد حضــر ِت تــواب‬ ‫‪46‬‬

‫دلا چــو عقــ ِل معاشــت بــود مشــی ِت دوســت‬‫بریــز روز ِی امــروز را بــه شــب بــه پــا ِی ربــاب‬‫چوممکناستکهحاصلشودبهوص ِلویدیدار‬‫چــرا کنــ ‌ی تو بــه جبر اختیــا ِر ســلب در ایجاب‬‫خیــا ِل خــا ِم طمــع بــاز کــن ز ســر‪ ،‬د ‌ل ِ عیــاش‬‫کــه کس نخورد جز حســرت ز ســفت ِن ُد ِر نایاب‬‫هــا بــه نالــه از ایــن در گشایشــت نبــود‬‫به خون بغلت که شاید رسی به خدم ِت اصحاب‬‫به مه ِر پرت ِو خورشید‪ ،‬ذوب گشت بر ِف جدایی‬‫زســو ِز آ ِه د ‌ل و گریــه َخلــط گشــت آتــش و آب‬ ‫‪47‬‬

‫علــو‬‫بــــه دســــتم می رســــد زلــــف بلنــدت‬‫چــو بــر پایــم گــره بنــدی بــه بنــدت‬‫تــــو در خوبــی نــداری جفــت و همــزاد‬‫کــــه مــــه محــــ ِ‌و بــــر و دوش لونــدت‬‫دوزلفــتمــارورویتخوشخطوخال‬‫بــــه جانبــــدار ِی لعــــل چــــو قنــــدت‬‫بــهجــاندلخســته‪،‬عشــق‪،‬ازاجتنابــت‬‫بــا ِی جــــان بــــود زلــــف کمنــــدت‬‫بــــه خــــاک پایــــت ار چــــه کمترینــــم‬‫نــــدارد رحمتــــی ســــم ســــمندت‬‫عفاک الله گر این خیر اســت شر چیست‬‫کــــه قتــــل عاشــــقان باشــــد پســندت‬ ‫‪48‬‬