Жамбыл Жабаев

Суцлп адам соны алар Шам ^ылуга туншде. Май к,уйран шам сенсе де, Шам-шмрак, свнбес вм1рде. Жак,сы свэ бейне шам-шырак, Орнаган мьщтап квц!лге. Жапсы сездщ иесш Yfipapa алман вл1мге. Олай болса Пушкинд1 T ipi деп, керек сенуге. Жаксыньщ жауы жексурын — Пэтша, хан, би, бегщ де; О л ем1рдщ ертшдей Айналдырад «©Mipre. Арпалысты, алысты, Бурюттей шецгел салыстьг. Ел шырагы ак,ынныц Сезш жерге квмуге. Асылдьщ бетш ашушы EpiKTi елдщ адамы — У лы Совет Одагы: Украина, орыс, белорус,. Туркмен, езбек, к,азагы Ултыньщ атын санасац Элденеше он болады, Алы п Отан 6ipAiri, Bip-ак, ундей болады. Ел к,ад!рл1 ерлерге, Зер K,aflipAi зергерге: Epi дана ел!#мде Асылдьщ 6api багалы. Ак,ылды туран жасым бар, У лы ак,ынныц yAriciH, Маржан eTin тагады. Асылдьщ 6eTi ашылып, Элемге нуры шашылып, Шалк,ардай кенм 4нал1у>1Раш Сталиннщ заманы.

КЫЗЫЛЭСКЕРГЕ К,¥рыш куш, жарк,ылдаган болат семсер Куралган ауыр кунде к,ызылэскер, Жаткднда кун менен тун арпалысып Бастаган ceni Ленин, Сталин ер. Ардак,ты атыц шыкдан к,ан майданда, Атамас атагыцды тавдай бар ма? Ер!к ушш, елщ ушш, жерщ ушш __ Тайсалмай айкдстын сен сан майданда.. Жайнаган 618ДЩ емip бейне 6ip бак^ Жан-жактан жалак.таган жау сыгалап, Жасканбай, жасай беред улы Отаным К,урыш куш, ел шетшде, кузет1м сак,. Алатау бойын аппак, меруерт баскам, Казнасы Алтай, Кавказ койнын ашк,ан. Шуйпген к,ыран к.алк,ып к,уздарында, Сен турсыц ел куэетш, тапжылмастан. Жайкалган, кец даланы егш жапкан, Маужырап MayeAepi HypFa батк,ан. Кырымнан к,ылт еткенд1 к,ыран кезщ Сезед1 KiM болса да келе жатк,ан. 69

Согысты 6i3 суцмей\\пз ел жылатк,ан, О л ici фашистердш, каргыс атк,ан. Малым кеп, бакша-жемк, жер-суым мол Bip суйем Т1лемейм!з жерд1 жаттан. А л егер сум к,узрындар шыцса цаптап, Тиме® боп шекараны келое аттап; Басшымыэ партиянын, туы асгында Жауызды жок, кыламыз жер Fbin таптап. Сен сонда, к,ызылэскер, к,айратк,а Min! Т у Fbi3bm жау басына к,аралы кун. К,алдырмай сайда санын, цумда i3iH, Талцанда, жер дуниеден жогалсынсум! Сен жауга умтылганда «.айраттанып, К,олына карт Жамбылын, домбыра алып, Шабады сендерменен 6ipre epAepiM ■Шалкытып ерлж энш, майдан жарып!

X СЪЕЗГЕ /Ki6epreH ел1м тацдап ¥лы тойка, — Улдарым, — деп 6ак,ыттыц к,амын ойла. Алуга Сталиннщ алтын зацын — Одак.тас К,азак,стан абройда. Бацыттыц шам-шырагы, жарык, тацы, Нурымен улы Сталин жаца зан,ы, Есешп К,аЗак,стан Одак, болдык, Kexicin улт пен улттыц ынтыматы. ©ркендеп социалиста шаруам ecin, Бакшадай кен, к.оныск,а крндым кешш, ©Hflipic, колхоз, совхоз 6api думай, Куншытыс жана Отаным — алтын 6eciK. Тамаша еепгем жок, мундай заман, Масайрап ен жасаган epkTi адам. Жасарып сендермен 6ip к,ол согады К,ария KenTi керген Жамбыл бабац. Орнык,ты Куншыгыстан тнстпс орда, Кетерш к,ызыл жалау алып к,олга. Бул жалау к,аран,гыга кун боп туар Елше Куншыгыстыц турган торда. 91

Будан да Сталиншн, нуры жарык,, Жайнасын, масайрасьгн барлык, халык, Таратып жер жузше бак,ыт тамырын Шелдеген адам улы к,алсын к,анып.

X СЪЕЗД1KYTTbIKTAy Уа, K,vpMeTTi улы съез1м! Баянды болсын кадамыц. Басын к,осып отырсьщ, Байтах, жаткдн ел1мнщ Hri жак.сы адамын. Свз сейлешн термемен, Ел1ммен 6ipre азат боп Жырым шыкдан кермеден. ©ленде к,анша хасиет? Ерлерше ел1мнщ, Багалы алтын зер!мнщ. Бас цоск,ан улы тобына, Байгазыга бермеген. Тмде ханша к.асиет? Айшылыкты алты аттап, Асыл сезд! так,пак.тап, Топ алдында желмеген. Заманым мынау к,улпырган Бурый тусте кврмсген. Ак,иык., музбалактай К,ыраннан коз ж!берсем, Кврем1н елд1 квлбеген. Жапалак, ушпас жапанды 93

Бэйшешекке шомылтып Жайлау еткен заманым. Сусыз Швлд1 нунартьгп Булан еткен заманым. К,амыс пенен КУРайды Колдан кайта тугызып, К,урак, еткен заманым. Айы л кескен бауырын, Арканыц топшы жауырын, Майра бэлеп сауырын, Пырак. еткен заманым. Аш, арынты тен,герт, Тарихты билеп мечгерш, Каусаран елге эл 6epin, Кем-тарына дэн 6epin. Ужман еткен заманым. Адам аяк баспайтын Аснар алатауларды Адамга керек мулжтщ Булагы еткен заманым. Ит байласа турмайтын Патша мен байдьщ мекешн Арамыздап арылтып, Береке, баныт, рахатна Т ег!лд»р т малынтып, Bip жуз жетшс миллион Ерлерше ен,бект1ц Туран еткен заманым. Керсе тацга иалатын, К,араса улг! алатын, Берекел! ел!мд1 Жер шарына нур берген Шыран еткен заманым. Осыныц 6api улы ецбек, © з елше жумсаган Адамзаттьщ алыбы — У лы Сталин дананыц. Уа, курмстт! ¥ды съез1'м1 К,ала менен дала да, Колхозданган ауыл да, 94

Kapi мелен бала да, Зацга к,олын жайып тур; Соларга цосып даусымды, Домбыра колга устадым, Жана зацды зацды етш, Bipre шырцап эндетш, Кулпырып турган ем'мд! Мунан да керкем сонд1 eTin, Тарцады мулдем куштарым. К,алыц казак баласын Туысына тецгерген, Жасасын, улы Сталин !

ОДАК.ТАС РЕСПУБЛИКА Он жетчге жас толып, Басына шаттык, бац к,онып, Е л1м ж!пт болтанда; Ак,ыл, куш! ер жетт, Кецшнен шер кетш, Айдай балк,ып туртанда; Домбырасын к,олга алып, Жыр агызып толганып, Жырдан жацбыр жаугызсын Елдщ карты Жамбыл да. Одактас боп белшдж, Отау тжтпс енип алып, 0 з алдына уй болып, Орда Tirin орын ап Куншыгыстан жай салып. Босатасы алтыннан, Шан,ыраты куийстен, Белдеулер1 ж1бектен, Уык,тары кел1скен; Отау сондай турленген, Беленгендей гулдермен, О л гулдену, дегетм — 96

Техникамен безенген; Думай, талмай кешем13 Жайнап тары всем13, Асуменен асцардай А лд а талай кезечнен. Б1з есем1з, жайиаймыз, Bi3 шаттык. деп, сайраймыз, ©йткеш, кеш басшымыз Акылы тец1з терецнен, Keuiin k,ohf3H жер1'м1з Кызгалдак, боп гулденген, Кеш басшымыз б1здерд1 Баска елдермен б!рдей рып. Право 6epin тецеген. Е л1мд1 метин керкейтш, Жылдан-жылра есейтш, Куанышпен белентш Шаттыкка дэшм белеген. О л кеш басшы — Сталин! Суйед те ауыл, кыстагын, Дария акылды, дауылпаз, ©Mip.ii терец кереген.

ЕГ1С ТУРАЛЫ ЖЫР Жер жырттык,, кайнады ецбек, eric салдыв» Жарыспен ецбек жазын б!з к,арсы алдьгц. К,ыртысын к,ара жердщ к,арсы айырып.. К,ажьгмай жер «.азнасы к,абын жардыц- Далада асыр салдыц ойын, тойдай. Унта дык, кесек жердщ 6ipin цоймай, Жасырып оган алтын дэн туцымьш Бтрдйс кектемп eric iciH тойлай. Несерлеп, бусандырып келгенде май„. Орады колхоз жерш шалгын орай. К,арсы алды алтын тацды, энге салды Устшде епетжтщ к,ара торгай. Иранньщ юлемшдей жуз к,улпырраи. Даласын егш басты Казахстан, Телегей-тещздей боп жатцан eric Устшен к,алык,тайды аэроплан. Кузетюей цызылэокер елгм шетш. Ер улым жасцандырар жаудын, бетш;. ©ое бер еркш шыкдан тскен eric, Сак,таура жаудан ceHi солар кетл.- Ж■

Жанды ецбек, жан шаттанды, жайк,алды eric Толцындай басын булгар дала тегус— Орындап, улы Сталин айтк,ан сезш Берем1з жет1 миллиард жерден жемк. Жолымен турксибтщ поез заулап, Тиеп ап бидай, Kypiui кетер шумак,. Халк,ымньщ уэдесi iciHe сай Кесемнщ айтцан ce3iH орындамак,.

CYP ЖЫЛАН Ыск,ырды тары сур жылан, Ею айыр т ш у жылан; Бак,ытты бейб1т ел1мде Жасырынган сум жылан; Ой-шунырды сагалап, Е лд1 торып жагалап, Жабык,тан Kipren к,у жылан; Ерген иттер айтакда, Сатылран жауыз, бай тапк,а, Жарык,тан к,ашк,ан бандалар, ©н,шен, сок,ыр жын жылан; К,анк,умарлар жыланы — Троцкий ылацы. К,айдары зулым сум жылан; Жай жылан ба, бул жылан? К,ара жолда бас к,осып, Халыкда кара кун тосып, Сак,таран зэрш бойына Тугызбак. боп б!зге ылац. Халыцтын, к,ара жаулары Бас к,осып к,ай-к,айдары, Е леуаз журш ел1мде 100

Нелер сумдыкты ойлады; Кутырган иттер жалактап, Аш касдырдай алак,тап, Олекеш шубырып, 1шжен к.анжар тагынып, Улы ткш кайрады; Квр1нген жерге коргалап, Жарык,тан тунге жоргалап, Жасырынып сагалап, Ой, шук,ырга сайдагы; Байк,аусызда койыннан, Шыга келш бойыннан , Бакытты 6ейб1т ел1ме, Ел бастаган ерше Капыда ел!м сайлаган. Арамзаньщ к,уйрыгы Bip-ак, тутам деген бар; Б1з жыланнан к,орк,паймыз, Кесетш оны берен бар; Халыкда к,астык, ойласа, К,ара тас басар кеудесш, Жаныштай таска езерлж Е л табаны — шеген бар; Хальщ каргысын алганга Арамыздан орын жок, Курьюып, елсш сум мундар; Жер бетшен жогалсын, 1ншен шыкпай туншыгып, Атака налет ку сумдар!.. Кузетке шыклан калык ел, КаЬарлы 6yriH кабагы Сур жыландар сумакдап Кай шукырга jcipce де, Bipiii коймай табады; Бакыт закы кушшщ Сумдарды eein тастарлык Аскан алып табаны; 1ндерше су куйып. 101

¥ясын ертеп талкандап, Тамырын куртып шабады. Сансыз жылры куресте, Тапцан ктщ анырын, Ащы менен тущыны Таткан талай халыгым. Айыра б!лер ел-елдщ Ак, пен цара парыгын. Жауды аяган жаралы Жауга катал болайык, Халык каЬарын салайьщ. Кетермей басын езг1леп Улы TiciH кагайык. Жер бетшен кУРтайык Халкымньщ жауы — залымын. Басы елее де жыланньщ, К,уйрыры Tipi калмасын. Кул!н «екке ушырып, Тастайык шауып тамырын. Сейтш таза шынардай Еркшдетш en6eKTi ExiMi3 ecciH, гулденеш, Мэн,п куннщ Kipuiixci3 А лрэн сок алтын жарыгын.

МАЙ Т оц сан жыл турл1 эн к,осып, ТКыл да жазда 6ip тосып, Бетпак. швлге жан xipin, 0 Л1 бойга кан журш, К,уздыц музы бузылып, Агылды дария ойда ендь Квк кызгалдак. гул жарып, Нэр жыйнап бойга жер — ана, Жанды-жэндж к,уана, Сайрады булбул сайда ендь.. Жылдам erin ericTi, ДурЦдетш ен,бскт1, Жацгыртамыз жер, кект1, Тагы да тагы всем13 — ©сетугын жай келдй Тасыды су, байла eHfli, Айда ericTi, айда ендП Октябрь мэцп — май айы К,ыс ызгарын айдаган. К,ара тундг цыйратып, К,ажыганды шыйратып, Тарыкданга дем 6epin, 103

бакдаац

»ак,тыц байтак, да/

Ж АЗ ЖЫРЫ Атымды ертте балалар, Кул1мдеп MiHe жаз келдь Туйе боздап, к,ой к,оздап, Tisuin катар к,аз келдь Жастардыц жуз1 жайрацдап, Кен, eMipfle сайрацдап, Махаббат, MefiipiM, эн мен куй, Ойын, кулк1, наз келдй Тамаша OMip, шаттык, жыр Кала, дала ой мен к,ыр, Ерекше жаз быйыл жаз — Твплген кектен алтын нур. Назданар адам аз ба иод, Кейлек кек те, тамак, ток, Еш бенде де уайым жок, Жасармас кай жан жазда ендь Отаным байтак мэкп бак. Гул, бэйшешек толган жер. Он 6ip журт — он 6ip туыскав Канаттас катар конган жер. Он 6ip журтьгм — он 6ip бак 1шшде еркш сайрацдап 105

Мэуесш тэтт! сорган ел. Шагаласы шаццылдап, К,аэ, уйреп к,ан,к,ылдап, Квкорай шалгын, орман, квл; Шалк,ып жатк,ан ен дэулет, Салтанат, шаттык,, сэн-сэулет, Аймагым аск,ар к,орран бел. Жауын мен дауыл, бораннан Жаск,анбай шалк.ып асамыз, Жауды жайк,ар жарак, сай Табанмен таптап басамыз; К,ыздырып ецбек дукенш, Желшлдетт жер 6eTiH, Жем1стен шашу шашамыз; Жер кдзнасын игерш Кезше жете ашамыз; Болаттан суцк,ар ушырып Мухиттан api асамыз; MiHin алмас тулпарды Баспаган жерд1 басамыз: К,уаттан дария агызып, Ерлжтен ерлж тугызып, Эрге ерлеп, тасамыз! Жайнай бер жазым жылдан и Жацарып дуние турленсш; Алтын бакдна улгайып Будан да цызык, турге eHcin; Ен бак,ытк,а еркшдеп Жайлаган елщ гулденсш; Сталин атты алтын кун Себелеп рахмет сэулесш Будан да жарык, нур берсж; Булбулын, дулап сайрасын, Ецбегщ К.ЫЗЫП «.айнасын, Нурыцды элем, ел керсш; Бугаудан к,олын шешуге, Сен1мен тары iAecyre ©неге болсын, дем 6epciH!

СУЛЕЙМАН СТАЛЬСКИЙГЕ Сулейман алтын булбул, сен Дагыстан, 1шшде сайрандаган гул баплстан. Keuieri жыртк,ыш ацдар заманында, —- Б1з 9СТЖ орын алып тар кдпастан. Бупн к,апас жацарып гул жайнады, Бак,ыт жыры теплш булбул к,устан. Булбулдардын, MeKeHi меруерт гулд1 Б1з жырлаймыз, мак/гаймыз У лы Отан. EcKi дуние жарасын жазды бэр! Еркшдеп кец бацшада масайраск,ан. ©лец K©3i тауымнан тулап ак,ты,— Дагыстан, даласынан Казахстан, Ел1М1Э гул, цызгалдак, жер1 балды, Нур твккен тебесшен эдем! аспан. Хальпу^а бак,ыт, булбулга дауыс берген Ленин мен Сталин гой ол данышпан Барлык, халык, к,астерлер Сулейманды — Асыл C03i жаньщньщ юлтш ашк,ан. Мен де саган к,уттык,тап сэлем жолдап. К ол сотам даласынан Казахстан. Жерщ таулы, улы Кавказ, миуасы кеп, Сундарлар зацгарында шыркдп ушк,ан. Бак,ыт гул! цаулаган шешек атып. 107

0Tip nci ан,к,ыган хен,л1цд1 ашк,ан. Жастык, жайнап, ескшк ceHin жатыр, Таза aya, мелд1р сумел кек гулстан. Картайсак, та дауысымыз жаспен б1рдей, Жацардык,, к,айта тудык,, осы тустан. ЖиЬан кезш шыркдймыз ер к^грандай, Таудан к,улар далага судай таек,ан. О л жырымыз арналсын мэцп-бак,и Сан сундарлар суцк,ары элемде аск,ан; Ада.чулы ардак,тар тамаша жан Тарихтын, зацтарынан зор данышпан. Елшде Сталиннщ 6i3 жырлаймыз, Ак,ыл мен журек тулап ой уласк,ан. Сталин деп жырласак, дауыс к,осып, ©лец кетер булакдай ак,к,ан тастан..

ЖАЗ Жаз жайнап, жан-жануар жанаттанган, Жадырап май айында науаттанган, Су агып, жер айналып жанарланган, ЖиЬаида 61'здщ тандай тац атпаган. Жарк,ылдап жабырк,аусыз жайнады жан, Жулк,ынып жазгы епске жарак,танган. Шыцына шыбык, шаншып, гул тулетш, Сайлы ел!м саяхатка саяттанган. К,ой к.оздап, туйе боздап, цулын кунап, Даланыц тел! ойнак,тап аяцтанган, Бузылмай айдын келдщ ак, к,аймагы, К,ус шайк,ап балапаны канаттанган, Безесе Kapi Жамбыл к,ызыл тш н — Хош керш к,азак„ кыргыз мадак/гаган. Бэйгеден кунде келген кэр1 тарлан, Бэрш де той, думанныц аяцтаган. Куй боздап домбырадан, елец к,оздап, Кыз булгап орамалын к,арап к,алган, 109

Жуз жасап, жуз жаэ кергеп бул Жамбылдьъ Eiu6ip жаз бупнпдей к,аратпаган. Жазында Сталиннщ жаца жасап, К,улшындык, к,ыран к,устай тояттаган. Жадырап, жаз гул1мен 6ipre гулдеп Тамырым алпыс eKi тарап тургая.

АЛАТАУ TiaUreH таулары бар Жеткудыц, 1шшде орман, тогай 6inceH нудын. Дариядай сол таулардан тулап тасып, Кересш тамашасын аклан судын- Ecenci3 тау суреп квз жетпейтш, Жырлауга казнасы квп на жетпейтш; ©pin. алма, алмурт, жиде-жем!стер к Bip татсан, аузыцнан дэм хетпейтш. К,арлы тау басы биж мунар кетпес, Сырласып буаттарменен болган кептес, Typai андар мекен eTin, енш-ecin Журед! 6ip-6ipiMeH боп TiaeKTec. Арыстан, аю, каскыр, TyaKi, борсык, CiaeyciH, жоабарыстар тунде жортып, Т улаган, аклан булак, таск,ынында Асаудай ойнак, сааар балык, шоапып. Етеп соа тауаардын, мыйдай тепе, Teric жер гуаш жарган миуалы eric, EaiHe мекен eTin енбек лыаган Жепзер аямастан Typai жемкл Ill

Алатау Жеткумен к,ушак,таск,ан, Елше к.азьшалы к,оннын ашк,ан, Бауырында К,азак,стан астанам бар — Агайын орыс, цазак, араласк,ан. Жайлау бар бул тауларда me6i шалгын, Кек майса ойы, к,ыры 6spi балгын, К,ызырын сол жайлаудьщ керем десен,, — Шебше бауырын тесеп жатып алгын. А р жары — к,аптаган ел К,ытай жер1, Бер жагы — ен жайлаган казак, eAi, Басында бак,ыт жырлап Жамбыл отыр, Желб1реп ныэыл жалау шырыс бель

К.ЫМЫЗ YiiipiAreH, к,ышк,ыл, тэтт1 сэры кымыз, Ауруга — ем, сауга — куат, дэр! кымыз. Кедейлер урттар сусын таппаганда, Ерте-кеш байлар 1шхен Kapi кымыз. Ашыган кец сабада алтын кымыз, Бай, биге шаттык берген салк,ын кымыз, Айтушы ек шгген налып саган каргыс Кедейге келмегенде шартьщ, кымыз. Байда бар, жарлыда жок тартым кымыз, К ез сатып бардан iuiKeH халкым, кымыз, Байлардыц сабасында «аллаЬуп»* тап, Кедейдщ торсыгында там-тум кымыз... Бай кайда? — Елден кудык бупн, кымыз, Тенкердж эор сабасы Ty6iH, кымыз, Кершбей тунде жортып кумдарда жур, 1шпейд1 булак суын, TyriA кымыз. .АллаЬуп-—кудайдын сэлем! мен рахмеп болсын деген

Сапырран далам, к,алам 6api, к,ымыз, Жайлаудыц бугш болды cam щымыз, Стахановшы ерлерге к,уат берер Bip суйеу ецбегше дэмд1 к,ымыз. Ецбекпй ел тартып алган Kepi цымыз, Ен ескен колхоз аулы 6epi цымыз. Эр ферма ортасында кумтлдейдц ©згеше 6yriH Terri дэм1 цымыз. YmpiareH, сэры алтындай сары цымыз, Ауруга— ем, сауга — цуат, flepi цымыз, Ел1мнщ социалисток асы болдын,, Шыгаршы, тары нем, бар, кэне, цымыз!

ИСПАНДЫК. ТУЫСК.АНДАРРА Кеч даласы к,азак,тьщ Кулпырады гул жайнап, ©збекстан 6ip ел1М Гулстандай алма бак.; Тэжжстан турленген Жел! Ж1бек кун шуак,; Кайта туган бэршде Кажырлы 6epix халк,ым шат; Сталиннщ жазында Жадыраган жан рахат. Сол ортада отырып, Салсам K83fli шамалап, Испан елш керемш Кайнаган боны куш, к,айрат; Алпарыскан жауына Ж^берш жатыр ок кадап; Куйылып жатыр майданга Батыр Ж1пт, жуйрж ат. Туыскан бауыр, батыр ел, Согысты 6i3 де квргенб1з; Отанды жаудан тазартып, Кун-тун катып желгенб!з; Ак,ыры Kyuiri асырып, 115

К,андатып жауды жецгенб^з; Желкесш кыйып жеб1рдщ Сазасын суйтш бергенб!з; Жещспенен, табыспен Бак,ытк,а суйтш келгенб!з. Туыск,ан, бауыр батыр ел, Сал кушщд1 аянба! Эл! келмес аттыньщ BipiKKeH берж жаяуга; Kepin отыр Жамбыльщ Жец1с!ц жацын, таяуда. К,ысыц кетш, жаз келш, Квгергел! тур жерщ, Азап кетш. бак келш, Гулденгел! тур елщ. Бижке када, кызыл ту, Сол ту болар Tiperin. Жен,бей кару тастама, Ti3riHfli берме баскага, Казакстан атынан — Арнап сэлем айтканда Оэдерден осы т!лег!м!

К.ЫТАЙХАЛК.ЫНЛ Б1эдщ Kepiui К,ытайга Жапон тагы урынды, Кдн i3деген аш касцыр — Керетш емес тыиымды. Карайган цаны капитал, Шыгармакда 6ip жанжал, К,ай мацда осал е\\ бар деп. А ла к,ояр жер бар деп, Олжалауга, талауга Фашистер 6eri бурылды. Манжурды басып алганда Кдятайга бэле салганда Kepin ек сонда-ак, зулымды. Айуандыгы аскан жауыздар Жазыксыз елге к,ол салып К,атын, бала цырылды. Обалсынар оларда Адамдык, cipa ар бар ма? Дуние тугел туц!лдк « K ja берсе цорцацты, Батыр болар» — деген сез Осыган келер жорымды, Оцай-ак, басып алам деп.

Басына бэле садам деп, Тецесе де фашистер Кытайга элС13 шыбынды. К,алыч кытай крэгалып, Намысын халык, к,олга алып, Бас К.ОСЫП карсы атганды, Бузбаймын деп жубымды. Кандай айда етсе де, Шанхай мен Нанкин жетсе де, К,атайды, кытай жумылды. Сокдыга к,арсы сокды ашып, Жыртк,ыштардыц тумсыгы К,гч жалата урылды. Тегеурнн тем!р халык, к,олы Уйымдасып шыкданда Жаудын, бет! сырылды. Чжу Д э деген 6ip батыр Халык, эскерш бастаган Ер екен тым айбынды. Он мьщдаган жапонныц К,олдарын цойдай цуганда, Куандырды халкымды. Эр майданнан ер шыгып, К,ыйрата жауды жецгенде Ецбекппс! элемнщ Куттыдтады муныцды. Казахстан ел!нен, Отаны бакыт жершен — 1\\уттык,таймын мен дагы Ардак,ты ap6ip улыцды.

ВОРОШИЛОВ ТУРАЛЫ ПОЭМА Тагы да ejuM жела ерт боп ecri, Тагдырды к,оргасын мен болат шешп. Абиссиния тауында ажал ойнап, Испан уды ыстык пан белден кештй Манчжурд! к,ара туман тунек басты, Кдятайга жалмауыз жау араласты. Кек кайнап кас душпанмен арпалысып, Ызамеи к,алын, кытай жауга айкасты. nicxeH епн корыккандай сыбырдасты, Мен де бупн шыгарам даусымды ащы. Дала мулпп тунжырар, туршйекендей, Тау делдиш уржкендей тын-тыцдасты, К,уздан кулап булактар шуылдасты, Орман, тогай оянып дуылдасты, Жасырынып кокорайдын, астын куып Зулаган арык шуы кекке уласты. Квк терек суду кыздай тузеген туе, Жайкалган акжонаста eriH, Kypim Айдын кед кальщ камыс, кога баскан Шайкалат, еспргендей суык сыбыс.

I Т е п л жыр, кез жиЬанды, шырца энге сал, KiaeMfli Туржменшн, тубше бар. Казахстан жершде желдей ecin, Бацшалы ©'збекстан гулше бар. Арала Тэжжстан асцарларын, Мунайлы Азербайжан астарларын. Одацтыц он 6ip елш тугел шолып, Bip толгап тушнд! жыр тастар шагын. Мен цартпын кепи керген кэр! булбул, Ежелден ел тьщдаган кене Жамбыл. Бугшде жырым жаца, куйпм жаца — Эшмш жас ел1мшц цыраны алгыр. Е л шауып, журт жылатцан хан мен беки, Жырлаура даусым шыцпас сум жендети. Мен жырлабмын, кетерген кекке атын Е л epi халык, суйген большевики. Ленин мен Сталиндей терец ацыл, ©cipreH маршал eTin ез! нацыл. Басшысы Армияныц элемге айгак,— Арналад жырым саган — Клим батыр. II Патшаныц лагнат так, — тэжышен Миллион жан цорлыц керген, таяк, жегеь\\ Баягыда цор болып етсе цазац, Зорлыцтан Украина да зар ецареген. Мунда— бай, онда— сорды помещиктер. Куш цайда царсы турып оран тжтер. Тек цана домбыра мен бандураныц* Уншде 1з1 цалды ауыр жуктер. Бандура—украина халкынын музыка аспабы. 120

Жарлылык,, к,арацгылык, журтты басдан». Украина, даласында Казахстан, EciTTiM, кеп уак,ыйга кезбен керд^м, Ондагы к,ара кунд! еткен бастан. Сем!рд! помещиктер елд1 сорып, EriHiH ецбекпплер берД1 орып, Молда, поп уын шашып, елд! аралап Халык, K63in ашпауга алдын торып. К,узгынша полиция елд: бацты, Айдады, атты, шапты, турме жапты... Осындай к,ара кунде Клим туды — ©М1рде цорлык,, зорлык, бейне абак,ты. Кара су, к,ара нан жеп сарыбелде, «Кудайга» к,ул болганда, байга пенде, Шыжыган ыстык, кунде епн орып, М ал бакданды бьлерсш казак, сен де. О л ecri кызгалдактай сусыз шелде, Турак,сыз ебелектей дауыл желде М ал багып жастык шагын байда етюздГ Жалац аяк,, жалац бас ыстык, жерде. Ащыныц кердж талай дэмш алып ©м!о K,aflipin таныдым арып-талып Кдзацтыц малды баклан малшылары Суйед1 ез Климш угып, танып. Клим ©Mipiii б!лем!з, 6i3 де корд!к Клим OMipiH таныймыэ, тузде кердж, Сондыцтан да, ардацты 6i3re Клим Кашан да сен б!зд!кс!н, 6i3 де сендж. Каэацтыц малшылары мыцнан тацдап ©Ыред кеп жуйржт! Климге арнап, Ен тагып, KCKiAin Kecin, «осы» дейд; Шыгатын сан тулпарды топтан самгап. 121

Ill ©тсе де жастык. шагы азаппенен, KewiTy, цорлык, зорлык,, мазакпенен, Клим sew, ер жетт!, acim болды, Семсердей етайр, ежет, болат береп. Заводта ерл!ктерш ел таныпты Ксктенген жумысшылар K93in тартты, Тап арын, тап намысын таймай сацтап, Куреске шацырды ол бар халык,ты. Жуанра купи кеп деп бас урран жок,, Кез келсе сырын ашты, жасырран жок,. Tan ymiH бар цайратын журд| жумсап Бойында от куаты басылган жок. Донбастын, шахтасында кайнаган кос Каткан кез, айтып болмас пэлеидей деп, Жумысшы калыц колын кетеруге Турраида 1штен тынып кутш 6ip «лсп». Бул лепт! сонда оларга Клим берд!, Калыц топ Донбастары соцына ердь Кызыл ту жел кетерт жалын жанды Жалауы кайнаган кек басты жердь К етер т так сэулес! Клим ерд|, Жатпаура жанныц Keri хабар берд!. Сондан KeKTi жырласам eciMe алам, Хан Жэцпрге аттанган кальщ елд!. Б!р кезде Исатайдай кажырлы ер!м, Кетерген xaHFa карсы байтак елш; Тулпардык туярынан от жаркылдап, Калыц цол Сарыарканыц баскан бел!н. Ашулы каткан кабак елдщ Keri, Аттанган залымдыкка.аскан meri. Алдында Исатайдай батыр бастап, Камаган хан ордасын казак ел!. 122

Клим ер тамам ултты алга бастап, Кетерген цалын, к,олды жауга нусцап, Е л бастаган ер к,ад1рш халык, умытпас Кетерген ел тендтн туын устап. IV Зарлатып жет1м-жеа'р, сан бейбацты Оц, цылыш, тем1р 6yFay, цанга батты. Ерлерд1 ел бастаган терш алып, Сибирьге патша залым нуды, айдатты. Жерлерден царлы боран жолды басцан, Аязда шацырлаган тутеп аспан, Жасцанбай зулым патша зардабынан, Талцан цып тас бугауды Клим к,ашк,ан. Босаган жас цырандай тар цапастан, 'О л цашып Каспий опт тау мен тастан, Жасырынып жендеттерден келед1 ол Бакуге — зор ©идipic мунай таскан. Бакуд1 6i3 6iaeMi3 — тарихта аты, Елше ецбекиплер мэ.мм данды, Бастаган Сталишм ез колымен Бакудщ пролетарын зор цайратты. Бакуды ез!м барып кергешм жок,, Каныцпын — кермесем де естим!н кеп. Сыцылды к,ара меруерт б1здщ Эмб1, Жанары Казацстан жулдызы боп. Бмемш онда бурап жердщ астын, Шыгарар мунай майын судай тасцын, Кеп жасадым, кеп керд1М, кеп ecTifliM 1шшде ацсацалды мынау жастыц. 9 m6i арцылы Бакуге болсак, канык,, Керем13 Сталшш айкын жарык,. Халык, тагдырын парасат цолмен шешкен, Нурына бумл элем болган царык,. 123

Казадда ез долымен теддж берген, Жер берген, дуат берген, ерлж берген, Грузия дыраны тауында ескен Бакуге, жау жедуге ушып келген. Донбастын большевип Клим батыр, Bipre icTen Сталинмен болып жадын. Майданда шыкдан таптьщ кесемше Кемек к,ып, сезш тьщдап, сурап адыл. Bip болды квсемменен ауыр кунде, Кашан да т э т белек, жаны 6ipre. Табанды тар кезецде адылшысы Окопта, зор майданда, Кремльде. V Бук!л халыд дозгалып алганда бет, Ленин, Сталин долдады болып медет Толдынды тура жолга салды Клим Колтыдтап тар жолдарда суйеп, жебеп.- КаЬарлы халык, пару ап сайлапганда, Бас досып аттанады жауыздарга. Жер мен су, завод, фабрик, етметт! — Алуга долмен тартып дан майданда. Клим ер еш дордыныш сезген емес, 0лем деп зор мадсаттан безген емес, К ол бастап жумысшыга дару берд!, Не жецу, не жец!лу — таптык, егес. Ауладта узад тундер уйды кермей, Упттеп журтты бастап, соддан желдей,. Ленин мен Сталин бар долбасшысы Калады ^ай едбекип Климге ермей. Шадырды ел1мдег1 барлык, ердд Колына мылтыд бер/ii, дылыш берд!. YHiHe кулак, донып шадырганда Шыддан ед, сонда ерлер далыц долды. 124

Жырласац, мундай ерлер ецбекцп ушш Кврсеткен к,ан майданда кайрат, кушш, Bip тацга ap6ip ici ертек болар, Урпагым шын батырды 6iAeMicin? VI Жарк eTin Октябрьдщ куш шыкты, Кун туды белдссетш жаумен мыкды. Бастаган ецбекпп елд! Клим к,ыран, Сан жауды мойиын уэш, жерге тык,ты. Кутырган аш к,аск,ырлар к,ашты, букты, Жас к,ыран квршгешн бурап сык,ты. Жумысшы, шаруанын, ешмеп Орнады, б!зд1ц слде мзцп мык,ты. Зац шыкты — кедей, кемтар жер, су алды. Мал алды, тедд!к алды, карык, боп к,алды. Жалдама жауыз колын к,уып тастап, Кедейлер бак,ыт алгаи энге салды. V II Карацыз бай, жуаннын, енд!г1 iciH, Жан-жактан курастырып калган кушш. Каптады топ-топ болып тары кузгын Бакытын журттыц тартып алмак ушш. Шакырды Ворошилов аттанура, Кару ап, уйымдасып саптануга, Бакыт ymiH, ергк ушш, тецдпс ymin, ' Халык ушш таласуга жер мен cyFa. Астында кызыл тудын, басын косып. Кол шыкты келген жаудын, жолын тосып, Каптатып ечбекпйлер отрядш, Клим ер жауды КУДЫ, бетш осып. Бшнер ердщ epi кезецде тар, Ел умтылып келгенде — алдында жар. 125

Ленин мен Сталиннщ eHereci Согатьж ic пен журек 6ip барабар. Казацтыц ардагер! Амангелдн Кетерген цан майданда царацгы елдк BipAecin кальщ цолмен Климге epin, Жершде К,аэак,стан жауын жецдн Амаигелдпн ерткен Клим батыр, Е р л т н халк,ы суйген керш манул; Елден туган халык, epi, халык, к,ыраны 0TKip, ежет, табанды, терец ацыл. VIII Аш цасцырдай жалацдап жем 1эдеген, Мал торып жайылымнан ной кездеген, Жыртцыш андай exi хез1 кып-кызыл боп Кулцыньшан баснаны тук сезбеген. Тэрбие алган залым патша, бектен, Аттанды генералдар жем дэметкен. Жалдама жауыз Колчак шыгыс жантан, Деникин иттер!мен он жан шеттен. Камалап батыс, Tepic — тус-тус жантан Ел!мд1 каусатуга банды ацтар... Коргандай ел шетшде, жау бетшде Каласы Царицынныц жатыр батпан. Осыны генералдар цамап алды, Жаснанбай жасанган жау согыс салды. Карсы алды, сескенген жоц Царицынныц Басына Сталиннщ ем барды. Ецбекте, ел цоргауда, цан майданда, Бастаган Сталиннщ цуаты алга. Кеп керген, к егт бмген парасатты, Нуснаган оц жолына тецеу бар ма! 126

Тар жерде тапсыратын к,ыйын icTi, Досына Клим сынды батыр куигп. Сталин тапсырды да зор майданды. Жен ciATen, куат 6epin к,олын к,ысты. Эсхерд! Клим жауга тузеп салды, Карысты жасанган жау ецшен, банды, К,аоу>1рдай к,аптаса да туотус жак,тан, Большевик жецш шык,ты зор к,амалды. KiM шыдар Клим колы каЬарына? Бандыны караткан жок жан-жагына, Жалдама солдаттардьщ 3Dpeci ушып, Карамай кайта кашты алды-артыиа. Кесемнщ Клим ердей тастулег! Хабар берд1: «келген жау кашты» дед!. Сталин муртын сыйпап, салкын каимен, Колын ап KyaiMcipen «жаксы» дед!. Акындар домбыраны колга алганда, Кукрент!п куйд! токсан толгаранда, «KiMfli сез рып жырлайсыц» — деп сурасац, Мэжшсте терецнен сыр козгаганда. Асыл сезд!к neci акын сонда: — Жырлаймыз, — дер домбыра алсак колга, Жырлаймыз бупнп eMip— шат турмысты, EaiMAi экеп салган бакыт жолга. E.\\iMfli, OMipiM, далам гулденд!рген, Элемд! нурга кундей турленд!рген, Сталинд! жырлаймыз, эндетем1‘з, Бакыт жазын жер1ме мулде енд!рген. Асыл сездщ атасы акын сонда: — Жырлаймыз, — дер — домбыра алсакколга: Сталиннщ жан досы, эскер басы Устаган куш туткасын кашан да оцга. 127

Отанымныц царулы ардацты epi, Суйетш, цад!рлейтш тукан елдй Таласып тар кезецде жауды цуган, Елкмшц арыстаны, ардагерк Елше ерлшмен жеткен даццы, Астында ойнацтаган жирен аты, Жырлаймыз жорыцтарын Клим ердщ Естке жау цорцатын куш цуаты. Жамбыл да энге салып куй тербейд! Аузына Клим туссе, жыр кернейд!, Айбатын, батырлыгын, тулпар атын Жырласа кокке к,улаш куй сермейдк Арыстан— жирен атты Клим батыр Колбасшы, aAFbip цыран, терец ацыл, Касында Буденныйдай жан жолдасы, Бастаумен атты эскерд1 келе жатыр. TyficiHce жау цашатын айбатынан, Корсеткен к,ан майданда цайратынан. Уйреткен Сталиннщ и?ас цыраны— Калыц жау зэрео ушцан жайда атынан. Тастулек, таймас цыран музда вскен, Кек болат алмас цылыш нарды кеокен, Жан досы Сталиншн, цасындары, Тар жерде халыц тагдырын цолмен шешкен. Куйретэт Деникинд1, Врангельдй Коргады басцыншыдан бейб1т елдй Наркомы СССР-дыц цурал куш!, Атакын Клим ердщ элем б1лдй IX Мэскеуде 6ipdHiui май мейрамында, ©тетш улкен тойда б1зде жылда. Жол Tycin, Жамбыл оонда 6ipre болды, Кызыгыи мен айтайын журтым тыцда!

Лек-лек боп к,атарласк,ан к,алын, халык, Шыгады бакытты ем1рш эн Fbin салып, 1шшде: езбек, орыс, казак,, к,ыргыз, Украина, грузин мен татар, тэжш. Сталин Мавзолейден турар к,арап, Табысты, к,уанышты оймен санап, К,¥ттык,тап жаз бен жастык, бак,ыт жырыв Ушырган балапанын сун,к,ардай-ак,. Сап тузеп, эскер шыгар к,атар-к,атар, Асынган бэршде бар 6ip бесатар, Туршдей жолбарыстын, к,аЬарлы айбат К,алыч к,ол атты, жаяу келе жатар. Будан сон, танК1 шыгар TeMip тулпар, Кез келое калык жауын кул гып унтар. Аспанда ушкан кустай избектелер, Каптаган самолеттер болат суцкар. Кекпек-бек жердщ жуз1 к,ару-жарак, Болмайды мынасы деп колмен санап. 3en6iptK, пулемет пен найза, кылыш Тамаша так каласын турсац каРап- Bip кезде атты шыгар кездей кайиап. Пар-пар боп тус-тус!мен гулдей жайнап. Боз, курек, каРа, жирен, ала, шубар ©тед! ауыздыгын карш-карш шайнап. Ceniprin 6ip мезп'лде аргьшагын Шыгады Клим батыр жанган жалын. Сушки маршал, Нарком ел црргаудыц, Астында жирен аты бейне сагым. © тед! желдей ecin журтты аралап, Шыгатта Мавзолейге, журтка карал Сейлейд1 суырылып, 6ip-6ip талдап, Мшдепм ел коргаудык колмен санап. 129

Оныц сез! есплед барлык, жак,к,аг Ташкентте, Фрунзеде, Ашхабадта, Бакуде, Тбилисиде, Алматыда Сацц-сацк, етш келед! бар к,улак,к,а. К,андай жау келсе даты етпес к,ауш, Кид1рген Отанына темip сауыт; У л п алар наркомынан sp6ip аскер, Колхозшы, жумысшысы фабрик, завод. Халычча цастык, еткен жау жоргалап Алдьщда зайдем! иттей жуз бурацдап, Отанымды байларга iuiTCH сатып, Кетпек болтан ел!мд! мулле ылацдап. Эскертм тис турады, кузе-пм сак,, Халцым жауды к.оймайды, iHiH таппак,. Су к,уйып 6ipiH поймай туншык,тырып, ЗэрЛ1 Т1Л1Н суырып, ткнн к,ак,пак,. Сырттан жау жаталап жур жемтж 1здеп, Егерде к,арсыласса 6i3fli кездеп, Халык, артыцнан манданта тартынбайды К.ылышын,мен KepceTin к,алсац мезген. Мезгеоеч мезгЫнде басты носып, Аламыз келген жаудьщ жолын тосып, Ел ушт, мэскеу ушш, несем ушш Айдауга жауыздардын, бетш осып. Bip туда бас к,осады TypAi тустан, MepreHi ©збекстан, К,азак,стан, Туржпен атты эскерй Азербайжан Ушк,ышы, кырандары Тэжжстан. Мезгесен, жаута к,арсы келгенде кез, К,уамыз, к,аусатамыз ашк,анша кез. Одацтыч он 6ip ел in к,атар тузеп, Шыгарып 6ip жечнеи к,ол, 6ip жерден сез.

Келсе жау атка MiHeM, к,айнап купим Bi3 алып, тандырамыз душпан есш; Сталин Kepin аскан халык е рлтн К,айратк,а квЦ1лденш «жацсы!» дссш.

АМ АН КЕЛД1 ©лецд1 айт дегенде агылтцанмын, Жуйржтей домбырамды сабылткднмын, Е л суйген, enipen туган epfli мацтап Тынысын душпанымныц тарылткднмын. Ойлансам, сез1м — шеж!ре, хиял жел1, ©тед! кез алдымнан тарих бели EpAirin батырлардьщ жырлау ушш Толганар Жамбыл ак,ын сейлегелк Ардагер Аманкелд1 ердщ epi, Кец epic, жалпак, дала тугаи жср1, Е л! мен мекештн туын устап, К,ол бастап к,ан майданда акдан тер:. Ленинд: жаны суйш соцына ерген, Жауына ажал огын тартк,ан мерген, Шешеден ел камфоры ул боп туып. Ер болып майданда да ул боп елген. К,азасы батырымнын, журтты ен,1реткен, О л кезде Жамбылдыц да жасын теккен, Бул кунде ер ецбепн к,ошеметтеп, Шертемш жец!с жырын меи де кеппеи. 132







©лген жок, Аманкелд! эл1 Tipi, Энеки iayAi тур ак, ceMcepi; Орнатып ол кексеген арманды ойын; Мен де шат, рахаттанган царттын, 6ipi. Батыр бол, балаларым, борщдагы, Тап берген душпан итт1ц сынсын сагы. Семсер1'н Аманкелд! тот баспасын! Ел цорра, улы куннщ туса шагы.