การเลี้ยงสัตว น้ํากร อยในกระชัง

94 ใบรายงานบทปฏบิ ตั ิการท่ี 14 การเล้ยี งกงุ ขาวในบอดิน ชือ่ …………………………………………………………………...รหัส…………………………..…..………. สาขา……………………………………………………………..……ปท ี…่ ….………………………………… วัตถุประสงค 1…………………………………………………………………………………………….. 2…………………………………………………………………………………………….. 3. ……………………………………………………………………………………………. อปุ กรณแ ละสารเคมี 1………………………………………………………..... 2………………………………………………………….. 3………………………………………………………….. 4………………………………………………………….. 5………………………………………………………….. วิธกี ารดาํ เนินการ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………….…………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………….…………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

95 ผลการดาํ เนินการ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………….…………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… สรปุ ผลการดําเนินการ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ขอคิดเหน็ อนื่ ๆ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

96 ใบรายงานบทปฏบิ ัตกิ ารท่ี 15 การเพาะ และอนบุ าลปทู ะเล ช่อื ………………………………………………………………….รหสั …..…………..………………………... สาขา…………………………………………………..……………ปท …่ี ………………………………………. วตั ถปุ ระสงค 1…………………………………………………………………………………………….. 2…………………………………………………………………………………………….. 3. ……………………………………………………………………………………………. อปุ กรณแ ละสารเคมี 1………………………………………………………..... 2………………………………………………………….. 3………………………………………………………….. 4………………………………………………………….. 5………………………………………………………….. วิธกี ารดาํ เนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………….…………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………….…………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

97 ผลการดาํ เนินการ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………….…………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… สรุปผลการดําเนินการ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ขอคิดเหน็ อืน่ ๆ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

98 ใบรายงานบทปฏบิ ตั กิ ารท่ี 16 การเลยี้ งปทู ะเล ชือ่ ………………………………………………………………….…….รหสั ………………………..………… สาขา…………………………………………………..……………….…ปท…่ี ………………………………… วัตถปุ ระสงค 1…………………………………………………………………………………………….. 2…………………………………………………………………………………………….. 3. ……………………………………………………………………………………………. อปุ กรณแ ละสารเคมี 1………………………………………………………..... 2………………………………………………………….. 3………………………………………………………….. 4………………………………………………………….. 5………………………………………………………….. วิธกี ารดาํ เนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

99 ผลการดาํ เนินการ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………………………….. สรปุ ผลการดาํ เนินการ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ขอ คิดเหน็ อน่ื ๆ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

100 ใบรายงานบทปฏบิ ตั ิการท่ี 17 การเล้ียงหอยนางรม ชอื่ …………………………………………………………….รหัส…………………………………..…………. สาขา…………………………………………………..………ปท…ี่ ………………………………………….… วตั ถุประสงค 1…………………………………………………………………………………………….. 2…………………………………………………………………………………………….. 3. ……………………………………………………………………………………………. อุปกรณแ ละสารเคมี 1………………………………………………………..... 2………………………………………………………….. 3………………………………………………………….. 4………………………………………………………….. 5………………………………………………………….. วิธกี ารดําเนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

101 ผลการดาํ เนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………………………….. สรุปผลการดาํ เนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ขอ คดิ เหน็ อื่นๆ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

102 ใบรายงานบทปฏบิ ตั กิ ารท่ี 18 การเลี้ยงหอยแมลงภู ช่ือ…………………………………………………………………...รหัส……………..……………………….. สาขา……………………………………………………….…..……ปที่………………………………………… วัตถปุ ระสงค 1…………………………………………………………………………………………….. 2…………………………………………………………………………………………….. 3. ……………………………………………………………………………………………. อุปกรณและสารเคมี 1………………………………………………………..... 2………………………………………………………….. 3………………………………………………………….. 4………………………………………………………….. 5………………………………………………………….. วิธกี ารดําเนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

103 ผลการดําเนินการ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………… สรุปผลการดําเนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………. ขอคิดเห็นอ่ืนๆ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………..

104 ใบรายงานบทปฏิบัตกิ ารท่ี 19 การเพาะฟกและอนุบาลหอยหวาน ชื่อ…………………………………………………………….รหสั ………………………..……………………. สาขา…………………………………………………..………ปที่……………………………………………… วตั ถุประสงค 1…………………………………………………………………………………………….. 2…………………………………………………………………………………………….. 3. ……………………………………………………………………………………………. อุปกรณและสารเคมี 1………………………………………………………..... 2………………………………………………………….. 3………………………………………………………….. 4………………………………………………………….. 5………………………………………………………….. วิธกี ารดาํ เนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

105 ผลการดาํ เนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………….. ………………………………………………………………………………………………………………….. สรุปผลการดาํ เนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ขอ คดิ เหน็ อื่นๆ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

106 ใบรายงานบทปฏบิ ตั กิ ารท่ี 20 การเลี้ยงหอยหวาน ชอ่ื …………………………………………………………………...รหสั ……………..………………………... สาขา…………………………………………………..……ปที่…………………………………………………. วตั ถุประสงค 1…………………………………………………………………………………………….. 2…………………………………………………………………………………………….. 3. ……………………………………………………………………………………………. อุปกรณและสารเคมี 1………………………………………………………..... 2………………………………………………………….. 3………………………………………………………….. 4………………………………………………………….. 5………………………………………………………….. วธิ กี ารดาํ เนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

107 ผลการดําเนินการ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………….... สรุปผลการดาํ เนินการ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ขอ คดิ เหน็ อ่ืนๆ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………….

108 ใบรายงานบทปฏิบัติการที่ 21 การฟกไขและอนุบาลหมึกทะเล ชื่อ……………………………………………………………...รหสั ……………..…………………………… สาขา……………………………………………...………..……ปท …ี่ ……………………………………….. วตั ถปุ ระสงค 1…………………………………………………………………………………………….. 2…………………………………………………………………………………………….. 3. ……………………………………………………………………………………………. อุปกรณแ ละสารเคมี 1………………………………………………………..... 2………………………………………………………….. 3………………………………………………………….. 4………………………………………………………….. 5………………………………………………………….. วธิ กี ารดําเนินการ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………………………

109 ผลการดาํ เนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… สรปุ ผลการดาํ เนนิ การ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… ขอคดิ เห็นอนื่ ๆ …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………….

เอกสารหมายเลข 17 บทปฏบิ ัติการ วิชา เทคโนโลยีหมักดอง 06-131-409 เรยี บเรยี งโดย ดร.ชุตินชุ สุจริต สาขาวิชาอุตสาหกรรมอาหารและผลิตภัณฑประมง คณะวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีการประมง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย วิทยาเขตตรัง

บทปฏบิ ตั กิ าร วิชา เทคโนโลยีหมักดอง 06-131-409 เรยี บเรียงโดย ดร.ชุตนิ ชุ สุจริต สาขาวิชาอุตสาหกรรมอาหารและผลิตภัณฑประมง คณะวิทยาศาสตรและเทคโนโลยีการประมง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย วิทยาเขตตรัง

คํานาํ บทปฏิบัติการ วิชาเทคโนโลยีหมักดอง เลมนี้ ไดเรียบเรียงข้ึนเพื่อใชประกอบ การเรียนการสอนภาคปฏิบัติ ของวิชาเทคโนโลยีหมักดอง โดยแบงเนื้อหาออกเปน 13 บท ปฏิบัติการ ไดแก เทคนิคการใชเครื่องมือ ดูแลรักษาเคร่ืองมือท่ีเกี่ยวของการหมักดอง และ ความปลอดภัยในหองปฏิบัติการ การแยกและเก็บรักษาเชื้อบริสุทธิ์ การวิเคราะหอาหารหมัก ดอง การทําแหนม การทําปลาสม การทําปลาแปงแดง การทําผักดอง การผลิตเตาเจ้ียว การทํา ขาวหมาก การหมักไวนผลไม การตรวจสอบคุณภาพของเครื่องด่ืมแอลกอฮอล การทํา น้าํ สมสายชู และการศึกษานอกสถานที่ หวงั วา บทปฏิบตั ิการเลม น้ี จะชว ยอํานวยความสะดวกและประโยชนตอการเรียน การสอนวิชา เทคโนโลยีหมักดอง ตามสมควร หากมีขอบกพรองประการใดกรุณาเสนอ คาํ แนะนํา เพื่อผเู รียบเรียงจะไดนําไปปรับปรุงแกไขในโอกาสตอ ไป ดร.ชตุ นิ ุช สุจริต เมษายน 2556

สารบาญ หนา คาํ นาํ ............................................................................................................... (1) สารบาญ ............................................................................................................... (3) สารบาญภาพ ............................................................................................................... (9) สารบาญตาราง ............................................................................................................. (11) บทปฏิบตั กิ ารท่ี 1 เทคนิคการใชเ ครื่องมอื ดูแลรักษาเคร่อื งมือ 1 ทเี่ ก่ยี วขอ งการหมกั ดอง และความปลอดภยั 1 2 ในหอ งปฏบิ ัติการ .............................................................. 27 1.1 ปฏิบตั กิ ารใช ดแู ลรักษาเครือ่ งมอื ทางการหมกั ดอง และความปลอดภัย 29 ในหอ งปฏิบตั กิ าร .............................................................................. 32 1.1.1 เครือ่ งมอื วธิ กี ารใช และการดูแลรกั ษา ............................. 33 1.1.2 การใชอปุ กรณทางจลุ ชวี วทิ ยา ............................................. 1.1.3 การดแู ลรักษาและการลา งทาํ ความสะอาดเครื่องแกวใน 36 หอ งปฏบิ ตั ิการ .................................................................... 1.1.4 ความปลอดภยั ในหองปฏิบตั ิการ ........................................ 1.1.5 การปอ งกันการปนเปอ นและแพรกระจายของเช้อื .............. 1.1.6 การทดลองใชเ ครือ่ งมอื ทางจลุ ชีววทิ ยา และการลา ง ทําความสะอาดเครือ่ งแกว ในหองปฏิบตั ิการ ...................... ใบงานท่ี 1 .............................................................................................. 41 คําถามทายบท .......................................................................................... 41 เอกสารอางองิ .......................................................................................... 42 บทปฏิบัติการที่ 2 การแยกและเก็บรกั ษาเช้ือบริสุทธิ์ ............................... 43 2.1 ปฏบิ ตั ิการแยกและเก็บรักษาเชอื้ บริสุทธ์ิ ........................................... 43 2.1.1 การแยกเช้ือจลุ นิ ทรียบ ริสุทธ์ิ ............................................... 43

(4) สารบาญ หนา 2.1.2 การเกบ็ รกั ษาเชอ้ื บรสิ ุทธิ์ .................................................... 47 2.1.3 การทดลองเร่อื งการแยกเชือ้ และเก็บรกั ษาเชื้อบรสิ ทุ ธิ์ ........ 47 ใบงานที่ 2 .............................................................................................. 50 คําถามทา ยบท .......................................................................................... 52 เอกสารอา งอิง .......................................................................................... 52 บทปฏบิ ัติการที่ 3 การวิเคราะหอาหารหมกั ดอง ....................................... 53 3.1 ปฏบิ ตั กิ ารเรื่องวิเคราะหอาหารหมกั ดอง ........................................... 53 3.1.1 การวเิ คราะหอาหารดอง ...................................................... 53 3.1.2 การทดลองเร่ืองการวิเคราะหอาหารหมกั ดอง ..................... 55 58 ใบงานที่ 3 .............................................................................................. 60 คําถามทา ยบท .......................................................................................... 61 เอกสารอางอิง .......................................................................................... บทปฏบิ ัติการท่ี 4 แหนม ................................................................................................. 63 4.1 แหนม ............................................................................................. 63 4.1.1 ความหมายของแหนม ......................................................... 63 4.1.2 จลุ ินทรยี ท ีเ่ กยี่ วของกับการหมกั แหนม ............................... 64 4.1.3 การทดลองการทาํ แหนมแบบธรรมชาตแิ ละการทําแหนม จากเชือ้ จลุ ินทรยี บริสุทธ์ิ ..................................................... 64 69 ใบงานท่ี 4 .............................................................................................. 71 คําถามทายบท .......................................................................................... 71 เอกสารอา งอิง .......................................................................................... บทปฏิบตั กิ ารที่ 5 ปลาสม ................................................................................. 73 5.1 ปลาสม .............................................................................................. 73 5.1.1 ความหมายปลาสม .............................................................. 73

สารบาญ (5) หนา 5.1.2 จลุ ินทรยี ท ีเ่ กย่ี วของกบั การหมักปลาสม .............................. 74 5.1.3 วตั ถดุ ิบท่ีสําคญั ในการทาํ ปลาสม ........................................ 74 5.1.4 การทดลองท่ี 1 ปลาสม แบบดัง้ เดมิ .................................... 74 5.1.5 การทดลองที่ 2 ปลาสม แบบพฒั นาโดยการใชก ลาเชอ้ื ....... 76 ใบงานที่ 5 .............................................................................................. 77 คําถามทา ยบท .......................................................................................... 79 เอกสารอา งอิง .......................................................................................... 80 บทปฏบิ ตั ิการที่ 6 ปลาแปง แดง ....................................................................... 81 6.1 ปลาแปง แดง ...................................................................................... 81 6.1.1 วัตถุดิบท่ีใชใ นการทําปลาแปง แดง ..................................... 81 6.1.2 จลุ ินทรยี ท ี่มีบทบาทตอการหมักปลาแปงแดง ..................... 82 6.1.3 วธิ ีการทําปลาแปงแดง ......................................................... 82 6.1.4 วิธกี ารทดลอง ...................................................................... 85 6.1.5 วธิ การวเิ คราะห ................................................................... 87 88 ใบงานท่ี 6 .............................................................................................. 90 คาํ ถามทา ยบท .......................................................................................... 90 เอกสารอางองิ .......................................................................................... บทปฏิบตั ิการที่ 7 การดองผกั ............................................................................. 91 7.1 การดองผกั ........................................................................................... 91 7.1.1 วตั ถุดบิ ท่ใี ชใ นการทําผักดอง .............................................. 91 7.1.2 จุลนิ ทรียทเี่ กยี่ วขอ งกับการทาํ ผกั ดอง ................................. 92 7.1.3 วิธกี ารหมักกะหล่ําปลดี อง .................................................. 93 7.1.4 การทดลองการหมกั ผกั ดอง ................................................. 93 7.1.5 วิธีการวเิ คราะห ................................................................... 96 97 ใบงานท่ี 7 .............................................................................................. 99 คาํ ถามทายบท ..........................................................................................

(6) สารบาญ หนา เอกสารอางอิง .......................................................................................... 99 บทปฏิบตั กิ ารท่ี 8 การผลิตเตาเจ้ียว ............................................................... 101 8.1 การเตรยี มเชอื้ เรม่ิ ตน ......................................................................... 101 8.1.1 ข้ันตอนการเตรียมกลา เชอื้ เตา เจยี้ ว ....................................... 102 8.1.2 การเตรียมโคจิ ...................................................................... 102 8.1.3 การหมกั โคจิในน้ําเกลือ ....................................................... 102 8.1.4 การทดลองผลติ เตาเจยี้ ว ....................................................... 102 ใบงานที่ 8 .............................................................................................. 105 คาํ ถามทา ยบท .......................................................................................... 106 เอกสารอางองิ .......................................................................................... 107 บทปฏบิ ตั ิการที่ 9 ขา วหมาก ............................................................................ 109 9.1 ขา วหมาก ........................................................................................... 109 9.1.1 วัตถุดิบที่ใชใ นการทําขาวหมาก .......................................... 109 9.1.2 วตั ถุดบิ ท่ใี ชใ นการทาํ ลูกแปง .............................................. 110 9.1.3 วิธีการทาํ แปงขาวหมาก ...................................................... 112 9.1.4 วัสดุอปุ กรณ ........................................................................ 113 9.1.5 วิธกี ารทาํ ลกู แปงขาวหมาก ................................................. 114 9.1.6 การทดลองทาํ ลกู แปง ขา ว .................................................... 115 9.1.7 การทดลองทําแปง ขา วหมาก ............................................... 115 ใบงานที่ 9 .............................................................................................. 117 คาํ ถามทายบท .......................................................................................... 119 เอกสารอา งอิง .......................................................................................... 120 บทปฏิบตั ิการท่ี 10 การหมักไวนผลไม ......................................................... 121 10.1 การหมักไวนผ ลไม ........................................................................... 121 10.1.1 ชนดิ ของไวน ...................................................................... 121 10.1.2 กระบวนการผลติ ไวน ........................................................ 122

สารบาญ (7) หนา 10.1.3 ปจจัยทมี่ ีผลตอ การหมกั ไวน .............................................. 124 10.1.4 การทําใหไ วนมีคณุ ภาพดี ................................................... 125 10.1.5 วสั ดอุ ปุ กรณ ....................................................................... 125 10.1.6 ข้ันตอนการทําไวน ............................................................. 126 ใบงานท่ี 10 .............................................................................................. 131 คําถามทายบท .......................................................................................... 132 เอกสารอา งองิ .......................................................................................... 132 บทปฏบิ ตั กิ ารท่ี 11 การตรวจสอบคณุ ภาพของเคร่อื งดืม่ แอลกอฮอล 133 11.1 การตรวจสอบคุณภาพของเครอื่ งดมื่ แอลกอฮอล ............................ 133 11.1.1 การวิเคราะหองคประกอบของไวน .................................... 133 11.1.2 การประเมินคาทางประสาทสัมผสั ..................................... 135 11.1.3 การทดสอบเครือ่ งด่มื แอลกอฮอล ...................................... 137 11.1.4 การวเิ คราะหหาปรมิ าณแอลกอฮอลโ ดยวิธี Ebulliometric analysis ........................................................ 138 11.1.5 ขอควรปฏิบตั ิในการใชเครอ่ื ง Ebulliometer ...................... 141 ใบงานที่ 11 .............................................................................................. 144 คําถามทา ยบท .......................................................................................... 146 เอกสารอา งอิง .......................................................................................... 146 บทปฏบิ ัติการที่ 12 การทาํ นํ้าสม สายชู ......................................................... 147 12.1 การหมกั นํ้าสมสายชู ........................................................................ 147 12.1.1 การจาํ แนกประเภทของนํ้าสม สายชู ................................... 147 12.1.2 กระบวนการหมกั นาํ้ สม สายชู ............................................ . 148 12.1.3 การผลติ น้าํ สมสายชใู นระดับอตุ สาหกรรม ........................ 150 12.1.4 การผลติ นํา้ สมสายชูจากแหลงตา ง ๆ .................................. 151 12.1.5 การวิเคราะหน าํ้ สมสายชู .................................................... 152

(8) สารบาญ หนา ใบงานท่ี 12 .............................................................................................. 154 คําถามทา ยบท .......................................................................................... 155 เอกสารอางอิง .......................................................................................... 155 บทปฏิบัติการท่ี 13 การศึกษานอกสถานท่ี .................................................. 157 13.1 การศกึ ษานอกสถานทเี่ กย่ี วกบั อาหารหมัก ...................................... 157 13.1.1 อาหารหมกั พ้ืนบาน ............................................................ 157 13.1.2 ผลิตภัณฑอ าหารหมกั จากถว่ั เหลือง ................................... 159 13.1.3 ชนิดอนั ตรายทส่ี าํ คัญของอาหารหมัก ................................ 159 13.1.4 ความปลอดภยั ของอาหารหมักและปจ จัยสําคญั ในกระบวนการผลิต ............................................................ 160 13.1.5 การศกึ ษานอกสถานที่เกยี่ วกบั อาหารหมัก ......................... 161 ใบงานที่ 13 .............................................................................................. 163 คาํ ถามทายบท .......................................................................................... 164 เอกสารอางอิง .......................................................................................... 164

สารบาญภาพ ภาพที่ หนา 1.1 เครื่องชัง่ หยาบแบบจานชงั่ อยดู านบน ........................................................ 4 1.2 เครอ่ื งชั่งสาํ หรบั งานวิเคราะห ..................................................................... 4 1.3 ลักษณะของเดซิกเคเตอร ............................................................................ 7 1.4 ลักษณะของตูอบไฟฟาและปมุ ตาง ๆ สําหรบั การใชง านของตอู บไฟฟา .... 9 1.5 ลกั ษณะของอา งนํา้ ควบคมุ อณุ หภูมิและปุม หมุนปรับอณุ หภูมิของอา งนา้ํ . 11 1.6 ลักษณะของเครือ่ งวดั คาพีเอช ยหี่ อ Orion รนุ 1260 ................................... 13 1.7 (ก)สวนประกอบของหมอนง่ึ ความดนั ไอ(ข)สวนประกอบของฝาหมอนง่ึ ความ... 18 1.8 ตบู มเชื้อ ...................................................................................................... 21 1.9 ตูปลอดเชื้อ .................................................................................................. 22 1.10 กลองจุลทรรศน .......................................................................................... 23 2.1 แสดงการแยกเช้อื ใหบ รสิ ทุ ธิ์ แบบ cross streak plate ................................. 44 2.2 แสดงการแยกเชอ้ื ใหบ ริสทุ ธิ์แบบ Loop dilution ....................................... 46 4.1 วธิ กี ารหมักแหนม ....................................................................................... 66 5.1 ขน้ั ตอนการทาํ ปลาสม ................................................................................ 76 6.1 แสดงกระบวนการหมักปลาแปง แดงโดยใชข าวแดง .................................. 84 6.2 แสดงกระบวนการหมกั ปลาแปง แดงโดยใชลูกแปง รว มกบั สีผสมอาหาร .. 85 6.3 แสดงการหมกั ปลาแปง แดงโดยใชน ้าํ ตาลสดเปน ตวั กระตนุ ใหเกิด กรดแลกตกิ โดยเรว็ โดยใชน ํา้ ตาลสด 1/2 ถวยตวงตอ ปลา 1 กก. ............... 86 6.4 แสดงการหมกั ปลาโดยใชข า วซอ มมือหรอื ขาวเจา ผสมถ่ัวแดงตม ............. 86 7.1 แสดงขัน้ ตอนกรรมวธิ กี ารผลิตผลติ ภณั ฑผ กั ดอง ....................................... 94 7.2 แสดงขน้ั ตอนกรรมวิธกี ารผลิตกิมจิ ........................................................... 95 9.1 ขนั้ ตอนการทาํ ขาวหมาก ............................................................................ 113 11.1 ลักษณะแกวไวนทไี่ ดมาตรฐาน .................................................................. 136 11.2 ลกั ษณะของเครอื่ งอบี ูลลโิ อมเิ ตอร ............................................................. 140 11.3 แผนอานแอลกอฮอล .................................................................................. 140 -------------------------

สารบาญตาราง ตารางท่ี หนา 1.1 แสดง pH indicator ..................................................................................... 16 9.1 สูตรตาํ รบั ลกู แปง ขา วหมาก สูตรท่ี 1 .......................................................... 111 9.2 สตู รตํารับลูกแปงขา วหมาก สตู รที่ 2 .......................................................... 111 10.1 คา Refrctometer number-density conversion to sugar (กรมั /ลติ ร) ............ 128 10.2 ปริมาณโปแตสเซยี มซอรเ บททเ่ี ตมิ ในไวนท ม่ี ปี รมิ าณแอลกอฮอลตา งกนั . 130 13.1 ประเภทอาหารและการควบคมุ ผลิตภณั ฑห มกั ดองท่ีเปน ตวั แทนในการไป ดงู านนอกสถานท่ี ....................................................................................... 160 ----------------------

บทปฏิบตั กิ ารที่ 1 เทคนิคการใชเ ครื่องมอื ดูแลรกั ษาเครอ่ื งมอื ท่เี กยี่ วขอ งการหมักดอง และความปลอดภัย ในหองปฏบิ ัติการ 1.1 ปฏิบัติการใช ดูแลรักษาเคร่ืองมือทางการหมักดอง และความปลอดภัยใน หอ งปฏบิ ัติการ ในการปฏิบัติการทางวิทยาศาสตรหัวใจสําคัญท่ีสุด คือ การใชเคร่ืองมืออยาง ถูกตอง เทานั้นไมเพียงพอตองดูแล และรักษา ตลอดจนมีการตระหนักในเร่ืองความปลอดภัย ในการใชหองปฏิบัติการ เนื่องจากหองปฏิบัติการมีเคร่ืองมือท่ีมีราคาคอนขางแพงและนําเขา จากตางประเทศแทบทั้งส้ิน และมีการใชกันตลอดเวลาและจํานวนมาก จึงมีความจําเปนอยาง ยิ่งท่ีจะตองใหนักศึกษามีความเขาใจ และใชอยางถูกตองของเครื่องมือแตละชิ้นและชวยกัน ดูแลเครื่องมืออยางจริงจัง ตลอดจนมีความเอาใจใสตอการปฏิบัติงานในหองปฏิบัติการอยาง แทจรงิ การใชงานและการดูแลรักษาเครื่องมือทางการหมักดอง การใชอุปกรณทาง การหมักดอง การดูแลรักษาและการลางทําความสะอาดเคร่ืองแกวในหองปฏิบัติการ และการ ทดลองใชเคร่ืองมือทางหมักดองและการลางทําความสะอาดเครื่องแกวในหองปฏิบัติการ มี รายละเอียดดังตอไปนี้ 1.1.1 เครอ่ื งมือ วธิ ีการใช และการดูแลรกั ษา ในกระบวนการเรียนรูทางวิทยาศาสตร เคร่ืองมือเสมือนกับเปนหัวใจสําคัญใน การเรียนทางดานวิทยาศาสตร ที่ผูเรียนตองศึกษาเก่ียวกับหลักการทํางานของเครื่องมือชนิด ตาง ๆ วิธกี ารใชเครอื่ งมือและการดแู ลรักษาเครื่องมอื อปุ กรณเคร่ืองแกวในหองปฏิบัติการทาง จุลชีววิทยา ผูเรียนตองรูเทคนิคในการใชงานเคร่ืองมือท่ีใชงานเปนประจํา ไดแก เครื่องช่ัง เคร่ืองวัดพีเอช ตูอบไฟฟา อางนํ้าควบคุมอุณหภูมิ เตาไฟฟา และเตาเผา เปนตน เพื่อใหผูเรียน เกิดความสะดวกและความปลอดภัยในระหวางการใชงานเคร่ืองมือและอุปกรณเครื่องแกว นอกจากน้ียังสามารถชวยยืดอายุการใชงานแกเครื่องมือไดอีกดวย สวนการใชงานเคร่ืองแกว

2 บทปฏิบัตกิ ารท่ี 1 ไดแก กระบอกตวง ปเปต และบิวเรต เปนตน ตองเรียนรูเทคนิคตาง ๆ ในการใชงาน และการ ดูแลรกั ษา เพ่ือใหสามารถเลือกอุปกรณเครือ่ งแกวใหเ หมาะสมกับงานท่ีตองการตรวจวิเคราะห ซงึ่ สง ผลใหการทดลองทีไ่ ดมคี วามถูกตอ ง และ แมน ยาํ มากที่สุด การวิเคราะหองคประกอบทางเคมีของอาหารตองใชเคร่ืองมือหลายชนิด เคร่ืองมือที่ สาํ คญั ในการวิเคราะห มดี วยกนั หลายชนิด มดี ังตอไปน้ี 1.1.1.1 เคร่ืองชั่ง เปนเครื่องมือที่ใชในหองปฏิบัติการวิเคราะหอาหาร เน่อื งจากการวิเคราะหเชิงปรมิ าณจะเกย่ี วของกับการหาปริมาณในรูปของนํ้าหนัก ซ่ึงตองอาศัย เครื่องชั่งในการวิเคราะหเปรียบเทียบกับสารมาตรฐานท่ีตองการทราบปริมาณหรือ ความเขมขนที่แนน อน (1) การแบงประเภทเครื่องช่ัง เครื่องชั่งท่ีใชงานมีมากมายหลาย ประเภท ขึ้นอยูกับวาจะใชเกณฑอะไรในการแบง เชน แบงเครื่องช่ังตามหลักการทํางานออก ไดเปน 2 แบบ คอื 1) เคร่ืองชั่งแบบกล (mechanical balance) เปนเครื่องช่ังที่ตอง อาศัยคานและจุดหมุน เชน เครื่องชั่งแบบสามคานชั่ง (triple beam balance) และเครื่องช่ังแบบ คานชั่งยาวเทา กัน (equal beam balance) 1. เครื่องช่ังแบบสามคาน มีความละเอียดในการช่ัง ประมาณ 0.1 กรมั เหมาะสําหรบั การชงั่ วัตถุท่ีมีขนาดปานกลาง คือ มีนํา้ หนกั ไมเกิน 500 กรัม 2. เครื่องชั่งแบบคานช่ังยาวเทากัน ความละเอียดจะอยู ในชวง 0.1 ถึง 0.0001 กรัม ความละเอียดจะข้ึนกับประเภทของการใชงาน สําหรับงานท่ี ตองการความถูกตอง และความแมนยําสูง ตองเลือกใชเคร่ืองชั่งที่ออกแบบมาเพื่อใหมี ความละเอียดสูง สวนงานที่ไมตองการความถูกตองมากนัก คือ ตองการช่ังน้ําหนักครั้งละ มาก ๆ กต็ อ งเลอื กใชเคร่ืองช่งั ทอี่ อกแบบมาเพ่อื รับนํ้าหนักมาก ๆ เปน ตน 2) เครื่องช่ังแบบอิเล็กทรอนิกส เปนเคร่ืองชั่งอาศัยหลักการ เปลี่ยนแปลงสนามแมเหล็กไฟฟา เชน เครื่องชั่งแบบแทนที่น้ําหนักมาตรฐานและเครื่องชั่ง แบบจานช่ังอยูดานบน เคร่ืองช่ังแบบอิเล็กทรอนิกสเปนเครื่องช่ังที่ไดรับความนิยมมากใน ปจจุบัน เพราะใชงานงาย มีความถูกตอง แมนยําและเที่ยงตรงสูงกวาเคร่ืองช่ังแบบกล เนื่องจากเครื่องชั่งอิเล็กทรอนิกสจะมีระบบไมโครโพรเซสเซอร (microprocessor) ควบคุม ทําใหมีประสิทธิภาพในการทํางานสูงขึ้น เชน มีระบบนับจํานวนวัตถุท่ีใสลงไปช่ัง มีระบบ คํานวณท่ีสามารถเปลี่ยนหนวยการช่ัง เครื่องชั่งอิเล็กทรอนิกสบางรุนสามารถช่ังไดละเอียดถึง

เทคนิคการใชและการดแู ลรกั ษาเครอื่ งมือทางจลุ ชีววทิ ยา 3 0.000001 กรัม สามารถจําแนกเครื่องช่ังตามความถูกตองหรือความละเอียดในการชั่งออกได เปน 2 แบบ คือ 1. เคร่ืองช่ังหยาบ มีความละเอียดในชวง 0.1-0.01 กรัม ใช สําหรับงานท่ีไมตองการความถูกตองในการช่ังมากนัก ตัวอยางเชน เครื่องช่ังแบบจานชั่งอยู ดานบน ดังแสดงในภาพท่ี 1.1 เปนเครื่องชั่งที่ใชหลักการชั่งน้ําหนักแบบแทนท่ีนํ้าหนัก มาตรฐาน โดยคมมีดจะรับน้ําหนักคงที่ตลอดเวลาท่ีนํ้าหนักของวัตถุท่ีนํามาชั่งเปลี่ยนแปลง เครื่องช่ังชนิดนี้สามารถช่ังสารไดจํานวนหลายกิโลกรัม มีความละเอียดในการชั่งอยูในชวง 1 ถงึ 0.001 กรมั 2. เครื่องช่ังสําหรับงานวิเคราะห หรือเครื่องชั่งละเอียด ดัง แสดงในภาพที่ 1.2 มีความละเอียดอยูในชวง 0.001-0.000001 กรัม ใชสําหรับงานท่ีตองการ ความถูกตองและความละเอียดในการชั่งสูง เคร่ืองช่ังดังกลาวจะมีระบบปองกันปจจัยรบกวน จากภายนอก ไดแก ความดันอากาศ อุณหภูมิ และแรงสั่นสะเทือน (2) วัสดุและอุปกรณที่เก่ียวของกับการช่ังน้ําหนัก ขั้นตอนการช่ัง นํ้าหนักตัวอยางอาหารหรือสารเคมีแตละคร้ังจะมีวัสดุ และอุปกรณที่เกี่ยวของกับการชั่ง นํา้ หนกั ดงั น้ี 1) ตุมน้ําหนักมาตรฐาน (standard weight) เปนมวลมาตรฐาน ท่ีใชในการเปรียบเทียบหามวลหรือนํ้าหนักของวัตถุตาง ๆ ตุมน้ําหนักมาตรฐานอางอิงชุด ปฐมภูมิท่ีผลิตข้ึนถูกเก็บไวท่ีสถาบันมาตรวิทยานานาชาติ (International Bureau of Weight and Measure) ที่กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส สวนตุมน้ําหนักมาตรฐานจําลองจะถูกเก็บไวที่ สถาบนั มาตรวิทยานานาชาติ กรุงวอชงิ ตัน ประเทศสหรฐั อเมริกา เพอ่ื ใชในการเปรยี บเทียบกับ ตุมนํ้าหนักมาตรฐานที่ถูกผลิตออกมาจําหนาย ปจจุบันน้ีมีตุมน้ําหนักมาตรฐานมีอยูหลาย รปู แบบพบทั้งแบบทเ่ี ปน แทง ทรงกระบอก รูปหกเหล่ียม แผนวงกลมและแผนสี่เหล่ียม ซ่ึงอาจ ทํามาจากทองเหลือง ทองเหลืองเคลือบแลคเกอร เหล็กกลาไรสนิม พลาสติก และเหล็ก ทั้งนี้ ขนึ้ อยกู บั ราคาและคณุ ภาพของตุมน้าํ หนักมาตรฐานน่ันเอง

4 บทปฏบิ ัติการท่ี 1 (ก) (ข) ภาพที่ 1.1 เครอ่ื งช่ังหยาบแบบจานชั่งอยดู า นบน (ก) ความละเอยี ด 0.1 กรมั ย่หี อ Mettler Toledo รนุ PL202-S (ข) ความละเอียด 0.01 กรัม ย่หี อ Mettler Toledo รนุ PL6001-S (ก) (ข) ภาพที่ 1.2 เครือ่ งชง่ั สําหรบั งานวิเคราะห (ก) ความละเอียด 0.0001 กรมั ย่ีหอ Mettler Toledo รนุ AB204-S (ข) ความละเอียด 0.000001 กรัม ยหี่ อ Mettler Toledo รนุ XP205 2) คีมคีบตุมน้ําหนัก (balance weight forceps) ทําจาก เหล็กกลาไรสนิม ทองเหลือง และพลาสติก เปนตน ใชสําหรับคีบตุมนํ้าหนักมาตรฐานเพ่ือ ปองกันน้ําหนักของตุมนํ้าหนักเปล่ียนแปลง ซึ่งอาจเกิดจากสิ่งสกปรกที่ติดมากับมือผูจับตุม นํ้าหนัก คีมคีบตุมน้ําหนักท่ีดีตองทําจากวัสดุท่ีม่ันใจไดวาจะไมขูดขีดตุมน้ําหนักมาตรฐาน

เทคนคิ การใชและการดแู ลรกั ษาเครอื่ งมือทางจลุ ชีววิทยา 5 สว นมากจะผลติ จากวัสดทุ ่ีออ นกวา ตุม น้ําหนักมาตรฐาน ในการคีบตุมน้ําหนักจะตองคีบใหถูก วธิ ี ซึ่งเราจะนิยมคีบตมุ น้าํ หนกั ทบี่ ริเวณคอหรอื ทีแ่ ขวนของตุมนาํ้ หนกั 3) โตะวางเคร่ืองชั่ง (balance table) ควรเปนโตะที่มีน้ําหนัก มากและม่ันคง เชน โตะหินออน เพื่อลดแรงส่ันสะเทือนของพื้นเน่ืองจากการเดิน ดังน้ันการ วางโตะเคร่ืองช่ังจึงไมควรวางในบริเวณที่มีคนเดินพลุกพลาน ไมควรวางเคร่ืองชั่งบนชั้นวาง ท่ัว ๆ ไป เพราะอาจไดรับแรงส่ันสะเทือนจากพ้ืนมากเกินไป มีผลทําใหการชั่งน้ําหนักเกิดการ คลาดเคล่ือนได ดังนั้นจึงควรใชวัสดุท่ีมีน้ําหนักมาก เชน แผนหินออนในการรองโตะวาง เครือ่ งชั่งเพื่อลดแรงส่ันสะเทือน 4) ภาชนะชั่ง (weighing scoop) มีขนาดและรปู รา งแตกตางกัน ท้ังนี้ขึ้นอยูกับชนิดและปริมาณของสารท่ีตองการช่ัง ภาชนะท่ีใชสําหรับช่ังสารมักจะทําจาก วัสดุท่ีเปนพลาสติกและแกว (3) วิธีการใชเคร่ืองชั่งอิเล็กทรอนิกส เคร่ืองช่ังอิเล็กทรอนิกสมี ขัน้ ตอนและวิธีการใช ดงั นี้ 1) ปรับปุมเลื่อนขาของเคร่ืองช่ัง ใหอยูในแนวระดับขนานกับ พ้ืนโลกโดยสังเกตจากฟองอากาศทีช่ อ งชี้ระดับ ปรบั จนกระท่งั ฟองอากาศอยูตรงกลาง 2) เปดเครื่องโดยกดปุม on-off เพื่ออุนเคร่ืองชั่งประมาณ 5-10 นาที 3) กดปุมปรับเครื่องใหถูกตอง โดยเคร่ืองช่ังบางรุนปุมปรับ ศูนยกบั ปุมปรบั เคร่อื งอาจเปนปุมเดยี วกนั คอื ปุม tare 4) วางภาชนะลงบนจานชั่ง กดปุมหักนาํ้ หนักภาชนะในทนี่ ้คี ือ ปุม tare 5) ใสวัตถทุ ตี่ องการชั่งลงในภาชนะช่งั จนไดน าํ้ หนักท่ี ตองการ โดยอานคา นํ้าหนักจากตัวเลขบนจอแสดงผล 6) ปดเคร่ือง โดยกดปมุ on-off ใชแ ปรงทําความสะอาดจานชงั่ และบรเิ วณใตจ านช่ัง (4) สิ่งพึงปฏิบัติสําหรับการใชเคร่ืองชั่งละเอียด ในการใชเคร่ือง ชั่งสําหรับช่ังตวั อยา งอาหารหรือสารเคมีมขี อ ควรปฏิบัติ ดงั น้ี 1) ช่ังสารท่ีมีอุณหภูมิเทากับอุณหภูมิหอง ถาสารที่จะช่ังรอน ตองเก็บไวในเดซิกเคเตอรจนมีอุณหภูมิเทากับอุณหภูมิในหองเครื่องชั่งเสียกอน จึงนํามาช่ัง

6 บทปฏิบตั กิ ารที่ 1 เพื่อหลีกเลี่ยงการเกิดแรงลอยตัวของอากาศ (air buoyancy) ซึ่งมีผลทําใหนํ้าหนักท่ีช่ังไดนอย กวา ท่ีควรเปน 2) สารหรือตัวอยางอาหารท่ีตองการช่ังตองใสภาชนะสําหรับ ชั่ง 3) หากมีสารเคมีตกภายในบริเวณเคร่ืองชั่งตองรีบปดออก หรือเช็ดออกทันที 4) กอนที่จะชั่งตัวอยางอาหาร หรือสารเคมีตองปดฝาตูเครื่อง ชงั่ กอ นทกุ ครงั้ เพ่อื ปอ งกันลมหรอื ฝุนละออง 5) ไมควรช่ังสารเคมีพวกระเหยเปนไอไดงาย เชน สารจําพวก กรดทร่ี ะเหยไดหากจําเปน ตอ งช่งั จะตองใสขวดทม่ี ีจกุ ปด สนทิ 6) การช่ังนํ้าหนักตัวอยางอาหารหรือสารเคมีจะตองมีนํ้าหนัก ไมเกินขีดความสามารถของเครื่องช่ัง เมื่อรวมน้ําหนักของภาชนะสําหรับใสตัวอยางอาหาร หรือสารเคมแี ลว ซ่งึ คา น้สี ามารถสงั เกตไดจ ากหนา ปด ของเครื่องชั่ง 7) ไมจับภาชนะที่จะช่ังดวยมือเปลา ใหใชกระดาษที่สะอาด หรอื ใสถ งุ มอื ทสี่ ะอาดและแหง จับภาชนะ หรืออาจใชคมี คีบในการจบั ภาชนะทกุ คร้งั 1.1.1.2 โถทําแหงหรือเดซิกเคเตอร (desiccator) เปนภาชนะที่ทําดวยแกว หรือโลหะท่ีมีฝาปดใชสําหรับเก็บตัวอยางอาหาร สารเคมี ภาชนะหรือถวยกระเบ้ืองเคลือบที่ ตองการบรรยากาศท่ีแหง ภายในเดซิกเคเตอรจะเปนสุญญากาศ จึงปองกันไมใหความช้ืนจาก อากาศภายนอกไปเกาะกับภาชนะหรือส่ิงของท่ีเกบ็ ไวภายในเดซกิ เคเตอร เดซิกเคเตอรมีสวนประกอบ 4 สวน คือ ฝา (ภาพท่ี 1.3 ก) ตัวเดซิกเคเตอร (ภาพท่ี 1.3 ข) สารดูดความช้ืน (desiccant) อยูภายใน (ภาพที่ 1.3 ค) และแผนกระเบื้องหรือแผนโลหะ ค่ันไวสําหรับวางภาชนะหรือครูซิเบิล (ภาพที่ 1.3 ง) สวนลางของเดซิกเคเตอรจะใสสารดูด ความชื้นไวและมีแผนกระเบ้ืองหรือแผนโลหะท่ีเจาะรูคั้นไว ฝาและตัวเดซิกเคเตอรจะทาบ ติดกันตรงขอบที่เปนกราวดกลาสซ (ground glass) โดยใชสารหลอลื่น เชน วาสลินหรือ จาระบีทา เปนตน เช่อื มใหฝ าและตัวเดซิกเคเตอรแนบตดิ กนั สนทิ

เทคนคิ การใชแ ละการดูแลรกั ษาเครอ่ื งมอื ทางจุลชีววิทยา 7 (ก) (ข) (ค) (ง) ภาพที่ 1.3 ลกั ษณะของเดซกิ เคเตอร (ก) ฝา (ข) ตัวเดซกิ เคเตอร (ค) สารดูดความชน้ื (ง) แผนกระเบื้อง (1) สารดูดความช้ืน ซิลิกาเจล (silica gel) เปนสารดูดความชื้นท่ี นิยมใชมากตัวหนึ่ง เนื่องจากใชงานไดสะดวกและคุมคา ซิลิกาเจลมีลักษณะเปนเม็ดกลมหรือ เม็ดเหลี่ยมคลายหินใส ไมมีสี แตเมื่อนํามาทําเปนสารดูดความชื้นจะมีการเติมอินดิเคเตอร (indicator) เพื่อบอกระดับความช้ืนที่ดูดเขาไป อินดิเคเตอรที่ใชเติม คือ โคบอลตไนเตรท (cobalt nitrate) หรือโคบอลตคลอไรด (cobalt chloride) เติมลงในเม็ดซิลิกาเจล เม่ือซิลิกาเจล อยูในสภาพแหงจะมีสีนํ้าเงินสด การดูดความช้ืนของซิลิกาเจลจะเปนแบบการดูดซับทาง กายภาพ คือ จะเก็บความช้ืนไวในโพรงโครงสรางดานในซิลิกาเจลและมีโอกาสคายความชื้น ออกจากตัวเอง ทําใหเม็ดสีน้ําเงินที่มีการเติมโคบอลตคลอไรดจะคอย ๆ เปล่ียนจากสีนํ้าเงิน เปนสีชมพู ซึ่งหากซิลิกาเจลเปนสีชมพู ควรนําไปไลความช้ืนในตูอบไฟฟาที่อุณหภูมิ 150 องศาเซลเซียส จนเม็ดซิลิกาเจลเปล่ียนเปนสีนํ้าเงินอีกครั้ง และสามารถนํากลับมาใชใหมได โดยความคงทนทางเคมีไมเปลย่ี นแปลง (ทวีศรี หันพงศก ติ กิ ลู , 2533) (2) วธิ กี ารใชเดซกิ เคเตอร มขี ัน้ ตอนและวธิ ีการใช ดงั นี้ 1) กอ นเปด ฝาเดซกิ เคเตอรควรหมุนกอ็ กสําหรับเปด -ปด อากาศกอน เนื่องจากอากาศที่อยูภายในเดซิกเคเตอรจะเปนสุญญากาศ ทําใหเปดเดซิกเคเตอร ไมได

8 บทปฏบิ ัติการท่ี 1 2) การเปดเดซิกเคเตอร ใชวิธีเลื่อนฝาออกจากตัวเดซิกเคเตอร โดยเอามอื ซา ยจับตวั โถแลวใชสวนบนของมือและน้ิวหัวแมมือดนั ฝา ใชมือขวาคอย ๆ เลื่อนฝา ออกจากตัวเดซิกเคเตอรใหก วางพอทจ่ี ะเอาวัตถเุ ขาหรือออกจากเดซกิ เคเตอรเ ทาน้นั 3) ถาจําเปนตองเปดฝาเดซิกเคเตอรออกวางบนโตะใหวางฝา หงายขึ้น แลวหาที่กั้นไมใหฝาหมุนตกแตก ระวังไมใหฝุนหรือส่ิงสกปรกติดขอบฝาท่ีทา วาสลนี ไว 4) การปดเดซิกเคเตอรใหใชวิธีดันฝาเขาหาตัว โดยคอย ๆ ขยับฝาใหวาสลีนท่ีทาไวท่ีกราวดกลาสซระหวางฝาและตัวเดซิกเคเตอรกระจายออกอยาง สม่าํ เสมอ จนฝาและตัวเดซกิ เคเตอรต ิดแนบกนั สนทิ 5) การยายเดซิกเคเตอรโดยการยก ใหใชมอื ทงั้ สองขางจบั ดา น ขา งของเดซิกเคเตอรระหวางฝากับตัวโถ โดยน้ิวหัวแมมือกดอยูที่ฝา สวนน้ิวอื่น ๆ ใหจับใตฝา กับตวั โถหรือใชว ิธีการอุมดวยมือขางใดขางหนึ่งสวนมืออีกขางจับสวนฝาไวเพ่ือปองกันไมให เล่อื นตก 1.1.1.3 ตูอบไฟฟา (hot air oven) เปนเคร่ืองมือที่ใชสําหรับทําใหตัวอยาง อาหาร หรือสารเคมีแหงโดยใชไฟฟา ทําใหเกิดความรอนเชนเดียวกับเตาไฟฟาที่ใชอยูท่ัวไป ตอู บไฟฟา (ภาพที่ 1.4 ก) ประกอบดวยสวนที่สําคัญ คือ ตัวตูอบไฟฟา ปุมปรับอุณหภูมิ ปุมต้ัง เวลาและชองระบายอากาศ ตูอบไฟฟาจะมีชองระบายความรอนอยูดานในตูซ่ึงมีปุมปรับระดับ การระบายได 6 ระดับ เพ่ือปองกันการเกิดหยดน้ําติดที่ฝาตู ตูอบไฟฟาทุกตัวสามารถปรับ อณุ หภูมไิ ดสูงถงึ ประมาณ 200 องศาเซลเซยี ส โดยมชี ดุ ควบคุมอณุ หภมู ติ ิดอยภู ายใน การทําให สารเคมีหรือตวั อยางอาหารแหง มกั จะใชท่อี ณุ หภูมิ 100-110 องศาเซลเซยี ส ถาสารหรือตวั อยาง อาหารท่ีจะทําใหแหงนั้นเปนไอท่ีกัดกรอนไดควรทําใหระเหย หรือทําใหสลายตัวกอน เพื่อ ปองกันใหเกิดไอท่ีกัดกรอนนอยที่สุด กอนนําตัวอยางเขาตูอบไฟฟา เพราะมีผลทําใหเกิดการ สกึ กรอนของขดลวดความรอ นหรืออปุ กรณภ ายในตอู บไฟฟา และปอ งกนั การกระเดน็ ของสาร อ่ืนท่ีมาจากสารของเพื่อนรวมงานที่ใชตูอบไฟฟารวมกัน ถาเปนของช้ินเล็ก ๆ เชน ขวดชั่ง ควรใสบ ีกเกอรเ พือ่ ปอ งกันการลม ของขวดกอ นนาํ มาอบ เปน ตน

เทคนคิ การใชแ ละการดแู ลรักษาเคร่อื งมือทางจลุ ชีววทิ ยา 9 2 1 (ก) (ข) (ค) ภาพท่ี 1.4 ลกั ษณะของตอู บไฟฟาและปุม ตาง ๆ สาํ หรบั การใชงานของตูอบไฟฟา (ก) ตอู บไฟฟา ยหี่ อ memert รนุ UM 500 (ข) สวิตชเปด-ปด ตูอบไฟฟา (ค) ปุมสาํ หรับปรบั อณุ หภูมิของตอู บไฟฟา (1) วิธีการใชตูอบไฟฟา มีวิธีการใชงาน 2 แบบ คือ แบบปรับ อณุ หภูมริ ะบบธรรมดา และแบบต้งั เวลาเปด-ปด ซึ่งมีวิธกี ารใชด ังน้ี 1) การปรับอุณหภูมิระบบธรรมดา (manual) ทําไดโดยหมุน ปุมสวิตชเปด-ปด (on-off) ปรับไปท่ีตําแหนง I (ดังภาพที่ 1.4 ข) แลวปรับอุณหภูมิใหไดตาม ตองการ แตต องไมเกิน 200 องศาเซลเซียส จากน้นั เครอื่ งจะทํางานตลอดเวลา 2) การตั้งเวลาเปด-ปด ทําไดโดยหมุนปุมสวิตชตั้งเวลาปรับ ไปท่ีสัญลักษณ Ÿ เพื่อตั้งเวลาใหไดตามตองการ โดยกดปุม set คือ หมายเลข 1 คางไวและ หมุนปุม knob คือ หมายเลข 2 (ดังภาพที่ 1.4 ค) เพ่ือใหไดอุณหภูมิท่ีตองการ สังเกตไฟจะติดท่ี ปุม temp แลวปลอยปุม set อุณหภูมิท่ีแสดงจะเปนอุณหภูมิภายในตูท่ีแทจริง หมุนปุม knob ตามเข็มนาฬิกาจนไฟมาติดท่ี hold กดปุม set คางไวและต้ังเวลาการทํางานและปดเองโดย อัตโนมตั ิ 3) ชองระบายอากาศ เปนการระบายอากาศภายในตัวเครื่องมี 6 ระดบั โดยปกตจิ ะเลอื่ นไวตรงหมายเลข 3-4 เพราะสามารถไลค วามช้นื ออกไปจากตอู บได 4) การปรับปุมควบคุมอุณหภูมิของเครื่อง (alarm set) ไมควร ปรบั ปมุ ไปทางดา นเครอ่ื งหมายบวกจนสุด 5) เมื่อเลิกใชงานใหปรับไปที่สวิตชปดเคร่ือง คือ ปรับไปที่ ตาํ แหนง 0

10 บทปฏิบัติการที่ 1 (2) สิ่งพึงปฏิบัติสําหรับการใชตูอบไฟฟา กอนและหลังใชงาน ตูอบไฟฟา มขี อ ควรปฏิบัติ ดังน้ี 1) ระวังอยาใหส ่ิงของท่ีวางโดนปลายเทอรโมมิเตอร 2) ปุมต้ังเวลาเม่ือครบกําหนดแลวจะหมุนกลับเอง หามไปบิด กลับเองโดยเดด็ ขาด และการเปด และปดตคู วรทาํ ดวยความระมดั ระวัง 3) ไมควรปรับปุมควบคุมอุณหภูมิของเคร่ืองมาทาง เครือ่ งหมายบวกจนสุดขดี 4) เม่ือมีสารหกบนถาดวางใหถอดถาดนํามาลางดวยนํ้า สะอาด หรอื อาจใชส ารทาํ ความสะอาดรวมดวย ยกเวน ผงซักฟอก 5) เมื่อใชงานตูอบไฟฟาสําหรับอบสารเคมีบอยครั้ง ควรทํา ความสะอาดอยา งนอย 1 เดือนตอครง้ั 6) ไมควรนําสารท่ีอบเสร็จแลววางไวในตูอบ เพราะทําใหตู เปนสนมิ ได 1.1.1.4 อางนํ้าควบคุมอุณหภูมิ (water bath) เปนเคร่ืองมือท่ีใหความรอน แกตัวอยางอาหารหรือสารละลาย มีลักษณะเปนอางสําหรับบรรจุนํ้า (ภาพที่ 1.5) มีระบบ ควบคุมระดับความรอน สามารถทําความรอนไดถึงอุณหภูมิประมาณ 95 องศาเซลเซียส แตใน การอุนตัวอยางมักจะใชอุณหภูมิไมเกิน 90 องศาเซลเซียส การใชงานอางน้ําควบคุมอุณหภูมิ แบบปรับอุณหภูมิไดควรใชนํ้ากล่ันเติมลงในอางสําหรับบรรจุนํ้า ถากรณีไมใชน้ํากล่ันเม่ือใช งานเสรจ็ แลว ควรระบายหรอื ถายนํา้ ทุกครั้ง เพ่อื ปองกันไมใหเ กดิ ตะกรนั ในอา งตม น้ํา (1) หลักการทํางานของอางนํ้าควบคุมอุณหภูมิ อางนํ้าควบคุม อุณหภูมิเปนอุปกรณที่อาศัยกลไกการเปล่ียนรูปของพลังงานสงผานตัวกลางสารละลายจาก พลังงานไฟฟาไปเปน พลงั งานความรอน ความตางศักยหรือความตานทานของตัวทําความรอน จะเหน่ียวนาํ ใหเ กิดกระแสไฟฟาไหลในวงจรของอุปกรณควบคุมอุณหภูมิ ทําใหเกิดการถายเท พลังงานจนกระท่ังคาความรอนเพ่ิมสงู ข้ึน คอื อณุ หภมู เิ ปนไปตามคา ท่ตี ้ังไว โดยกลไกดังกลาว ควบคุมดวยระบบอิเล็กทรอนิกส ชุดควบคุมอุณหภูมิที่ใชอาจเปนสัญญาณดิจิทัลหรือ อะนาลอกตอเชื่อมอยูกับเทอรโมสแตทซ่ึงจะรับรูอุณหภูมิท่ีเปลี่ยนแปลงไปจากเซนเซอรและ เปด-ปดระบบเพื่อจายกระแสไฟฟา โดยทั่วไปจะมีสัญญาณไฟเปนตัวแสดงผลตอจาก เทอรโมสแตท เมื่ออุณหภูมิของสารละลายถึงคาที่ตั้งไว สัญญาณไฟจะสวางขึ้น หลังจากน้ัน ระบบทําความรอนจะหยุดทํางาน และทํางานอีกคร้ังเมื่ออุณหภูมิเคร่ืองตํ่ากวาคาอุณหภูมิที่ตั้ง

เทคนิคการใชแ ละการดูแลรกั ษาเครอ่ื งมอื ทางจลุ ชวี วิทยา 11 ไว อางน้ําควบคุมอุณหภูมิมีระบบนิรภัย ซ่ึงกําหนดคาสูงสุดของอุณหภูมิที่ควรจะเปน ในกรณี ที่ระบบควบคุมอุณหภูมิเกิดขัดของ โดยปกติอุณหภูมิของจุดนิรภัยจะสูงกวาอุณหภูมิที่ใชงาน และมีสัญญาณแสดงคาอุณหภูมิที่เปนจุดสูงสุด เพ่ือตัดการจายไฟใหกับตัวทําความรอนเปน การปองกันไมใหความรอนสงู เกนิ ไป ภาพที่ 1.5 ลกั ษณะของอางนาํ้ ควบคมุ อุณหภมู ิและปมุ หมุนปรับอณุ หภมู ิของอางน้ํา (2) อุปกรณหลักท่ีสําคัญของอางน้ําควบคุมอุณหภูมิ สามารถแบง ได 5 สวน คือ 1) ตัวอางนํ้า (tank) ตองปรับเปลี่ยนอุณหภูมิและสารละลาย ภายในตัวอางน้ําอยูเสมอทําใหมีการออกแบบท่ีแตกตางกันไป โดยทั่วไปตัวอางน้ําควรมี ลักษณะที่ดี ดงั นี้ 1. ทนการกัดกรอน การใชอางน้ํามักจะใชสารละลาย ตัวกลางท่ีเปนสารเคมีกัดกรอนปะปนมาดวย ซึ่งอาจทําใหเกิดความเสียหายตออางน้ําได ดังนั้นอางน้ําท่ีดีควรใชวัสดุที่สัมผัสตัวกลางเปนชนิดทนการกัดกรอนหรือไมเปนสนิม เชน เหล็กกลา ไรสนิม 2. ทนตออุณหภูมิ การใชงานอางน้ําจะมีการปรับเปล่ียน อุณหภูมิในการใชงานอยูเสมอ ดังนั้นภาชนะที่ใชทําอางนํ้าตองทนตออุณหภูมิสูงและตํ่าได สามารถเก็บความรอนและความเย็นไดดี เพ่ือรักษาไมใหเกิดการเปล่ียนแปลงของอุณหภูมิมาก นัก โดยท่ัวไปแลวอา งน้ํามกั ออกแบบภาชนะบรรจุเปน 2 ช้ัน ช้ันในสวนใหญทําดวยเหล็กกลา ไรสนมิ เนื่องจากภาชนะตอ งสมั ผัสกับของเหลว ซ่ึงอาจทําใหเกิดสนิมได สวนช้ันนอกนิยมใช เหลก็ ออนเคลอื บสารทมี่ ลี ักษณะเปน ฉนวน เพอื่ ปองกนั กระแสไฟฟารั่ว เชน โพลีฟนิลซัลไฟด

12 บทปฏิบัตกิ ารที่ 1 (polyphenylsulfide : PPS) หรือโพลีฟนิลีนออกไซด สไตรีน (polyphenylene oxide-styrene : PPO) เปน ตน 2) ฝาปด (lid) อุปกรณสวนน้ีจะปองกันสิ่งสกปรกหลนลงไป ในอางนํ้า และรักษาอุณหภูมิของระบบไมใหมีการเปลี่ยนแปลงมากนัก ฝาปดอางนํ้าควบคุม อุณหภมู ิจะมีทัง้ ฝาปด ทึบ และฝาปด ใส 3) เทอรโมสแตท (thermostat) เปนตัววัดและควบคุมอุณหภูมิ ของระบบ เม่ือวัดอุณหภูมิแลวจะมีกลไกในการเปด-ปดตัวเอง โดยจะตอพวงเขากับวงจร อิเล็กทรอนิกส เทอรโมสแตทที่ดีควรมีชวงของการควบคุมอุณหภูมิท่ีกวางเพียงพอกับชวงท่ี ตองการใชงาน 4) ตัวแสดงคาอณุ หภูมิ (temperature display) มี 2 ประเภท คอื 1. เทอรโมมเิ ตอร 2. หนา ปดแสดงคาเปนตัวเลข 5) ปุมปรับอุณหภูมิ (temperature controller) มีใชงาน 2 แบบ คอื 1. แบบปุม หมุน ซ่งึ ใชงานงา ย 2. แบบปุมตัวเลข สามารถปรับคาอุณหภูมิไดอยางถูกตอง แมนยํา เปนตําแหนงปรับคาอุณหภูมิตามความตองการใชงาน และตองอยูในชวงอุณหภูมิท่ี ปรบั คาได (3) วิธีการใชอ า งนํา้ ควบคุมอณุ หภูมิ มีวธิ ีการใชงาน ดังน้ี 1) กดปุมสวิตชเปดเครื่อง คือปุม on เมื่อตองการปรับ อุณหภมู ิใหก ดปุม set คือ หมายเลข 2 คา งไว (ดังภาพที่ 1.5) 2) หมุนปุม knob คือ หมายเลข 3 ใหไดอุณหภูมิที่ตองการ สงั เกตไฟจะตดิ ที่ temp แลว ปลอยปมุ set อุณหภูมิที่แสดงจะเปน อุณหภมู ภิ ายในอา งท่แี ทจริง 3) หมุน knob ตามเข็มนาฬิกาจนไฟมาติดท่ี h hold กดปุม set คา งไวและตงั้ เวลาการทํางานและปดเองโดยอัตโนมตั ิ 4) ในกรณีท่ีไมตองการตั้งเวลาในการทํางานของเคร่ืองให หมุน knob จนหนาจอแสดงเคร่ืองหมาย (- -- ) เม่ือใชงานเสร็จใหกดสวิตชปดเคร่ือง คือ ปุม off (4) ส่ิงพงึ ปฏิบตั สิ าํ หรับการใชอางนาํ้ ควบคมุ อุณหภมู ิ กอนใชแ ละ

เทคนิคการใชและการดูแลรักษาเครอื่ งมือทางจุลชวี วทิ ยา 13 หลงั ใชง านเสรจ็ ทุกครั้งควรปฏิบตั ิ ดังน้ี 1) ไมควรปรับปุมต้ังเวลาในขณะเครื่องกําลังใชงานอยู ซ่ึงจะ ทําใหเคร่อื งเกดิ การเสยี หายได 2) เม่ือใชงานเสร็จแลวควรระบายน้ําหรือถายน้ําทุกคร้ัง เพ่ือ ปอ งกนั ไมใหเกดิ ตะกรันในอางนํ้าควบคุมอุณหภมู ิ 1.1.1.5 เคร่ืองวัดพีเอช (pH meter) เปนเคร่ืองมือวัดสภาพความเปนกรด หรือดางของสารละลายท่ีมีน้ําเปนตัวทําละลาย โดยอาศัยหลักการวัดคาความตางศักยไฟฟาท่ี เกิดขึ้นระหวางข้ัวไฟฟาอางอิง (reference electrode) กับข้ัวไฟฟาตรวจวัด (sensing electrode) ท่ีจุมอยูในสารละลาย เปล่ียนคาความตางศักยไฟฟาใหเปนคาพีเอช แลวนําคามาเทียบกับ สารละลายบัฟเฟอรมาตรฐาน (standard pH buffer) พีเอช 4.00 7.00 และ 10.00 แตเน่ืองจาก ความตา งศักยไฟฟาที่เกิดข้ึนน้ันเปล่ียนแปลงตามอุณหภูมิ ซึ่งมีผลใหคาพีเอชเปลี่ยนแปลงตาม ไปดวย เครื่องวัดพีเอชจึงตองมีการชดเชยคาของการวัดอันเน่ืองจากอุณหภูมิ โดยใชหัววัด อุณหภูมิของตัวอยางขณะทาํ การวัดแลว ปรับเปลย่ี นเปนคาพีเอช ณ ขณะน้ัน ภาพท่ี 1.6 ลกั ษณะของเครอ่ื งวดั คาพีเอช ยีห่ อ Orion รนุ 1260 (1) สวนประกอบของเคร่ืองวัดพีเอช เคร่ืองวัดพีเอช (ภาพท่ี 1.6) มสี ว น ประกอบทส่ี าํ คัญ 2 สวน คือ ตวั เครอื่ ง และหัววัดพเี อช 1) ตัวเครื่อง (pH meter) คือ สวนทีใ่ ชใ นการวัดสัญญาณไฟฟา โดยปรับความตางศักยใหกับขั้วไฟฟาอางอิงใหมีคาความตางศักยเปนศูนยและคงที่ แลวแปลง

14 บทปฏบิ ตั กิ ารท่ี 1 สัญญาณจากความตางศักยของขั้วไฟฟาใหเปนความตางศักยไฟฟาจากมิลลิโวลต (mV) เปน หนว ยพเี อช โดยอางอิงจากสมการทางเคมไี ฟฟา ใหแสดงผลที่ไดเปนแบบเข็ม และแบบตัวเลข บนจอภาพหรอื เครื่องพิมพ 2) หัววัดคาพีเอช (electrode) เปนหัวใจหลักของการวัด ปจจุบันนิยมใชขั้วไฟฟาท่ีเปนแบบแกว (glass electrode) ซึ่งมีเย่ือแกวลักษณะเปนเจลหนา ประมาณ 10 มิลลิเมตร เปนบริเวณท่ีทําใหเกิดการแลกเปล่ียนไอออนระหวางโซเดียมไอออน ในเนื้อเย่ือแกวกับไฮโดรเจนไอออน (H+) ในสารละลายภาคตรวจรับ ความเขมขนของ ไฮโดรเจนไอออนในสารละลายพีเอช 7 ความตางศักยระหวางขั้วไฟฟาท้ัง 2 คือ ขั้วไฟฟา อางอิงกับข้ัวไฟฟาตรวจวัดจะมีคาความตางศักยเทากับศูนยมิลลิโวลต ถาความเขมขนของ ไฮโดรเจนไอออนเพิ่มขึ้นหรือลดลงความตางศักยก็จะเพ่ิมข้ึนหรือลดลงตามความเขมขนของ ไฮโดรเจนไอออนในสารละลายน้นั โดยมขี ั้วไฟฟา เปน ตัวรับสัญญาณ (2) วธิ กี ารตรวจสอบพเี อชของอาหารเล้ียงเชื้อ จลุ นิ ทรียแ ตล ะชนดิ ชอบเจริญในอาหารท่ีมีพีเอชแตกตางกันไป ดังน้ันจึงควรทราบเก่ียวกับพีเอชและการ ตรวจสอบพีเอช ดังนี้ จากสมการการแตกตัวของนา้ํ HOH + HOH → H3O+ + OH- คา คงที่ของสมดลุ = Kw = [ H3O+ ] [OH-] หรือเขียนสน้ั ๆ วา Kw = [ H+ ] [OH-] Kw คือ คา คงทขี่ องผลคูณของออิ อนของน้ําและมีคา 10 -14 โมล/ลติ ร ที่ 25 0ซ. ในน้าํ บริสทุ ธิ์ทอ่ี ุณหภูมิ 25 0ซ. [ H+ ] = [OH-] = 10 -7 แตเน่ืองจากการเขียนความเขมขนดวยเลขยกกําลังไมสะดวก จึงใชมาตราสวน พีเอชโดยมนี ิยามวา pH = - log [ H+ ] หรอื [ H+ ] = 10 pH ดังน้ันสารละลาย HCL เขมขน 0.1 โมล/ลิตร [ H+ ] = 0.1 (เพราะกรดแกแตก ตัวได 100%) จะมี pH = - log 0.1 = - log 10 -1 = 1 นาํ้ บรสิ ทุ ธมิ์ ี [ H+ ] = 10 -7 ในกรณที ่ีสารละลายเปน เบสอาจคิดจากคา pOH กไ็ ด

เทคนิคการใชแ ละการดแู ลรักษาเคร่ืองมือทางจลุ ชวี วทิ ยา 15 pOH = - log [OH-] สารละลาย NaOH 0.1 โมล/ลิตร ท่ีมี [OH-] = 0.1 (เพราะเบสแกแตกตัวได 100%)จะมี pOH = - log 0.1 = - log 10 -1 = 1 แต pH + oPH = 14 pH = 14 –pOH = 14-1 = 13 ถากลาวถึงสารละลายท่ีมีพีเอช 7 หมายความวา สารละลายนี้มีความเขมขนของ hydrogen ion (H+ ) เทา กับ 1 x 10-7 molar หรอื moles/litre เน่ืองจากนํ้าบริสุทธ์ิที่ 25 0ซ. มีพีเอช 7 ดังนั้น พีเอช 7 จึงหมายถึงความเปนกลาง ของสารละลายในแงของความเปน กรดเปนดา ง ถาสารละลายที่มีพีเอชสูงกวา 7 จะหมายถึง สารละลายมีความเปนดางมากกวานํ้า หรือมีความเขมขนของ hydrogen ion (H+ ) นอยกวานํ้าบริสุทธ และพีเอชต่ํากวา 7 หมายถึง สารละลายมีความเปนกรดมากกวาน้ําหรือมีความเขมขนของ hydrogen ion (H+ ) มากกวาน้ํา บริสุทธ์ิ ตัวอยางเชน สารละลาย HCI 0.000001 N มี (H+ ) 10-6 moles/liter หรือมี pH 6 เนื่องจากดัชนีของพีเอชเปน logarithmic scale ดังน้ันพีเอชหนวยหน่ึงจึงมีความเขมขนของ hydrogen ion มากกวา พีเอชหนวยถดั ไปท่สี งู กวา 10 เทา ตัวอยางเชน สารละลาย 0.1 N HCI มี 10-1 (H+ ) หรือพีเอช 1 สว น สารละลาย 0.01 N HCI จะมี 10-2 (H+ ) หรอื pH 2 การตรวจสอบพเี อชของอาหารทาํ ได 2 วิธี ดังนี้ 1) ใชเครื่อง pH meter ซ่ึงประกอบดวย glass electrode ทํา หนาท่ีเปน half–cell สองอัน และมีสารละลายอ่ิมตัวของ KCI เปนของเหลวเช่ือมตออยูใน electrode half–cell อันหน่ึงซึ่งใชเปนมาตรฐานในการเปรียบเทียบความตางศักด์ิไฟฟาที่วัดได ระหวางปลายของ half–cell ท้ังสองมีหนวยเปน โวลต แลว ถูกเปลยี่ นใหเ ปนคา พเี อชบนแผง หนาปด 2) ใชกระดาษวัดพีเอช ซ่ึงมีสารประกอบสามารถเปล่ียนสีได เมอ่ื รบั หรือสงโปรตอนออกไป สารประกอบน้ีมใี ชกันหลายชนิด ดงั แสดงในตารางท่ี 1.1

16 บทปฏิบตั ิการที่ 1 Range of pH Color change 1.2 - 2.8 red to yellow ตารางท่ี 1.1 แสดง pH indicator 2.8 - 4.6 yellow to violet 3.6 - 5.2 yellow to blue Indicator 4.4 - 6.2 red to yellow Thymol blue (acid range) 5.2 - 6.8 yellow to violet Brom phenol blue 6.0 - 7.6 yellow to blue Brom cresol green 6.8 - 8.4 yellow to purple pink Methyl red 7.2 - 8.8 yellow to violet red Brom cresol purple 8.0 - 9.6 yellow to blue Brom thymol blue 8.2 - 9.8 colorless to red Phenol red 8.3 - 10.0 colorless to red Cresol red 9.3 - 10.5 colorless to blue Thymol blue (alkaline range) 3.0 - 11.0 red-orange-yellow-green- Cresolphthalein blue-reddish violet Phenolphlphalein Thymolphalein B.D.H. “Universal” ที่มา พรรณีและคณะ (2534) เมอื่ วัดพเี อชของอาหารเล้ียงเช้ือแลว ไดค าตํ่ากวาพีเอชท่ีตองการ ใหปรับพีเอชดวย NaOH 0.1 N หรือปรับดวย HCI 0.1 N เมื่อวัดพีเอชแลวไดสูงกวาที่ตองการ สําหรับอาหาร เล้ียงเชื้อ PDA ในหองปฏิบัติการน้ีไมไดปรับพีเอช เน่ืองจากเชื้อราและยีสตสามารถเจริญได ในชว งพเี อชท่กี วาง (2-8.5) (3) วธิ กี ารใชเ ครื่องวดั พีเอช มขี ัน้ ตอนและวิธีการใช ดังน้ี 1) เสียบปลั๊กและเปดสวิตชไฟเพอื่ อุนเครื่องประมาณ 10 นาที 2) ปรับมาตรฐานเคร่ือง โดยใชสารละลายบัฟเฟอรมาตรฐาน 2 ชนิดที่มีคาพีเอชในชวงใกลเคียงกับพีเอชของสารละลายที่ตองการวัด โดยปรับปุมใหเคร่ือง อา นคาใหไ ดเ ทา กับคาสารละลายบัฟเฟอรม าตรฐาน 3) ปรับอุณหภมู ิของเครือ่ งวัดพเี อชใหเ ทากบั อณุ หภมู ิของ

เทคนคิ การใชและการดูแลรกั ษาเครอื่ งมือทางจลุ ชวี วิทยา 17 สารละลาย 4) กอนวัดพีเอชของตัวอยาง ควรลางหัววัดคาพีเอชดวย น้ํากลั่นและซับใหแหงดวยกระดาษทิชชู จุมหัววัดคาพีเอชลงในสารละลาย แลวอานคาพีเอช จากสเกลหนาปด (4) ส่ิงพึงปฏิบัติสําหรับการใชเคร่ืองวัดพีเอช เครื่องวัดพีเอชเปน เครื่องมืออิเล็กทรอนิกส ซ่ึงอาจชํารุดเสียหายไดงาย หัววัดของเครื่องอาจขาดความแมนยําใน การวดั ไดงาย ถา บาํ รุงรกั ษาไมถ ูกตอ งและไมดีพอ ดังนน้ั จงึ มีขอ ควรพึงปฏบิ ตั ิ ดังน้ี 1) เมื่อใชเคร่ืองเสร็จแลวควรลางหัววัดดวยนํ้ากลั่นทุกครั้ง หรือลางดวยสารละลายอื่น ๆ เชน อะซโี ตน เอทิลแอลกอฮอล และไฮโดรคลอริก 1 โมลาร เพื่อ ลางคราบสกปรกท่ีจับผิวนอกของเมมเบรนกอนเก็บ ซ่ึงสามารถปองกันคราบสกปรกท่ีอาจจับ ตัวแนน ตดิ หวั วัดจนทาํ ความสะอาดยาก จากนั้นเช็ดใหแหงสวมปลายหัววัดดวยจุกยาง (rubber cap) ท่บี รรจดุ วยสารละลายโพแทสเซยี มคลอไรด 3 โมลตอลติ ร 2) หม่ันตรวจวัดระดับของสารละลายอิ่มตัวโพแทสเซียม คลอไรดในหวั วดั คาพเี อชใหเ ต็มหลอดอยเู สมอ 3) กอนใชงานควรลางหัววัดใหสะอาด เน่ืองจากนํ้ายาแชเก็บ หัววัดจะสรางฟลมบาง ๆ ที่เมมเบรน ซ่ึงจะทําใหการวัดคาพีเอชไมถูกตองและไมควรทําการ ปรับมาตรฐานเครื่องทันทีหลังจากเริ่มนํามาใช แตควรแชหัววัดในสารละลายบัฟเฟอรกอน เพ่อื ใหเ กิดการสมดลุ 4) หัววัดที่มีรูเล็ก ๆ ซ่ึงเปนทางไหลออกของอิเล็กโทรไลตใน หัววัด ถาเกิดการอุดตันจําเปนตองลางดวยน้ํายาลางทําความสะอาด โดยแชทิ้งไวนาน 1-24 ช่ัวโมง ขึน้ อยูก ับความสกปรก 5) หัววัดชนิดท่ีตองเติมอิเล็กโทรไลตจะตองเปดจุกยางหรือ เจาะรใู หอ ากาศไหลเขา ในขณะท่ที ําการวัด เพือ่ ปองกนั ไมใหภายในหลอดเปน สุญญากาศ 1.1.1.6 หมอ นึง่ ความดันไอน้าํ (Autoclave) การทําใหปราศจากเชื้อในอาหารเลี้ยงเช้ือ นิยมใชความรอนชื้น โดยใชหมอน่ึง อัดความดันไอน้ําหรือหมอน่ึงความดันไอ (pressure cooker หรือ autoclave) โดยการตมน้ําไล อากาศจนหมดแลว ปด ท่ีไลอ ากาศ ทําใหภ ายในหมอมแี ตไ อนํ้า และไอนํ้าจะถูกกักเก็บเอาไวจน ความดันของไอนํ้าถงึ 15 ปอนดตอตารางน้ิว หรือ 1 กิโลกรัมตอตารางเซนติเมตรและความดัน ระดับนีจ้ ะมอี ุณหภูมิ 121.5 0ซ. หรือ 250 0ฟ. แลวรักษาความดันใหคงท่ีอยูท่ีระดับนี้นาน 15-30

18 บทปฏิบัติการที่ 1 นาที ซึ่งความรอนระดับนี้สามารถทําลายเซลลและสปอรของจุลินทรียทุกชนิด รวมทั้ง เอนโดสปอรของแบคทีเรีย ไอนํ้ารอนจะแทรกซึมเขาสูเซลลและทําใหโปรตีนภายในเซลลเสีย สภาพไป ถาโปรตนี น้นั เปน เอนไซม เอนไซมกจ็ ะเสียสภาพจนไมสามารถทาํ หนา ทเี่ รง ปฏิกริ ิยา เคมภี ายในเซลล สาํ หรับเวลาทใี่ ชจ ะมากหรือนอ ยขึ้นอยกู ับภาชนะและส่ิงของทีน่ ํามากาํ จดั เชอ้ื หมอนึ่งความดันไอน้ําที่ใชในหองปฏิบัติการแบงตามแหลงของความรอนได 2 แบบ คือ 1) หมอนึ่งความดันไอน้ําแบบใชเตาแกส (ไมนิยมใน หอ งปฏิบตั กิ าร) 2) หมอน่งึ ความดนั ไอนา้ํ แบบใชไ ฟฟา ดงั แสดงภาพที่ 1.7 (ก) (ข) ภาพที่ 1.7 (ก) สวนประกอบของหมอ นงึ่ ความดันไอ (ข) สวนประกอบของฝาหมอ นึง่ ความดันไอ (2) สวนประกอบของหมอน่ึงความดัน หมอน่ึงความดันไอน้ําทั้ง 2 แบบมีสวนประกอบตาง ๆ ท่ีคลายกนั คือ 1) ตัวหมอ ซึ่งรวมหมอตัวในท่ีใชบ รรจุอาหารทีต่ องการกําจดั เช้ือและตะแกรงหมอตัวใน ตัวหมอทําดวยอลูมิเนียมหลอ ซ่ึงทนตอแรงกดดันไดดีพอสมควร และท่ีขอบตรงปากหมอ จะมีรอยบาก (marker) และสกรู 4 คู 2) ฝาหมอ บนฝาหมอมีสวนประกอบตา ง ๆ คือ 1. หหู ิ้ว (handle) 2. มาตรวัดความดัน (pressure gauge) ซึ่งใชบอกความดัน ภายในหมอนึ่ง ท่ีหนาปดเม่ือมีความดันเกิน 20 ปอนดตอตารางน้ิว มีคําวา caution แปลวา

เทคนคิ การใชแ ละการดูแลรกั ษาเครอื่ งมือทางจลุ ชวี วทิ ยา 19 โปรดระมัดระวัง เน่ืองจากถาความดันเกิน 20 ปอนดตอตารางน้ิว หมอจะระเบิดได เน่ืองจาก หมอน่ึงท่ีใชทนความดันไดสูงสุดประมาณ 20 ปอนดตอตารางนิ้ว ฉะน้ันไมควรใชเกินกวานี้ มาตรวัดความเปนสวนท่ีสําคัญ ถาไลอากาศหมดแลวปดวาลว แลวความดันไมข้ึนเลยแสดงวา มาตรเสีย 3. ท่ีไลอากาศ (safety valve) เปนทอที่ปดดวยกอนตะกั่วท่ี ไดตรวจสอบแลววาสามารถปองกันไมใหความดันสูงเกินกวาท่ีหมอนึ่งจะทนทานได ถา ความดันเกินจะมีความรอนมากเพียงพอที่จะละลายกอนตะก่ัวน้ี ทําใหทอน้ีเปดออก แลวไอนํ้า พงุ ออกได เพ่อื ลดความดนั ในหมอลง อันเปนการปองกนั ไมใ หห มอระเบดิ ในปจจุบัน Autoclave มีระบบปด-เปดฝาแบบอัตโนมัติ โดยไมไดใชวิธีการปดฝา แบบเดิมซึ่งเปนแบบหมุนวาวส ระบบนี้จะมี circumferential ring (แหวนเสนรอบวง) เปนตัว ล็อกแบบพิเศษ ซ่ึงทําข้ึนมาจากซิลิโคนกันความรอน เมื่อปดฝา แหวนนี้ก็จะเขามาล็อกฝาปด ไวตามภาพท่ี 1.8 โดยไมจําเปนตองใชแรงบีบอัดของฝาแบบเดิม ระบบนี้จะล็อกฝาปดอยาง อิสระ ไมขึ้นอยูกับอุณหภูมิ แตจะข้ึนอยูกับความดันภายใน ฝาปดจะไมยอมเปดออกจนกวา ความดันภายในหองบมจะอยูในระดับปกติ และสามารถต้ังการทํางานใหฝาปดเปดออกเมื่อ ความดันอยูในระดับปกติไดโดยอัตโนมัติ ในสวนของฝาปดภายในนั้นสวนใหญจะทํามาจาก สเตนเลส สวนฝาปดดานบนซ่ึงมีสวนควบคุม (control panel) และหนาจอแสดงผลนั้น ทํา มาจากพลาสติกชนิดที่มีคุณสมบัติเปนฉนวนกันความรอน จึงมีความเสี่ยงนอยท่ีจะเกิด ความเสียหายของสวนควบคุมจากความรอน สวนของตัวใหกําเนิดไอนํ้า (steam generator) ที่ อยูในตัวเคร่ืองน้ัน เม่ือใชรวมกับการ Pre-heating แลว จะสามารถทําความรอนใหไดอุณหภูมิ 121 องศาเซลเซียส โดยใชเวลาเพียง 10 นาที (ในกรณีที่มีเพียงหองบมเปลาๆ) สวนระบบทํา ความเย็นนั้นจะมีทั้งแบบที่เปนทอตออากาศเย็นจากภายนอกเขาสูหองบม และระบบทํา ความเยน็ ภายในตัวเครื่องเอง ทาํ ใหสามารถลดเวลาในการทําความเย็นไดมาก การปลอยอากาศ ออกเพอื่ ลดความดันภายในและลดอณุ หภมู ิ จะมีแผนกรองชวยกรองอากาศท่ีผานเขา-ออกหอง บม สวนของฝาปดดา นในจะมีพัดลมชวยในการหมุนเวียนอากาศ และมีระบบทําความเย็นโดย ใชการควบแนนของนํ้า เพ่ือชวยลดกลิ่นจากของเสียซ่ึงอาจมีพิษตอสุขภาพได และมีระบบการ ทําแหง แบบรวดเร็ว โดยใชเ คร่อื งใหกาํ เนิดไอนา้ํ ชวยในการทําความรอนใหกับภายในหองบม ทําใหข องทอี่ ยูภ ายในแหง เรว็ ข้ึน นอกจากนี้ Autoclave ในปจ จุบันยังสามารถเชอ่ื มตอ กับเคร่ือง

20 บทปฏบิ ตั กิ ารท่ี 1 คอมพิวเตอร ทําใหสามารถเก็บขอมูล ดูรายงานผลการนึ่งฆาเช้ือเปนกราฟ และทดสอบการ เปล่ยี นแปลงอณุ หภูมิไดอ ีกดวย (3) วธิ ีการใชห มอ อัดความดันไอ มีดงั นี้ คือ 1) ใสนาํ้ ไปในตวั หมอใหพนขน ลวดความรอนดว ยนา้ํ กล่นั 2) ใสของลงตะกราแลวนํามาใสในหมอตัวในที่บรรจุส่ิงของ ทต่ี อ งการจะฆาเช้ือ 3) ปดฝาใหแนน เพื่อปองกันไมใ หไ อนํ้าออกมา 4) หลังจากน้ันต้ังเวลา 15 นาที ความรอน 121 องศาเซลเซียส และความดนั 15 ปอนดต อ ตารางน้วิ 5) เคร่ืองทํางานเริ่มจับเวลาจนครบ 15 นาที ความดันขึ้นถึง 15 ปอนดต อตารางนิ้ว ความรอน 121 องศาเซลเซยี ส 6) เมื่อครบเวลา หมอนึ่งความดันไอน้ําความดันลดลง จึงเปด ฝาได แตห ากอุณหภูมไิ มลดก็ไมควรเปดฝาเดด็ ขาด 7) เปดฝาหมอ นําของท่ีฆาเชื้อเรียบรอยแลวออกไปทําการ ทดลองตอไป 1.1.1.7 ตูบมเชื้อ (incubator) เปนตูอบที่สามารถปรับอุณหภูมิไดตาม ความตอ งการ มีประโยชนในการเพาะเลีย้ งเช้ือแบคทเี รยี เชื้อจุลนิ ทรียท ี่อุณหภูมิตํ่ากวา หรือสูง กวาอุณหภูมิหอง ซึ่งสวนใหญเจริญไดดีที่อุณหภูมิ 37 0ซ. วิธีใชสะดวกเน่ืองจากมีหนาปด สําหรับหมุนเลือกอุณหภูมิไดตามท่ีตองการ ภายในตูจะมีระบบปรับการไหลเวียนของอากาศ ทําใหอุณหภูมิสม่ําเสมอทั่วบริเวณตาง ๆ ภายในตูอบ เปนตูท่ีควบคุมอุณหภูมิท่ีตองการได ใช ในการบม อาจจะใช water bath แทน Incubator ไดบ างกรณี ดงั แสดงภาพที่ 1.8 (1) วิธีการใชเครื่องตูบมเช้ือ โดยเสียบปลั้กกอนใชงาน 30 นาที มี วิธีการใชงาน 2 แบบ คือ แบบปรับอุณหภูมิระบบธรรมดา และแบบตั้งเวลาเปด-ปด ซึ่งมี วิธีการใชด ังนี้ 1) การปรับอุณหภูมิระบบธรรมดา (manual) ทําไดโดยหมุน ปุมสวิตชเปด-ปด (on-off) แลวปรับอุณหภูมิใหไดตามตองการ แตตองไมเกิน 200 องศา เซลเซียส จากน้นั เครอื่ งจะทาํ งานตลอดเวลา 2) การตั้งเวลาเปด-ปด ทาํ ไดโ ดยหมุนปมุ สวติ ชต ้ังเวลาปรบั

เทคนคิ การใชและการดแู ลรักษาเครือ่ งมอื ทางจุลชวี วทิ ยา 21 ไปท่สี ัญลักษณ Ÿ เพื่อตั้งเวลาใหไดตามตองการ และใหไดอุณหภูมิที่ตองการ สังเกตไฟจะติด ท่ีปุม temp แลวปลอยปุม set อุณหภูมิที่แสดงจะเปนอุณหภูมิภายในตูที่แทจริง หมุนปุม knob ตามเข็มนาฬิกาจนไฟมาติดที่ hold กดปุม set คางไว และตั้งเวลาการทํางานและปดเองโดย อตั โนมตั ิ ภาพที่ 1.8 ตบู มเชอ้ื (2) ชองระบายอากาศ เปนการระบายอากาศภายในตัวเคร่ืองมี 6 ระดบั โดยปกติจะเลอื่ นไวต รงหมายเลข 3-4 เพราะสามารถไลความชื้นออกไปจากตูอบได (3) การปรับปุมควบคุมอุณหภูมิของเครื่อง (alarm set) ไมควร ปรับปมุ ไปทางดา นเคร่ืองหมายบวกจนสดุ (4) เมื่อเลิกใชงานใหปรับไปที่สวิตชปดเครื่อง คือ ปรับไปท่ี ตาํ แหนง 0 (5) ส่ิงพึงปฏิบัติสําหรับการใชตูอบไฟฟา กอนและหลังใชงาน ตูอบไฟฟามีขอควรปฏบิ ัติ ดงั น้ี 1) ระวังอยา ใหส ิ่งของท่วี างโดนปลายเทอรโมมิเตอร 2) ปุมตั้งเวลาเม่ือครบกําหนดแลวจะหมุนกลับเอง หามไปบิด กลับเองโดยเด็ดขาดและการเปด และปด ตคู วรทาํ ดวยความระมดั ระวัง 3) ไมควรปรับปุมควบคุมอุณหภูมิของเคร่ืองมาทาง เคร่ืองหมายบวกจนสดุ ขดี 4) เม่ือมีสารหกบนถาดวาง ใหถอดถาดนํามาลางดวยนํ้า สะอาด หรอื อาจใชสารทําความสะอาดรว มดว ย ยกเวนผงซักฟอก 5) เมอื่ ใชงานตบู ม เช้อื บอ ย ๆ ควรทําความสะอาดอยา งนอย 1

22 บทปฏบิ ัติการที่ 1 เดือนตอครงั้ 6) ไมควรนําสารท่ีอบเสร็จแลววางไวในตูอบ เพราะทําใหตู เปนสนมิ ได 7) ในขณะท่ีทําการเปดตู ควรปดและเปดอยางระวัง เน่ืองจาก มีกระจกปดอีกบานหน่ึง ไมควรปดแรง อาจทําใหกระจกมีปญหาได การท่ีมีกระจกเพ่ือให อุณหภมู ิขณะเปด คงท่แี ละปอ งกันการปนเปอ นอากาศภายนอกขณะท่ีเปดตบู มเชื้อ 1.1.1.8 ตูปลอดเชื้อ (Laminar Flow) ตูเขี่ยเช้ือเปนอุปกรณท่ีใชประโยชน ในการทํากิจกรรมที่ตองการหลีกเล่ียงส่ิงปลอมปนที่มีอยูในอากาศรอบ ๆ ตัวเรา เชน เช้ือรา เชือ้ แบคทีเรีย การใชป ระโยชน ยกตวั อยา งเชน การเขยี่ เชื้อเหด็ ลงในอาหารวุน การเข่ียเช้ือราลง ในเมล็ดขาวโพด ตูเข่ียเช้ือไดถูกออกแบบมาใหใชประโยชนไดสะดวก โดยมีประตูเปดปดท้ัง สองดานทําดวยกระจกกรอบอลูมิเนียม เพ่ือความสะดวกในการมองเห็น และสะดวกในการ ยายอุปกรณเขาซายออกขวา มีชองสอดมือเขาไปทํางานไดอยางพอดีและเคล่ือนไหวสะดวก และมีฝาเปดปดได ลอมดวยสักหลาดเพื่อกันฝุนละออง ภายในมีหลอดไฟสองสวาง เพื่อใช ปฏิบัติงานตอนกลางคืน และมีหลอดไฟฆาเช้ือเพ่ือความปลอดภัยและเพ่ือกําจัดเชื้อไดทุกซอก ทุกมุม ขาตั้งถูกออกแบบมาใหพับไดเพื่อความสะดวกในการใชงานและการขนยาย ดังแสดง ในภาพท่ี 1.9 ภาพท่ี 1.9 ตปู ลอดเช้ือ

เทคนคิ การใชแ ละการดแู ลรกั ษาเครอื่ งมอื ทางจลุ ชีววิทยา 23 1.1.1.9 กลองจุลทรรศน สวนประกอบ วิธีใช และขอควรระวังในการใช กลอ งจุลทรรศน ดงั ตอไปนี้ ดงั แสดงภาพท่ี 1.10 ซ่ึงประกอบตาง ๆ ดังตอ ไปนี้ Ocular lenses Objective lenses Body tube Stage Arm Condenser Coarse adjustment knob Fine adjustment knob Base condenser with light source Base ภาพที่ 1.10 กลองจลุ ทรรศน (1) สว นประกอบของกลอ งจุลทรรศนแ บบ Bright Field มดี งั น้ี 1) ฐาน (base) ทําหนาท่ีรับน้ําหนักทั้งหมดของกลอง จลุ ทรรศน มรี ูปรางสี่เหลี่ยม หรือวงกลม ทฐี่ านจะมปี มุ สําหรบั ปด เปด ไฟฟา