Lịch sử 11 - Nâng cao

tiÕn hµnh khñng bè phong trµo c¸ch m¹ng B¾c S¬n. Chóng ®èt ph¸ lµng b¶n, dån lµng, tËp trung d©n, b¾n giÕt nh÷ng ngðêi tham gia khëi nghÜa. Khëi nghÜa B¾c S¬n cã ý nghÜa lÞch sö quan träng _ më ®Çu phong trµo ®Êu tranh vò trang gi¶i phãng d©n téc sau khi cã chñ trð¬ng chuyÓn hðíng ®Êu tranh cña §¶ng. Khëi nghÜa B¾c S¬n gióp §¶ng ta rót ra nh÷ng bµi häc quý b¸u vÒ khëi nghÜa vò trang, chän thêi c¬ khëi nghÜa. b) Cuéc khëi nghÜa Nam K× (23 _ 11 _ 1940) Th¸ng 11 _ 1940, x¶y ra cuéc xung ®ét gi÷a thùc d©n Ph¸p vµ Th¸i Lan. ChÝnh quyÒn thùc d©n b¾t thanh niªn ViÖt Nam vµ Cao Miªn ®i lµm bia ®ì ®¹n. Nh©n d©n Nam K× vµ binh lÝnh ®Êu tranh ph¶n ®èi viÖc ®ða binh lÝnh ra mÆt trËn. Trong bèi c¶nh ®ã, Xø uû Nam K× chuÈn bÞ ph¸t ®éng nh©n d©n khëi nghÜa vµ cö ®¹i biÓu ra B¾c xin chØ thÞ cña Trung ð¬ng. Trðíc nh÷ng thay ®æi cña t×nh h×nh thÕ giíi vµ trong nðíc, Héi nghÞ Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng §¶ng ®ðîc triÖu tËp tõ ngµy 6 ®Õn ngµy 9 _ 11 _ 1940 t¹i lµng §×nh B¶ng (Tõ S¬n _ B¾c Ninh). Héi nghÞ ®Ò ra chñ trð¬ng trong t×nh h×nh míi : x¸c ®Þnh kÎ thï chÝnh cña nh©n d©n §«ng Dð¬ng lµ ®Õ quèc Ph¸p _ NhËt ; quyÕt ®Þnh duy tr× ®éi du kÝch B¾c S¬n ®Ó x©y dùng thµnh lùc lðîng vò trang c¸ch m¹ng ; tiÕn tíi thµnh lËp c¨n cø du kÝch ; quyÕt ®Þnh ®×nh chØ khëi nghÜa vò trang ë Nam K× v× thêi c¬ chða chÝn muåi. QuyÕt ®Þnh ho n khëi nghÜa cña Trung ð¬ng §¶ng chða tíi n¬i, nhðng lÖnh khëi nghÜa cña Xø uû Nam K× ® ®Õn c¸c ®Þa phð¬ng, nªn cuéc khëi nghÜa vÉn næ ra ®óng thêi gian quy ®Þnh lµ ®ªm 22 r¹ng s¸ng 23 _ 11 _ 1940. Khëi nghÜa bïng næ tõ miÒn §«ng ®Õn miÒn T©y Nam Bé : Biªn Hoµ, Gia §Þnh, Chî Lín, T©n An, BÕn Tre, Trµ Vinh, CÇn Th¬, Sãc Tr¨ng, B¹c Liªu, R¹ch Gi¸, MÜ Tho, VÜnh Long. ChÝnh quyÒn c¸ch m¹ng ®ðîc thµnh lËp ë nhiÒu n¬i. Tõ trong khëi nghÜa, lÇn ®Çu tiªn xuÊt hiÖn cê ®á sao vµng. Do kÕ ho¹ch bÞ lé, thùc d©n Ph¸p kÞp thêi ®èi phã. Chóng cho m¸y bay nÐm bom tµn s¸t nh©n d©n nh÷ng vïng næi dËy, b¾t bí nhiÒu ngðêi, trong ®ã cã nhiÒu c¸n bé l nh ®¹o §¶ng ë Nam K×. Lùc lðîng khëi nghÜa cßn l¹i ph¶i rót vÒ vïng §ång Th¸p vµ U Minh ®Ó cñng cè lùc lðîng. Cuéc khëi nghÜa Nam K× chøng tá tinh thÇn yªu nðíc cña c¸c tÇng líp nh©n d©n miÒn Nam, s½n sµng ®øng lªn chiÕn ®Êu chèng qu©n thï. 150

Hßn khoai H×nh 44. Lðîc ®å khëi nghÜa Nam K× c) Cuéc binh biÕn §« Lð¬ng (13 _ 1 _ 1941) Trong khi thùc d©n Ph¸p khñng bè d÷ déi nh÷ng ngðêi tham gia khëi nghÜa Nam K×, t¹i Trung K× nh÷ng binh lÝnh ngðêi ViÖt trong qu©n ®éi Ph¸p ® lµm binh biÕn, chèng l¹i viÖc Ph¸p ®ða hä sang Lµo ®¸nh qu©n Th¸i Lan. Ngµy 13 _ 1 _ 1941, binh lÝnh ®ån Chî R¹ng (NghÖ An) dðíi sù chØ huy cña §éi Cung (NguyÔn V¨n Cung) ® næi dËy. Tèi h«m ®ã, hä ®¸nh chiÕm ®ån §« Lð¬ng råi lªn « t« tiÕn vÒ Vinh ®Ó phèi hîp víi binh lÝnh ë ®©y chiÕm thµnh. Nhðng kÕ ho¹ch kh«ng thùc hiÖn ®ðîc. Qu©n Ph¸p kÞp thêi ®èi phã. ChiÒu h«m sau, toµn bé binh lÝnh tham gia næi dËy bÞ b¾t. Ngµy 11 _ 2 _ 1941, §éi Cung còng bÞ sa vµo tay giÆc. Ngµy 24 _ 4 _ 1941, thùc d©n Ph¸p xö b¾n §éi Cung cïng 10 ®ång chÝ cña «ng. NhiÒu ngðêi kh¸c bÞ kÕt ¸n khæ sai, ®ða ®i ®µy. 151

H×nh 45. Lðîc ®å binh biÕn §« Lð¬ng Trong thêi gian h¬n 3 th¸ng, 3 cuéc næi dËy nèi tiÕp næ ra ë 3 miÒn cña ®Êt nðíc, do nhiÒu tÇng líp nh©n d©n vµ binh lÝnh tham gia, ® nªu cao tinh thÇn bÊt khuÊt cña d©n téc. C¸c cuéc næi dËy ® thÊt b¹i v× ®iÒu kiÖn chða chÝn muåi, nhðng \"®ã lµ nh÷ng tiÕng sóng b¸o hiÖu cho cuéc khëi nghÜa toµn quèc, lµ bðíc ®Çu ®Êu tranh b»ng vò lùc cña c¸c d©n téc §«ng Dð¬ng\". 3. NguyÔn ¸i Quèc vÒ nðíc trùc tiÕp l·nh ®¹o c¸ch m¹ng. Héi nghÞ lÇn thø 8 Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng §¶ng Céng s¶n §«ng Dð¬ng (5 _ 1941) Ngµy 28 _ 1 _ 1941, NguyÔn ¸i Quèc vÒ nðíc trùc tiÕp l nh ®¹o c¸ch m¹ng. Sau mét thêi gian chuÈn bÞ, Ngðêi chñ tr× Héi nghÞ lÇn thø 8 Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng §¶ng t¹i P¸c Bã (Hµ Qu¶ng _ Cao B»ng) tõ ngµy 10 ®Õn ngµy 19 _ 5 _ 1941. Héi nghÞ kh¼ng ®Þnh nhiÖm vô chñ yÕu trðíc m¾t cña c¸ch m¹ng lµ gi¶i phãng d©n téc, tiÕp tôc thùc hiÖn chñ trð¬ng t¹m g¸c khÈu hiÖu ruéng ®Êt, nªu khÈu hiÖu gi¶m t«, gi¶m tøc, chia l¹i ruéng c«ng, tiÕn tíi thùc hiÖn ngðêi cµy cã ruéng. Héi nghÞ chØ râ sau khi ®¸nh ®uæi ®Õ quèc Ph¸p _ NhËt, sÏ thµnh lËp 152

ChÝnh phñ nh©n d©n cña nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ. Héi nghÞ quyÕt ®Þnh thµnh lËp MÆt trËn ViÖt Nam ®éc lËp ®ång minh thay cho MÆt trËn Thèng nhÊt d©n téc ph¶n ®Õ §«ng Dð¬ng vµ gióp ®ì viÖc lËp mÆt trËn ë c¸c nðíc Lµo, Campuchia, thay tªn c¸c héi Ph¶n ®Õ thµnh héi Cøu quèc. Héi nghÞ x¸c ®Þnh h×nh th¸i cuéc khëi nghÜa ë nðíc ta lµ ®i tõ khëi nghÜa tõng phÇn tiÕn lªn tæng khëi nghÜa vµ kÕt luËn : chuÈn bÞ khëi nghÜa lµ nhiÖm vô trung t©m cña toµn §¶ng, toµn d©n trong giai ®o¹n hiÖn t¹i. Héi nghÞ bÇu ra Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng míi, bÇu Trðêng Chinh lµm Tæng BÝ thð. Héi nghÞ lÇn thø 8 cña Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng §¶ng ® hoµn chØnh chñ trð¬ng ®ðîc ®Ò ra t¹i Héi nghÞ Trung ð¬ng th¸ng 11 _ 1939, nh»m gi¶i quyÕt môc tiªu sè 1 cña c¸ch m¹ng lµ d©n téc gi¶i phãng vµ ®Ò ra nhiÒu chñ trð¬ng s¸ng t¹o thùc hiÖn môc tiªu Êy. Ngµy 19 _ 5 _ 1941, ViÖt Nam ®éc lËp ®ång minh (gäi t¾t lµ ViÖt Minh) ra ®êi. N¨m th¸ng sau, Tuyªn ng«n, Chð¬ng tr×nh, §iÒu lÖ ViÖt Minh ®ðîc c«ng bè chÝnh thøc. Chð¬ng tr×nh cøu nðíc cña ViÖt Minh ®ðîc ®«ng ®¶o c¸c tÇng líp nh©n d©n hðëng øng. 4. ChuÈn bÞ tiÕn tíi khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn a) X©y dùng lùc lðîng cho cuéc khëi nghÜa vò trang _ X©y dùng lùc lðîng chÝnh trÞ : Mét trong nh÷ng nhiÖm vô cÊp b¸ch cña §¶ng lµ vËn ®éng quÇn chóng tham gia ViÖt Minh. Cao B»ng lµ n¬i thÝ ®iÓm cuéc vËn ®éng x©y dùng c¸c héi Cøu quèc trong MÆt trËn ViÖt Minh. §Õn n¨m 1942, kh¾p c¸c ch©u ë Cao B»ng ®Òu cã Héi Cøu quèc, trong ®ã cã 3 ch©u \"hoµn toµn\"(1). TiÕp ®ã, Uû ban ViÖt Minh tØnh Cao B»ng vµ Uû ban ViÖt Minh l©m thêi liªn tØnh Cao _ B¾c _ L¹ng ®ðîc thµnh lËp. ë nhiÒu tØnh, thµnh thuéc B¾c K× vµ ë mét sè tØnh Trung K×, hÇu hÕt c¸c héi Ph¶n ®Õ (thêi k× MÆt trËn Ph¶n ®Õ §«ng Dð¬ng tõ th¸ng 11 _ 1939 ®Õn th¸ng 5 _ 1941) chuyÓn thµnh c¸c héi Cøu quèc (thêi k× MÆt trËn ViÖt Minh tõ th¸ng 5 _ 1941), ®ång thêi nhiÒu héi Cøu quèc míi ®ðîc thµnh lËp. (1) NghÜa lµ mäi ngðêi ®Òu gia nhËp ViÖt Minh. 153

Trong khi chó träng tíi c«ng nh©n vµ n«ng d©n, §¶ng cßn tranh thñ tËp hîp réng r i c¸c tÇng líp kh¸c nhð sinh viªn, häc sinh, trÝ thøc, tð s¶n d©n téc vµo mÆt trËn cøu nðíc. N¨m 1943, §¶ng ®Ò ra b¶n §Ò cð¬ng V¨n ho¸ ViÖt Nam. N¨m 1944, §¶ng D©n chñ ViÖt Nam vµ Héi V¨n ho¸ cøu quèc ViÖt Nam ®ðîc thµnh lËp, ®øng trong MÆt trËn ViÖt Minh. §¶ng còng t¨ng cðêng c«ng t¸c vËn ®éng binh lÝnh ngðêi ViÖt trong qu©n ®éi Ph¸p, nh÷ng ngo¹i kiÒu ë §«ng Dð¬ng chèng ph¸t xÝt. B¸o chÝ cña §¶ng vµ cña MÆt trËn ViÖt Minh (ViÖt Nam ®éc lËp, Gi¶i phãng, Cê gi¶i phãng, ChÆt xiÒng,...) ® gãp phÇn vµo viÖc tuyªn truyÒn ®ðêng lèi chÝnh s¸ch cña §¶ng, ®Êu tranh chèng thñ ®o¹n chÝnh trÞ, v¨n ho¸ cña ®Þch... _ X©y dùng lùc lðîng vò trang : Cïng víi viÖc x©y dùng lùc lðîng chÝnh trÞ, c«ng t¸c x©y dùng lùc lðîng vò trang c¸ch m¹ng ®ðîc §¶ng ®Æc biÖt coi träng. Sau khi cuéc khëi nghÜa B¾c S¬n thÊt b¹i, mét bé phËn lùc lðîng vò trang khëi nghÜa chuyÓn sang x©y dùng thµnh nh÷ng ®éi du kÝch, ho¹t ®éng ë c¨n cø ®Þa B¾c S¬n _ Vâ Nhai. Bðíc sang n¨m 1941, nh÷ng ®éi du kÝch ë khu c¨n cø nµy lín m¹nh lªn vµ thèng nhÊt l¹i thµnh Trung ®éi Cøu quèc qu©n I (14 _ 2 _ 1941). Cøu quèc qu©n ph¸t ®éng chiÕn tranh du kÝch trong 8 th¸ng (tõ th¸ng 7 _ 1941 ®Õn th¸ng 2 _ 1942) ®Ó ®èi phã víi sù v©y quÐt cña ®Þch, sau ®ã ph©n t¸n thµnh nhiÒu bé phËn ®Ó chÊn chØnh lùc lðîng, g©y dùng c¬ së chÝnh trÞ trong quÇn chóng t¹i c¸c tØnh Th¸i Nguyªn, Tuyªn Quang, L¹ng S¬n. Ngµy 15 _ 9 _ 1941, Trung ®éi Cøu quèc qu©n II ra ®êi. Cuèi n¨m 1941, NguyÔn ¸i Quèc quyÕt ®Þnh thµnh lËp ®éi tù vÖ vò trang ®Ó chuÈn bÞ cho viÖc x©y dùng lùc lðîng vò trang nh©n d©n vµ thóc ®Èy c¬ së chÝnh trÞ ph¸t triÓn. Ngðêi cßn tæ chøc c¸c líp huÊn luyÖn chÝnh trÞ, qu©n sù, biªn so¹n c¸c tµi liÖu vÒ ®¸nh du kÝch, kinh nghiÖm du kÝch Nga, kinh nghiÖm du kÝch Tµu... _ X©y dùng c¨n cø ®Þa : C«ng t¸c x©y dùng c¨n cø ®Þa c¸ch m¹ng còng ®ðîc §¶ng quan t©m. Vïng B¾c S¬n _ Vâ Nhai ®ðîc x©y dùng thµnh c¨n cø ®Þa c¸ch m¹ng. N¨m 1941, sau khi vÒ nðíc, NguyÔn ¸i Quèc chän Cao B»ng ®Ó x©y dùng c¨n cø ®Þa dùa trªn c¬ së lùc lðîng chÝnh trÞ ®ðîc tæ chøc vµ ph¸t triÓn. §ã lµ hai c¨n cø ®Þa ®Çu tiªn cña c¸ch m¹ng nðíc ta. Trong nh÷ng vïng c¨n cø c¸ch m¹ng, h»ng ngµy diÔn ra ho¹t ®éng s¶n xuÊt, x©y dùng, chiÕn ®Êu, ho¹t ®éng cña c¸c ®oµn thÓ cøu quèc, lùc lðîng vò trang. 154

b) GÊp rót chuÈn bÞ khëi nghÜa vò trang giµnh chÝnh quyÒn Tõ ®Çu n¨m 1943, cuéc chiÕn tranh thÕ giíi chuyÓn biÕn theo chiÒu hðíng cã lîi cho c¸ch m¹ng nðíc ta. Hång qu©n Liªn X« chuyÓn sang ph¶n c«ng qu©n §øc, sù thÊt b¹i cña phe ph¸t xÝt ® râ rµng. T×nh h×nh ®ã ®ßi hái §¶ng ta ®Èy m¹nh h¬n n÷a c«ng t¸c chuÈn bÞ cho cuéc khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn. Tõ ngµy 25 ®Õn ngµy 28 _ 2 _ 1943, Ban Thðêng vô Trung ð¬ng §¶ng häp ë Vâng La (§«ng Anh _ Phóc Yªn)(1). Héi nghÞ ® v¹ch ra mét kÕ ho¹ch cô thÓ vÒ c«ng viÖc chuÈn bÞ toµn diÖn cho cuéc khëi nghÜa vò trang. Sau héi nghÞ nµy, c«ng t¸c chuÈn bÞ khëi nghÜa ®ðîc tiÕn hµnh gÊp rót. ë hÇu kh¾p c¸c vïng n«ng th«n vµ thµnh thÞ B¾c K×, c¸c ®oµn thÓ ViÖt Minh, Héi Cøu quèc ®ðîc x©y dùng vµ cñng cè. ë c¸c thµnh phè, thÞ x· nhð Hµ Néi, H¶i Phßng, U«ng BÝ, Nam §Þnh, ViÖt Tr×..., c¸c héi Cøu quèc ®ðîc thµnh lËp trong nhiÒu nhµ m¸y, trðêng häc... ë nhiÒu tØnh ven biÓn Trung K×, phong trµo ViÖt Minh còng ph¸t triÓn m¹nh trong n«ng d©n, c«ng nh©n, d©n nghÌo thµnh thÞ. ë Nam K×, tæ chøc ViÖt Minh cã c¬ së ë Sµi Gßn, Gia §Þnh, T©y Ninh vµ mét sè tØnh kh¸c. §Æc biÖt, ë c¸c c¨n cø ®Þa Trung ð¬ng, c«ng cuéc chuÈn bÞ khëi nghÜa diÔn ra khÈn trð¬ng. ë c¨n cø B¾c S¬n _ Vâ Nhai, Cøu quèc qu©n ho¹t ®éng m¹nh, tuyªn truyÒn vò trang, g©y dùng c¬ së chÝnh trÞ, më réng khu c¨n cø. Trong qu¸ tr×nh ®ã, Trung ®éi Cøu quèc qu©n III ra ®êi (25 _ 2 _ 1944). ë c¨n cø Cao B»ng, nh÷ng ®éi tù vÖ vò trang, ®éi du kÝch ®ðîc thµnh lËp. N¨m 1943, Ban ViÖt Minh liªn tØnh Cao _ B¾c _ L¹ng lËp ra 19 ban \"Xung phong Nam tiÕn\" ®Ó liªn l¹c víi c¨n cø ®Þa B¾c S¬n _ Vâ Nhai vµ ph¸t triÓn lùc lðîng xuèng c¸c tØnh miÒn xu«i. Ngµy 7 _ 5 _ 1944, Tæng bé ViÖt Minh ra chØ thÞ cho c¸c cÊp \"Söa so¹n khëi nghÜa\" vµ ngµy 10 _ 8 _ 1944, Trung ð¬ng §¶ng kªu gäi nh©n d©n \"S¾m vò khÝ ®uæi thï chung\". Ngµy 22 _ 12 _ 1944, theo chØ thÞ cña Hå ChÝ Minh, §éi ViÖt Nam Tuyªn truyÒn Gi¶i phãng qu©n ®ðîc thµnh lËp (Nguyªn B×nh, Cao B»ng). Sau khi ra ®êi, §éi ® ®¸nh th¾ng liªn tiÕp hai trËn ë Phay Kh¾t vµ Nµ NgÇn (Cao B»ng). C¨n cø Cao _ B¾c _ L¹ng ®ðîc cñng cè vµ më réng. C«ng cuéc chuÈn bÞ vÉn tiÕp tôc cho ®Õn trðíc ngµy Tæng khëi nghÜa. (1) §«ng Anh nay thuéc Hµ Néi. 155

H×nh 46. LÔ thµnh lËp §éi ViÖt Nam Tuyªn truyÒn Gi¶i phãng qu©n ? _ Nªu néi dung c¬ b¶n cña NghÞ quyÕt Héi nghÞ Trung ð¬ng §¶ng th¸ng 11 _ 1939. _ H y tr×nh bµy nguyªn nh©n, diÔn biÕn, ý nghÜa lÞch sö cña Khëi nghÜa B¾c S¬n, Khëi nghÜa Nam K× vµ Binh biÕn §« Lð¬ng. _ Nªu néi dung c¬ b¶n cña NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø 8 Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng (5 _ 1941). _ C«ng cuéc chuÈn bÞ khëi nghÜa cña §¶ng tõ sau Héi nghÞ Trung ð¬ng 8 (5 _ 1941) ® diÔn ra nhð thÕ nµo ? C©u hái Vµ BµI TËP 1. T¹i sao trong 3 n¨m liªn tiÕp 1939, 1940, 1941 Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng §¶ng ®Òu triÖu tËp héi nghÞ ? VÊn ®Ò quan träng nhÊt ®ðîc c¸c héi nghÞ ®Ò cËp tíi lµ g× ? 2. Vai trß cña NguyÔn ¸i Quèc t¹i Héi nghÞ lÇn thø 8 Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng §¶ng (5 _ 1941) ®ðîc thÓ hiÖn nhð thÕ nµo ? 156

cao trµo kh¸ng nhËt cøu nðíc vµ tæng khëi nghÜa th¸ng T¸m n¨m 1945. 19 Nðíc ViÖt Nam d©n chñ céng hoµ ra §êi Gi÷a th¸ng 8 _ 1945, NhËt hoµng tuyªn bè ®Çu hµng §ång minh, qu©n ®éi NhËt B¶n ë §«ng Dð¬ng cïng ChÝnh phñ th©n NhËt TrÇn Träng Kim hoang mang tan r·. Thêi c¬ tæng khëi nghÜa ®· tíi. Dðíi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, nh©n d©n c¶ nðíc khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn. Nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ ®ðîc thµnh lËp. I _ khëi nghÜa vò trang giµnh chÝnh quyÒn 1. Khëi nghÜa tõng phÇn (tõ th¸ng 3 ®Õn gi÷a th¸ng 8 _ 1945) §Çu n¨m 1945, trªn ®ðêng Hång qu©n Liªn X« tiÕn ®¸nh BÐclin, sµo huyÖt cuèi cïng cña ph¸t xÝt §øc, mét lo¹t nðíc ch©u ¢u ®ðîc gi¶i phãng. ë mÆt trËn ch©u ¸ _ Th¸i B×nh Dð¬ng, qu©n §ång minh gi¸ng cho ph¸t xÝt NhËt nh÷ng ®ßn nÆng nÒ. ë §«ng Dð¬ng, lùc lðîng Ph¸p theo ph¸i §ê G«n r¸o riÕt ho¹t ®éng, chê thêi c¬ ph¶n c«ng qu©n NhËt B¶n, m©u thuÉn NhËt _ Ph¸p trë nªn gay g¾t. Trðíc t×nh h×nh ®ã, qu©n ®éi NhËt B¶n ra tay trðíc. Vµo lóc 20 giê ngµy 9 _ 3 _ 1945, NhËt ®¶o chÝnh Ph¸p. Qu©n Ph¸p chèng cù yÕu ít ë mét vµi n¬i råi mau chãng ®Çu hµng. Sau khi hÊt c¼ng Ph¸p, ph¸t xÝt NhËt tuyªn bè \"gióp c¸c d©n téc §«ng Dð¬ng x©y dùng nÒn ®éc lËp\". Chóng dùng lªn ChÝnh phñ TrÇn Träng Kim vµ ®ða B¶o §¹i lªn lµm \"Quèc trðëng\". NhËt B¶n ® hoµn toµn ®éc chiÕm §«ng Dð¬ng, t¨ng cðêng v¬ vÐt, bßn rót tiÒn cña cña nh©n d©n ta vµ ®µn ¸p d man nh÷ng ngðêi c¸ch m¹ng. §ang lóc NhËt ®¶o chÝnh Ph¸p, Ban Thðêng vô Trung ð¬ng §¶ng häp t¹i lµng §×nh B¶ng (Tõ S¬n _ B¾c Ninh). Ngµy 12 _ 3 _ 1945, Ban Thðêng vô Trung ð¬ng §¶ng ra chØ thÞ \"NhËt _ Ph¸p b¾n nhau vµ hµnh ®éng cña chóng ta\". B¶n chØ thÞ nhËn ®Þnh : Cuéc ®¶o chÝnh ® t¹o nªn sù khñng ho¶ng chÝnh trÞ s©u s¾c, nhðng nh÷ng ®iÒu kiÖn tæng khëi nghÜa chða chÝn muåi. Ph¸t xÝt NhËt trë thµnh kÎ thï chÝnh cña nh©n d©n §«ng Dð¬ng. KhÈu hiÖu \"§¸nh ®uæi Ph¸p _ NhËt\" ®ðîc thay b»ng khÈu hiÖu \"§¸nh ®uæi ph¸t xÝt NhËt\". H×nh thøc ®Êu tranh ®ðîc x¸c ®Þnh lµ tõ bÊt hîp t¸c, b i c«ng, b i thÞ ®Õn biÓu t×nh, thÞ uy, vò trang du kÝch vµ s½n sµng chuyÓn qua h×nh thøc tæng khëi nghÜa khi cã ®iÒu kiÖn. 157

Héi nghÞ quyÕt ®Þnh ph¸t ®éng mét \"cao trµo kh¸ng NhËt cøu nðíc m¹nh mÏ lµm tiÒn ®Ò cho cuéc tæng khëi nghÜa\". ë khu c¨n cø ®Þa Cao _ B¾c _ L¹ng, ViÖt Nam Tuyªn truyÒn Gi¶i phãng qu©n vµ Cøu quèc qu©n phèi hîp víi lùc lðîng chÝnh trÞ cña quÇn chóng gi¶i phãng hµng lo¹t x , ch©u, huyÖn. T¹i nh÷ng n¬i nµy, chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng ®ðîc thµnh lËp, c¸c héi Cøu quèc ®ðîc cñng cè vµ ph¸t triÓn. ë B¾c K× vµ B¾c Trung K×, trðíc thùc tÕ n¹n ®ãi ®ang diÔn ra trÇm träng do chÝnh s¸ch cðíp bãc cña Ph¸p _ NhËt, §¶ng ®Ò ra khÈu hiÖu \"Ph¸ kho thãc gi¶i quyÕt n¹n ®ãi\". KhÈu hiÖu ® ®¸p øng nguyÖn väng cÊp b¸ch nhÊt cña n«ng d©n nªn t¹o thµnh phong trµo ®Êu tranh m¹nh mÏ chða tõng cã. Hµng triÖu quÇn chóng kÐo ®i ph¸ kho thãc, chèng ®ãi dðíi nhiÒu h×nh thøc. Cã n¬i quÇn chóng ® giµnh ®ðîc chÝnh quyÒn. Phong trµo diÔn ra s«i næi ë c¸c tØnh B¾c Giang, B¾c Ninh, VÜnh Yªn, Phóc Yªn, Ninh B×nh, Qu¶ng Yªn, NghÖ An, Hµ TÜnh... §ång thêi víi phong trµo nµy, lµn sãng khëi nghÜa tõng phÇn d©ng lªn t¹i nhiÒu n¬i. ViÖt Minh l nh ®¹o quÇn chóng næi dËy ë Tiªn Du (B¾c Ninh, 10 _ 3), BÇn Yªn Nh©n (Hðng Yªn, 11 _ 3)... ë Qu¶ng Ng i, tï chÝnh trÞ ë nhµ lao Ba T¬ næi dËy, l nh ®¹o quÇn chóng khëi nghÜa, thµnh lËp chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng (11 _ 3), tæ chøc ®éi du kÝch Ba T¬. §¶ng viªn, c¸n bé c¸ch m¹ng bÞ giam trong c¸c nhµ tï NghÜa Lé, S¬n La, Ho¶ Lß (Hµ Néi), Bu«n Ma Thuét (§¾k L¾k), Héi An (Qu¶ng Nam) ® ®Êu tranh ®ßi tù do hoÆc næi dËy ph¸ nhµ giam, vðît ngôc ra ngoµi ho¹t ®éng. §ã lµ nguån bæ sung c¸n bé quan träng, lµ nh©n tè thóc ®Èy phong trµo khëi nghÜa vµ tæng khëi nghÜa vÒ sau. ë Nam K×, phong trµo ViÖt Minh ho¹t ®éng m¹nh nhÊt t¹i MÜ Tho vµ HËu Giang. 2. Sù chuÈn bÞ cuèi cïng trðíc ngµy Tæng khëi nghÜa §Ó ®Èy m¹nh h¬n n÷a c«ng t¸c chuÈn bÞ khëi nghÜa vò trang, tõ ngµy 15 ®Õn ngµy 20 _ 4 _ 1945, Ban Thðêng vô Trung ð¬ng §¶ng triÖu tËp Héi nghÞ Qu©n sù c¸ch m¹ng B¾c K×. Héi nghÞ quyÕt ®Þnh thèng nhÊt c¸c lùc lðîng vò trang, ph¸t triÓn h¬n n÷a lùc lðîng vò trang vµ nöa vò trang ; më trðêng ®µo t¹o cÊp tèc c¸n bé qu©n sù vµ chÝnh trÞ ; tÝch cùc ph¸t triÓn chiÕn tranh du kÝch ; x©y dùng chiÕn khu chuÈn bÞ cho cuéc tæng khëi nghÜa khi thêi c¬ ®Õn. Uû ban Qu©n sù c¸ch m¹ng B¾c K× ®ðîc thµnh lËp cã nhiÖm vô chØ huy c¸c chiÕn khu ë B¾c K× vµ gióp ®ì c¶ nðíc vÒ mÆt qu©n sù. 158

Ngµy 16 _ 4 _ 1945, Tæng bé ViÖt Minh ra chØ thÞ thµnh lËp Uû ban D©n téc gi¶i phãng ViÖt Nam vµ Uû ban d©n téc gi¶i phãng c¸c cÊp. Thùc hiÖn quyÕt nghÞ cña Héi nghÞ Qu©n sù c¸ch m¹ng B¾c K×, ngµy 15 _ 5 _ 1945, Cøu quèc qu©n vµ ViÖt Nam Tuyªn truyÒn Gi¶i phãng qu©n thèng nhÊt thµnh ViÖt Nam Gi¶i phãng qu©n. NhiÒu chiÕn khu cña Trung ð¬ng vµ khu c¨n cø cña ®Þa phð¬ng ®ðîc x©y dùng. Th¸ng 5 _ 1945, Hå ChÝ Minh rêi P¸c Bã (Cao B»ng) vÒ T©n Trµo (Tuyªn Quang). Ngðêi chän T©n Trµo lµm trung t©m chØ ®¹o phong trµo c¸ch m¹ng c¶ nðíc. H×nh 47. Lðîc ®å Khu gi¶i phãng ViÖt B¾c Ngµy 4 _ 6 _ 1945, theo chØ thÞ cña Hå ChÝ Minh, khu gi¶i phãng chÝnh thøc ®ðîc thµnh lËp, gäi lµ Khu gi¶i phãng ViÖt B¾c, gåm hÇu hÕt c¸c tØnh Cao B»ng, B¾c K¹n, L¹ng S¬n, Hµ Giang, Tuyªn Quang, Th¸i Nguyªn vµ mét sè vïng thuéc c¸c tØnh l©n cËn nhð B¾c Giang, Phó Thä, Yªn B¸i, VÜnh Yªn. T©n Trµo ®ðîc chän lµm Thñ ®« Khu gi¶i phãng. Uû ban chØ huy l©m thêi Khu gi¶i phãng ®ðîc thµnh lËp. Khu gi¶i phãng ViÖt B¾c lµ h×nh ¶nh thu nhá cña nðíc ViÖt Nam míi. C«ng cuéc chuÈn bÞ ®ðîc gÊp rót hoµn thµnh. Toµn d©n téc ®éi ngò ® s½n sµng, ®ãn chê thêi c¬ vïng dËy Tæng khëi nghÜa. 159

3. Tæng khëi nghÜa th¸ng T¸m n¨m 1945 a) NhËt B¶n ®Çu hµng §ång minh, lÖnh Tæng khëi nghÜa ®ðîc ban bè §Çu th¸ng 8 _ 1945, qu©n §ång minh tiÕn c«ng m¹nh mÏ vµo c¸c vÞ trÝ cña qu©n ®éi NhËt B¶n ë ch©u ¸ _ Th¸i B×nh Dð¬ng. §Ó uy hiÕp NhËt B¶n, ngµy 6 vµ 9 _ 8 _ 1945, MÜ ® nÐm hai qu¶ bom nguyªn tö xuèng hai thµnh phè Hir«sima vµ Nagaxaki cña NhËt B¶n, huû diÖt hai thµnh phè nµy, giÕt h¹i hµng v¹n d©n thðêng. Ngµy 8 _ 8 _ 1945, Liªn X« tuyªn chiÕn víi NhËt B¶n. Ngµy 9 _ 8, qu©n ®éi X« viÕt më mµn chiÕn dÞch tæng c«ng kÝch ®¹o qu©n Quan §«ng cña NhËt B¶n ë §«ng B¾c Trung Quèc. Trðíc t×nh thÕ ®ã, ngµy 9 _ 8 _ 1945, Héi ®ång tèi cao chiÕn tranh cña NhËt B¶n ® häp bµn vÒ c¸c ®iÒu kiÖn ®Çu hµng theo Tuyªn bè Pètx®am. Sau nh÷ng cuéc thð¬ng lðîng gi÷a NhËt B¶n vµ §ång minh, ngµy 14 _ 8 _ 1945, Héi ®ång tèi cao chiÕn tranh vµ Néi c¸c NhËt B¶n häp víi sù tham gia cña NhËt hoµng ® th«ng qua quyÕt ®Þnh ®Çu hµng. Gi÷a trða 15 _ 8 _ 1945, NhËt hoµng tuyªn bè ®Çu hµng kh«ng ®iÒu kiÖn c¸c lùc lðîng §ång minh trªn sãng ph¸t thanh cña NhËt B¶n. Qu©n NhËt ë §«ng Dð¬ng rÖu r . ChÝnh phñ th©n NhËt TrÇn Träng Kim hoang mang. §iÒu kiÖn kh¸ch quan thuËn lîi cho Tæng khëi nghÜa ® ®Õn. Ngay tõ ngµy 13 _ 8 _ 1945, khi nhËn ®ðîc nh÷ng th«ng tin vÒ viÖc NhËt B¶n s¾p ®Çu hµng, Trung ð¬ng §¶ng vµ Tæng bé ViÖt Minh lËp tøc thµnh lËp Uû ban khëi nghÜa toµn quèc. 23 giê cïng ngµy, Uû ban khëi nghÜa toµn quèc ban bè \"Qu©n lÖnh sè 1\", chÝnh thøc ph¸t lÖnh Tæng khëi nghÜa trong c¶ nðíc. Tõ ngµy 14 ®Õn ngµy 15 _ 8 _ 1945, Héi nghÞ toµn quèc cña §¶ng häp ë T©n Trµo (S¬n Dð¬ng _ Tuyªn Quang). Héi nghÞ th«ng qua kÕ ho¹ch l nh ®¹o toµn d©n Tæng khëi nghÜa vµ quyÕt ®Þnh nh÷ng vÊn ®Ò quan träng vÒ chÝnh s¸ch ®èi néi, ®èi ngo¹i sau khi giµnh ®ðîc chÝnh quyÒn. TiÕp ®ã, tõ ngµy 16 ®Õn ngµy 17 _ 8 _ 1945, §¹i héi Quèc d©n ®ðîc triÖu tËp ë T©n Trµo. §¹i héi t¸n thµnh chñ trð¬ng Tæng khëi nghÜa cña §¶ng, th«ng qua 10 chÝnh s¸ch cña ViÖt Minh, cö ra Uû ban D©n téc gi¶i phãng ViÖt Nam do Hå ChÝ Minh lµm Chñ tÞch. 160

b) DiÔn biÕn Tæng khëi nghÜa §Õn gi÷a th¸ng 8 _ 1945, khÝ thÕ c¸ch m¹ng sôc s«i trong c¶ nðíc. Tõ ngµy 14 _ 8, mét sè cÊp bé §¶ng vµ tæ chøc ViÖt Minh, tuy chða nhËn ®ðîc lÖnh Tæng khëi nghÜa do th«ng tin liªn l¹c khã kh¨n, nhðng c¨n cø vµo t×nh h×nh cô thÓ cña ®Þa phð¬ng vµ vËn dông chØ thÞ \"NhËt _ Ph¸p b¾n nhau vµ hµnh ®éng cña chóng ta\" ® ph¸t ®éng nh©n d©n khëi nghÜa. Khëi nghÜa ® næ ra ë nhiÒu x , huyÖn thuéc c¸c tØnh ch©u thæ s«ng Hång, Thanh Ho¸, NghÖ An, Hµ TÜnh, Thõa Thiªn _ HuÕ, Kh¸nh Hoµ... ChiÒu 16 _ 8 _ 1945, theo lÖnh cña Uû ban khëi nghÜa, mét ®¬n vÞ gi¶i phãng qu©n do Vâ Nguyªn Gi¸p chØ huy, xuÊt ph¸t tõ T©n Trµo tiÕn vÒ gi¶i phãng thÞ x Th¸i Nguyªn. Ngµy 18 _ 8 _ 1945, nh©n d©n B¾c Giang, H¶i Dð¬ng, Hµ TÜnh, Qu¶ng Nam giµnh ®ðîc chÝnh quyÒn ë tØnh lÞ. §©y lµ c¸c ®Þa phð¬ng giµnh ®ðîc chÝnh quyÒn sím nhÊt trong c¶ nðíc. ë Hµ Néi, chiÒu ngµy 17 _ 8, quÇn chóng néi, ngo¹i thµnh tæ chøc mÝt tinh ë Nhµ h¸t Lín, sau ®ã xÕp thµnh ®éi ngò, ®i tõ Nhµ h¸t Lín qua c¸c trung t©m, h« vang c¸c khÈu hiÖu : \"ñng hé ViÖt Minh !\", \"§¶ ®¶o bï nh×n !\", \"ViÖt Nam ®éc lËp !\"... H×nh 48. QuÇn chóng c¸ch m¹ng chiÕm Phñ Kh©m sai (Hµ Néi) 161

Uû ban Khëi nghÜa quyÕt ®Þnh khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn vµo ngµy 19 _ 8 _ 1945. Ngµy 18 _ 8, cê ®á sao vµng xuÊt hiÖn trªn c¸c ®ðêng phè chÝnh cña Hµ Néi. Ngµy 19 _ 8, hµng v¹n nh©n d©n néi, ngo¹i thµnh xuèng ®ðêng biÓu dð¬ng lùc lðîng. QuÇn chóng c¸ch m¹ng, cã sù hç trî cña c¸c ®éi tù vÖ chiÕn ®Êu, lÇn lðît chiÕm Phñ Kh©m sai, Së C¶nh s¸t Trung ð¬ng, Së Bðu ®iÖn, Tr¹i B¶o an binh... Tèi 19 _ 8, cuéc khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn ë Hµ Néi th¾ng lîi. ë HuÕ, ngµy 20 _ 8, Uû ban Khëi nghÜa tØnh ®ðîc thµnh lËp. Uû ban quyÕt ®Þnh giµnh chÝnh quyÒn vµo ngµy 23 _ 8. Hµng v¹n nh©n d©n néi, ngo¹i thµnh kÐo vÒ biÓu t×nh thÞ uy chiÕm c¸c c«ng së. ChÝnh quyÒn vÒ tay nh©n d©n. H×nh 49. Nh©n d©n Sµi Gßn trong nh÷ng ngµy th¸ng 8 _ 1945 T¹i Sµi Gßn, Xø uû Nam K× quyÕt ®Þnh khëi nghÜa ë Sµi Gßn vµ c¸c tØnh vµo ngµy 25 _ 8. S¸ng 25 _ 8, c¸c ®¬n vÞ \"Xung phong c«ng ®oµn\", \"Thanh niªn tiÒn phong\", c«ng nh©n, n«ng d©n c¸c tØnh Gia §Þnh, Biªn Hoµ, Thñ DÇu Mét, MÜ Tho kÐo vÒ thµnh phè. QuÇn chóng chiÕm Së MËt th¸m, Së C¶nh s¸t, nhµ ga, bðu ®iÖn, nhµ m¸y ®iÖn... giµnh chÝnh quyÒn ë Sµi Gßn. Khëi nghÜa th¾ng lîi ë ba thµnh phè lín Hµ Néi, HuÕ, Sµi Gßn ® t¸c ®éng quyÕt ®Þnh ®Õn c¸c ®Þa phð¬ng trong c¶ nðíc. NhiÒu n¬i, tõ rõng nói, n«ng th«n, thµnh thÞ nèi tiÕp nhau khëi nghÜa. §ång Nai Thðîng vµ Hµ Tiªn lµ nh÷ng ®Þa phð¬ng giµnh chÝnh quyÒn muén nhÊt vµo ngµy 28 _ 8. 162

Nhð vËy, trõ mÊy thÞ x do lùc lðîng cña Trung Hoa D©n quèc vµ tay sai chiÕm ®ãng tõ trðíc (Mãng C¸i, Hµ Giang, Lµo Cai, Lai Ch©u, VÜnh Yªn), cuéc Tæng khëi nghÜa giµnh ®ðîc th¾ng lîi trªn c¶ nðíc trong vßng nöa th¸ng, tõ ngµy 14 ®Õn ngµy 28 _ 8 _ 1945. ChiÒu 30 _ 8, trðíc cuéc mÝt tinh lín cã hµng v¹n quÇn chóng tham gia, vua B¶o §¹i tuyªn bè tho¸i vÞ. ChÕ ®é phong kiÕn ViÖt Nam hoµn toµn sôp ®æ. ? _ H y cho biÕt hoµn c¶nh lÞch sö vµ diÔn biÕn khëi nghÜa tõng phÇn tõ th¸ng 3 ®Õn gi÷a th¸ng 8 _ 1945. _ Nªu hoµn c¶nh lÞch sö vµ diÔn biÕn Tæng khëi nghÜa th¸ng T¸m n¨m 1945. II _ nðíc ViÖt Nam d©n chñ céng hoµ ®ðîc thµnh lËp (2 _ 9 _ 1945) Ngµy 25 _ 8 _ 1945, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh cïng víi Trung ð¬ng §¶ng vµ Uû ban D©n téc gi¶i phãng ViÖt Nam tõ T©n Trµo vÒ ®Õn Hµ Néi. Theo ®Ò nghÞ cña Hå ChÝ Minh, Uû ban D©n téc gi¶i phãng ViÖt Nam c¶i tæ thµnh ChÝnh phñ l©m thêi nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ (28 _ 8 _ 1945). Trong nh÷ng ngµy lÞch sö nµy, Hå ChÝ Minh so¹n th¶o b¶n Tuyªn ng«n §éc lËp, chuÈn bÞ mäi c«ng viÖc ®Ó ChÝnh phñ l©m thêi ra m¾t quèc d©n. Ngµy 2 _ 9 _ 1945, t¹i Qu¶ng trðêng Ba §×nh (Hµ Néi), trðíc cuéc mÝt tinh lín cña hµng v¹n nh©n d©n Thñ ®« vµ c¸c vïng l©n cËn, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh thay mÆt ChÝnh phñ l©m thêi ®äc Tuyªn ng«n §éc lËp, trÞnh träng tuyªn bè víi toµn thÓ quèc d©n vµ thÕ giíi : Nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ thµnh lËp. B¶n Tuyªn ng«n nªu râ : \"Ph¸p ch¹y, NhËt hµng, vua B¶o §¹i tho¸i vÞ. D©n ta ® ®¸nh ®æ c¸c xiÒng xÝch thùc d©n gÇn 100 n¨m nay ®Ó x©y dùng nªn nðíc ViÖt Nam ®éc lËp. D©n ta l¹i ®¸nh ®æ chÕ ®é qu©n chñ mÊy mð¬i thÕ kØ mµ lËp nªn chÕ ®é d©n chñ céng hoµ\"(1). Cuèi b¶n Tuyªn ng«n, Hå ChÝ Minh thay mÆt nh©n d©n ViÖt Nam kh¼ng ®Þnh ý chÝ s¾t ®¸ cña nh©n d©n ViÖt Nam quyÕt gi÷ v÷ng nÒn ®éc lËp, tù do võa giµnh ®ðîc : \"Nðíc ViÖt Nam cã quyÒn hðëng tù do vµ ®éc lËp, vµ sù thËt ® trë thµnh mét nðíc tù do, ®éc lËp. Toµn thÓ d©n téc ViÖt Nam quyÕt ®em tÊt c¶ tinh thÇn vµ lùc lðîng, tÝnh m¹ng vµ cña c¶i ®Ó gi÷ v÷ng quyÒn tù do, ®éc lËp Êy\"(2). (1), (2), Hå ChÝ Minh, TuyÓn tËp, TËp 1 (1919 _ 1945), S®d, tr. 701 _ 702. 163

H×nh 50. Qu¶ng trðêng Ba §×nh (Hµ Néi) ngµy 2 _ 9 _ 1945 Ngµy 2 _ 9 _ 1945 m i m i ®i vµo lÞch sö ViÖt Nam, lµ mét trong nh÷ng ngµy héi lín nhÊt, vÎ vang nhÊt cña d©n téc. ? Nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ ® ra ®êi nhð thÕ nµo ? Néi dung c¬ b¶n cña Tuyªn ng«n §éc lËp ngµy 2 _ 9 _ 1945. III _ nguyªn nh©n th¾ng lîi, ý nghÜa lÞch sö vµ bµi häc kinh nghiÖm cña c¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945 1. Nguyªn nh©n th¾ng lîi _ Nguyªn nh©n kh¸ch quan : ChiÕn th¾ng cña §ång minh trong cuéc chiÕn tranh chèng ph¸t xÝt, ®Æc biÖt lµ chiÕn th¾ng ph¸t xÝt §øc vµ qu©n phiÖt NhËt cña Hång qu©n Liªn X« ® cæ vò tinh thÇn, cñng cè niÒm tin cho nh©n d©n ta trong sù nghiÖp ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc, t¹o thêi c¬ ®Ó nh©n d©n ta ®øng lªn Tæng khëi nghÜa. _ Nguyªn nh©n chñ quan : D©n téc ta vèn cã truyÒn thèng yªu nðíc nång nµn, tõng tr¶i qua nh÷ng cuéc ®Êu tranh kiªn cðêng, bÊt khuÊt cho ®éc lËp, tù do. V× vËy, khi §¶ng Céng s¶n 164

§«ng Dð¬ng vµ MÆt trËn ViÖt Minh phÊt cao cê cøu nðíc th× toµn d©n nhÊt tÒ ®øng lªn cøu nðíc, cøu nhµ, víi tinh thÇn \"®em søc ta mµ tù gi¶i phãng cho ta\". C¸ch m¹ng th¸ng T¸m do §¶ng Céng s¶n §«ng Dð¬ng l nh ®¹o, ®øng ®Çu lµ Hå ChÝ Minh l nh ®¹o, ® ®Ò ra ®ðêng lèi c¸ch m¹ng ®óng ®¾n dùa trªn c¬ së lÝ luËn M¸c _ Lªnin ®ðîc vËn dông s¸ng t¹o vµo hoµn c¶nh ViÖt Nam. §Ó giµnh th¾ng lîi trong C¸ch m¹ng th¸ng T¸m, §¶ng ta ® cã qu¸ tr×nh chuÈn bÞ trong suèt 15 n¨m, qua c¸c phong trµo c¸ch m¹ng 1930 _ 1935, 1936 _ 1939, ® ®óc rót ®ðîc nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm qua nh÷ng thµnh c«ng vµ thÊt b¹i, ®Æc biÖt lµ trong qu¸ tr×nh x©y dùng lùc lðîng chÝnh trÞ, lùc lðîng vò trang, c¨n cø ®Þa thêi k× vËn ®éng gi¶i phãng d©n téc 1939 _ 1945. Trong nh÷ng ngµy khëi nghÜa, toµn §¶ng, toµn d©n nhÊt trÝ, ®ång lßng, kh«ng sî hi sinh, gian khæ, quyÕt t©m giµnh ®éc lËp tù do. C¸c cÊp bé §¶ng vµ ViÖt Minh tõ Trung ð¬ng ®Õn ®Þa phð¬ng linh ho¹t, s¸ng t¹o chØ ®¹o khëi nghÜa, chíp thêi c¬ ph¸t ®éng quÇn chóng næi dËy giµnh chÝnh quyÒn. 2. ý nghÜa lÞch sö C¸ch m¹ng th¸ng T¸m më ra mét bðíc ngoÆt lín trong lÞch sö d©n téc ta, ® ph¸ tan xiÒng xÝch n« lÖ cña thùc d©n Ph¸p h¬n 80 n¨m, ¸ch thèng trÞ cña ph¸t xÝt NhËt gÇn 5 n¨m, lËt nhµo ngai vµng phong kiÕn ngù trÞ ngãt chôc thÕ kØ ë nðíc ta, lËp nªn nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ _ Nhµ nðíc do nh©n d©n lao ®éng lµm chñ. Th¾ng lîi cña C¸ch m¹ng th¸ng T¸m ®¸nh dÊu bðíc ph¸t triÓn nh¶y vät cña c¸ch m¹ng ViÖt Nam, më ®Çu kØ nguyªn míi cña d©n téc : kØ nguyªn ®éc lËp, tù do ; kØ nguyªn nh©n d©n lao ®éng n¾m chÝnh quyÒn, lµm chñ ®Êt nðíc, lµm chñ vËn mÖnh d©n téc ; kØ nguyªn gi¶i phãng d©n téc g¾n liÒn víi gi¶i phãng x héi. Víi th¾ng lîi cña C¸ch m¹ng th¸ng T¸m, §¶ng Céng s¶n §«ng Dð¬ng ® l nh ®¹o th¾ng lîi cuéc c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc ë mét nðíc thuéc ®Þa, trë thµnh mét §¶ng cÇm quyÒn, chuÈn bÞ nh÷ng ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt cho nh÷ng th¾ng lîi tiÕp theo. Th¾ng lîi cña C¸ch m¹ng th¸ng T¸m ® gãp phÇn vµo chiÕn th¾ng chñ nghÜa ph¸t xÝt trong ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, ® chäc thñng kh©u yÕu nhÊt trong hÖ thèng thuéc ®Þa cña chñ nghÜa ®Õ quèc, gãp phÇn lµm suy yÕu chóng, cæ vò m¹nh mÏ c¸c d©n téc thuéc ®Þa ®Êu tranh tù gi¶i phãng, \"cã ¶nh hðëng trùc tiÕp vµ rÊt to lín ®Õn hai d©n téc b¹n lµ Miªn vµ Lµo\". 165

3. Bµi häc kinh nghiÖm §¶ng vËn dông s¸ng t¹o chñ nghÜa M¸c _ Lªnin vµo thùc tiÔn ViÖt Nam, n¾m b¾t diÔn biÕn t×nh h×nh thÕ giíi vµ c¸ch m¹ng trong nðíc ®Ó thay ®æi chñ trð¬ng cho phï hîp ; gi¶i quyÕt ®óng ®¾n mèi quan hÖ gi÷a nhiÖm vô d©n téc vµ d©n chñ, ®Ò cao vÊn ®Ò d©n téc, ®Æt nhiÖm vô gi¶i phãng d©n téc lªn hµng ®Çu. §¶ng tËp hîp, tæ chøc ®oµn kÕt lùc lðîng c¸ch m¹ng trong mét mÆt trËn d©n téc thèng nhÊt réng r i _ MÆt trËn ViÖt Minh, trªn c¬ së liªn minh c«ng n«ng, t¹o nªn søc m¹nh toµn d©n, ph©n ho¸ vµ c« lËp cao ®é kÎ thï råi tiÕn lªn ®¸nh b¹i chóng. Trong chØ ®¹o khëi nghÜa, §¶ng linh ho¹t kÕt hîp ®Êu tranh chÝnh trÞ víi ®Êu tranh vò trang, kÕt hîp chiÕn tranh du kÝch, ®Êu tranh chÝnh trÞ vµ khëi nghÜa tõng phÇn, khëi nghÜa ë n«ng th«n vµ thµnh thÞ tiÕn tíi Tæng khëi nghÜa. §¶ng lu«n kÕt hîp gi÷a ®Êu tranh vµ x©y dùng ®Ó ngµy cµng v÷ng m¹nh vÒ tæ chøc, tð tðëng vµ chÝnh trÞ, ®ñ n¨ng lùc vµ uy tÝn l nh ®¹o c¸ch m¹ng thµnh c«ng. ? Nªu nguyªn nh©n th¾ng lîi, ý nghÜa lÞch sö vµ bµi häc kinh nghiÖm cña C¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945. C©u hái Vµ BµI TËP 1. Chøng minh : C¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945 th¾ng lîi lµ kÕt qu¶ cña 15 n¨m (1930 _ 1945) chuÈn bÞ lùc lðîng vµ l·nh ®¹o ®Êu tranh cña §¶ng. 2. Trong C¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945, §¶ng ta ®· vËn dông nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm g× tõ phong trµo c¸ch m¹ng 1930 _ 1931 vµ phong trµo d©n chñ 1936 _ 1939 ? 3. Tr×nh bµy c¸c h×nh thøc tæ chøc mÆt trËn d©n téc thèng nhÊt tõ n¨m 1930 ®Õn n¨m 1945. Nªu vai trß cña tõng mÆt trËn. 4. T×m hiÓu vÒ cuéc khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn th¸ng T¸m n¨m 1945 ë ®Þa phð¬ng em. 166

PhÇn ®äc thªm 1. LÖnh khëi nghÜa (Qu©n lÖnh sè 1 cña Uû ban khëi nghÜa) \"... Giê tæng khëi nghÜa ®· ®¸nh ! C¬ héi cã mét cho qu©n d©n ViÖt Nam vïng dËy giµnh lÊy quyÒn ®éc lËp cña nðíc nhµ ! Mang nhiÖm vô l·nh ®¹o cuéc khëi nghÜa toµn quèc cho ®Õn toµn th¾ng, Uû ban khëi nghÜa ®· thµnh lËp. Hìi c¸c tðíng sÜ vµ ®éi viªn Qu©n gi¶i phãng ViÖt Nam ! Dðíi mÖnh lÖnh cña Uû ban khëi nghÜa, c¸c b¹n h·y tËp trung lùc lðîng, kÝp ®¸nh vµo c¸c ®« thÞ vµ trong trËn cña qu©n ®Þch ; ®¸nh chÑn c¸c ®ðêng rót lui cña chóng, tðíc vâ khÝ cña chóng ! §¹p qua mu«n trïng trë lùc, c¸c b¹n h·y kiªn quyÕt tiÕn ! Hìi nh©n d©n toµn quèc ! Dðíi mÖnh lÖnh cña Uû ban khëi nghÜa, ®ång bµo h·y ®em hÕt t©m lùc ñng hé ®¹o Qu©n gi¶i phãng, sung vµo bé ®éi, x«ng ra mÆt trËn ®¸nh ®uæi qu©n thï. Chóng ta ph¶i hµnh ®éng cho nhanh víi mét tinh thÇn v« cïng qu¶ c¶m, v« cïng thËn träng ! Tæ quèc ®ang ®ßi hái nh÷ng hi sinh lín lao cña c¸c b¹n ! Cuéc th¾ng lîi hoµn toµn nhÊt ®Þnh sÏ vÒ ta ! Ngµy 13 th¸ng 8 n¨m 1945, 11 giê ®ªm Uû ban khëi nghÜa\" (§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, V¨n kiÖn §¶ng _ Toµn tËp, TËp 7, NXB ChÝnh trÞ quèc gia, H., 2000 tr. 421 _ 422) 2. HiÖu triÖu cña Tæng bé ViÖt Minh \"Hìi quèc d©n ®ång bµo ! Hìi c¸c ®oµn thÓ cøu quèc ! Ph¸t xÝt NhËt ®· gôc ®Çu hµng Anh, MÜ, Nga, Tµu. Qu©n §ång minh s¾p trµn vµo §«ng Dð¬ng. Giê Tæng khëi nghÜa ®· ®¸nh ! D©n téc ta ®· ®Õn lóc vïng dËy cðíp l¹i quyÒn ®éc lËp cña m×nh ! Trðíc c¬ héi cã mét kh«ng hai Êy, toµn thÓ d©n téc ta ph¶i ®em hÕt lùc lðîng, dïng hÕt can ®¶m, bao quanh ®¹o qu©n Gi¶i phãng ViÖt Nam, tung xð¬ng m¸u ra ®¸nh ®uæi giÆc NhËt, ®ßi lÊy tù do, h¹nh phóc cho nh©n d©n ! Ngµy vinh quang Êy ®ð¬ng ®ßi hái nh÷ng hi sinh quyÕt liÖt, nhðng dòng c¶m phi thðêng cña non nðíc. Th¾ng lîi nhÊt ®Þnh vÒ ta ! Ngµy 14 th¸ng 8 n¨m 1945 Tæng bé ViÖt Minh\" (§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, V¨n kiÖn §¶ng _ Toµn tËp, TËp 7, S®d, tr. 558) 167

IIIChð¬ng ViÖt Nam tõ n¨m 1945 ®Õn n¨m 1954 nðíc ViÖt Nam d©n chñ céng hoµ Tõ sau ngµy 2 _ 9 _ 1945 20 ®Õn trðíc ngµy 19 _ 12 _ 1946 Trong h¬n mét n¨m ®Çu sau C¸ch m¹ng th¸ng T¸m, c¸ch m¹ng nðíc ta ®øng trðíc mu«n vµn khã kh¨n thö th¸ch, cã gi¶i quyÕt ®ðîc th× thµnh qu¶ c¸ch m¹ng míi ®ðîc gi÷ v÷ng vµ ph¸t huy. X©y dùng chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng, ph¸t huy thuËn lîi, kh¾c phôc khã kh¨n, ®Êu tranh chèng ngo¹i x©m, néi ph¶n, b¶o vÖ chÝnh quyÒn... lµ nh÷ng nhiÖm vô cÊp b¸ch cña §¶ng, ChÝnh phñ vµ nh©n d©n ta. I _ T×nh h×nh nðíc ta sau C¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945 Nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ võa ra ®êi ® ph¶i ®èi mÆt víi nhiÒu khã kh¨n thö th¸ch. Qu©n ®éi c¸c nðíc §ång minh, dðíi danh nghÜa gi¶i gi¸p qu©n ®éi NhËt B¶n, lò lðît kÐo vµo nðíc ta. Tõ vÜ tuyÕn 16 trë ra B¾c, cã gÇn 20 v¹n qu©n Trung Hoa D©n quèc ®ãng ë Hµ Néi vµ hÇu hÕt c¸c tØnh. Theo sau chóng lµ bän tay ch©n tõ c¸c tæ chøc ph¶n ®éng nhð ViÖt Nam Quèc d©n ®¶ng (ViÖt Quèc), ViÖt Nam C¸ch m¹ng ®ång minh héi (ViÖt C¸ch). Tõ vÜ tuyÕn 16 trë vµo Nam, qu©n Anh t¹o ®iÒu kiÖn cho thùc d©n Ph¸p trë l¹i x©m lðîc nðíc ta. Lîi dông t×nh h×nh ®ã, bän ph¶n ®éng trong nðíc ngãc ®Çu dËy lµm tay sai cho Ph¸p, chèng ph¸ c¸ch m¹ng. Ngoµi ra, trªn c¶ nðíc ta cßn 6 v¹n qu©n NhËt B¶n chê gi¶i gi¸p. Mét bé phËn qu©n NhËt B¶n theo lÖnh Anh ®¸nh l¹i lùc lðîng vò trang cña ta, t¹o ®iÒu kiÖn cho qu©n Ph¸p më réng ph¹m vi chiÕm ®ãng ë Nam Bé. Trong khi ®ã, chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng võa míi thµnh lËp, chða ®ðîc cñng cè ; lùc lðîng vò trang cßn non yÕu. NÒn kinh tÕ n«ng nghiÖp nðíc ta vèn ® l¹c hËu, 168

l¹i bÞ chiÕn tranh tµn ph¸ nÆng nÒ. HËu qu¶ n¹n ®ãi cuèi n¨m 1944 _ ®Çu n¨m 1945 chða ®ðîc kh¾c phôc. N¹n lôt lín, lµm vì ®ª ë 9 tØnh B¾c Bé, råi h¹n h¸n kÐo dµi lµm cho mét nöa diÖn tÝch kh«ng canh t¸c ®ðîc. NhiÒu xÝ nghiÖp cßn n»m trong tay tð b¶n Ph¸p. C¸c c¬ së c«ng nghiÖp cña ta chða phôc håi ®ðîc s¶n xuÊt. Hµng ho¸ khan hiÕm, gi¸ c¶ t¨ng vät, ®êi sèng nh©n d©n gÆp nhiÒu khã kh¨n. Ng©n s¸ch Nhµ nðíc lóc nµy hÇu nhð trèng rçng, kho b¹c Nhµ nðíc chØ cã h¬n 1,2 triÖu ®ång. ChÝnh quyÒn c¸ch m¹ng l¹i chða qu¶n lÝ ®ðîc Ng©n hµng §«ng Dð¬ng. Trong lóc ®ã, qu©n Trung Hoa D©n quèc tung ra thÞ trðêng c¸c lo¹i tiÒn cña Trung Quèc ® mÊt gi¸, lµm cho nÒn tµi chÝnh nðíc ta thªm rèi lo¹n. “Tµn dð” v¨n ho¸ l¹c hËu do chÕ ®é thùc d©n phong kiÕn ®Ó l¹i hÕt søc nÆng nÒ, h¬n 90% d©n sè kh«ng biÕt ch÷. Nðíc ta ®øng trðíc t×nh thÕ \"ngµn c©n treo sîi tãc\". Tuy nhiªn, chóng ta cã nhiÒu thuËn lîi c¬ b¶n. Nh©n d©n ta ® giµnh quyÒn lµm chñ, bðíc ®Çu ®ðîc hðëng tù do, nªn rÊt phÊn khëi, g¾n bã víi chÕ ®é. C¸ch m¹ng nðíc ta cã §¶ng dÇy d¹n kinh nghiÖm, cã l nh tô s¸ng suèt lµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh l nh ®¹o. Trªn thÕ giíi, hÖ thèng x héi chñ nghÜa ®ang h×nh thµnh, phong trµo gi¶i phãng d©n téc d©ng cao ë nhiÒu nðíc thuéc ®Þa vµ phô thuéc, phong trµo ®Êu tranh v× hoµ b×nh, d©n chñ ph¸t triÓn ë nhiÒu nðíc tð b¶n. ? T×nh h×nh nðíc ta sau C¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945 cã nh÷ng thuËn lîi vµ khã kh¨n g× ? II _ Bðíc ®Çu x©y dùng vµ cñng cè chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng 1. VÒ chÝnh trÞ _ qu©n sù ChØ mét tuÇn sau khi nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ ra ®êi, ngµy 8 _ 9 _ 1945, ChÝnh phñ l©m thêi c«ng bè lÖnh tæng tuyÓn cö trong c¶ nðíc. Ngµy 6 _ 1 _ 1946, vðît qua mäi hµnh ®éng chèng ph¸ cña kÎ thï, h¬n 90% cö tri trong c¶ nðíc ®i bá phiÕu, bÇu ®ðîc 333 ®¹i biÓu B¾c _ Trung _ Nam vµo Quèc héi, tðîng trðng cho khèi ®oµn kÕt toµn d©n téc. §©y lµ lÇn ®Çu tiªn trong lÞch sö d©n téc, nh©n d©n ta ®ðîc thùc hiÖn quyÒn c«ng d©n, bÇu ra nh÷ng ®¹i biÓu ch©n chÝnh cña m×nh vµo c¬ quan quyÒn lùc cao nhÊt cña Nhµ nðíc. Sau cuéc bÇu cö Quèc héi, t¹i c¸c ®Þa phð¬ng thuéc B¾c Bé vµ Trung Bé, nh©n d©n tiÕn hµnh bÇu cö héi ®ång nh©n d©n c¸c cÊp (tØnh, x·) theo nguyªn t¾c phæ th«ng ®Çu phiÕu. Uû ban hµnh chÝnh c¸c cÊp ®ðîc thµnh lËp. 169

H×nh 51. Nh©n d©n bá phiÕu bÇu ®¹i biÓu Quèc héi kho¸ I (6 _ 1 _ 1946) Ngµy 2 _ 3 _ 1946, t¹i phiªn häp ®Çu tiªn ë Hµ Néi, Quèc héi x¸c nhËn thµnh tÝch cña ChÝnh phñ l©m thêi trong nh÷ng ngµy ®Çu x©y dùng chÕ ®é míi, th«ng qua danh s¸ch ChÝnh phñ liªn hiÖp kh¸ng chiÕn do Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®øng ®Çu vµ lËp ra Ban dù th¶o HiÕn ph¸p. B¶n HiÕn ph¸p ®Çu tiªn cña nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ ®ðîc Quèc héi th«ng qua ngµy 9 _ 11 _ 1946. H×nh 52. Quèc héi kho¸ I häp phiªn ®Çu tiªn t¹i Nhµ h¸t Lín Hµ Néi (2 _ 3 _ 1946) 170

Lùc lðîng vò trang ®ðîc x©y dùng. ViÖt Nam Gi¶i phãng qu©n (thµnh lËp th¸ng 5 _ 1945), ®ðîc chÊn chØnh vµ ®æi thµnh VÖ quèc ®oµn (9 _ 1945). Ngµy 22 _ 5 _ 1946, VÖ quèc ®oµn ®ðîc ®æi thµnh Qu©n ®éi Quèc gia ViÖt Nam. Cuèi n¨m 1945, lùc lðîng d©n qu©n, tù vÖ t¨ng lªn hµng chôc v¹n ngðêi, cã mÆt ë hÇu hÕt c¸c th«n x , ®ðêng phè, xÝ nghiÖp trªn kh¾p c¶ nðíc. 2. VÒ kinh tÕ _ tµi chÝnh Mét trong nh÷ng nhiÖm vô cÊp b¸ch sau C¸ch m¹ng th¸ng T¸m lµ gi¶i quyÕt n¹n ®ãi vµ khã kh¨n vÒ tµi chÝnh. §Ó gi¶i quyÕt n¹n ®ãi, ChÝnh phñ l©m thêi ®Ò ra nhiÒu biÖn ph¸p cÊp thêi nhð tæ chøc quyªn gãp, ®iÒu hoµ thãc g¹o gi÷a c¸c ®Þa phð¬ng trong nðíc, nghiªm trÞ nh÷ng ngðêi ®Çu c¬ tÝch tr÷ g¹o. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh kªu gäi nh©n d©n c¶ nðíc \"Nhðêng c¬m sÎ ¸o\". Hðëng øng lêi kªu gäi cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, trªn kh¾p c¶ nðíc, nh©n d©n ta lËp \"Hò g¹o cøu ®ãi\", tæ chøc \"Ngµy ®ång t©m\", kh«ng dïng g¹o, ng«, khoai, s¾n... ®Ó nÊu rðîu. H×nh 53. Nh©n d©n Nam Bé quyªn gãp g¹o cøu gióp ®ång bµo bÞ ®ãi ë B¾c Bé (10 _ 1945) §Ó gi¶i quyÕt c¨n b¶n n¹n ®ãi, t¨ng gia s¶n xuÊt lµ biÖn ph¸p hµng ®Çu vµ cã tÝnh chÊt l©u dµi. Chñ tÞch Hå ChÝ Minh kªu gäi \"T¨ng gia s¶n xuÊt ! T¨ng gia s¶n xuÊt ngay ! T¨ng gia s¶n xuÊt n÷a !\". 171

Hðëng øng lêi kªu gäi cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, mét phong trµo thi ®ua t¨ng gia s¶n xuÊt dÊy lªn kh¾p c¶ nðíc, dðíi c¸c khÈu hiÖu \"TÊc ®Êt tÊc vµng\", \"Kh«ng mét tÊc ®Êt bá hoang\"... ChÝnh quyÒn c¸ch m¹ng ra lÖnh b i bá thuÕ th©n vµ c¸c thø thuÕ v« lÝ kh¸c cña chÕ ®é cò, gi¶m t« 25%, gi¶m thuÕ ruéng ®Êt 20%, tÞch thu ruéng ®Êt cña ®Õ quèc vµ ViÖt gian chia cho d©n cµy nghÌo, chia l¹i ruéng ®Êt c«ng mét c¸ch c«ng b»ng, d©n chñ. Nhê nh÷ng biÖn ph¸p tÝch cùc trªn ®©y, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp nhanh chãng ®ðîc phôc håi, n¹n ®ãi bÞ ®Èy lïi mét bðíc. §Ó kh¾c phôc t×nh tr¹ng trèng rçng vÒ ng©n s¸ch, ChÝnh phñ kªu gäi tinh thÇn tù nguyÖn ®ãng gãp cña nh©n d©n c¶ nðíc. Hðëng øng cuéc vËn ®éng x©y dùng \"Quü ®éc lËp\", phong trµo \"TuÇn lÔ vµng\" do ChÝnh phñ ph¸t ®éng, nh©n d©n ta h¨ng h¸i ®ãng gãp tiÒn cña, vµng b¹c ñng hé nÒn ®éc lËp cña Tæ quèc. ChØ trong thêi gian ng¾n, nh©n d©n ®· tù nguyÖn ®ãng gãp 370 kil«gam vµng, 20 triÖu ®ång vµo \"Quü ®éc lËp\", 40 triÖu ®ång vµo \"Quü ®¶m phô quèc phßng\". Ngµy 23 _ 11 _ 1946, Quèc héi quyÕt ®Þnh cho lðu hµnh tiÒn ViÖt Nam trong c¶ nðíc thay cho tiÒn §«ng Dð¬ng cña Ph¸p trðíc ®©y. 3. VÒ v¨n ho¸ _ gi¸o dôc Xo¸ n¹n mï ch÷, n©ng cao tr×nh ®é v¨n ho¸ cho nh©n d©n còng lµ mét trong nh÷ng nhiÖm vô cÊp b¸ch cÇn gi¶i quyÕt. Ngµy 8 _ 9 _ 1945, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh kÝ s¾c lÖnh thµnh lËp Nha B×nh d©n häc vô _ c¬ quan chuyªn tr¸ch viÖc chèng \"giÆc dèt\" _ kªu gäi nh©n d©n c¶ nðíc tham gia phong trµo xo¸ n¹n mï ch÷. Trong vßng mét n¨m, tõ ngµy 8 _ 9 _ 1945 ®Õn ngµy 8 _ 9 _ 1946, trªn toµn quèc ® tæ chøc gÇn 76 000 líp häc, xo¸ mï ch÷ cho h¬n 2,5 triÖu ngðêi. Trðêng häc c¸c cÊp phæ th«ng vµ ®¹i häc sím ®ðîc khai gi¶ng nh»m ®µo t¹o nh÷ng c«ng d©n vµ c¸n bé trung thµnh, cã n¨ng lùc phông sù Tæ quèc. Néi dung vµ phð¬ng ph¸p gi¸o dôc bðíc ®Çu ®ðîc x¸c ®Þnh theo tinh thÇn d©n téc _ d©n chñ. ? H y nªu nh÷ng kÕt qu¶ chñ yÕu ®¹t ®ðîc trong n¨m ®Çu x©y dùng chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng, gi¶i quyÕt khã kh¨n cña ®Êt nðíc sau C¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945. 172

III _ §Êu tranh chèng ngo¹i x©m vµ néi ph¶n, b¶o vÖ chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng 1. Kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p trë l¹i x©m lðîc ë Nam Bé Víi d t©m x©m lðîc nðíc ta mét lÇn n÷a, ngay sau khi NhËt B¶n ®Çu hµng §ång minh, ChÝnh phñ §ê G«n ® quyÕt ®Þnh thµnh lËp mét ®¹o qu©n dðíi quyÒn chØ huy cña tðíng L¬c¬lÐc, ®ång thêi cö §« ®èc §¸cgi¨ngli¬ lµm Cao uû Ph¸p ë §«ng Dð¬ng. Ngµy 2 _ 9 _ 1945, trong khi nh©n d©n Sµi Gßn _ Chî Lín tæ chøc mÝt tinh chµo mõng \"Ngµy §éc lËp\", thùc d©n Ph¸p ® x¶ sóng vµo nh÷ng ngðêi dù mÝt tinh, lµm 47 ngðêi chÕt vµ nhiÒu ngðêi bÞ thð¬ng. Ngµy 6 _ 9 _ 1945, qu©n Anh, víi danh nghÜa §ång minh gi¶i gi¸p qu©n NhËt, ®Õn Sµi Gßn, kÐo theo sau lµ mét ®¹i ®éi qu©n Ph¸p. Võa ®Õn Sµi Gßn, qu©n Anh yªu cÇu ta gi¶i t¸n lùc lðîng vò trang, th¶ hÕt tï binh Ph¸p do NhËt giam gi÷ sau ngµy 9 _ 3 _ 1945, trang bÞ vò khÝ cho sè tï binh nµy vµ cho qu©n Ph¸p chiÕm ®ãng nh÷ng n¬i quan träng trong thµnh phè. §ªm 22 r¹ng s¸ng 23 _ 9 _ 1945, ®ðîc sù gióp ®ì cña qu©n Anh, thùc d©n Ph¸p cho qu©n ®¸nh óp trô së Uû ban nh©n d©n Nam Bé vµ c¬ quan tù vÖ thµnh phè Sµi Gßn, më ®Çu cuéc chiÕn tranh x©m lðîc nðíc ta lÇn thø hai. Qu©n d©n Sµi Gßn _ Chî Lín cïng víi qu©n d©n Nam Bé ® nhÊt tÒ ®øng lªn chiÕn ®Êu chèng qu©n x©m lðîc. C¸c chiÕn sÜ lùc lðîng vò trang cña ta ®ét nhËp s©n bay T©n S¬n NhÊt, ®èt ch¸y tµu Ph¸p võa cËp bÕn Sµi Gßn, ®¸nh ph¸ kho tµng, ph¸ nhµ giam. Phèi hîp víi c¸c lùc lðîng vò trang ®¸nh ®Þch, nh©n d©n Sµi Gßn _ Chî Lín ®Êu tranh triÖt ph¸ nguån tiÕp tÕ cña ®Þch, tõ chèi hîp t¸c víi chóng, dùng chðíng ng¹i vËt vµ chiÕn luü trªn ®ðêng phè. C¸c c«ng së, trðêng häc, nhµ m¸y, h ng bu«n ®ãng cöa, chî kh«ng häp, tµu xe ngõng ch¹y, ®iÖn nðíc bÞ c¾t. Qu©n Ph¸p trong thµnh phè bÞ bao v©y vµ lu«n bÞ tÊn c«ng. Ngµy 5 _ 10 _ 1945, tðíng L¬c¬lÐc ®Õn Sµi Gßn cïng víi nhiÒu ®¬n vÞ bé binh vµ xe bäc thÐp míi tõ Ph¸p sang t¨ng viÖn. Víi lùc lðîng ®ðîc t¨ng cðêng, l¹i cã sù hç trî cña qu©n Anh vµ NhËt, qu©n Ph¸p ph¸ vßng v©y Sµi Gßn _ Chî Lín, råi më réng ®¸nh chiÕm Nam Bé vµ Nam Trung Bé. Trung ð¬ng §¶ng, ChÝnh phñ vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh huy ®éng lùc lðîng c¶ nðíc chi viÖn cho Nam Bé vµ Nam Trung Bé kh¸ng chiÕn. Hµng v¹n thanh niªn h¨ng h¸i gia nhËp qu©n ®éi, sung vµo c¸c ®oµn qu©n \"Nam tiÕn\", s¸t c¸nh cïng víi nh©n d©n Nam Bé vµ Nam Trung Bé chiÕn ®Êu. Nh÷ng c¸n bé vµ chiÕn sÜ h¨ng h¸i, cã Ýt nhiÒu kinh nghiÖm chiÕn ®Êu, nh÷ng vò khÝ, trang bÞ tèt nhÊt 173

cña ta lóc ®ã ®Òu dµnh cho ®oµn qu©n \"Nam tiÕn\". Nh©n d©n B¾c Bé vµ B¾c Trung Bé cßn thðêng xuyªn tæ chøc quyªn gãp tiÒn, g¹o, ¸o quÇn, thuèc men... göi ñng hé nh©n d©n Nam Bé vµ Nam Trung Bé kh¸ng chiÕn. H×nh 54. §oµn qu©n \"Nam tiÕn\" lªn ®ðêng vµo Nam chiÕn ®Êu 2. §Êu tranh víi qu©n Trung Hoa D©n quèc vµ bän ph¶n c¸ch m¹ng ë miÒn B¾c Trong hoµn c¶nh ph¶i ®èi phã víi d t©m x©m lðîc trë l¹i cña thùc d©n Ph¸p ë Nam Bé, sù uy hiÕp cña qu©n Trung Hoa D©n quèc ë ngoµi B¾c hßng lËt ®æ chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng, §¶ng, ChÝnh phñ, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh v¹ch râ : tr¸nh trðêng hîp mét m×nh ®èi phã víi nhiÒu lùc lðîng kÎ thï cïng mét lóc ; tõ ®ã chñ trð¬ng t¹m thêi hoµ ho n, tr¸nh xung ®ét víi qu©n Trung Hoa D©n quèc. Víi danh nghÜa qu©n §ång minh vµo gi¶i gi¸p qu©n NhËt, qu©n Trung Hoa D©n quèc kh«ng d¸m ra mÆt c«ng khai, mµ dïng bän tay sai ViÖt Quèc, ViÖt C¸ch ph¸ ho¹i c¸ch m¹ng nðíc ta tõ bªn trong. Dùa vµo qu©n Trung Hoa D©n quèc, bän tay sai ®ßi ta c¶i tæ ChÝnh phñ, dµnh cho chóng mét sè ghÕ trong Quèc héi kh«ng qua bÇu cö, ®ßi nh÷ng ngðêi céng s¶n ra khái ChÝnh phñ... Nh»m h¹n chÕ sù ph¸ ho¹i cña qu©n Trung Hoa D©n quèc vµ tay sai, t¹i phiªn häp ®Çu tiªn (2 _ 3 _ 1946), Quèc héi kho¸ I ®ång ý nhðêng cho c¸c ®¶ng ViÖt Quèc, ViÖt C¸ch 70 ghÕ trong Quèc héi kh«ng qua bÇu cö, 4 ghÕ bé trðëng trong ChÝnh phñ liªn hiÖp chÝnh thøc, NguyÔn H¶i ThÇn (l nh tô ViÖt C¸ch) gi÷ chøc Phã Chñ tÞch nðíc ; ®ång thêi nh©n nhðîng cho qu©n Trung Hoa D©n quèc mét 174

sè quyÒn lîi vÒ kinh tÕ, nhð cung cÊp mét phÇn lð¬ng thùc, thùc phÈm, phð¬ng tiÖn giao th«ng vËn t¶i, cho phÐp dïng tiÒn Trung Quèc trªn thÞ trðêng. §Ó gi¶m bít søc Ðp c«ng kÝch cña kÎ thï, tr¸nh nh÷ng hiÓu lÇm trong nðíc vµ ngoµi nðíc cã thÓ trë ng¹i ®Õn tiÒn ®å, sù nghiÖp gi¶i phãng d©n téc, ®ång thêi ®Æt lîi Ých d©n téc lªn trªn hÕt, §¶ng Céng s¶n §«ng Dð¬ng tuyªn bè \"tù gi¶i t¸n\" (11 _ 11 _ 1945), nhðng thËt ra lµ t¹m thêi rót vµo ho¹t ®éng \"bÝ mËt\", tiÕp tôc l nh ®¹o ®Êt nðíc, l nh ®¹o chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng. Th¸ng 7 _ 1946, víi sù gióp ®ì cña §¶ng Céng s¶n, giíi trÝ thøc yªu nðíc thµnh lËp §¶ng X héi ViÖt Nam. §èi víi c¸c tæ chøc ph¶n c¸ch m¹ng, tay sai cña Trung Hoa D©n quèc (ViÖt Quèc, ViÖt C¸ch), chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng dùa vµo quÇn chóng ® kiªn quyÕt v¹ch trÇn ©m mðu vµ hµnh ®éng chia rÏ, ph¸ ho¹i cña chóng. Nh÷ng kÎ ph¸ ho¹i cã ®ñ b»ng chøng th× bÞ trõng trÞ theo ph¸p luËt. ChÝnh phñ cßn ban hµnh mét sè s¾c lÖnh nh»m trÊn ¸p bän ph¶n c¸ch m¹ng. Nh÷ng biÖn ph¸p trªn ® h¹n chÕ c¸c ho¹t ®éng chèng ph¸ cña qu©n Trung Hoa D©n quèc vµ tay sai, lµm thÊt b¹i ©m mðu lËt ®æ chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng cña chóng. 3. Hoµ ho·n víi Ph¸p nh»m ®Èy qu©n Trung Hoa D©n quèc ra khái nðíc ta Sau khi chiÕm ®ãng c¸c ®« thÞ ë Nam Bé vµ Nam Trung Bé, thùc d©n Ph¸p ®Ò ra kÕ ho¹ch tiÕn qu©n ra B¾c nh»m th«n tÝnh c¶ nðíc ta. §Ó thùc hiÖn ý ®å trªn, thùc d©n Ph¸p ®iÒu ®×nh víi ChÝnh phñ Trung Hoa D©n quèc vµ kÝ HiÖp ðíc Hoa _ Ph¸p (28 _ 2 _ 1946). Theo ®ã, Trung Hoa D©n quèc ®ðîc Ph¸p tr¶ l¹i c¸c t« giíi vµ nhðîng ®Þa cña Ph¸p trªn ®Êt Trung Quèc vµ ®ðîc vËn chuyÓn hµng ho¸ qua c¶ng H¶i Phßng vµo V©n Nam kh«ng ph¶i ®ãng thuÕ. §æi l¹i, Ph¸p ®ðîc ®ða qu©n ra B¾c thay qu©n Trung Hoa D©n quèc lµm nhiÖm vô gi¶i gi¸p qu©n ®éi NhËt B¶n. HiÖp ðíc Hoa _ Ph¸p ® ®Æt nh©n d©n ta trðíc sù lùa chän mét trong hai con ®ðêng : hoÆc cÇm sóng chiÕn ®Êu chèng thùc d©n Ph¸p, kh«ng cho chóng ®æ bé lªn miÒn B¾c ; hoÆc hoµ ho n, nh©n nhðîng Ph¸p ®Ó tr¸nh t×nh tr¹ng ph¶i ®èi phã cïng mét lóc víi nhiÒu kÎ thï. Ngµy 3 _ 3 _ 1946, Ban Thðêng vô Trung ð¬ng §¶ng häp, do Hå ChÝ Minh chñ tr×, ® chän gi¶i ph¸p \"hoµ ®Ó tiÕn\". ChiÒu 6 _ 3 _ 1946, t¹i Hµ Néi, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh thay mÆt ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ, kÝ víi G. Xanht¬ni _ ®¹i diÖn ChÝnh phñ Ph¸p _ b¶n HiÖp ®Þnh S¬ bé. 175

Néi dung c¬ b¶n cña HiÖp ®Þnh : _ ChÝnh phñ Ph¸p c«ng nhËn nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ lµ mét quèc gia tù do, cã chÝnh phñ riªng, nghÞ viÖn riªng, qu©n ®éi riªng, tµi chÝnh riªng, vµ lµ thµnh viªn cña Liªn bang §«ng Dð¬ng, n»m trong khèi Liªn hiÖp Ph¸p. _ ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ tho¶ thuËn cho 15 000 qu©n Ph¸p ra B¾c thay qu©n Trung Hoa D©n quèc lµm nhiÖm vô gi¶i gi¸p qu©n ®éi NhËt B¶n, sè qu©n nµy sÏ ®ãng ë nh÷ng ®Þa ®iÓm quy ®Þnh vµ rót dÇn trong thêi h¹n 5 n¨m. _ Hai bªn ngõng mäi cuéc xung ®ét ë phÝa Nam vµ gi÷ nguyªn qu©n ®éi cña m×nh t¹i vÞ trÝ cò, t¹o kh«ng khÝ thuËn lîi ®i ®Õn cuéc ®µm ph¸n chÝnh thøc bµn c¸c vÊn ®Ò vÒ ngo¹i giao cña ViÖt Nam, chÕ ®é tð¬ng lai cña §«ng Dð¬ng, quyÒn lîi kinh tÕ vµ v¨n ho¸ cña ngðêi Ph¸p ë ViÖt Nam. KÝ HiÖp ®Þnh S¬ bé, hoµ ho n víi Ph¸p, ta ® tr¸nh ®ðîc cuéc chiÕn ®Êu bÊt lîi v× ph¶i chèng l¹i nhiÒu kÎ thï cïng mét lóc, ®Èy ®ðîc 20 v¹n qu©n Trung Hoa D©n quèc cïng bän tay sai ra khái nðíc ta, cã thªm thêi gian hoµ b×nh ®Ó cñng cè chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng, chuÈn bÞ lùc lðîng mäi mÆt cho cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi chèng thùc d©n Ph¸p. Sau khi kÝ HiÖp ®Þnh S¬ bé, thùc d©n Ph¸p vÉn tiÕp tôc g©y xung ®ét vò trang ë Nam Bé, lËp ChÝnh phñ Nam K× tù trÞ, ©m mðu t¸ch Nam Bé ra khái ViÖt Nam. Do ta ®Êu tranh kiªn quyÕt, cuéc ®µm ph¸n chÝnh thøc gi÷a hai chÝnh phñ ViÖt Nam vµ Ph¸p ® ®ðîc tæ chøc t¹i Ph«ngtenn¬bl« (Ph¸p) tõ ngµy 6 _ 7 _ 1946. Cuéc ®µm ph¸n thÊt b¹i v× phÝa Ph¸p ngoan cè kh«ng chÞu c«ng nhËn ®éc lËp vµ thèng nhÊt cña nðíc ta. Trong lóc ®ã, t¹i §«ng Dð¬ng, qu©n Ph¸p t¨ng cðêng ho¹t ®éng khiªu khÝch. Quan hÖ ViÖt _ Ph¸p ngµy cµng c¨ng th¼ng, cã nguy c¬ næ ra chiÕn tranh. Trðíc t×nh h×nh ®ã, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, bÊy giê ®ang ë th¨m nðíc Ph¸p víi tð c¸ch thðîng kh¸ch, ® kÝ víi Mutª _ ®¹i diÖn cña ChÝnh phñ Ph¸p _ b¶n T¹m ðíc ngµy 14 _ 9 _ 1946, nh©n nhðîng Ph¸p mét sè quyÒn lîi kinh tÕ _ v¨n ho¸ ë ViÖt Nam. B¶n T¹m ðíc ® t¹o ®iÒu kiÖn cho ta kÐo dµi thêi gian hoµ ho n ®Ó x©y dùng, cñng cè lùc lðîng, chuÈn bÞ bðíc vµo cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc khã tr¸nh khái chèng thùc d©n Ph¸p. ? _ Cuéc ®Êu tranh cña qu©n vµ d©n ta víi qu©n Trung Hoa D©n quèc vµ bän ph¶n c¸ch m¹ng ® diÔn ra nhð thÕ nµo ë phÝa B¾c sau C¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945 ? _ HiÖp ®Þnh S¬ bé ViÖt _ Ph¸p ngµy 6 _ 3 _ 1946 ® ®ðîc kÝ kÕt trong hoµn c¶nh nµo ? Nªu néi dung vµ ý nghÜa cña HiÖp ®Þnh. 176

C©u hái Vµ BµI TËP 1. Nh÷ng khã kh¨n cña c¸ch m¹ng nðíc ta sau C¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945 ®· ®ðîc §¶ng vµ ChÝnh phñ c¸ch m¹ng gi¶i quyÕt nhð thÕ nµo ? Nªu kÕt qu¶ vµ ý nghÜa. 2. §¶ng vµ ChÝnh phñ c¸ch m¹ng ®· thùc hiÖn chñ trð¬ng, s¸ch lðîc nhð thÕ nµo ®èi víi Ph¸p trong thêi gian trðíc ngµy 6 _ 3 _ 1946 vµ tõ ngµy 6 _ 3 _ 1946 ? 3. LËp niªn biÓu nh÷ng sù kiÖn vÒ x©y dùng chÝnh quyÒn, ®Êu tranh chèng thï trong vµ giÆc ngoµi, b¶o vÖ chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng trong n¨m ®Çu sau C¸ch m¹ng th¸ng T¸m (1945 _ 1946). Nh÷ng n¨m ®Çu cña cuéc kh¸ng chiÕn 21 toµn quèc chèng thùc d©n ph¸p (1946 _ 1950) Do hµnh ®éng ph¸ ho¹i HiÖp ®Þnh S¬ bé (6 _ 3 _ 1946) vµ T¹m ðíc (14 _ 9 _ 1946) nh»m ®Èy nhanh tíi chiÕn tranh cña thùc d©n Ph¸p, ta ®· chñ ®éng ph¸t ®éng cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc chèng thùc d©n Ph¸p (1946 _ 1954). Víi ®ðêng lèi kh¸ng chiÕn ®óng ®¾n, tõ n¨m 1946 ®Õn n¨m 1950, ta ®· x©y dùng lùc lðîng vÒ mäi mÆt, chuÈn bÞ cho cuéc chiÕn ®Êu l©u dµi vµ bðíc ®Çu giµnh th¾ng lîi quan träng trong c¸c chiÕn dÞch ViÖt B¾c thu _ ®«ng n¨m 1947 vµ Biªn giíi thu _ ®«ng n¨m 1950. I _ Cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc chèng thùc d©n Ph¸p bïng næ 1. ¢m mðu vµ hµnh ®éng chiÕn tranh cña Ph¸p ChÝnh phñ Ph¸p kh«ng thµnh thËt trong viÖc kÝ HiÖp ®Þnh S¬ bé 6 _ 3 _ 1946 vµ T¹m ðíc 14 _ 9 _ 1946 víi ViÖt Nam, nªn kÝ xong l¹i t×m c¸ch ph¸ ho¹i, ®Èy m¹nh viÖc chuÈn bÞ x©m lðîc nðíc ta mét lÇn n÷a. ë Nam Bé vµ Nam Trung Bé, thùc d©n Ph¸p tiÕn ®¸nh c¸c vïng tù do cña ta. 177

ë B¾c Bé vµ Trung Bé, h¹ tuÇn th¸ng 11 _ 1946, thùc d©n Ph¸p khiªu khÝch, tiÕn c«ng ta ë H¶i Phßng vµ L¹ng S¬n. Th¸ng 12 _ 1946, chóng chiÕm ®ãng tr¸i phÐp ë §µ N½ng, H¶i Dð¬ng, ®ða thªm viÖn binh ®Õn H¶i Phßng. ë Hµ Néi, t×nh h×nh nghiªm träng h¬n. Trong c¸c ngµy 15 vµ 16 _ 12, qu©n Ph¸p b¾n sóng, nÐm lùu ®¹n ë nhiÒu n¬i : ®èt Nhµ Th«ng tin ë phè Trµng TiÒn, chiÕm ®ãng c¬ quan Bé Tµi chÝnh vµ Bé Giao th«ng c«ng chÝnh. Chóng cßn cho xe ph¸ c¸c c«ng sù cña ta ë phè Lß §óc, g©y ra nh÷ng vô tµn s¸t ®Ém m¸u ë phè Hµng Bón, phè Yªn Ninh, ®Çu cÇu Long Biªn, khu Cöa §«ng... Tr¾ng trîn h¬n, trong c¸c ngµy 18 vµ 19 _ 12 _ 1946, tðíng Moãclie göi tèi hËu thð ®ßi ta ph¸ bá mäi c«ng sù vµ chðíng ng¹i trªn c¸c ®ðêng phè, gi¶i t¸n lùc lðîng tù vÖ chiÕn ®Êu, ®Ó qu©n Ph¸p lµm nhiÖm vô gi÷ trËt tù ë Hµ Néi. NÕu yªu cÇu ®ã kh«ng ®ðîc chÊp nhËn th× chËm nhÊt lµ vµo s¸ng 20 _ 12 _ 1946, qu©n Ph¸p sÏ chuyÓn sang hµnh ®éng ! 2. §ðêng lèi kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p cña §¶ng T×nh thÕ khÈn cÊp ® buéc §¶ng, ChÝnh phñ ta ph¶i cã quyÕt ®Þnh kÞp thêi. Ngµy 12 _ 12 _ 1946, Ban Thðêng vô Trung ð¬ng §¶ng ra chØ thÞ Toµn d©n kh¸ng chiÕn. Ngµy 18 vµ 19 _ 12 _ 1946, Héi nghÞ bÊt thðêng më réng Ban Thðêng vô Trung ð¬ng §¶ng Céng s¶n §«ng Dð¬ng häp t¹i V¹n Phóc (Hµ §«ng) dðíi sù chñ to¹ cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ® quyÕt ®Þnh ph¸t ®éng c¶ nðíc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p x©m lðîc. Tèi 19 _ 12 _ 1946, thay mÆt Trung ð¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ra Lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn. Lêi kªu gäi cã ®o¹n : ... Chóng ta muèn hoµ b×nh, chóng ta ph¶i nh©n nhðîng. Nhðng chóng ta cµng nh©n nhðîng, thùc d©n Ph¸p cµng lÊn tíi, v× chóng quyÕt t©m cðíp nðíc ta lÇn n÷a ! Kh«ng ! Chóng ta thµ hi sinh tÊt c¶, chø nhÊt ®Þnh kh«ng chÞu mÊt nðíc, nhÊt ®Þnh kh«ng chÞu lµm n« lÖ. Hìi ®ång bµo ! Chóng ta ph¶i ®øng lªn ! BÊt k× ®µn «ng, ®µn bµ, bÊt k× ngðêi giµ, ngðêi trÎ, kh«ng chia t«n gi¸o, ®¶ng ph¸i, d©n téc. HÔ lµ ngðêi ViÖt Nam th× ph¶i ®øng lªn ®¸nh thùc d©n Ph¸p ®Ó cøu Tæ quèc... 178

H×nh 55. Bót tÝch Lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh Ngµy 21 _ 12 _ 1946, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh göi thð ®Õn nh©n d©n ViÖt Nam, nh©n d©n Ph¸p vµ nh©n d©n c¸c nðíc §ång minh. Trong thð, Ngðêi kh¼ng ®Þnh niÒm tin vµo th¾ng lîi cña cuéc kh¸ng chiÕn. Bøc thð nªu râ : \"Cuéc kh¸ng chiÕn rÊt l©u dµi vµ ®au khæ. Dï ph¶i hi sinh bao nhiªu vµ thêi gian kh¸ng chiÕn ®Õn bao giê, chóng ta còng nhÊt ®Þnh chiÕn ®Êu ®Õn cïng, ®Õn bao giê nðíc ViÖt Nam hoµn toµn ®éc lËp vµ thèng nhÊt. Chóng ta 20 triÖu chèng l¹i 10 v¹n thùc d©n. Cuéc th¾ng lîi cña chóng ta rÊt ®ðîc b¶o ®¶m\".(1) Tõ th¸ng 3 _ 1947, Tæng BÝ th𠧶ng Céng s¶n §«ng Dð¬ng Trðêng Chinh viÕt mét lo¹t bµi b¸o gi¶i thÝch cô thÓ vÒ ®ðêng lèi kh¸ng chiÕn, ®Õn th¸ng 9 _ 1947 in thµnh t¸c phÈm Kh¸ng chiÕn nhÊt ®Þnh th¾ng lîi. ChØ thÞ Toµn d©n kh¸ng chiÕn, Lêi kªu gäi toµn quèc kh¸ng chiÕn vµ t¸c phÈm Kh¸ng chiÕn nhÊt ®Þnh th¾ng lîi lµ nh÷ng v¨n kiÖn lÞch sö quan träng vÒ ®ðêng lèi kh¸ng chiÕn, nªu râ tÝnh chÊt, môc ®Ých, néi dung vµ phð¬ng ch©m kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p, ®ã lµ : toµn d©n, toµn diÖn, trðêng k×, tù lùc c¸nh sinh vµ tranh thñ sù ñng hé cña quèc tÕ. ? _ Cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc chèng thùc d©n Ph¸p bïng næ ngµy 19 _ 12 _ 1946 trong hoµn c¶nh nhð thÕ nµo ? _ Ph©n tÝch néi dung c¬ b¶n cña ®ðêng lèi kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p cña §¶ng ta. (1) Hå ChÝ Minh, Toµn tËp, TËp 4, NXB ChÝnh trÞ quèc gia, H., 1995, tr. 484. 179

II _ Cuéc chiÕn ®Êu ë c¸c ®« thÞ phÝa B¾c vÜ tuyÕn 16 1. Cuéc chiÕn ®Êu ë thñ ®« Hµ Néi Trða ngµy 19 _ 12 _ 1946, Trung ð¬ng §¶ng Céng s¶n §«ng Dð¬ng ® chØ thÞ cho c¸c mÆt trËn trong c¶ nðíc \"ChØ trong vßng 24 giê lµ cïng, giÆc Ph¸p sÏ næ sóng. TÊt c¶ h y s½n sµng !\". Kho¶ng 20 giê ngµy 19 _ 12 _ 1946, c«ng nh©n nhµ m¸y ®iÖn Yªn Phô (Hµ Néi) ph¸ m¸y, c¶ thµnh phè t¾t ®iÖn, cuéc chiÕn ®Êu b¾t ®Çu. VÖ quèc qu©n, c«ng an xung phong, tù vÖ chiÕn ®Êu ®ång lo¹t tiÕn c«ng c¸c vÞ trÝ qu©n Ph¸p. Nh©n d©n ® khiªng bµn ghÕ, giðêng tñ, kiÖn hµng, h¹ c©y cèi... lµm thµnh nh÷ng chðíng ng¹i vËt hoÆc chiÕn luü chiÕn ®Êu. Cô giµ, em nhá vµ nh÷ng ngðêi kh«ng tham gia phôc vô chiÕn ®Êu, nhanh chãng t¶n cð ra c¸c vïng ngo¹i thµnh. Tõ ngµy 19 _ 12 ®Õn ngµy 29 _ 12 _ 1946, nh÷ng cuéc chiÕn ®Êu ¸c liÖt ® diÔn ra ë néi thµnh. Hai bªn giµnh nhau tõng khu nhµ, gãc phè, nhð ë B¾c Bé phñ, Bðu ®iÖn Bê Hå, ®Çu cÇu Long Biªn, s©n bay B¹ch Mai, ga Hµng Cá, ë c¸c phè Kh©m Thiªn, Hµng §Ëu, Hµng B«ng, Hµng Da, Hµng Trèng... Qu©n d©n ta ® ®¸nh gÇn 40 trËn, lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu hµng tr¨m tªn ®Þch. H×nh 56. QuyÕt tö qu©n Hµ Néi «m bom ba cµng ®ãn ®¸nh xe t¨ng Ph¸p 180

Tõ ngµy 30 _ 12 _ 1946, ®Þch ph¶n c«ng, ta ph¶i thu hÑp ph¹m vi chiÕn ®Êu, chuyÓn lùc lðîng vÒ Liªn khu I (thuéc quËn Ba §×nh vµ phÝa B¾c quËn Hoµn KiÕm ngµy nay). Trong qu¸ tr×nh chiÕn ®Êu, Trung ®oµn Thñ ®« chÝnh thøc ®ðîc thµnh lËp. Nh÷ng cuéc chiÕn ®Êu ¸c liÖt tiÕp tôc diÔn ra ë khu chî §ång Xu©n, ë r¹p h¸t Olympia (nay lµ r¹p Hång Hµ). Ngµy 17 _ 2 _ 1947, Trung ®oµn Thñ ®« thùc hiÖn cuéc rót qu©n vðît khái vßng v©y cña ®Þch, ra c¨n cø hËu phð¬ng an toµn. Trong 60 ngµy ®ªm chiÕn ®Êu, qu©n vµ d©n Hµ Néi ®· chiÕn ®Êu gÇn 200 trËn, diÖt vµ lµm bÞ thð¬ng hµng ngh×n tªn ®Þch, ph¸ huû hµng chôc xe c¬ giíi, 5 m¸y bay..., hoµn thµnh xuÊt s¾c nhiÖm vô giam ch©n ®Þch trong thµnh phè mét thêi gian dµi ®Ó hËu phð¬ng kÞp thêi huy ®éng lùc lðîng kh¸ng chiÕn, di chuyÓn kho tµng, c«ng xðëng vÒ chiÕn khu, b¶o vÖ Trung ð¬ng §¶ng, ChÝnh phñ vÒ c¨n cø l·nh ®¹o kh¸ng chiÕn. 2. Cuéc chiÕn ®Êu ë c¸c ®« thÞ kh¸c Cïng víi thñ ®« Hµ Néi, qu©n d©n ta t¹i c¸c ®« thÞ kh¸c ë phÝa B¾c vÜ tuyÕn 16 ®øng lªn chiÕn ®Êu, më ®Çu kh¸ng chiÕn toµn quèc chèng Ph¸p. ë thµnh phè Nam §Þnh, qu©n d©n ta bao v©y ®Þch tõ ngµy 19 _ 12 _ 1946 ®Õn ngµy 12 _ 3 _ 1947. ë thµnh phè Vinh, ngay tõ ®Çu cuéc chiÕn ®Êu, qu©n d©n ta ® buéc ®Þch ®Çu hµng. ë thµnh phè HuÕ, trong 50 ngµy ®ªm, qu©n d©n ta bao v©y, tiÕn c«ng ®Þch. ë thµnh phè §µ N½ng, qu©n d©n ta tiÕn c«ng, bao v©y, c« lËp s©n bay vµ ®¸nh lui nhiÒu ®ît tiÕn c«ng ph¸ v©y cña ®Þch. Cuéc chiÕn ®Êu ë c¸c ®« thÞ phÝa B¾c vÜ tuyÕn 16 ® t¹o ®iÒu kiÖn cho c¶ nðíc chuyÓn vµo cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi. Phèi hîp víi cuéc chiÕn ®Êu ë c¸c ®« thÞ phÝa B¾c vÜ tuyÕn 16, qu©n d©n ta ë c¸c tØnh phÝa Nam (Nam Bé vµ Nam Trung Bé) ®Èy m¹nh chiÕn tranh du kÝch, chÆn ®¸nh ®Þch trªn c¸c tuyÕn giao th«ng, ph¸ c¬ së hËu cÇn cña chóng. ? Tr×nh bµy tãm t¾t diÔn biÕn cuéc chiÕn ®Êu ë c¸c ®« thÞ phÝa B¾c vÜ tuyÕn 16 më ®Çu kh¸ng chiÕn toµn quèc chèng thùc d©n Ph¸p. ý nghÜa cña nh÷ng cuéc chiÕn ®Êu ®ã. 181

III _ TÝch cùc chuÈn bÞ cho cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi 1. C«ng t¸c di chuyÓn, thùc hiÖn \"Tiªu thæ kh¸ng chiÕn\" Sau khi rót khái Hµ Néi, c¸c c¬ quan §¶ng, ChÝnh phñ, MÆt trËn, c¸c ®oµn thÓ chuyÓn lªn c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c. Trong vßng 3 th¸ng ®Çu cña cuéc kh¸ng chiÕn, ta ®· vËn chuyÓn hµng v¹n tÊn m¸y mãc vµ dông cô s¶n xuÊt, hµng v¹n tÊn nguyªn vËt liÖu vÒ chiÕn khu ®Ó tiÕp tôc s¶n xuÊt phôc vô nhu cÇu cuéc kh¸ng chiÕn. Riªng ë B¾c Bé, gÇn 2/3 m¸y mãc ®ðîc chuyÓn lªn c¨n cø ViÖt B¾c. Nh©n d©n c¸c ®« thÞ nhanh chãng t¶n cð ra c¸c vïng hËu phð¬ng vµ tiÕn hµnh ph¸ ho¹i nhµ cöa, ®ðêng s¸, cÇu cèng ®Ó kh«ng cho ®Þch sö dông, thùc hiÖn khÈu hiÖu \"Vðên kh«ng nhµ trèng\", \"T¶n cð còng lµ kh¸ng chiÕn\", \"Ph¸ ho¹i ®Ó kh¸ng chiÕn\" v.v... H×nh 57. LËp c¶n trªn s«ng ë miÒn T©y Nam Bé 2. X©y dùng lùc lðîng mäi mÆt cho cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi §¶ng, ChÝnh phñ l nh ®¹o vµ tæ chøc nh©n d©n c¶ nðíc x©y dùng lùc lðîng kh¸ng chiÕn vÒ mäi mÆt. 182

VÒ chÝnh trÞ, ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh chia c¶ nðíc thµnh 14 khu hµnh chÝnh. C¸c Uû ban hµnh chÝnh chuyÓn thµnh Uû ban kh¸ng chiÕn hµnh chÝnh ®Ó thùc hiÖn nhiÖm vô kh¸ng chiÕn vµ kiÕn quèc. MÆt trËn d©n téc thèng nhÊt ®ðîc më réng, thµnh lËp Héi Liªn hiÖp quèc d©n ViÖt Nam (Héi Liªn ViÖt). VÒ kinh tÕ, ChÝnh phñ ®Ò ra c¸c chÝnh s¸ch nh»m duy tr× vµ ph¸t triÓn s¶n xuÊt, trðíc hÕt lµ s¶n xuÊt lð¬ng thùc. S¶n lðîng lóa n¨m 1947 ®¹t 2 189 000 tÊn (n¨m 1946 ®¹t dðíi 2 triÖu tÊn). Nha TiÕp tÕ ®ðîc thµnh lËp, cã nhiÖm vô thu mua, dù tr÷ vµ ph©n phèi, ®¶m b¶o nhu cÇu ¨n, mÆc cho nh©n d©n vµ qu©n ®éi. VÒ qu©n sù, ChÝnh phñ quy ®Þnh mäi ngðêi d©n tõ 18 ®Õn 45 tuæi ®ðîc tuyÓn chän tham gia c¸c lùc lðîng chiÕn ®Êu. Lùc lðîng vò trang c¸c cÊp kh«ng ngõng t¨ng lªn vÒ sè lðîng vµ trang bÞ. VÒ v¨n ho¸, phong trµo b×nh d©n häc vô tiÕp tôc ®ðîc duy tr× vµ ph¸t triÓn. Trðêng phæ th«ng c¸c cÊp ®ðîc x©y dùng. ViÖc ch¨m sãc søc khoÎ cho nh©n d©n ®ðîc chó träng. ? Tõ sau khi rót khái ®« thÞ ®Õn trðíc chiÕn dÞch ViÖt B¾c thu _ ®«ng n¨m 1947, qu©n d©n ta ® lµm g× ®Ó chuÈn bÞ cho cuéc kh¸ng chiÕn l©u dµi ? IV _ ChiÕn dÞch ViÖt B¾c thu _ ®«ng n¨m 1947 1. Thùc d©n Ph¸p tiÕn c«ng c¨n cø ®Þa kh¸ng chiÕn ViÖt B¾c Th¸ng 3 _ 1947, ChÝnh phñ Rama®iª cö B«lae sang lµm Cao uû Ph¸p ë §«ng Dð¬ng, thay §¸cgi¨ngli¬. B«lae v¹ch ra kÕ ho¹ch tiÕn c«ng ViÖt B¾c, nh»m ®¸nh ph¸ c¨n cø ®Þa, tiªu diÖt c¬ quan ®Çu n o kh¸ng chiÕn vµ qu©n chñ lùc, triÖt ®ðêng liªn l¹c quèc tÕ cña ta. Chóng ©m mðu giµnh th¾ng lîi qu©n sù, tiÕn tíi thµnh lËp chÝnh phñ bï nh×n, nhanh chãng kÕt thóc chiÕn tranh. Thùc d©n Ph¸p huy ®éng 12 000 qu©n vµ hÇu hÕt m¸y bay ë §«ng Dð¬ng do tðíng Valuy chØ huy, tiÕn c«ng ViÖt B¾c tõ ngµy 7 _ 10 _ 1947. R¹ng s¸ng 7 _ 10 _ 1947, binh ®oµn qu©n dï do S«vanh¾c chØ huy ®æ qu©n xuèng chiÕm thÞ x· B¾c K¹n, thÞ trÊn Chî Míi... Cïng ngµy, binh ®oµn bé binh do B«ph¬rª chØ huy tõ L¹ng S¬n theo §ðêng sè 4 ®¸nh lªn Cao B»ng råi vßng xuèng B¾c K¹n, theo §ðêng sè 3, bao v©y ViÖt B¾c ë phÝa ®«ng vµ phÝa b¾c. Ngµy 9 _ 10, mét binh ®oµn hçn hîp bé binh vµ lÝnh thuû ®¸nh bé do C«mmuynan chØ huy tõ Hµ Néi ngðîc s«ng Hång vµ s«ng L« lªn Tuyªn Quang, ®Õn Chiªm Ho¸, ®¸nh vµo §µi ThÞ, bao v©y ViÖt B¾c ë phÝa t©y. 183

2. Qu©n d©n ta chiÕn ®Êu chèng cuéc tiÕn c«ng ViÖt B¾c cña ®Þch Khi ®Þch võa tiÕn c«ng ViÖt B¾c, §¶ng ta ® cã chØ thÞ \"Ph¶i ph¸ tan cuéc tiÕn c«ng mïa ®«ng cña giÆc Ph¸p\". ChØ thÞ nªu râ : Giam ch©n ®Þch t¹i mÊy c¨n cø chóng võa chiÕm, bao v©y nh÷ng c¨n cø ®ã... ChÆt ®øt giao th«ng liªn l¹c gi÷a c¸c cø ®iÓm cña ®Þch, kh«ng cho chóng tiÕp øng vµ tiÕp tÕ... Ph¶i gi÷ g×n chñ lùc, nhðng ®ång thêi còng ph¶i nh»m nh÷ng chç yÕu cña ®Þch mµ ®¸nh nh÷ng trËn vang déi, nh÷ng trËn tiªu diÖt.... Trªn kh¾p c¸c mÆt trËn, qu©n d©n ta ® anh dòng chiÕn ®Êu, tõng bðíc ®Èy lïi cuéc tiÕn c«ng cña ®Þch. ë B¾c K¹n, qu©n ta ® chñ ®éng bao v©y vµ tiÕn c«ng ®Þch ë Chî Míi, Chî §ån, Chî R , Ng©n S¬n, B¹ch Th«ng..., buéc Ph¸p ph¶i rót khái Chî §ån, Chî R cuèi th¸ng 11 _ 1947. H×nh 58. Lðîc ®å chiÕn dÞch ViÖt B¾c thu _ ®«ng n¨m 1947 184

ë mÆt trËn hðíng ®«ng, qu©n d©n ta phôc kÝch chÆn ®¸nh ®Þch trªn §ðêng sè 4, tiªu biÓu lµ trËn phôc kÝch ë ®Ìo B«ng Lau (30 _ 10), ®¸nh tróng ®oµn xe c¬ giíi cña ®Þch, thu nhiÒu vò khÝ, qu©n trang qu©n dông cña chóng. §ðêng sè 4 trë thµnh \"con ®ðêng chÕt\", ®Þch ë vµo thÕ bÞ ®éng. ë mÆt trËn hðíng t©y, qu©n ta chÆn ®¸nh ®Þch nhiÒu trËn trªn s«ng L«. Mét ®oµn tµu chiÕn ®Þch gåm 5 chiÕc, cã m¸y bay yÓm trî, ®i tõ Tuyªn Quang ®Õn §oan Hïng th× r¬i vµo trËn ®Þa phôc kÝch, bÞ qu©n ta b¾n ch¸y hai tµu, b¾n hð háng hai tµu kh¸c. Ngµy 10 _ 11, ®oµn tµu tõ Chiªm Ho¸ vÒ Tuyªn Quang l¹i bÞ qu©n ta phôc kÝch ë Khe Lau (ng ba s«ng G©m _ s«ng L«), hai tµu chiÕn, mét ca n« bÞ b¾n ch¸y, hµng tr¨m tªn ®Þch bÞ tiªu diÖt. Nhð vËy, hai gäng k×m §«ng vµ T©y cña ®Þch ® bÞ bÎ g y, kh«ng khÐp l¹i ®ðîc. Cuéc chiÕn ®Êu h¬n hai th¸ng gi÷a ta vµ ®Þch ® kÕt thóc b»ng cuéc rót ch¹y cña ®¹i bé phËn qu©n Ph¸p khái ViÖt B¾c ngµy 19 _ 12 _ 1947. C¬ quan ®Çu n o kh¸ng chiÕn ®ðîc b¶o toµn. Bé ®éi chñ lùc cña ta ® trðëng thµnh. Qu©n d©n ta lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu h¬n 6 000 ®Þch, b¾n r¬i 16 m¸y bay, b¾n ch×m 11 tµu chiÕn, ca n«, ph¸ huû nhiÒu phð¬ng tiÖn chiÕn tranh. Tuy vÉn cßn chiÕm ®ãng mét sè vÞ trÝ trªn §ðêng sè 3 vµ §ðêng sè 4 nhðng qu©n Ph¸p kh«ng thùc hiÖn ®ðîc ý ®å \"®¸nh nhanh, th¾ng nhanh\". Víi chiÕn th¾ng ViÖt B¾c, cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc chèng thùc d©n Ph¸p x©m lðîc chuyÓn sang giai ®o¹n míi. Phèi hîp víi cuéc chiÕn ®Êu ë ViÖt B¾c, qu©n d©n ta trªn c¸c chiÕn trðêng toµn quèc ho¹t ®éng m¹nh, ®¸nh kiÒm chÕ kh«ng cho ®Þch tËp trung binh lùc vµo chiÕn trðêng chÝnh. Qu©n d©n Hµ Néi liªn tiÕp më nh÷ng cuéc tËp kÝch vµo c¸c ®ån bèt ®Þch ë ngo¹i thµnh, nhð Gia L©m, Th¹ch BÝch, ChÌm, V¨n §iÓn, VÜnh Tuy, CÇu GiÊy, CÇu §uèng... §Çu th¸ng 12 _ 1947, qu©n d©n Sµi Gßn më hµng lo¹t cuéc tËp kÝch vµo c¸c ®ån bèt, kho tµng cña ®Þch ë ThÞ NghÌ, Gia §Þnh, Gß VÊp, BÕn C¸t, Bµ QuÑo, Bµ §iÓm, Phó L©m, Phó Thä... ë nhiÒu ®Þa phð¬ng kh¸c còng cã nh÷ng cuéc tËp kÝch vµo c¸c ®ån bèt, kho tµng cña ®Þch, nhð S¬n La, S¬n T©y, Hµ §«ng, B¾c Ninh, H¶i Phßng, H¶i Dð¬ng, Qu¶ng Nam, §µ N½ng, Kh¸nh Hoµ, B×nh ThuËn, VÜnh Long... vµ c¸c tØnh T©y Nguyªn. ? ChiÕn dÞch ViÖt B¾c thu _ ®«ng n¨m 1947 ® diÔn ra nhð thÕ nµo ? KÕt qu¶ vµ ý nghÜa cña chiÕn dÞch. 185

V _ §Èy m¹nh kh¸ng chiÕn toµn d©n, toµn diÖn 1. ¢m mðu cña Ph¸p sau thÊt b¹i ë ViÖt B¾c Sau thÊt b¹i cña qu©n Ph¸p ë ViÖt B¾c, phong trµo ®Êu tranh cña nh©n d©n Ph¸p ®ßi gi¶m bít ng©n s¸ch qu©n sù, ®ßi chÊm døt chiÕn tranh x©m lðîc ë §«ng Dð¬ng ngµy cµng lªn cao. Ph¸p nî MÜ gÇn 6 tØ USD, trong khi vÉn ph¶i tiªu phÝ cho cuéc chiÕn tranh §«ng Dð¬ng mçi ngµy 100 triÖu phr¨ng. Trðíc t×nh h×nh ®ã, Ph¸p buéc ph¶i thay ®æi chiÕn lðîc chiÕn tranh, tõ \"®¸nh nhanh, th¾ng nhanh\" chuyÓn sang \"®¸nh l©u dµi\", thùc hiÖn chÝnh s¸ch \"dïng ngðêi ViÖt ®¸nh ngðêi ViÖt, lÊy chiÕn tranh nu«i chiÕn tranh\". ChÝnh phñ Ph¸p cö tðíng Bled« sang thay tðíng Valuy lµm Tæng chØ huy qu©n Ph¸p ë §«ng Dð¬ng. Chóng ra søc cñng cè nguþ quyÒn, ph¸t triÓn nguþ qu©n, më réng c¸c vïng tÒ, t¨ng cðêng nh÷ng cuéc hµnh qu©n cµn quÐt, ra søc b¾t ngðêi, cðíp cña ®Ó cung cÊp cho chiÕn tranh. §Ó chèng l¹i ChÝnh phñ kh¸ng chiÕn cña nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ, n¨m 1949 thùc d©n Ph¸p ®ða B¶o §¹i vÒ nðíc thµnh lËp chÝnh phñ bï nh×n tay sai. Th¸ng 7 _ 1949, B¶o §¹i ®øng ra lËp chÝnh phñ, tù xðng lµ Quèc trðëng kiªm Thñ tðíng. 2. Cuéc kh¸ng chiÕn cña ta sau th¾ng lîi ë ViÖt B¾c Thùc hiÖn phð¬ng ch©m chiÕn lðîc \"®¸nh l©u dµi\" ph¸ ©m mðu míi cña ®Þch, §¶ng vµ ChÝnh phñ ta chñ trð¬ng t¨ng cðêng søc m¹nh vµ hiÖu lùc cña chÝnh quyÒn d©n chñ nh©n d©n tõ trung ð¬ng ®Õn c¬ së, t¨ng cðêng lùc lðîng vò trang, ®Èy m¹nh cuéc kh¸ng chiÕn toµn d©n, toµn diÖn. Trªn mÆt trËn chÝnh trÞ : Th¸ng 6 _ 1948, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ph¸t ®éng phong trµo thi ®ua yªu nðíc toµn quèc. Phong trµo l«i cuèn mäi lùc lðîng x héi tham gia thùc hiÖn nhiÖm vô kh¸ng chiÕn, kiÕn quèc. §Çu n¨m 1949, ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh tæ chøc bÇu cö Héi ®ång nh©n d©n vµ Uû ban kh¸ng chiÕn hµnh chÝnh c¸c cÊp. ChÝnh quyÒn d©n chñ nh©n d©n tõng bðíc ®ðîc kiÖn toµn, ph¸t huy vai trß tæ chøc, ®éng viªn toµn d©n tham gia kh¸ng chiÕn, kiÕn quèc. Th¸ng 6 _ 1949, MÆt trËn ViÖt Minh vµ Héi Liªn ViÖt quyÕt ®Þnh tiÕn tíi thèng nhÊt hai tæ chøc. Khèi ®oµn kÕt toµn d©n, ®oµn kÕt giai cÊp ngµy cµng cñng cè vµ më réng, ph¸ ©m mðu chia rÏ \"dïng ngðêi ViÖt ®¸nh ngðêi ViÖt\" cña ®Þch. Trªn mÆt trËn qu©n sù : §¶ng vµ ChÝnh phñ chñ trð¬ng ®éng viªn nh©n d©n thùc hiÖn vò trang toµn d©n, ph¸t triÓn chiÕn tranh du kÝch, tiÕn hµnh du kÝch chiÕn lµ chÝnh, vËn ®éng chiÕn lµ phô, råi tõ du kÝch chiÕn tiÕn dÇn lªn vËn ®éng chiÕn. 186

Trªn mÆt trËn kinh tÕ : ChÝnh phñ ra c¸c s¾c lÖnh gi¶m t« 25%, gi¶m tøc, ho n nî, xo¸ nî, chia l¹i ruéng ®Êt c«ng, t¹m cÊp ruéng ®Êt v¾ng chñ, ruéng ®Êt lÊy tõ tay ®Õ quèc vµ bän ph¶n ®éng. TÝnh ®Õn cuèi n¨m 1950, chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng ® t¹m cÊp ®ðîc 253 863 hÐcta ruéng ®Êt cho gÇn 500 000 n«ng d©n. N«ng d©n phÊn khëi, h¨ng h¸i s¶n xuÊt. C«ng nghiÖp vµ thñ c«ng nghiÖp ph¸t triÓn theo quy m« nhá vµ ph©n t¸n, chó träng c«ng nghiÖp ®Þa phð¬ng vµ c«ng nghiÖp quèc phßng, ®¸p øng nhu cÇu thiÕt yÕu cña ®êi sèng vµ chiÕn ®Êu. Trong nh÷ng n¨m 1948 _ 1949, ta ® s¶n xuÊt ®ðîc sóng cèi 60 mm vµ 120 mm, sóng SKZ... Trªn mÆt trËn v¨n ho¸, gi¸o dôc : N¨m 1948, t¹i Héi nghÞ V¨n ho¸ toµn quèc, Tæng BÝ thð Trðêng Chinh ®äc b¸o c¸o Chñ nghÜa M¸c vµ vÊn ®Ò v¨n ho¸ ViÖt Nam, nªu râ nÒn v¨n ho¸ míi c¸ch m¹ng ViÖt Nam ®ðîc x©y dùng theo phð¬ng ch©m : D©n téc _ Khoa häc _ §¹i chóng. Phong trµo \"B×nh d©n häc vô\" vµ gi¸o dôc phæ th«ng c¸c cÊp ®ðîc duy tr× vµ ph¸t triÓn. Th¸ng 7 _ 1950, ChÝnh phñ ®Ò ra chñ trð¬ng c¶i c¸ch gi¸o dôc phæ th«ng nh»m xo¸ bá nh÷ng tµn tÝch cña nÒn gi¸o dôc thùc d©n phong kiÕn, hðíng gi¸o dôc phôc vô nhiÖm vô kh¸ng chiÕn, kiÕn quèc vµ ®Æt nÒn mãng cho nÒn gi¸o dôc d©n téc, d©n chñ ViÖt Nam (thay hÖ thèng gi¸o dôc cò b»ng hÖ thèng gi¸o dôc míi 9 n¨m). HÖ thèng c¸c trðêng ®¹i häc vµ trung häc chuyªn nghiÖp còng b¾t ®Çu ®ðîc x©y dùng. ? Cuéc kh¸ng chiÕn toµn d©n, toµn diÖn cña ta ®ðîc ®Èy m¹nh nhð thÕ nµo sau chiÕn th¾ng ViÖt B¾c thu _ ®«ng n¨m 1947 ? VI _ hoµn c¶nh lÞch sö míi vµ ChiÕn dÞch Biªn giíi thu _ ®«ng n¨m 1950 1. Hoµn c¶nh lÞch sö míi cña cuéc kh¸ng chiÕn Bðíc sang n¨m 1950, cuéc kh¸ng chiÕn cña ta cã thªm nhiÒu thuËn lîi nhðng còng ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng th¸ch thøc míi. Ngµy 1 _ 10 _ 1949, c¸ch m¹ng Trung Quèc thµnh c«ng, nðíc Céng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa ra ®êi. Ngµy 14 _ 1 _ 1950, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh tuyªn bè s½n sµng ®Æt quan hÖ ngo¹i giao víi c¸c nðíc. Ngµy 18 _ 1 _ 1950, ChÝnh phñ Céng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa, ngµy 30 _ 1 _ 1950 ChÝnh phñ Liªn X« vµ trong vßng mét th¸ng sau, c¸c nðíc trong phe XHCN lÇn lðît c«ng nhËn vµ ®Æt quan hÖ ngo¹i giao víi nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ. 187

§©y lµ th¾ng lîi to lín cña c¸ch m¹ng ViÖt Nam. Cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n ta ®ðîc sù ®ång t×nh ñng hé cña nh©n d©n thÕ giíi. VÒ phÝa ®Þch, ngµy 13 _ 5 _ 1949, cã sù ®ång ý cña MÜ, ChÝnh phñ Ph¸p ®Ò ra kÕ ho¹ch R¬ve. Víi kÕ ho¹ch R¬ve, MÜ tõng bðíc can thiÖp s©u vµ \"dÝnh lÝu trùc tiÕp\" vµo cuéc chiÕn tranh §«ng Dð¬ng. Ngµy 7 _ 2 _ 1950, MÜ c«ng nhËn ChÝnh phñ B¶o §¹i. Ngµy 8 _ 5 _ 1950, MÜ ®ång ý viÖn trî kinh tÕ vµ qu©n sù cho Ph¸p nh»m tõng bðíc n¾m quyÒn ®iÒu khiÓn chiÕn tranh ë §«ng Dð¬ng. Thùc hiÖn kÕ ho¹ch R¬ve, tõ th¸ng 6 _ 1949, Ph¸p ®ða nhiÒu vò khÝ míi vµo ViÖt Nam, tËp trung qu©n ë Nam Bé, Trung Bé, t¨ng cðêng hÖ thèng phßng ngù trªn §ðêng sè 4, thiÕt lËp \"Hµnh lang §«ng _ T©y\" (H¶i Phßng _ Hµ Néi _ Hoµ B×nh _ S¬n La). Trªn c¬ së ®ã, Ph¸p chuÈn bÞ mét kÕ ho¹ch quy m« lín tiÕn c«ng ViÖt B¾c lÇn thø hai, mong giµnh th¾ng lîi, nhanh chãng kÕt thóc chiÕn tranh. 2. ChiÕn dÞch Biªn giíi thu _ ®«ng n¨m 1950 Ph¸p thùc hiÖn kÕ ho¹ch R¬ve ® lµm cho khu vùc tù do cña ta bÞ thu hÑp, c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c bÞ bao v©y... §Ó kh¾c phôc khã kh¨n ®ã, ®ða cuéc kh¸ng chiÕn ph¸t triÓn lªn bðíc míi, th¸ng 6 _ 1950, §¶ng vµ ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh më chiÕn dÞch Biªn giíi nh»m tiªu diÖt mét bé phËn quan träng sinh lùc ®Þch ; khai th«ng ®ðêng sang Trung Quèc vµ thÕ giíi ; më réng vµ cñng cè c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c, ®ång thêi t¹o nh÷ng thuËn lîi míi thóc ®Èy cuéc kh¸ng chiÕn tiÕn lªn. H×nh 59. B¸c Hå th¨m mét ®¬n vÞ tham gia chiÕn dÞch Biªn giíi thu _ ®«ng n¨m 1950 188

Chñ tÞch Hå ChÝ Minh trùc tiÕp ra mÆt trËn ®Ó cïng Bé ChØ huy chØ ®¹o vµ ®éng viªn bé ®éi chiÕn ®Êu. S¸ng 16 _ 9 _ 1950, c¸c ®¬n vÞ qu©n ®éi ta næ sóng më ®Çu chiÕn dÞch b»ng trËn ®¸nh vµo vÞ trÝ §«ng Khª. MÊt §«ng Khª, qu©n ®Þch ë ThÊt Khª l©m vµo t×nh thÕ bÞ uy hiÕp, Cao B»ng bÞ c« lËp. Trðíc nguy c¬ bÞ tiªu diÖt, qu©n Ph¸p buéc ph¶i rót khái Cao B»ng theo §ðêng sè 4. §Ó yÓm trî cho cuéc rót qu©n nµy, Ph¸p huy ®éng qu©n tõ ThÊt Khª tiÕn lªn chiÕm l¹i §«ng Khª vµ ®ãn c¸nh qu©n tõ Cao B»ng rót vÒ ; ®ång thêi cho qu©n ®¸nh lªn Th¸i Nguyªn ®Ó thu hót bít chñ lùc cña ta. §o¸n ®ðîc ý ®Þnh cña ®Þch, qu©n ta chñ ®éng mai phôc, chÆn ®¸nh ®Þch nhiÒu n¬i trªn §ðêng sè 4 khiÕn cho hai c¸nh qu©n nµy kh«ng gÆp ®ðîc nhau. Hai binh ®oµn L¬ Pagi¬ vµ S¸ct«ng bÞ tiªu diÖt. §Õn lðît ThÊt Khª bÞ uy hiÕp, qu©n Ph¸p buéc ph¶i rót vÒ Na SÇm (8 _ 10) ; ngµy 13 _ 10, rót khái Na SÇm vÒ L¹ng S¬n. Trong khi ®ã, cuéc hµnh qu©n cña ®Þch lªn Th¸i Nguyªn còng bÞ qu©n ta chÆn ®¸nh. Qu©n Ph¸p trë nªn ho¶ng lo¹n, ph¶i rót ch¹y, §ðêng sè 4 ®ðîc gi¶i phãng ngµy 22 _ 10 _ 1950. H×nh 60. Lðîc ®å chiÕn dÞch Biªn giíi thu _ ®«ng n¨m 1950 189

Phèi hîp víi mÆt trËn Biªn giíi, qu©n ta ho¹t ®éng m¹nh ë t¶ ng¹n s«ng Hång, T©y B¾c, §ðêng sè 6, sè 12, buéc ®Þch ph¶i rót khái thÞ x· Hoµ B×nh (4 _ 11 _ 1950). Phong trµo du kÝch chiÕn tranh ph¸t triÓn m¹nh ë B×nh _ TrÞ _ Thiªn, Liªn khu V vµ Nam Bé. ChiÕn dÞch Biªn giíi kÕt thóc, ta ® lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu h¬n 8 000 tªn ®Þch, gi¶i phãng tuyÕn biªn giíi ViÖt _ Trung tõ Cao B»ng ®Õn §×nh LËp víi 35 v¹n d©n ; chäc thñng \"Hµnh lang §«ng _ T©y\" cña Ph¸p. ThÕ bao v©y cña ®Þch c¶ trong vµ ngoµi ®èi víi c¨n cø ®Þa ViÖt B¾c bÞ ph¸ vì. KÕ ho¹ch R¬ve bÞ ph¸ s¶n. Víi chiÕn th¾ng Biªn giíi, con ®ðêng liªn l¹c cña ta víi c¸c nðíc XHCN ®ðîc khai th«ng ; qu©n ®éi ta ® trðëng thµnh, giµnh ®ðîc thÕ chñ ®éng chiÕn lðîc trªn chiÕn trðêng chÝnh (B¾c Bé), më ra bðíc ph¸t triÓn míi cña cuéc kh¸ng chiÕn. ? ChiÕn dÞch Biªn giíi thu _ ®«ng n¨m 1950 cña ta ®ðîc më ra trong hoµn c¶nh nhð thÕ nµo ? Nªu diÔn biÕn, kÕt qu¶ vµ ý nghÜa cña chiÕn dÞch. C©u hái Vµ BµI TËP 1. Ph©n tÝch tÝnh chÊt chÝnh nghÜa vµ tÝnh nh©n d©n cña ®ðêng lèi kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p cña §¶ng. 2. LËp b¶ng thèng kª c¸c sù kiÖn lÞch sö lín cña cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc chèng thùc d©n Ph¸p tõ khi bïng næ ®Õn chiÕn dÞch Biªn giíi thu _ ®«ng n¨m 1950. 190

Bðíc ph¸t triÓn cña cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc chèng thùc d©n Ph¸p 22 (1951 _ 1953) Bðíc sang giai ®o¹n tõ n¨m 1951 ®Õn n¨m 1953, cuéc chiÕn tranh x©m lðîc cña thùc d©n Ph¸p, cã sù gióp ®ì cña ®Õ quèc MÜ, ®ðîc ®Èy m¹nh ; lùc lðîng kh¸ng chiÕn cña ta trðëng thµnh mäi mÆt, qu©n d©n ta giµnh nhiÒu th¾ng lîi to lín vµ toµn diÖn. I _ Thùc d©n Ph¸p tiÕp tôc ®Èy m¹nh chiÕn tranh x©m lðîc §«ng Dð¬ng 1. MÜ can thiÖp s©u vµo cuéc chiÕn tranh x©m lðîc §«ng Dð¬ng Tõ th¸ng 5 _ 1949, MÜ tõng bðíc can thiÖp s©u vµo cuéc chiÕn tranh x©m lðîc §«ng Dð¬ng. Ngµy 23 _ 12 _ 1950, MÜ kÝ víi Ph¸p HiÖp ®Þnh phßng thñ chung §«ng Dð¬ng. §©y lµ hiÖp ®Þnh viÖn trî qu©n sù, kinh tÕ _ tµi chÝnh cña MÜ cho Ph¸p vµ tay sai, qua ®ã MÜ tõng bðíc thay ch©n Ph¸p ë §«ng Dð¬ng. Th¸ng 9 _ 1951, MÜ kÝ víi B¶o §¹i HiÖp ðíc hîp t¸c kinh tÕ ViÖt _ MÜ nh»m trùc tiÕp rµng buéc ChÝnh phñ B¶o §¹i vµo MÜ. Sau nh÷ng hiÖp ®Þnh nµy, viÖn trî cña MÜ chiÕm tØ lÖ ngµy cµng cao trong ng©n s¸ch chiÕn tranh cña Ph¸p ë §«ng Dð¬ng : N¨m 1950 lµ 52 tØ phr¨ng, chiÕm 19% ng©n s¸ch ; n¨m 1954 lµ 555 tØ phr¨ng, chiÕm 73% ng©n s¸ch. C¸c ph¸i ®oµn viÖn trî kinh tÕ, cè vÊn qu©n sù... cña MÜ ®Õn ViÖt Nam ngµy cµng nhiÒu. C¸c trung t©m vµ c¸c trðêng huÊn luyÖn cña MÜ b¾t ®Çu tuyÓn chän, ®ða ngðêi ViÖt Nam sang häc ë MÜ. 2. KÕ ho¹ch §ê L¸t ®¬ T¸txinhi Ngµy 6 _ 12 _ 1950, ChÝnh phñ Ph¸p cö §¹i tðíng §ê L¸t ®¬ T¸txinhi lµm Tæng chØ huy qu©n ®éi viÔn chinh, kiªm Cao uû Ph¸p ë §«ng Dð¬ng. Dùa vµo viÖn trî MÜ, l¹i cã quyÒn lùc tËp trung trong tay, §ê L¸t ®¬ T¸txinhi ®Ò ra kÕ ho¹ch míi nh»m kÕt thóc nhanh chiÕn tranh. 191

KÕ ho¹ch gåm bèn ®iÓm chÝnh : _ GÊp rót tËp trung qu©n ¢u _ Phi nh»m x©y dùng mét lùc lðîng c¬ ®éng chiÕn lðîc m¹nh, ®ång thêi ra søc ph¸t triÓn nguþ qu©n ®Ó x©y dùng \"qu©n ®éi quèc gia\". _ X©y dùng phßng tuyÕn c«ng sù b»ng xi m¨ng cèt s¾t (boong ke), thµnh lËp \"vµnh ®ai tr¾ng\" bao quanh trung du vµ ®ång b»ng B¾c Bé nh»m ng¨n chÆn chñ lùc cña ta vµ kiÓm so¸t ta ®ða nh©n, tµi, vËt lùc ra vïng tù do. _ TiÕn hµnh \"chiÕn tranh tæng lùc\", b×nh ®Þnh vïng t¹m chiÕm, v¬ vÐt søc ngðêi ; søc cña cña nh©n d©n ta ®Ó t¨ng cðêng lùc lðîng cña chóng. _ §¸nh ph¸ hËu phð¬ng cña ta b»ng biÖt kÝch, thæ phØ, gi¸n ®iÖp, kÕt hîp oanh t¹c b»ng phi ph¸o víi chiÕn tranh t©m lÝ, chiÕn tranh kinh tÕ. KÕ ho¹ch §ê L¸t ®¬ T¸txinhi ® ®ða cuéc chiÕn tranh x©m lðîc cña Ph¸p ë §«ng Dð¬ng lªn quy m« lín, lµm cho cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n ta, nhÊt lµ ë vïng sau lðng ®Þch, trë nªn khã kh¨n, phøc t¹p. ? Tr×nh bµy ©m mðu vµ hµnh ®éng míi cña Ph¸p _ MÜ tõ sau thÊt b¹i ë chiÕn dÞch Biªn giíi thu _ ®«ng n¨m 1950. II _ §¹i héi ®¹i biÓu lÇn thø II cña §¶ng (2 _ 1951) Tõ ngµy 11 ®Õn ngµy 19 _ 2 _ 1951, §¹i héi ®¹i biÓu lÇn thø II cña §¶ng Céng s¶n §«ng Dð¬ng häp ë x Vinh Quang, huyÖn Chiªm Ho¸ (Tuyªn Quang). Dù §¹i héi cã 158 ®¹i biÓu chÝnh thøc, 53 ®¹i biÓu dù khuyÕt, thay mÆt cho h¬n 76 v¹n ®¶ng viªn. §¹i héi th«ng qua hai b¶n b¸o c¸o quan träng : \"B¸o c¸o ChÝnh trÞ\" do Chñ tÞch Hå ChÝ Minh tr×nh bµy ® tæng kÕt kinh nghiÖm cña §¶ng qua c¸c chÆng ®ðêng lÞch sö ®Êu tranh oanh liÖt tõ ngµy ra ®êi, kh¼ng ®Þnh ®ðêng lèi kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p cña §¶ng. B¸o c¸o \"Bµn vÒ c¸ch m¹ng ViÖt Nam\" do Tæng BÝ thð Trðêng Chinh tr×nh bµy nªu râ nhiÖm vô c¬ b¶n cña c¸ch m¹ng ViÖt Nam lµ ®¸nh ®uæi bän ®Õ quèc x©m lðîc, giµnh ®éc lËp vµ thèng nhÊt hoµn toµn cho d©n téc, xo¸ bá nh÷ng tµn tÝch phong kiÕn vµ nöa phong kiÕn, lµm cho ngðêi cµy cã ruéng, ph¸t triÓn chÕ ®é d©n chñ nh©n d©n, g©y c¬ së cho chñ nghÜa x héi ë ViÖt Nam. 192

H×nh 61. §¹i héi ®¹i biÓu lÇn thø II cña §¶ng (2 _ 1951) §¹i héi quyÕt ®Þnh t¸ch §¶ng Céng s¶n §«ng Dð¬ng ®Ó thµnh lËp ë ViÖt Nam, Lµo, Campuchia mçi nðíc mét §¶ng M¸c _ Lªnin riªng, cã cð¬ng lÜnh phï hîp víi ®Æc ®iÓm ph¸t triÓn cña tõng d©n téc. ë ViÖt Nam, §¹i héi quyÕt ®Þnh ®ða §¶ng ra ho¹t ®éng c«ng khai, víi tªn míi lµ §¶ng Lao ®éng ViÖt Nam, tiÕp tôc ®¶m nhiÖm sø mÖnh lÞch sö l nh ®¹o cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n ViÖt Nam. §¹i héi th«ng qua Tuyªn ng«n, ChÝnh cð¬ng, §iÒu lÖ míi ; quyÕt ®Þnh xuÊt b¶n b¸o Nh©n d©n, c¬ quan ng«n luËn cña Trung ð¬ng §¶ng. §¹i héi bÇu ra Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng vµ Bé ChÝnh trÞ. Hå ChÝ Minh ®ðîc bÇu lµm Chñ tÞch §¶ng, Trðêng Chinh ®ðîc bÇu l¹i lµm Tæng BÝ thð cña §¶ng. §¹i héi ®¹i biÓu lÇn thø II lµ mèc ®¸nh dÊu bðíc ph¸t triÓn míi trong qu¸ tr×nh l nh ®¹o vµ trðëng thµnh cña §¶ng ta, lµ \"§¹i héi kh¸ng chiÕn th¾ng lîi\". ? Nªu nh÷ng quyÕt ®Þnh chÝnh vµ ý nghÜa lÞch sö cña §¹i héi ®¹i biÓu lÇn thø II cña §¶ng (2 _ 1951). 193

III _ hËu phð¬ng kh¸ng chiÕn ph¸t triÓn mäi mÆt 1. VÒ chÝnh trÞ Tõ ngµy 3 ®Õn ngµy 7 _ 3 _ 1951, ® diÔn ra §¹i héi toµn quèc thèng nhÊt MÆt trËn ViÖt Minh vµ Héi Liªn ViÖt thµnh mét mÆt trËn duy nhÊt, lÊy tªn lµ MÆt trËn Liªn hiÖp quèc d©n ViÖt Nam (MÆt trËn Liªn ViÖt), do T«n §øc Th¾ng lµm Chñ tÞch, Hå ChÝ Minh lµm Chñ tÞch danh dù. H×nh 62. C¸c ®¹i biÓu dù §¹i héi thèng nhÊt MÆt trËn ViÖt Minh _ Liªn ViÖt (1951) Ngµy 11 _ 3 _ 1951, MÆt trËn Liªn ViÖt, MÆt trËn Kh¬me Itxar¾c, MÆt trËn Lµo Itxala häp Héi nghÞ ®¹i biÓu ®Ó thµnh lËp Liªn minh nh©n d©n ViÖt _ Miªn _ Lµo. Liªn minh thµnh lËp ® t¨ng cðêng h¬n n÷a t×nh ®oµn kÕt gi÷a nh©n d©n ba nðíc trong cuéc ®Êu tranh chèng kÎ thï chung lµ thùc d©n Ph¸p vµ can thiÖp MÜ. Phong trµo thi ®ua yªu nðíc ngµy cµng ¨n s©u, lan réng trong c¸c ngµnh, c¸c giíi, lµm n¶y në nhiÒu ®¬n vÞ, c¸ nh©n ðu tó. Ngµy 1 _ 5 _ 1952, §¹i héi ChiÕn sÜ thi ®ua vµ C¸n bé gð¬ng mÉu toµn quèc lÇn thø nhÊt ® tæng kÕt, biÓu dð¬ng thµnh tÝch cña phong trµo thi ®ua yªu nðíc vµ bÇu chän 7 anh hïng : Cï ChÝnh Lan, La V¨n CÇu, NguyÔn Quèc TrÞ, NguyÔn ThÞ Chiªn, Ng« Gia Kh¶m, TrÇn §¹i NghÜa, Hoµng Hanh. 194

2. VÒ kinh tÕ N¨m 1952, ChÝnh phñ më cuéc vËn ®éng lao ®éng s¶n xuÊt vµ thùc hµnh tiÕt kiÖm. Cuéc vËn ®éng ® l«i cuèn mäi ngµnh, mäi giíi tham gia. N¨m 1953, vïng tù do vµ vïng c¨n cø du kÝch tõ Liªn khu IV trë ra ® s¶n xuÊt ®ðîc 2 757 000 tÊn thãc vµ h¬n 650 000 tÊn hoa mµu. S¶n xuÊt thñ c«ng nghiÖp vµ c«ng nghiÖp vÒ c¬ b¶n ®¸p øng ®ðîc nh÷ng nhu cÇu vÒ c«ng cô s¶n xuÊt vµ nh÷ng mÆt hµng thiÕt yÕu cña ®êi sèng. N¨m 1953, ta s¶n xuÊt ®ðîc 3 500 tÊn vò khÝ ®¹n dðîc, cung cÊp t¹m ®ñ cho bé ®éi vÒ thuèc men, qu©n trang, qu©n dông. §i ®«i víi ®Èy m¹nh s¶n xuÊt, ChÝnh phñ ®Ò ra nh÷ng chÝnh s¸ch nh»m chÊn chØnh chÕ ®é thuÕ kho¸, x©y dùng nÒn tµi chÝnh, ng©n hµng vµ thð¬ng nghiÖp. §Ó båi dðìng søc d©n, nhÊt lµ n«ng d©n, ®Çu n¨m 1953 §¶ng vµ ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh ph¸t ®éng quÇn chóng triÖt ®Ó gi¶m t« vµ c¶i c¸ch ruéng ®Êt. Tõ th¸ng 4 _ 1953 ®Õn th¸ng 7 _ 1954, ta thùc hiÖn 5 ®ît gi¶m t« vµ 1 ®ît c¶i c¸ch ruéng ®Êt ë 53 x thuéc vïng tù do Th¸i Nguyªn, Thanh Ho¸. §Õn cuèi n¨m 1953, tõ Liªn khu IV trë ra, chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng ® t¹m cÊp cho n«ng d©n 184 000 hÐcta ruéng ®Êt. 3. VÒ v¨n ho¸, gi¸o dôc, y tÕ Ta tiÕp tôc cuéc c¶i c¸ch gi¸o dôc (tõ n¨m 1950) thùc hiÖn theo ba phð¬ng ch©m : phôc vô kh¸ng chiÕn, phôc vô d©n sinh, phôc vô s¶n xuÊt, g¾n nhµ trðêng víi ®êi sèng x héi. TÝnh ®Õn n¨m 1952, ë c¸c liªn khu ViÖt B¾c, III, IV vµ V ®· cã trªn 1 triÖu häc sinh phæ th«ng. Phong trµo B×nh d©n häc vô ®¹t kÕt qu¶ tèt, ®Õn n¨m 1952 cã kho¶ng 14 triÖu ngðêi tho¸t n¹n mï ch÷ ; c«ng t¸c bæ tóc v¨n ho¸, ®Õn th¸ng 9 _ 1953, ®· cã 10 450 líp häc víi 335 946 häc viªn. V¨n nghÖ sÜ h¨ng h¸i th©m nhËp mäi mÆt cña ®êi sèng, chiÕn ®Êu vµ s¶n xuÊt, thùc hiÖn lêi d¹y cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh \"Kh¸ng chiÕn ho¸ v¨n ho¸ vµ v¨n ho¸ ho¸ kh¸ng chiÕn\". C«ng t¸c vËn ®éng vÖ sinh phßng bÖnh, thùc hiÖn ®êi sèng míi, bµi trõ mª tÝn dÞ ®oan ngµy cµng mang tÝnh chÊt quÇn chóng réng lín. C«ng t¸c ch¨m lo søc khoÎ cho nh©n d©n ®ðîc coi träng. BÖnh viÖn, bÖnh x¸, phßng y tÕ, tr¹m cøu thð¬ng ®ðîc x©y dùng nhiÒu n¬i. ? Tõ sau chiÕn th¾ng Biªn giíi thu _ ®«ng n¨m 1950 ®Õn trðíc ®«ng _ xu©n 1953 _ 1954, hËu phð¬ng kh¸ng chiÕn ® ph¸t triÓn nhð thÕ nµo trªn c¸c mÆt chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n ho¸, gi¸o dôc, y tÕ ? 195

IV _ Nh÷ng chiÕn dÞch tiÕn c«ng gi÷ v÷ng quyÒn chñ ®éng trªn chiÕn trðêng 1. C¸c chiÕn dÞch ë trung du vµ ®ång b»ng B¾c Bé (cuèi n¨m 1950 ®Õn gi÷a n¨m 1951) §Ó gi÷ v÷ng quyÒn chñ ®éng chiÕn lðîc trªn chiÕn trðêng chÝnh B¾c Bé vµ ®Èy ®Þch lïi s©u vµo thÕ bÞ ®éng ®èi phã, trong thêi gian tõ cuèi n¨m 1950 ®Õn gi÷a n¨m 1951, qu©n ta liªn tôc më 3 chiÕn dÞch : chiÕn dÞch TrÇn Hðng §¹o (chiÕn dÞch Trung du), chiÕn dÞch Hoµng Hoa Th¸m (chiÕn dÞch §ðêng sè 18) vµ chiÕn dÞch Quang Trung (chiÕn dÞch Hµ _ Nam _ Ninh). §©y lµ nh÷ng chiÕn dÞch tiÕn c«ng quy m« lín cña qu©n ta ®¸nh vµo phßng tuyÕn kiªn cè cña ®Þch ë trung du vµ ®ång b»ng, ®· lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu nhiÒu sinh lùc ®Þch, ph¸ vì tõng m¶ng kÕ ho¹ch b×nh ®Þnh cña chóng. Tuy nhiªn, do nhiÒu nguyªn nh©n vµ do lùa chän ®Þa bµn 3 chiÕn dÞch chða phï hîp víi kh¶ n¨ng t¸c chiÕn cña bé ®éi ta, mµ cã lîi cho ®Þch, nªn kÕt qu¶ chiÕn ®Êu bÞ h¹n chÕ. Víi phð¬ng ch©m chiÕn lðîc \"§¸nh ch¾c th¾ng\" vµ phð¬ng hðíng chiÕn lðîc \"Tr¸nh chç m¹nh, ®¸nh chç yÕu\", ta chñ trð¬ng më nh÷ng chiÕn dÞch tiÕp theo ë rõng nói. 2. ChiÕn dÞch Hoµ B×nh ®«ng _ xu©n 1951 _ 1952 Hoµ B×nh lµ cöa ngâ nèi liÒn vïng tù do víi vïng ®ång b»ng B¾c Bé qua Chî BÕn, lµ m¹ch m¸u giao th«ng gi÷a ViÖt B¾c víi Liªn khu IV. Ngµy 9 _ 11 _ 1951, §ê L¸t ®¬ T¸txinhi sö dông mét lùc lðîng lín qu©n c¬ ®éng tiÕn ®¸nh Chî BÕn, ®Õn ngµy 14 _ 11 ®¸nh chiÕm khu vùc Hoµ B×nh. Nh»m tiªu diÖt sinh lùc ®Þch ë Hoµ B×nh, ph¸ kÕ ho¹ch b×nh ®Þnh cña chóng ë ®ång b»ng B¾c Bé vµ ®Èy m¹nh phong trµo chiÕn tranh du kÝch cña ta, tõ gi÷a th¸ng 11 _ 1951 ®Õn cuèi th¸ng 2 _ 1952, ta më chiÕn dÞch ph¶n c«ng vµ tiÕn c«ng ®Þch ë Hoµ B×nh. ChiÕn dÞch Hoµ B×nh kÕt thóc sau h¬n 3 th¸ng. Ta gi¶i phãng hoµn toµn khu vùc Hoµ B×nh _ S«ng §µ réng 2 000 km2 víi 15 v¹n d©n. C¸c c¨n cø du kÝch cña ta ®ðîc më réng, nèi liÒn tõ B¾c Giang xuèng B¾c Ninh tíi s¸t §ðêng sè 5, qua Hðng Yªn, H¶i Dð¬ng, Th¸i B×nh, Nam §Þnh, Ninh B×nh. 196

3. ChiÕn dÞch T©y B¾c thu _ ®«ng n¨m 1952 T©y B¾c lµ vïng chiÕn lðîc quan träng, bÞ ®Þch chiÕm ®ãng, tõ ®ã chóng uy hiÕp c¨n cø ViÖt B¾c cña ta vµ che chë cho vïng Thðîng Lµo cña chóng. Tõ ngµy 14 _ 10 ®Õn ngµy 10 _ 12 _ 1952, ta më chiÕn dÞch T©y B¾c. Cuéc chiÕn ®Êu diÔn ra ¸c liÖt ë Méc Ch©u, ThuËn Ch©u, Lai Ch©u, S¬n La, Yªn B¸i. KÕt thóc chiÕn dÞch, ta ® gi¶i phãng 28 000 km2 víi 25 v¹n d©n, gåm toµn tØnh NghÜa Lé, gÇn hÕt tØnh S¬n La (trõ Nµ S¶n), bèn huyÖn ë Lai Ch©u, hai huyÖn ë Yªn B¸i, ph¸ mét phÇn ©m mðu lËp \"xø Th¸i tù trÞ\" cña ®Þch. 4. ChiÕn dÞch Thðîng Lµo xu©n _ hÌ n¨m 1953 Thðîng Lµo lµ vïng chiÕn lðîc quan träng, lµ hËu phð¬ng an toµn cña ®Þch. Sau thÊt b¹i ë T©y B¾c (ViÖt Nam), ®Þch t¨ng cðêng phßng thñ ë ®©y. §Çu n¨m 1953, Trung ð¬ng §¶ng vµ ChÝnh phñ ta cïng ChÝnh phñ kh¸ng chiÕn Lµo vµ MÆt trËn Itxala tho¶ thuËn më chiÕn dÞch Thðîng Lµo, nh»m tiªu diÖt sinh lùc ®Þch, gi¶i phãng ®Êt ®ai, ®Èy m¹nh cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n Lµo. ChiÕn dÞch diÔn ra tõ ngµy 8 _ 4 ®Õn ngµy 18 _ 5 _ 1953. Liªn qu©n ViÖt _ Lµo ® gi¶i phãng toµn bé tØnh SÇm Nða, mét phÇn tØnh Xiªng Kho¶ng vµ tØnh Phongxal× víi trªn 30 v¹n d©n. Phèi hîp víi chiÕn trðêng chÝnh B¾c Bé, tõ n¨m 1951 ®Õn n¨m 1953, ë c¸c chiÕn trðêng Trung Bé vµ Nam Bé, qu©n d©n ta ® tËn dông c¸c h×nh thøc chiÕn tranh du kÝch, tiªu diÖt, tiªu hao nhiÒu sinh lùc ®Þch, ph¸ huû nhiÒu tæ chøc tÒ nguþ vµ nhiÒu c¬ së kinh tÕ cña chóng. ? Chøng minh thÕ chñ ®éng ®¸nh ®Þch trªn chiÕn trðêng chÝnh B¾c Bé cña qu©n ta vÉn ®ðîc gi÷ v÷ng sau chiÕn th¾ng Biªn giíi thu _ ®«ng n¨m 1950 ®Õn trðíc ®«ng _ xu©n 1953 _ 1954. C©u hái Vµ BµI TËP 1. T¹i sao nãi sau chiÕn th¾ng Biªn giíi thu _ ®«ng n¨m 1950 cuéc kh¸ng chiÕn cña ta bðíc sang giai ®o¹n ph¸t triÓn ? 2. LËp niªn biÓu nh÷ng th¾ng lîi tiªu biÓu cña qu©n d©n ta trªn c¸c mÆt trËn qu©n sù, chÝnh trÞ _ ngo¹i giao, kinh tÕ _ tµi chÝnh trong kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p tõ sau thu _ ®«ng n¨m 1950 ®Õn trðíc ®«ng _ xu©n 1953 _ 1954. 197

cuéc kh¸ng chiÕn toµn quèc 23 chèng thùc d©n ph¸p kÕt thóc (1953 _ 1954) Bðíc vµo ®«ng _ xu©n 1953 _ 1954, Ph¸p _ MÜ ©m mðu giµnh mét th¾ng lîi qu©n sù quyÕt ®Þnh nh»m \"kÕt thóc chiÕn tranh trong danh dù\" ; qu©n ta më cuéc TiÕn c«ng chiÕn lðîc §«ng _ Xu©n 1953 _ 1954 víi ®Ønh cao lµ chiÕn dÞch lÞch sö §iÖn Biªn Phñ. ChiÕn th¾ng §iÖn Biªn Phñ ®· buéc thùc d©n Ph¸p kÝ HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hoµ b×nh ë §«ng Dð¬ng. I _ ¢m mðu míi cña Ph¸p _ MÜ ë §«ng Dð¬ng : KÕ ho¹ch Nava Tr¶i qua 8 n¨m kh¸ng chiÕn vµ kiÕn quèc, lùc lðîng kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n ta lín m¹nh ®¸ng kÓ. Tðíng Nava nhËn xÐt : \"ViÖt Minh lµ mét quèc gia râ rÖt. Hä cã chÝnh quyÒn, ¶nh hðëng cña hä lan c¶ vµo vïng kiÓm so¸t cña qu©n ®éi viÔn chinh. T¹i ®ã hä tuyÓn ®ðîc ngðêi, thu ®ðîc thuÕ, thùc hiÖn ®ðîc c¸c chÝnh s¸ch, mua ®ðîc c¸c thø cÇn thiÕt cho chiÕn tranh. Tõ n¨m 1945 ®Õn nay, hä chØ cã mét ChÝnh phñ Hå ChÝ Minh, chØ cã mét tðíng Tæng tð lÖnh Vâ Nguyªn Gi¸p, trong khi nðíc Ph¸p ®· 19 lÇn thay ®æi chÝnh phñ vµ 7 lÇn thay ®æi chØ huy...\"(1). Trong khi ®ã, phÝa Ph¸p bÞ thiÖt h¹i ngµy cµng nÆng nÒ ; ®Õn n¨m 1953, bÞ lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu h¬n 39 v¹n qu©n vµ tiªu tèn h¬n 2 000 tØ phr¨ng. Vïng chiÕm ®ãng bÞ thu hÑp. Qu©n Ph¸p trªn chiÕn trðêng ngµy cµng ®i vµo thÕ phßng ngù, bÞ ®éng. Trðíc t×nh thÕ bÞ sa lÇy vµ thÊt b¹i cña Ph¸p, MÜ can thiÖp s©u vµo cuéc chiÕn tranh §«ng Dð¬ng, Ðp Ph¸p ph¶i kÐo dµi vµ më réng chiÕn tranh, tÝch cùc chuÈn bÞ thay thÕ Ph¸p. Ngµy 7 _ 5 _ 1953, víi sù tho¶ thuËn cña MÜ, ChÝnh phñ Ph¸p cö tðíng Nava lµm Tæng chØ huy qu©n ®éi viÔn chinh Ph¸p ë §«ng Dð¬ng (thay tðíng Xal¨ng). Nava ®Ò ra kÕ ho¹ch qu©n sù víi hi väng trong 18 th¸ng giµnh lÊy mét th¾ng lîi quyÕt ®Þnh ®Ó \"kÕt thóc chiÕn tranh trong danh dù\". (1) Henri Navarre, Agonie de l'Indochine. Plon, Paris 1958. TrÝch l¹i trong TiÕng sÊm §iÖn Biªn Phñ, NXB Qu©n ®éi nh©n d©n, H., 1984, tr. 49. 198

KÕ ho¹ch Nava ®ðîc chia thµnh hai bðíc : Bðíc thø nhÊt, trong thu _ ®«ng n¨m 1953 vµ xu©n n¨m 1954, gi÷ thÕ phßng ngù chiÕn lðîc ë B¾c Bé, tÊn c«ng chiÕn lðîc ®Ó b×nh ®Þnh Trung Bé vµ Nam §«ng Dð¬ng, giµnh lÊy nguån nh©n lùc, vËt lùc ; xo¸ bá vïng tù do Liªn khu V, ®ång thêi ra søc më réng nguþ qu©n, tËp trung binh lùc, x©y dùng ®éi qu©n c¬ ®éng chiÕn lðîc m¹nh. Bðíc thø hai, tõ thu _ ®«ng n¨m 1954, chuyÓn lùc lðîng ra chiÕn trðêng B¾c Bé, thùc hiÖn tiÕn c«ng chiÕn lðîc, cè giµnh th¾ng lîi qu©n sù quyÕt ®Þnh, buéc ta ph¶i ®µm ph¸n víi nh÷ng ®iÒu kiÖn cã lîi cho chóng nh»m kÕt thóc chiÕn tranh. §Ó thùc hiÖn kÕ ho¹ch Nava, thùc d©n Ph¸p t¨ng thªm ë §«ng Dð¬ng 12 tiÓu ®oµn bé binh ®ða tõ Ph¸p, B¾c Phi, ®ång thêi xin MÜ t¨ng thªm viÖn trî qu©n sù (t¨ng gÊp ®«i so víi trðíc, chiÕm tíi 73% chi phÝ chiÕn tranh ë §«ng Dð¬ng), ra søc t¨ng cðêng nguþ qu©n, ®ða lùc lðîng nµy lªn ®Õn 334 000 qu©n vµo ®Çu n¨m 1954. Tõ thu _ ®«ng n¨m 1953, Nava tËp trung lùc lðîng qu©n c¬ ®éng ë ®ång b»ng B¾c Bé lªn ®Õn 44 tiÓu ®oµn (trong tæng sè 84 tiÓu ®oµn toµn §«ng Dð¬ng), tiÕn hµnh nh÷ng cuéc cµn quÐt b×nh ®Þnh vïng chiÕm ®ãng, më réng ho¹t ®éng thæ phØ, biÖt kÝch ë vïng rõng nói biªn giíi phÝa B¾c, më cuéc tiÕn c«ng lín vµo Ninh B×nh, Thanh Ho¸ (10 _ 1953)... ®Ó ph¸ kÕ ho¹ch tiÕn c«ng cña ta. Thñ tðíng Ph¸p Lanien nãi : \"KÕ ho¹ch Nava ch¼ng nh÷ng ®ðîc ChÝnh phñ Ph¸p mµ c¶ nh÷ng ngðêi b¹n MÜ cïng t¸n thµnh. Nã cho phÐp hi väng ®ñ mäi ®iÒu\"(1). ? ¢m mðu míi cña Ph¸p _ MÜ ë §«ng Dð¬ng khi bðíc vµo ®«ng _ xu©n 1953 _ 1954 nhð thÕ nµo ? II _ Cuéc tiÕn c«ng chiÕn lðîc §«ng _ Xu©n 1953 _ 1954 vµ chiÕn dÞch §iÖn Biªn Phñ n¨m 1954 1. Cuéc TiÕn c«ng chiÕn lðîc §«ng _ Xu©n 1953 _ 1954 Cuèi th¸ng 9 _ 1953, Bé ChÝnh trÞ Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng §¶ng häp ë ViÖt B¾c ®Ó bµn vÒ kÕ ho¹ch qu©n sù §«ng _ Xu©n 1953 _ 1954. (1) §ç ThiÖn _ §inh Kim Kh¸nh, TiÕng sÊm §iÖn Biªn Phñ, S®d, tr. 61. 199