Lịch sử 11 - Nâng cao

(T¸i b¶n lÇn thø tð) Nhµ xuÊt b¶n gi¸o dôc viÖt nam

B¶n quyÒn thuéc Nhµ xuÊt b¶n Gi¸o dôc ViÖt Nam − Bé Gi¸o dôc vµ ®µo t¹o. 02 - 2014/CXB/22 - 1213/GD M sè : NH215T4

PhÇn mét LÕCH SÛÃ THÏË GIÚÁI HIÏåN ÀAÅI TÛÂ NÙM 1945 ÀÏËN NÙM 2000 3

IChð¬ng sù h×nh thµnh TrËt tù thÕ giíi míi sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai (1945 - 1949) sù h×nh thµnh TrËt tù thÕ giíi míi sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai 1 (1945 _ 1949) ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai kÕt thóc ®¸nh dÊu mét giai ®o¹n ph¸t triÓn míi cña t×nh h×nh thÕ giíi. Mét trËt tù thÕ giíi míi ®ðîc h×nh thµnh víi ®Æc trðng lín lµ thÕ giíi chia thµnh hai phe _ tð b¶n chñ nghÜa vµ x· héi chñ nghÜa do hai siªu cðêng MÜ vµ Liªn X« ®øng ®Çu mçi phe. C¸c nðíc trªn thÕ giíi dÇn dÇn bÞ ph©n ho¸ theo ®Æc trðng ®ã. Liªn hîp quèc ra ®êi nhð mét c«ng cô duy tr× trËt tù thÕ giíi míi võa ®ðîc h×nh thµnh. I _ Héi nghÞ Ianta (2 _ 1945) vµ nh÷ng tho¶ thuËn cña ba cðêng quèc §Çu n¨m 1945, cuéc ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai bðíc vµo giai ®o¹n cuèi, Hång qu©n Liªn X« ®ang tiÕn nhanh vÒ BÐclin. NhiÒu vÊn ®Ò quan träng vµ cÊp b¸ch ®Æt ra trðíc c¸c cðêng quèc §ång minh. §ã lµ : 1 _ Nhanh chãng ®¸nh b¹i hoµn toµn c¸c nðíc ph¸t xÝt ; 2 _ Tæ chøc l¹i thÕ giíi sau chiÕn tranh ; 3 _ Ph©n chia thµnh qu¶ chiÕn th¾ng gi÷a c¸c nðíc th¾ng trËn. Trong bèi c¶nh ®ã, mét héi nghÞ quèc tÕ ®ðîc triÖu tËp t¹i Ianta (Liªn X«), tõ ngµy 4 ®Õn ngµy 11 _ 2 _ 1945, víi sù tham dù cña ba vÞ nguyªn thñ lµ Chñ tÞch Héi ®ång Bé trðëng Liªn X« I. Xtalin, Tæng thèng MÜ Ph. Rud¬ven vµ Thñ tðíng Anh U. Sícsin – ®¹i diÖn ba cðêng quèc trô cét trong cuéc chiÕn tranh chèng chñ nghÜa ph¸t xÝt. 4

Héi nghÞ ® ®ða ra nh÷ng quyÕt ®Þnh quan träng : _ Thèng nhÊt môc tiªu chung lµ tiªu diÖt tËn gèc chñ nghÜa ph¸t xÝt §øc vµ chñ nghÜa qu©n phiÖt NhËt B¶n. §Ó nhanh chãng kÕt thóc chiÕn tranh, tõ 2 ®Õn 3 th¸ng sau khi ®¸nh b¹i nðíc §øc ph¸t xÝt, Liªn X« sÏ tham chiÕn chèng NhËt B¶n ë ch©u ¸. _ Thµnh lËp tæ chøc Liªn hîp quèc nh»m duy tr× hoµ b×nh vµ an ninh thÕ giíi. H×nh 1. Thñ tðíng Anh _ U. Sícsin, Tæng thèng MÜ _ Ph. Rud¬ven, Chñ tÞch Héi ®ång Bé trðëng Liªn X« _ I. Xtalin (tõ tr¸i sang ph¶i) t¹i Héi nghÞ Ianta (2 _ 1945) _ Tho¶ thuËn vÒ viÖc ®ãng qu©n t¹i c¸c nðíc nh»m gi¶i gi¸p qu©n ®éi ph¸t xÝt, ph©n chia ph¹m vi ¶nh hðëng ë ch©u ¢u vµ ch©u ¸. ë ch©u ¢u : qu©n ®éi Liªn X« chiÕm ®ãng miÒn §«ng nðíc §øc, §«ng BÐclin vµ c¸c nðíc §«ng ¢u ; qu©n ®éi MÜ, Anh vµ Ph¸p chiÕm ®ãng miÒn T©y nðíc §øc, T©y BÐclin vµ c¸c nðíc T©y ¢u. Vïng §«ng ¢u thuéc ¶nh hðëng cña Liªn X« ; vïng T©y ¢u thuéc ph¹m vi ¶nh hðëng cña MÜ. Hai nðíc ¸o vµ PhÇn Lan trë thµnh nh÷ng nðíc trung lËp. ë ch©u ¸, Héi nghÞ chÊp nhËn nh÷ng ®iÒu kiÖn cña Liªn X« ®Ó tham chiÕn chèng NhËt B¶n : 1- Gi÷ nguyªn tr¹ng M«ng Cæ ; 2- Tr¶ l¹i cho Liªn X« miÒn Nam ®¶o Xakhalin vµ c¸c ®¶o xung quanh, quèc tÕ ho¸ thð¬ng c¶ng §¹i Liªn (Trung Quèc) vµ kh«i phôc viÖc Liªn X« thuª c¶ng L÷ ThuËn lµm c¨n cø h¶i qu©n. Liªn X« cïng Trung Quèc khai th¸c ®ðêng s¾t Nam M·n Ch©u _ §¹i Liªn, Liªn X« chiÕm 4 ®¶o thuéc quÇn ®¶o Curin. Qu©n ®éi MÜ chiÕm ®ãng NhËt B¶n ; ë b¸n ®¶o TriÒu Tiªn, qu©n ®éi Liªn X« chiÕm ®ãng miÒn B¾c vµ qu©n ®éi MÜ chiÕm ®ãng miÒn Nam, lÊy vÜ tuyÕn 38 5

lµm ranh giíi ; Trung Quèc cÇn trë thµnh mét quèc gia thèng nhÊt vµ d©n chñ, qu©n ®éi nðíc ngoµi (MÜ, Liªn X«) rót khái Trung Quèc, ChÝnh phñ Trung Hoa D©n quèc cÇn c¶i tæ víi sù tham gia cña §¶ng Céng s¶n vµ c¸c ®¶ng ph¸i d©n chñ, tr¶ l¹i cho Trung Quèc vïng M·n Ch©u, ®¶o §µi Loan vµ quÇn ®¶o Bµnh Hå ; c¸c vïng cßn l¹i cña ch©u ¸ (§«ng Nam ¸, Nam ¸, T©y ¸) vÉn thuéc ph¹m vi ¶nh hðëng cña c¸c nðíc phð¬ng T©y. Theo tho¶ thuËn cña Héi nghÞ Pètx®am (§øc, tõ ngµy 17 _ 7 ®Õn ngµy 2 _ 8 _ 1945), viÖc gi¶i gi¸p qu©n ®éi NhËt B¶n ë §«ng Dð¬ng ®ðîc giao cho qu©n ®éi Anh vµo phÝa Nam vÜ tuyÕn 16 vµ qu©n ®éi Trung Hoa D©n quèc vµo phÝa B¾c. Toµn bé nh÷ng quyÕt ®Þnh cña Héi nghÞ Ianta cïng nh÷ng tho¶ thuËn sau ®ã cña ba cðêng quèc ® trë thµnh khu«n khæ cña trËt tù thÕ giíi míi, thðêng ®ðîc gäi lµ TrËt tù hai cùc Ianta. ? H y chØ trªn b¶n ®å thÕ giíi c¸c khu vùc n»m trong sù ph©n chia ph¹m vi ¶nh hðëng do ba cðêng quèc tho¶ thuËn ë Héi nghÞ Ianta. II _ Sù thµnh lËp liªn hîp quèc Sau mét qu¸ tr×nh chuÈn bÞ, tõ ngµy 25 _ 4 ®Õn ngµy 26 _ 6 _ 1945, mét héi nghÞ quèc tÕ lín häp t¹i Xan Phranxixc« (MÜ) víi sù tham gia cña ®¹i biÓu 50 nðíc ®Ó th«ng qua b¶n HiÕn chð¬ng vµ tuyªn bè thµnh lËp tæ chøc Liªn hîp quèc. Ngµy 24 _ 10 _ 1945, víi sù phª chuÈn cña Quèc héi c¸c nðíc thµnh viªn, b¶n HiÕn chð¬ng chÝnh thøc cã hiÖu lùc(1). Lµ v¨n kiÖn quan träng nhÊt cña Liªn hîp quèc, HiÕn chð¬ng nªu râ môc ®Ých cña tæ chøc nµy lµ duy tr× hoµ b×nh vµ an ninh thÕ giíi, ph¸t triÓn c¸c mèi quan hÖ h÷u nghÞ gi÷a c¸c d©n téc vµ tiÕn hµnh sù hîp t¸c quèc tÕ gi÷a c¸c nðíc trªn c¬ së t«n träng nguyªn t¾c b×nh ®¼ng vµ quyÒn tù quyÕt cña c¸c d©n téc. §Ó thùc hiÖn c¸c môc ®Ých ®ã, Liªn hîp quèc ho¹t ®éng theo nh÷ng nguyªn t¾c sau : _ B×nh ®¼ng chñ quyÒn gi÷a c¸c quèc gia vµ quyÒn tù quyÕt cña c¸c d©n téc. _ T«n träng toµn vÑn l nh thæ vµ ®éc lËp chÝnh trÞ cña tÊt c¶ c¸c nðíc. _ Kh«ng can thiÖp vµo c«ng viÖc néi bé cña bÊt k× nðíc nµo. _ Gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp quèc tÕ b»ng biÖn ph¸p hoµ b×nh. _ Chung sèng hoµ b×nh vµ sù nhÊt trÝ gi÷a 5 nðíc lín (Liªn X«, MÜ, Anh, Ph¸p vµ Trung Quèc). (1) Ngµy 31 _ 10 _ 1947, §¹i héi ®ång Liªn hîp quèc quyÕt ®Þnh lÊy ngµy 24 _ 10 h»ng n¨m lµm \"Ngµy Liªn hîp quèc\". 6

H×nh 2. LÔ kÝ HiÕn chð¬ng Liªn hîp quèc t¹i Xan Phranxixc« (MÜ) HiÕn chð¬ng quy ®Þnh bé m¸y tæ chøc cña Liªn hîp quèc gåm 6 c¬ quan chÝnh : §¹i héi ®ång : gåm ®¹i diÖn c¸c nðíc thµnh viªn, cã quyÒn b×nh ®¼ng. Mçi n¨m §¹i héi ®ång häp mét k× ®Ó th¶o luËn c¸c vÊn ®Ò hoÆc c«ng viÖc thuéc ph¹m vi HiÕn chð¬ng quy ®Þnh. Héi ®ång B¶o an : c¬ quan gi÷ vai trß träng yÕu trong viÖc duy tr× hoµ b×nh, an ninh thÕ giíi. HiÖn nay, Héi ®ång B¶o an gåm 15 nðíc — 5 nðíc thðêng trùc kh«ng ph¶i bÇu l¹i vµ 10 nðíc kh«ng thðêng trùc víi nhiÖm k× 2 n¨m. Mäi quyÕt ®Þnh cña Héi ®ång B¶o an ph¶i ®¹t ®ðîc 9/15 phiÕu trong ®ã cã sù nhÊt trÝ cña 5 nðíc Uû viªn thðêng trùc lµ Liªn X« (nay lµ Liªn bang Nga), MÜ, Anh, Ph¸p vµ Trung Quèc(1) míi ®ðîc th«ng qua vµ cã gi¸ trÞ. Héi ®ång Kinh tÕ vµ X· héi : c¬ quan lín gåm 54 thµnh viªn víi nhiÖm k× 3 n¨m, cã nhiÖm vô nghiªn cøu, b¸o c¸o vµ xóc tiÕn viÖc hîp t¸c quèc tÕ vÒ c¸c mÆt kinh tÕ, x· héi, v¨n ho¸, gi¸o dôc, y tÕ, nh©n ®¹o... nh»m c¶i thiÖn ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn cña c¸c d©n téc. Héi ®ång Qu¶n th¸c : c¬ quan ®ðîc §¹i héi ®ång uû th¸c viÖc qu¶n lÝ mét sè l·nh thæ nh»m t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó nh©n d©n c¸c l·nh thæ ®ã tiÕn tíi cã ®ñ kh¶ n¨ng tù trÞ hoÆc ®éc lËp. (1) Th¸ng 10 _ 1971, nðíc Céng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa ®ðîc c«ng nhËn lµ ®¹i diÖn duy nhÊt hîp ph¸p cña Trung Quèc t¹i Liªn hîp quèc, trë thµnh Uû viªn thðêng trùc Héi ®ång B¶o an, thay thÕ ®oµn ®¹i biÓu cña chÝnh quyÒn §µi Loan. 7

Toµ ¸n Quèc tÕ : c¬ quan tð ph¸p chÝnh cña Liªn hîp quèc, cã nhiÖm vô gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp gi÷a c¸c nðíc trªn c¬ së luËt ph¸p quèc tÕ. Toµ ¸n Quèc tÕ gåm 15 thÈm ph¸n cã 15 quèc tÞch kh¸c nhau, nhiÖm k× 9 n¨m. Ban Thð kÝ : c¬ quan hµnh chÝnh — tæ chøc cña Liªn hîp quèc, ®øng ®Çu lµ Tæng thð kÝ víi nhiÖm k× 5 n¨m. Ngoµi ra, Liªn hîp quèc cßn cã nhiÒu tæ chøc chuyªn m«n kh¸c gióp viÖc, nhð Chð¬ng tr×nh Ph¸t triÓn Liªn hîp quèc (viÕt t¾t theo tiÕng Anh lµ UNDP), Quü Nhi ®ång Liªn hîp quèc (UNICEF), Quü D©n sè Liªn hîp quèc (UNFPA), Tæ chøc Gi¸o dôc, Khoa häc vµ V¨n ho¸ Liªn hîp quèc (UNESCO), Tæ chøc Y tÕ ThÕ giíi (WHO)... Trô së cña Liªn hîp quèc ®Æt t¹i Niu Oãc (MÜ). Trong h¬n nöa thÕ kØ qua, Liªn hîp quèc ® trë thµnh mét diÔn ®µn quèc tÕ võa hîp t¸c, võa ®Êu tranh nh»m duy tr× hoµ b×nh vµ an ninh thÕ giíi. Liªn hîp quèc ® cã nhiÒu cè g¾ng trong viÖc gi¶i quyÕt c¸c vô tranh chÊp vµ xung ®ét ë nhiÒu khu vùc, thóc ®Èy quan hÖ h÷u nghÞ vµ hîp t¸c quèc tÕ, gióp ®ì c¸c d©n téc vÒ kinh tÕ, v¨n ho¸, gi¸o dôc, y tÕ, nh©n ®¹o... §Õn n¨m 2006, Liªn hîp quèc cã 192 quèc gia thµnh viªn. Tõ th¸ng 9 _ 1977, ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn thø 149 cña Liªn hîp quèc. Ngµy 16 _ 10 _ 2007, §¹i héi ®ång Liªn hîp quèc ®· bÇu ViÖt Nam lµm Uû viªn kh«ng thðêng trùc Héi ®ång B¶o an, nhiÖm k× 2008 _ 2009. H×nh 3. Bé trðëng Ngo¹i giao NguyÔn Duy Trinh (bªn tr¸i) vµ Tæng thð kÝ Liªn hîp quèc Cuèc Vanhai t¹i Niu Oãc (9 - 1977) ? _ H y nªu môc ®Ých vµ nguyªn t¾c ho¹t ®éng cña Liªn hîp quèc. _ Nªu vai trß, thµnh phÇn vµ nguyªn t¾c bá phiÕu cña Héi ®ång B¶o an. 8

III _ Sù h×nh thµnh hai hÖ thèng X· héi ®èi lËp Ngay sau chiÕn tranh, thÕ giíi ® diÔn ra dån dËp nhiÒu sù kiÖn quan träng víi xu hðíng h×nh thµnh hai phe : tð b¶n chñ nghÜa vµ x héi chñ nghÜa. Hai phe ngµy cµng ®èi lËp nhau gay g¾t. Tð¬ng lai cña nðíc §øc trë thµnh vÊn ®Ò trung t©m trong nhiÒu cuéc gÆp gì gi÷a nguyªn thñ ba cðêng quèc Liªn X«, MÜ vµ Anh víi nh÷ng bÊt ®ång s©u s¾c. T¹i Héi nghÞ Pètx®am, ba cðêng quèc ® kh¼ng ®Þnh : nðíc §øc ph¶i trë thµnh mét quèc gia thèng nhÊt, hoµ b×nh, d©n chñ ; tiªu diÖt tËn gèc chñ nghÜa ph¸t xÝt ; tho¶ thuËn viÖc ph©n chia c¸c khu vùc chiÕm ®ãng vµ kiÓm so¸t nðíc §øc sau chiÕn tranh : qu©n ®éi Liªn X« chiÕm ®ãng vïng l nh thæ phÝa §«ng nðíc §øc, Anh chiÕm vïng T©y B¾c, MÜ chiÕm vïng phÝa Nam, Ph¸p chiÕm mét phÇn l nh thæ phÝa T©y. Nhðng th¸ng 12 _ 1946, MÜ vµ Anh ® tiÕn hµnh riªng rÏ viÖc hîp nhÊt hai khu vùc chiÕm ®ãng cña m×nh nh»m chia c¾t l©u dµi nðíc §øc. Cuèi cïng, th¸ng 9 _ 1949, MÜ _ Anh _ Ph¸p ® hîp nhÊt c¸c vïng chiÕm ®ãng vµ lËp ra Nhµ nðíc Céng hoµ Liªn bang §øc (CHLB §øc). Víi sù gióp ®ì cña Liªn X«, c¸c lùc lðîng d©n chñ ë §«ng §øc ® thµnh lËp Nhµ nðíc Céng hoµ D©n chñ §øc (CHDC §øc) vµo th¸ng 10 _ 1949. Nhð thÕ, trªn l nh thæ §øc ® xuÊt hiÖn hai nhµ nðíc víi hai chÕ ®é chÝnh trÞ vµ con ®ðêng ph¸t triÓn kh¸c nhau. Trong thêi gian 1944 _ 1945, khi Hång qu©n Liªn X« truy kÝch qu©n ®éi ph¸t xÝt qua l·nh thæ c¸c nðíc §«ng ¢u, nh©n d©n c¸c nðíc nµy dðíi sù l·nh ®¹o cña nh÷ng ngðêi céng s¶n ®· næi dËy khëi nghÜa giµnh chÝnh quyÒn, x©y dùng chÕ ®é d©n chñ nh©n d©n nhð Ba Lan, Rumani, Bungari, Hunggari, TiÖp Kh¾c... Trong nh÷ng n¨m 1945 _ 1947, c¸c nðíc §«ng ¢u ® tiÕn hµnh nhiÒu c¶i c¸ch quan träng nhð x©y dùng bé m¸y nhµ nðíc d©n chñ nh©n d©n, c¶i c¸ch ruéng ®Êt, ban hµnh c¸c quyÒn tù do d©n chñ... §ång thêi, Liªn X« ® cïng c¸c nðíc §«ng ¢u kÝ kÕt nhiÒu hiÖp ðíc tay ®«i vÒ kinh tÕ nhð trao ®æi bu«n b¸n, viÖn trî lð¬ng thùc, thùc phÈm. Qua sù hîp t¸c vÒ chÝnh trÞ, kinh tÕ, mèi quan hÖ gi÷a Liªn X« vµ c¸c nðíc §«ng ¢u ngµy cµng ®ðîc cñng cè, tõng bðíc h×nh thµnh hÖ thèng x héi chñ nghÜa. Nhð thÕ, chñ nghÜa x héi ® vðît ra khái ph¹m vi mét nðíc vµ trë thµnh mét hÖ thèng thÕ giíi. ë T©y ¢u, hÇu hÕt c¸c nðíc bÞ chiÕn tranh tµn ph¸ nÆng nÒ. C¸c nðíc nµy ®Òu rÊt cÇn tiÒn vèn, thiÕt bÞ m¸y mãc vµ hµng tiªu dïng, lð¬ng thùc, thùc phÈm nh»m kh«i phôc nÒn kinh tÕ vµ gi¶i quyÕt khã kh¨n trong ®êi sèng nh©n d©n. 9

Gi÷a lóc ®ã, MÜ ®Ò ra \"KÕ ho¹ch phôc hðng ch©u ¢u\" (cßn gäi lµ \"KÕ ho¹ch M¸csan\") nh»m viÖn trî cho c¸c nðíc T©y ¢u kh«i phôc kinh tÕ, ®ång thêi t¨ng cðêng ¶nh hðëng vµ sù khèng chÕ cña MÜ ®èi víi c¸c nðíc nµy. Nhê ®ã, nÒn kinh tÕ c¸c nðíc T©y ¢u ®ðîc phôc håi nhanh chãng. Th¸ng 1 _ 1949, Héi ®ång tð¬ng trî kinh tÕ (SEV) ®ðîc thµnh lËp gåm Liªn X« vµ c¸c nðíc §«ng ¢u. Nhð vËy, vÒ mÆt chÝnh trÞ vµ kinh tÕ, ë ch©u ¢u ® h×nh thµnh hai khèi nðíc ®èi lËp nhau lµ T©y ¢u tð b¶n chñ nghÜa vµ §«ng ¢u x héi chñ nghÜa. Cïng thêi gian ®ã, t×nh h×nh ch©u ¸ biÕn ®éng phøc t¹p. B¸n ®¶o TriÒu Tiªn bÞ chia ®«i theo vÜ tuyÕn 38 víi sù hiÖn diÖn cña qu©n ®éi Liªn X« ë phÝa B¾c vµ qu©n ®éi MÜ ë phÝa Nam. Tíi cuèi n¨m 1948, Nhµ nðíc §¹i Hµn D©n Quèc ®ðîc thµnh lËp ë phÝa Nam vµ Nhµ nðíc Céng hoµ D©n chñ Nh©n d©n TriÒu Tiªn ra ®êi ë phÝa B¾c. Sau khi hîp t¸c chèng NhËt B¶n trong thêi gian ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, cuéc néi chiÕn ë Trung Quèc l¹i bïng næ gi÷a §¶ng Céng s¶n vµ Quèc d©n ®¶ng (1946 _ 1949). Th¸ng 10 _ 1949, §¶ng Céng s¶n giµnh ®ðîc th¾ng lîi vµ tuyªn bè thµnh lËp nðíc Céng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa. ë §«ng Nam ¸, ba quèc gia lÇn lðît tuyªn bè ®éc lËp lµ In®«nªxia (8 _ 1945), ViÖt Nam (9 _ 1945) vµ Lµo (10 _ 1945) nhðng ngay sau ®ã l¹i ph¶i tiÕn hµnh cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n. Nh÷ng sù kiÖn trªn dÇn dÇn dÉn ®Õn viÖc xuÊt hiÖn t×nh tr¹ng ph©n cùc thµnh hai phe ë §«ng ¸. ? Nªu nh÷ng diÔn biÕn chÝnh ë nðíc §øc trong thêi gian tõ th¸ng 5 _ 1945 ®Õn th¸ng 10 _ 1949. C©u hái Vµ BµI TËP 1. H·y nªu nh÷ng quyÕt ®Þnh quan träng cña Héi nghÞ Ianta (2 _ 1945) vµ ph©n tÝch hÖ qu¶ cña nh÷ng quyÕt ®Þnh ®ã. 2. Liªn hîp quèc ®ðîc thµnh lËp nh»m nh÷ng môc ®Ých g× ? H·y nªu nh÷ng ho¹t ®éng cña Liªn hîp quèc mµ em biÕt (qua b¸o, ®µi hoÆc t¹i ®Þa phð¬ng). 3. B»ng c¸c sù kiÖn lÞch sö trong bµi, h·y tr×nh bµy sù h×nh thµnh hai hÖ thèng x· héi ®èi lËp sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai. 10

PhÇn ®äc thªm ngµy ViÖt Nam gia nhËp Liªn hîp quèc Trong phiªn häp ngµy 20 _ 9 _ 1977, vµo lóc 18 giê 30 phót, Chñ tÞch kho¸ häp 32 cña §¹i héi ®ång Liªn hîp quèc, Thø trðëng Ngo¹i giao Nam Tð Lada M«ixèp trÞnh träng nãi : \"T«i tuyªn bè nðíc Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam ®ðîc c«ng nhËn lµ thµnh viªn cña Liªn hîp quèc’’. C¶ phßng häp lín cña §¹i héi ®ång vç tay nhiÖt liÖt hoan nghªnh ViÖt Nam, thµnh viªn thø 149 cña Liªn hîp quèc. S¸ng ngµy 21 _ 9, t¹i trô së Liªn hîp quèc ®· diÔn ra träng thÓ lÔ kÐo l¸ cê ®á sao vµng cña Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam. Tham dù buæi lÔ cã Chñ tÞch kho¸ häp 32 cña §¹i héi ®ång Lada M«ixèp, Tæng thð kÝ Liªn hîp quèc Cuèc Vanhai, Bé trðëng Ngo¹i giao nðíc ta NguyÔn Duy Trinh vµ ®«ng ®¶o ®¹i diÖn ngo¹i giao, b¸o chÝ quèc tÕ, b¹n bÌ MÜ vµ ®¹i diÖn ViÖt kiÒu t¹i MÜ. Trong buæi lÔ kÐo cê ViÖt Nam t¹i trô së Liªn hîp quèc, Tæng thð kÝ Cuèc Vanhai ph¸t biÓu : \"Ngµy 20 _ 9 _ 1977, ngµy mµ §¹i héi ®ång Liªn hîp quèc th«ng qua NghÞ quyÕt kÕt n¹p nðíc Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam lµ ngµy cã ý nghÜa träng ®¹i kh«ng nh÷ng ®èi víi nh©n d©n ViÖt Nam mµ cßn ®èi víi c¶ Liªn hîp quèc. Sau cuéc chiÕn ®Êu l©u dµi vµ gian khæ giµnh ®éc lËp, tù do, nh©n d©n ViÖt Nam sÏ tham gia vµo nh÷ng cè g¾ng cña Liªn hîp quèc nh»m thiÕt lËp hoµ b×nh vµ c«ng lÝ trªn toµn thÕ giíi\". ¤ng nhÊn m¹nh : \"Liªn hîp quèc sÏ lµm hÕt søc m×nh ®Ó gióp ViÖt Nam vÒ mäi mÆt trong viÖc hµn g¾n vÕt thð¬ng chiÕn tranh vµ x©y dùng l¹i ®Êt nðíc.\" Trong dÞp nµy, nhiÒu ®oµn ®¹i biÓu c¸c nðíc — 138 ®oµn trong tæng sè 148 ®oµn tham dù kho¸ häp 32 cña §¹i héi ®ång _ ®· ph¸t biÓu chµo mõng nðíc ta gia nhËp Liªn hîp quèc, xem ®ã lµ th¾ng lîi chung cña c¸c d©n téc. Trong lêi ph¸t biÓu t¹i §¹i héi ®ång Liªn hîp quèc, Bé trðëng Ngo¹i giao NguyÔn Duy Trinh nãi : \"MÊy chôc n¨m qua, tuy chða tham gia Liªn hîp quèc, nðíc ViÖt Nam, b»ng xð¬ng m¸u, ®· gãp phÇn xøng ®¸ng vµo cuéc ®Êu tranh chung cña nh©n d©n thÕ giíi v× hoµ b×nh, ®éc lËp d©n téc, d©n chñ vµ tiÕn bé x· héi. Nðíc Céng hoµ x· héi chñ nghÜa ViÖt Nam sÏ hîp t¸c chÆt chÏ víi c¸c thµnh viªn kh¸c cña Liªn hîp quèc phÊn ®Êu kh«ng mái mÖt nh»m thùc hiÖn c¸c môc tiªu cao c¶ ®ã.\" (NguyÔn Quèc Hïng, Liªn hîp quèc, NXB Th«ng tin lÝ luËn, H., 1992, tr. 54 — 57) 11

IIChð¬ng Liªn x« vµ c¸c nðíc §«ng ¢u (1945 - 1991) Liªn bang nga (1991 - 2000) Liªn X« vµ c¸c n íc §«ng ¢u (1945 _ 1991) 2 Liªn bang Nga (1991 _ 2000) Sau khi ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai kÕt thóc, Liªn X« nhanh chãng kh«i phôc ®Êt nðíc, tiÕn hµnh c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x· héi, trë thµnh mét siªu cðêng trªn thÕ giíi. C¸c nðíc §«ng ¢u ®ðîc gi¶i phãng khái ¸ch ph¸t xÝt §øc ®· tiÕn hµnh c¸ch m¹ng d©n chñ nh©n d©n vµ x©y dùng chñ nghÜa x· héi (CNXH), ®¹t ®ðîc nhiÒu thµnh tùu vÒ c¸c mÆt. Tõ cuèi nh÷ng n¨m 80 cña thÕ kØ XX, Liªn X« vµ c¸c nðíc §«ng ¢u ®Òu l©m vµo t×nh tr¹ng khñng ho¶ng vÒ chÝnh trÞ vµ kinh tÕ _ x· héi, dÉn ®Õn sù tan r· cña chÕ ®é x· héi chñ nghÜa ë c¸c nðíc nµy. I _ Liªn X« vµ c¸c nðíc §«ng ¢u tõ n¨m 1945 ®Õn gi÷a nh÷ng n¨m 70 1. Liªn X« a) C«ng cuéc kh«i phôc kinh tÕ (1945 _ 1950) Liªn X« bðíc ra khái ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai víi tð thÕ cña ngðêi chiÕn th¾ng. Nhðng chiÕn tranh còng ® g©y ra nhiÒu tæn thÊt nÆng nÒ cho ®Êt nðíc X« viÕt. Kho¶ng 27 triÖu ngðêi chÕt ; 1 710 thµnh phè, h¬n 70 000 lµng m¹c, gÇn 32 000 nhµ m¸y, xÝ nghiÖp bÞ tµn ph¸. §êi sèng nh©n d©n gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n. 12

Sau chiÕn tranh, c¸c nðíc phð¬ng T©y do MÜ cÇm ®Çu l¹i theo ®uæi chÝnh s¸ch chèng céng, tiÕn hµnh ChiÕn tranh l¹nh, bao v©y kinh tÕ Liªn X«. Trðíc t×nh h×nh ®ã, Liªn X« võa ph¶i thùc hiÖn nhiÖm vô hµn g¾n vÕt thð¬ng chiÕn tranh vµ ph¸t triÓn kinh tÕ, võa ph¶i chó ý ®Õn nhiÖm vô cñng cè quèc phßng vµ an ninh. Víi tinh thÇn vðît mäi khã kh¨n gian khæ, nh©n d©n X« viÕt ® hoµn thµnh th¾ng lîi kÕ ho¹ch 5 n¨m (1946 _ 1950) trðíc thêi h¹n 9 th¸ng. Liªn X« ® phôc håi nÒn s¶n xuÊt c«ng nghiÖp, n¨m 1947 ®¹t møc trðíc chiÕn tranh. §Õn n¨m 1950, tæng s¶n lðîng c«ng nghiÖp t¨ng 73% so víi møc trðíc chiÕn tranh (kÕ ho¹ch dù kiÕn lµ 48%), h¬n 6 200 xÝ nghiÖp ®ðîc phôc håi hoÆc míi x©y dùng ®i vµo ho¹t ®éng. NhiÒu ngµnh c«ng nghiÖp nÆng t¨ng trðëng nhanh (dÇu má t¨ng 22%, thÐp : 49%, than : 57%). Mét sè ngµnh s¶n xuÊt n«ng nghiÖp còng vðît møc trðíc chiÕn tranh, thu nhËp quèc d©n t¨ng 66% so víi n¨m 1940 (kÕ ho¹ch dù kiÕn t¨ng 38%). N¨m 1949, Liªn X« chÕ t¹o thµnh c«ng bom nguyªn tö, ®¸nh dÊu bðíc ph¸t triÓn nhanh chãng cña khoa häc _ kÜ thuËt X« viÕt, ph¸ vì thÕ ®éc quyÒn vò khÝ nguyªn tö cña MÜ. b) Liªn X« tiÕp tôc x©y dùng c¬ së vËt chÊt _ kÜ thuËt cña CNXH (tõ n¨m 1950 ®Õn nöa ®Çu nh÷ng n¨m 70) Tõ n¨m 1950 ®Õn n¨m 1975, Liªn X« ® thùc hiÖn nhiÒu kÕ ho¹ch dµi h¹n nh»m tiÕp tôc x©y dùng c¬ së vËt chÊt _ kÜ thuËt cña CNXH. VÒ c«ng nghiÖp, Liªn X« ®Èy m¹nh s¶n xuÊt c«ng nghiÖp nÆng nhð chÕ t¹o m¸y, ®iÖn lùc, ho¸ dÇu, ho¸ chÊt, thùc hiÖn c¬ giíi ho¸, ®iÖn khÝ ho¸, ho¸ häc ho¸. §Õn nöa ®Çu nh÷ng n¨m 70, Liªn X« lµ cðêng quèc c«ng nghiÖp ®øng thø hai trªn thÕ giíi (sau MÜ), chiÕm kho¶ng 20% tæng s¶n lðîng c«ng nghiÖp toµn thÕ giíi. Tõ n¨m 1951 ®Õn n¨m 1975, tèc ®é t¨ng trðëng b×nh qu©n h»ng n¨m cña c«ng nghiÖp X« viÕt lµ 9,6%. N¨m 1970, s¶n lðîng mét sè ngµnh c«ng nghiÖp quan träng nhð ®iÖn lùc ®¹t 704 tØ kw/h (b»ng s¶n lðîng ®iÖn cña bèn nðíc Anh, Ph¸p, CHLB §øc, Italia céng l¹i), dÇu má ®¹t 353 triÖu tÊn, than ®¹t 624 triÖu tÊn vµ thÐp lÇn ®Çu tiªn vðît MÜ, ®¹t 121 triÖu tÊn (1971). VÒ n«ng nghiÖp, tuy gÆp nhiÒu khã kh¨n nhðng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña Liªn X« còng thu ®ðîc nhiÒu thµnh tÝch næi bËt. S¶n lðîng n«ng phÈm trong nh÷ng n¨m 60 t¨ng trung b×nh kho¶ng 16%/n¨m, n¨m 1970 ®¹t 186 triÖu tÊn ngò cèc vµ n¨ng suÊt trung b×nh lµ 15,6 t¹/ha. 13

Trong lÜnh vùc khoa häc _ kÜ thuËt, Liªn X« ® ®¹t ®ðîc nhiÒu thµnh tùu rùc rì. N¨m 1957, Liªn X« lµ nðíc ®Çu tiªn phãng thµnh c«ng vÖ tinh nh©n t¹o. N¨m 1961, Liªn X« phãng tµu vò trô Phð¬ng §«ng ®ða nhµ du hµnh vò trô Gagarin bay vßng quanh Tr¸i §Êt, më ®Çu kØ nguyªn chinh phôc vò trô cña loµi ngðêi, sau ®ã ® tiÕn hµnh nhiÒu chuyÕn bay dµi ngµy trong vò trô. Liªn X« ® chiÕm lÜnh nhiÒu ®Ønh cao khoa häc _ kÜ thuËt thÕ giíi ë c¸c lÜnh vùc vËt lÝ, ho¸ häc, ®iÖn tö, ®iÒu khiÓn häc, khoa häc vò trô... H×nh 4. BiÓu ®å tØ lÖ thu nhËp quèc d©n cña Liªn X« so víi n¨m cao nhÊt thêi Nga hoµng (n¨m 1913) VÒ x héi, Liªn X« cã nh÷ng thay ®æi râ rÖt. N¨m 1971, c«ng nh©n chiÕm h¬n 55% sè ngðêi lao ®éng trong c¶ nðíc. Tr×nh ®é häc vÊn cña ngðêi d©n kh«ng ngõng ®ðîc n©ng cao. c) T×nh h×nh chÝnh trÞ vµ chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i cña Liªn X« Tõ n¨m 1950 ®Õn nöa ®Çu nh÷ng n¨m 70, nh×n chung t×nh h×nh chÝnh trÞ cña Liªn X« tð¬ng ®èi æn ®Þnh. §¶ng Céng H×nh 5. Nhµ du hµnh vò trô I. Gagarin s¶n vµ Nhµ nðíc X« viÕt ho¹t (1934 - 1968) ®éng tÝch cùc, cã hiÖu qu¶, t¹o ®ðîc niÒm tin trong nh©n d©n. X héi X« viÕt ®¶m b¶o ®ðîc sù nhÊt trÝ vÒ chÝnh trÞ, tð tðëng ; khèi ®oµn kÕt thèng nhÊt gi÷a §¶ng, Nhµ nðíc, nh©n d©n vµ c¸c d©n téc ®ðîc duy tr×. 14

VÒ ®èi ngo¹i, §¶ng vµ Nhµ nðíc X« viÕt thùc hiÖn chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i hoµ b×nh vµ tÝch cùc ñng hé phong trµo c¸ch m¹ng thÕ giíi. Liªn X« ®Êu tranh cho hoµ b×nh, an ninh, kiªn quyÕt chèng chÝnh s¸ch g©y chiÕn tranh x©m lðîc cña chñ nghÜa ®Õ quèc vµ c¸c thÕ lùc ph¶n ®éng. Liªn X« gióp ®ì tÝch cùc c¸c nðíc x héi chñ nghÜa trong c«ng cuéc x©y dùng ®Êt nðíc. Liªn X« ®i ®Çu trong viÖc ñng hé sù nghiÖp ®Êu tranh v× ®éc lËp d©n téc, d©n chñ vµ tiÕn bé x héi. VÞ thÕ cña Liªn X« ®ðîc ®Ò cao trªn trðêng quèc tÕ. 2. C¸c nðíc §«ng ¢u a) Sù ra ®êi c¸c nhµ nðíc d©n chñ nh©n d©n §«ng ¢u Trðíc ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, hÇu hÕt c¸c nðíc §«ng ¢u ®Òu lÖ thuéc vµo c¸c nðíc phð¬ng T©y, nhÊt lµ Anh vµ Ph¸p. Trong chiÕn tranh, c¸c nðíc §«ng ¢u bÞ ph¸t xÝt §øc vµ Italia chiÕm ®ãng. Nh©n d©n c¸c nðíc nµy ® anh dòng chiÕn ®Êu chèng ph¸t xÝt, thµnh lËp MÆt trËn thèng nhÊt d©n téc nh»m ®oµn kÕt nh©n d©n tiÕn hµnh ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc. Trong nh÷ng n¨m 1944 _ 1945, khi Hång qu©n Liªn X« truy kÝch qu©n ®éi ph¸t xÝt qua vïng §«ng ¢u th× nh©n d©n vµ lùc lðîng c¸ch m¹ng ë c¸c nðíc nµy ® phèi hîp víi Hång qu©n tiªu diÖt bän ph¸t xÝt, giµnh chÝnh quyÒn vµ thµnh lËp nhµ nðíc d©n chñ nh©n d©n. Céng hoµ Nh©n d©n Ba Lan (22 _ 7 _ 1944), Céng hoµ Nh©n d©n Rumani (28 _ 8 _ 1944), Céng hoµ Nh©n d©n Hunggari (4 _ 4 _ 1945), Céng hoµ TiÖp Kh¾c (9 _ 5 _ 1945), Liªn bang Céng hoµ D©n chñ Nh©n d©n Nam Tð (29 _ 11 _ 1945), Céng hoµ Nh©n d©n Anbani (11 _ 12 _ 1945), Céng hoµ Nh©n d©n Bungari (15 _ 9 _ 1946). Riªng ë §øc, theo sù tho¶ thuËn gi÷a ba cðêng quèc Liªn X«, MÜ, Anh t¹i Héi nghÞ Pètx®am (§øc), nðíc §øc ph¶i ®Æt dðíi sù chiÕm ®ãng vµ kiÓm so¸t theo tõng khu vùc cña qu©n ®éi c¸c nðíc §ång minh. Th¸ng 9 _ 1949, MÜ, Anh, Ph¸p hîp nhÊt ba khu vùc chiÕm ®ãng, thµnh lËp nðíc Céng hoµ Liªn bang §øc. ë phÇn phÝa §«ng, th¸ng 10 _ 1949, Liªn X« gióp c¸c lùc lðîng d©n chñ thµnh lËp nðíc Céng hoµ D©n chñ §øc. Nhð vËy, trªn l nh thæ nðíc §øc ® xuÊt hiÖn hai nhµ nðíc víi hai chÕ ®é chÝnh trÞ kh¸c nhau. b) X©y dùng chÕ ®é d©n chñ nh©n d©n Sau khi ®ðîc gi¶i phãng, c¸c nhµ nðíc ë §«ng ¢u tiÕn hµnh c¸c cuéc c¶i c¸ch d©n chñ nh»m hoµn thµnh nh÷ng nhiÖm vô cña c¸ch m¹ng d©n chñ nh©n d©n. 15

ChÝnh phñ ë c¸c nðíc §«ng ¢u lµ chÝnh phñ liªn hiÖp, bao gåm nhiÒu giai cÊp, nhiÒu ®¶ng ph¸i ® tõng tham gia trong MÆt trËn thèng nhÊt d©n téc. Giai cÊp tð s¶n vµ c¸c chÝnh ®¶ng cña hä lµ mét lùc lðîng kh«ng nhá, gi÷ vÞ trÝ kh¸ quan träng trong chÝnh quyÒn c¸c cÊp còng nhð trong nÒn kinh tÕ ®Êt nðíc. Nh÷ng n¨m 1947 _ 1948, c¸c chÝnh ®¶ng tð s¶n ® chèng ph¸ viÖc thùc hiÖn nh÷ng c¶i c¸ch d©n chñ triÖt ®Ó, tranh giµnh ¶nh hðëng víi §¶ng Céng s¶n vµ ©m mðu chiÕm ®o¹t toµn bé chÝnh quyÒn nhðng thÊt b¹i. H×nh 6. Lðîc ®å c¸c nðíc d©n chñ nh©n d©n §«ng ¢u sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai 16

Trong thêi k× nµy, c¸c nðíc §«ng ¢u ® tiÕn hµnh c¶i c¸ch ruéng ®Êt, quèc h÷u ho¸ c¸c xÝ nghiÖp lín cña tð b¶n nðíc ngoµi vµ trong nðíc, thùc hiÖn réng r i c¸c quyÒn tù do d©n chñ, ban hµnh c¸c ®¹o luËt vÒ chÕ ®é lµm viÖc, lð¬ng bæng, nghØ ng¬i theo tinh thÇn d©n chñ. §Õn kho¶ng nh÷ng n¨m 1948 _ 1949, c¸c nðíc §«ng ¢u ®Òu lÇn lðît hoµn thµnh c¸ch m¹ng d©n chñ nh©n d©n vµ bðíc vµo thêi k× x©y dùng chñ nghÜa x héi. c) C«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x héi ë c¸c nðíc §«ng ¢u Tõ gi÷a nh÷ng n¨m 50, c¸c nðíc §«ng ¢u tiÕn hµnh x©y dùng c¬ së vËt chÊt _ kÜ thuËt cña chñ nghÜa x héi víi viÖc thùc hiÖn c¸c kÕ ho¹ch 5 n¨m. C«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x héi diÔn ra trong ®iÒu kiÖn khã kh¨n, phøc t¹p. PhÇn lín c¸c nðíc §«ng ¢u lµ nh÷ng nðíc chËm ph¸t triÓn vÒ kinh tÕ vµ khoa häc _ kÜ thuËt (trõ TiÖp Kh¾c vµ CHDC §øc), l¹i bÞ bao v©y vÒ kinh tÕ vµ sù ph¸ ho¹i vÒ chÝnh trÞ cña c¸c nðíc ®Õ quèc cïng c¸c thÕ lùc ph¶n ®éng trong nðíc. Víi sù gióp ®ì cã hiÖu qu¶ cña Liªn X« vµ sù cè g¾ng vðît bËc cña nh©n d©n, trong nh÷ng n¨m 1950 _ 1975, c¸c nðíc §«ng ¢u vÒ c¬ b¶n ® thùc hiÖn thµnh c«ng c¸c kÕ ho¹ch 5 n¨m. Trðíc chiÕn tranh, Anbani lµ mét nðíc nghÌo. N¨m 1970, Anbani ®· hoµn thµnh ®iÖn khÝ ho¸ c¶ nðíc, s¶n phÈm n«ng nghiÖp t¨ng gÊp 2 lÇn nh÷ng n¨m 60. ë Bungari, tæng s¶n lðîng c«ng nghiÖp n¨m 1975 t¨ng 55 lÇn so víi n¨m 1939 ; n«ng th«n ®· hoµn thµnh viÖc ®iÖn khÝ ho¸. Rumani tõ mét nðíc n«ng nghiÖp l¹c hËu ®· trë thµnh mét nðíc c«ng _ n«ng nghiÖp, n¨m 1973 s¶n xuÊt c«ng nghiÖp t¨ng 25 lÇn so víi n¨m 1938, s¶n phÈm n«ng nghiÖp n¨m 1971 t¨ng kho¶ng 1,9 lÇn so víi trðíc chiÕn tranh. TiÖp Kh¾c ®· ®ðîc xÕp vµo hµng c¸c nðíc c«ng nghiÖp trªn thÕ giíi ; n¨m 1970, s¶n lðîng c«ng nghiÖp chiÕm 1,75% tæng s¶n lðîng c«ng nghiÖp toµn thÕ giíi. ë CHDC §øc, sau 30 n¨m x©y dùng, s¶n xuÊt c«ng nghiÖp ®· ®¹t møc b»ng c¶ nðíc §øc cò n¨m 1939 ; c¸c ngµnh c«ng nghiÖp hµng ®Çu còng thu ®ðîc kÕt qu¶ to lín. Trªn c¬ së kinh tÕ t¨ng trðëng, ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn cña nh©n d©n c¸c nðíc §«ng ¢u ®ðîc c¶i thiÖn vµ n©ng cao. 3. Quan hÖ hîp t¸c gi÷a c¸c nðíc x· héi chñ nghÜa ë ch©u ¢u Sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, hÖ thèng x héi chñ nghÜa h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn. C¸c nðíc x héi chñ nghÜa ®Òu lÊy chñ nghÜa M¸c _ Lªnin lµm nÒn t¶ng tð tðëng, ®Òu cã chung chÕ ®é kinh tÕ, chÝnh trÞ, nhÊt trÝ vÒ lîi Ých vµ môc tiªu chung. Do ®ã, quan hÖ hîp t¸c tð¬ng trî gi÷a c¸c nðíc x héi chñ nghÜa ® xuÊt hiÖn vµ ph¸t triÓn. 17

a) Quan hÖ hîp t¸c kinh tÕ, khoa häc _ kÜ thuËt Ngµy 8 _ 1 _ 1949, Héi ®ång tð¬ng trî kinh tÕ (thðêng gäi t¾t lµ SEV) ®ðîc thµnh lËp gåm c¸c nðíc : Liªn X«, Anbani, Ba Lan, Bungari, Hunggari, Rumani, TiÖp Kh¾c ; n¨m 1950 kÕt n¹p thªm CHDC §øc(1). Môc tiªu cña Héi ®ång tð¬ng trî kinh tÕ lµ cñng cè, hoµn thiÖn sù hîp t¸c gi÷a c¸c nðíc x héi chñ nghÜa, thóc ®Èy sù tiÕn bé vÒ kinh tÕ vµ kÜ thuËt, gi¶m dÇn sù chªnh lÖch vÒ tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ, kh«ng ngõng n©ng cao møc sèng cña nh©n d©n c¸c nðíc thµnh viªn. Sau h¬n 20 n¨m ho¹t ®éng, SEV ®· cã nh÷ng ®ãng gãp rÊt lín ®èi víi sù ph¸t triÓn cña c¸c nðíc thµnh viªn. Tõ n¨m 1951 ®Õn n¨m 1973, tØ träng cña SEV trong s¶n xuÊt c«ng nghiÖp thÕ giíi t¨ng tõ 18% lªn 33%, tèc ®é t¨ng trðëng s¶n xuÊt c«ng nghiÖp b×nh qu©n h»ng n¨m kho¶ng 10%, tæng s¶n phÈm trong nðíc (GDP) cña c¸c nðíc thµnh viªn SEV n¨m 1973 t¨ng 5,7 lÇn so víi n¨m 1950. Liªn X« gi÷ vai trß quyÕt ®Þnh trong khèi SEV... Trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng, khèi SEV cã nh÷ng h¹n chÕ nhð bao cÊp, \"khÐp kÝn\", kh«ng hoµ nhËp víi kinh tÕ thÕ giíi... b) Quan hÖ hîp t¸c chÝnh trÞ _ qu©n sù Ngµy 14 _ 5 _ 1955, ®¹i biÓu c¸c nðíc Anbani, Ba Lan, Bungari, CHDC §øc, Hunggari, Liªn X«, Rumani, TiÖp Kh¾c ® häp t¹i V¸csava, tho¶ thuËn cïng nhau kÝ HiÖp ðíc h÷u nghÞ, hîp t¸c vµ tð¬ng trî víi thêi h¹n 20 n¨m nh»m duy tr× hoµ b×nh, an ninh ë ch©u ¢u vµ thÕ giíi, cñng cè t×nh h÷u nghÞ, sù hîp t¸c vµ søc m¹nh cña c¸c nðíc x héi chñ nghÜa. HiÖp ðíc quy ®Þnh : Trong trðêng hîp mét hay nhiÒu nðíc thµnh viªn cña HiÖp ðíc nµy bÞ tÊn c«ng hoÆc bÞ ®e do¹ an ninh, c¸c nðíc thµnh viªn kh¸c cã nhiÖm vô gióp nðíc bÞ tÊn c«ng hoÆc bÞ ®e do¹ b»ng mäi phð¬ng tiÖn cã thÓ, kÓ c¶ sö dông lùc lðîng vò trang. Tæ chøc HiÖp ðíc V¸csava trë thµnh mét ®èi träng víi NATO, ®ãng vai trß quan träng trong viÖc gi÷ g×n hoµ b×nh, an ninh ë ch©u ¢u vµ thÕ giíi. ? _ Nªu nh÷ng thµnh tùu chÝnh trong c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x héi ë Liªn X« tõ n¨m 1945 ®Õn nöa ®Çu nh÷ng n¨m 70. _ Nªu nh÷ng thµnh tùu chÝnh cña c¸c nðíc §«ng ¢u trong c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x héi tõ n¨m 1950 ®Õn nöa ®Çu nh÷ng n¨m 70. _ H y cho biÕt sù ra ®êi vµ vai trß cña Héi ®ång tð¬ng trî kinh tÕ vµ Tæ chøc HiÖp ðíc V¸csava. (1) Sau nµy, Héi ®ång tð¬ng trî kinh tÕ cã thªm c¸c thµnh viªn : Céng hoµ Nh©n d©n M«ng Cæ (1962), Céng hoµ Cuba (1972), Céng hoµ x héi chñ nghÜa ViÖt Nam (1978). 18

II _ Liªn X« vµ c¸c nðíc §«ng ¢u tõ gi÷a nh÷ng n¨m 70 ®Õn n¨m 1991 1. Liªn X« tõ gi÷a nh÷ng n¨m 70 ®Õn n¨m 1991 a) T×nh h×nh kinh tÕ _ x héi N¨m 1973, cuéc khñng ho¶ng dÇu má bïng næ, b¸o hiÖu bðíc khëi ®Çu cña cuéc khñng ho¶ng chung ®èi víi thÕ giíi trªn nhiÒu mÆt : chÝnh trÞ, kinh tÕ, tµi chÝnh. Cuéc khñng ho¶ng ® lµm béc lé nhiÒu vÊn ®Ò bøc thiÕt nhð t×nh tr¹ng v¬i c¹n dÇn nguån tµi nguyªn, « nhiÔm m«i trðêng, sù bïng næ vÒ d©n sè... trªn thÕ giíi. Nã ®Æt ra yªu cÇu ph¶i c¶i c¸ch vÒ kinh tÕ, chÝnh trÞ, x héi ®Ó thÝch nghi víi sù ph¸t triÓn nhanh chãng cña c¸ch m¹ng khoa häc _ kÜ thuËt vµ sù giao lðu, hîp t¸c quèc tÕ ngµy cµng ph¸t triÓn m¹nh mÏ. Trong bèi c¶nh ®Çy thö th¸ch Êy, §¶ng vµ Nhµ nðíc Liªn X« l¹i cho r»ng quan hÖ x héi chñ nghÜa kh«ng chÞu sù t¸c ®éng cña cuéc khñng ho¶ng chung toµn thÕ giíi, h¬n n÷a c¸c nguån tµi nguyªn cña Liªn X« l¹i kh¸ dåi dµo, nªn ® chËm ®Ò ra ®ðêng lèi c¶i c¸ch. Trong khi ®ã, m« h×nh cña chñ nghÜa x héi ë Liªn X« vµ nh÷ng c¬ chÕ cña nã vÒ kinh tÕ, chÝnh trÞ, x héi l¹i chøa ®ùng nh÷ng thiÕu sãt, sai lÇm vèn ®ðîc tÝch tô tõ l©u. §iÒu ®ã c¶n trë sù ph¸t triÓn cña ®Êt nðíc. X héi X« viÕt l©m vµo t×nh tr¹ng thiÕu d©n chñ vµ c«ng b»ng, kØ cð¬ng vµ ph¸p chÕ x héi chñ nghÜa bÞ vi ph¹m nghiªm träng, tÖ n¹n x héi gia t¨ng, s¶n xuÊt t¨ng trðëng chËm, n¨ng suÊt lao ®éng thÊp, chÊt lðîng s¶n phÈm kÐm vµ ngµy cµng thua kÐm c¸c nðíc phð¬ng T©y vÒ khoa häc _ kÜ thuËt. NÒn kinh tÕ Liªn X« ngµy cµng mÊt c©n ®èi nghiªm träng, nî nðíc ngoµi vµ l¹m ph¸t kh«ng ngõng t¨ng lªn. §êi sèng cña nh©n d©n gÆp nhiÒu khã kh¨n, thiÕu thèn. b) C«ng cuéc c¶i tæ (1985 _ 1991) Th¸ng 3 _ 1985, M. Goãcbachèp lªn n¾m quyÒn l nh ®¹o §¶ng vµ Nhµ nðíc Liªn X«, ® ®ða ra ®ðêng lèi c¶i tæ. Môc ®Ých cña c«ng cuéc c¶i tæ ®ðîc tuyªn bè lµ nh»m ®æi míi mäi mÆt ®êi sèng cña x héi X« viÕt, söa ch÷a nh÷ng thiÕu sãt, sai lÇm trðíc ®©y, ®ða ®Êt nðíc tho¸t khái sù tr× trÖ vµ x©y dùng chñ nghÜa x héi ®óng nhð b¶n chÊt cña nã. C«ng cuéc c¶i tæ ®ðîc tiÕn hµnh trªn c¸c mÆt kinh tÕ, chÝnh trÞ vµ x héi. 19

VÒ kinh tÕ, chñ trð¬ng ®Èy nhanh viÖc øng dông thµnh tùu míi vÒ khoa häc _ kÜ thuËt, ®ða nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn theo chiÒu s©u, ®¹t møc cao nhÊt cña thÕ giíi vÒ n¨ng suÊt lao ®éng x· héi, chÊt lðîng s¶n phÈm vµ hiÖu qu¶, x©y dùng \"nÒn kinh tÕ thÞ trðêng cã ®iÒu tiÕt\", b¶o ®¶m c¬ cÊu tèi ðu vÒ tÝnh c©n ®èi cña nÒn kinh tÕ quèc d©n thèng nhÊt. VÒ chÝnh trÞ _ x· héi, më réng chÕ ®é tù qu¶n x· héi chñ nghÜa cña nh©n d©n, cñng cè kØ luËt vµ trËt tù, më réng tÝnh c«ng khai phª b×nh vµ tù phª b×nh, b¶o ®¶m møc ®é míi vÒ phóc lîi nh©n d©n, thùc hiÖn triÖt ®Ó nguyªn t¾c ph©n phèi theo lao ®éng. Trong n¨m ®Çu thùc hiÖn ®ðêng lèi c¶i tæ, ®«ng ®¶o nh©n d©n X« viÕt phÊn khëi ñng hé vµ chê ®îi. Nhðng qua 6 n¨m thùc hiÖn, t×nh h×nh l¹i chuyÓn biÕn theo chiÒu hðíng xÊu. Do t¸c ®éng tiªu cùc cña nh÷ng sai lÇm trðíc kia, do chða ®ðîc chuÈn bÞ ®Çy ®ñ, l¹i m¾c ph¶i nhiÒu sai lÇm míi trÇm träng h¬n, nªn c«ng cuéc c¶i tæ ngµy cµng bÕ t¾c vµ rêi xa nh÷ng nguyªn t¾c cña chñ nghÜa x héi. §Õn th¸ng 12 _ 1990, c«ng cuéc c¶i tæ vÒ kinh tÕ thùc sù thÊt b¹i. Sù c¶i tæ vÒ chÝnh trÞ ® thiÕt lËp quyÒn lùc cña tæng thèng vµ chuyÓn sang chÕ ®é ®a ®¶ng. X héi l©m vµo rèi lo¹n víi nh÷ng xung ®ét gay g¾t gi÷a c¸c d©n téc vµ c¸c phe ph¸i trªn toµn Liªn bang. c) Sù tan r cña Liªn bang X« viÕt Qu¸ tr×nh tr× trÖ, khñng ho¶ng kÐo dµi cña ®Êt nðíc X« viÕt ® lªn tíi ®Ønh ®iÓm khi næ ra cuéc ®¶o chÝnh ngµy 19 _ 8 _ 1991 do mét sè ngðêi l nh ®¹o §¶ng vµ Nhµ nðíc Liªn X« tiÕn hµnh. Cuéc ®¶o chÝnh nhanh chãng bÞ thÊt b¹i (21 _ 8 _ 1991). Sau khi trë l¹i n¾m quyÒn, M. Goãcbachèp tuyªn bè tõ chøc Tæng BÝ th𠧶ng Céng s¶n Liªn X«, yªu cÇu gi¶i t¸n Uû ban Trung ð¬ng §¶ng (24 _ 8 _ 1991), ®×nh chØ ho¹t ®éng cña §¶ng Céng s¶n Liªn X« (29 _ 8 _ 1991). ChÝnh quyÒn X« viÕt trong toµn Liªn bang bÞ tª liÖt. ChØ trong vµi tuÇn lÔ sau cuéc ®¶o chÝnh, tÊt c¶ c¸c nðíc céng hoµ, trõ Nga vµ Cad¾cxtan, ®Òu t¸ch khái Liªn bang, tuyªn bè ®éc lËp. Ngµy 6 _ 9 _ 1991, Quèc héi b i bá HiÖp ðíc Liªn bang n¨m 1922, trao quyÒn cho c¸c c¬ quan l©m thêi. Ngµy 21 _ 12 _ 1991, t¹i thñ ®« Anma Ata (Cad¾cxtan), 11 nðíc céng hoµ kÝ HiÖp ðíc vÒ gi¶i t¸n Liªn bang X« viÕt vµ chÝnh thøc thµnh lËp Céng ®ång c¸c quèc gia ®éc lËp (thðêng gäi t¾t lµ SNG). Ngµy 25 _ 12 _ 1991, sau lêi tuyªn bè tõ chøc Tæng thèng cña M. Goãcbachèp, l¸ cê ®á bóa liÒm trªn nãc ®iÖn Cremli bÞ h¹ xuèng, ®¸nh dÊu sù sôp ®æ cña chÕ ®é x héi chñ nghÜa ë Liªn X« sau 74 n¨m tån t¹i. 20

H×nh 7. Lðîc ®å Céng ®ång c¸c quèc gia ®éc lËp (SNG) 2. C¸c nðíc §«ng ¢u tõ gi÷a nh÷ng n¨m 70 ®Õn n¨m 1991 a) T×nh h×nh kinh tÕ _ x héi Sau cuéc khñng ho¶ng n¨ng lðîng n¨m 1973, nhÞp ®é t¨ng trðëng kinh tÕ cña c¸c nðíc §«ng ¢u suy gi¶m râ rÖt. Bðíc sang nh÷ng n¨m 80, c¸c nðíc nµy ®Òu ®Ò ra chiÕn lðîc ph¸t triÓn kinh tÕ _ x héi dùa trªn sù tiÕn bé vÒ khoa häc _ kÜ thuËt vµ chuyÓn m¹nh sang con ®ðêng ph¸t triÓn theo chiÒu s©u. Nhðng nh÷ng cè g¾ng ®ã kh«ng k×m h m ®ðîc tèc ®é suy tho¸i ngµy cµng trÇm träng. Cuèi n¨m 1989, nÒn kinh tÕ §«ng ¢u ch×m s©u trong khñng ho¶ng, thu nhËp quèc d©n chØ t¨ng 0,5%. ë c¸c nðíc Hunggari, Bungari th× gi¶m tuyÖt ®èi. Nî nðíc ngoµi gia t¨ng nhanh chãng. ChÝnh phñ Liªn X« lóc ®ã còng ®ang gÆp khã kh¨n trong c«ng cuéc c¶i tæ, kh«ng gióp ®ì ®ðîc c¸c nðíc §«ng ¢u. Nh©n d©n c¸c nðíc §«ng ¢u gi¶m sót lßng tin vµo §¶ng vµ Nhµ nðíc. Sù bÊt b×nh cña hä ngµy cµng t¨ng lªn. Ngay tõ cuèi thËp kØ 70, ë nhiÒu nðíc ® x¶y ra nh÷ng cuéc ®Êu tranh, ®×nh c«ng cña c«ng nh©n vµ c¸c tÇng líp nh©n d©n, lµm cho t×nh h×nh ®Êt nðíc kh«ng æn ®Þnh. 21

b) Sù tan r cña chÕ ®é x héi chñ nghÜa ë §«ng ¢u Cuéc khñng ho¶ng næ ra sím nhÊt ë Ba Lan vµo cuèi n¨m 1988, sau ®ã nhanh chãng lan sang c¸c nðíc Hunggari, TiÖp Kh¾c, CHDC §øc, Rumani, Bungari, Anbani. MÝt tinh, biÓu t×nh, tuÇn hµnh, b i c«ng diÔn ra dån dËp, ®ßi c¶i c¸ch kinh tÕ, thùc hiÖn ®a nguyªn vÒ chÝnh trÞ, tiÕn hµnh tæng tuyÓn cö tù do mµ mòi nhän tÊn c«ng cña c¸c nhãm ph¸i nh»m vµo c¸c ®¶ng céng s¶n cÇm quyÒn. Nh÷ng ho¹t ®éng trªn ® lµm tª liÖt mäi sinh ho¹t cña ®Êt nðíc, ®Èy chÕ ®é x héi chñ nghÜa l©m vµo cuéc khñng ho¶ng toµn diÖn. Nh÷ng ngðêi l nh ®¹o c¸c nðíc §«ng ¢u ®Òu lÇn lðît tuyªn bè tõ bá quyÒn l nh ®¹o cña ®¶ng céng s¶n, chÊp nhËn chÕ ®é ®a nguyªn vÒ chÝnh trÞ vµ tiÕn hµnh tæng tuyÓn cö. ë c¸c nðíc Bungari, Nam Tð, Rumani, Anbani, t×nh h×nh ®Êt nðíc tiÕp tôc khñng ho¶ng s©u s¾c. ë CHDC §øc, sau h¬n hai tuÇn lÔ (tõ gi÷a th¸ng 10 _ 1989) nhiÒu sù kiÖn diÔn ra gay g¾t, t×nh h×nh biÕn chuyÓn nhanh chãng. Ngµy 9 _ 11 _ 1989, nhµ cÇm quyÒn CHDC §øc tuyªn bè bá ngá \"bøc tðêng BÐclin\" (®ðîc dùng lªn tõ n¨m 1961 nhð mét biÓu tðîng cña sù chia c¾t nðíc §øc). Ngµy 3 _ 10 _ 1990, viÖc thèng nhÊt nðíc §øc ® ®ðîc thùc hiÖn víi sù s¸p nhËp CHDC §øc vµo CHLB §øc. H×nh 8. \"Bøc tðêng BÐclin\" bÞ ph¸ bá Cïng víi c¸c sù kiÖn trªn, ngµy 28 _ 6 _ 1991, Héi ®ång tð¬ng trî kinh tÕ (SEV) tuyªn bè gi¶i thÓ ; ngµy 1 _ 7 _ 1991, Tæ chøc HiÖp ðíc V¸csava chÊm døt ho¹t ®éng. 22

3. Nguyªn nh©n tan r· cña chÕ ®é x· héi chñ nghÜa ë Liªn X« vµ c¸c nðíc §«ng ¢u Trong mét thêi k× dµi, c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x héi ë Liªn X« vµ c¸c nðíc §«ng ¢u ®em l¹i nhiÒu thµnh tùu to lín, nhðng còng cµng ngµy cµng béc lé nhiÒu sai lÇm, thiÕu sãt. Mét lµ, thiÕu t«n träng ®Çy ®ñ c¸c quy luËt ph¸t triÓn kh¸ch quan vÒ kinh tÕ _ x héi, chñ quan, duy ý chÝ, thùc hiÖn c¬ chÕ tËp trung quan liªu bao cÊp thay cho c¬ chÕ thÞ trðêng. §iÒu ®ã lµm cho nÒn kinh tÕ ®Êt nðíc thiÕu tÝnh n¨ng ®éng, s¶n xuÊt tr× trÖ, ®êi sèng nh©n d©n kh«ng ®ðîc c¶i thiÖn. VÒ x héi, thiÕu d©n chñ vµ c«ng b»ng, vi ph¹m ph¸p chÕ XHCN. T×nh tr¹ng ®ã kÐo dµi ® lµm t¨ng lßng bÊt m n trong quÇn chóng. Hai lµ, kh«ng b¾t kÞp sù ph¸t triÓn cña cuéc c¸ch m¹ng khoa häc _ kÜ thuËt hiÖn ®¹i, ®ða tíi sù tr× trÖ, khñng ho¶ng vÒ kinh tÕ _ x héi. Ba lµ, khi tiÕn hµnh c¶i tæ l¹i ph¹m sai lÇm trªn nhiÒu mÆt, lµm cho khñng ho¶ng cµng thªm nÆng nÒ. Bèn lµ, ho¹t ®éng chèng ph¸ cña c¸c thÕ lùc thï ®Þch trong vµ ngoµi nðíc cã t¸c ®éng kh«ng nhá lµm cho t×nh h×nh cµng thªm rèi lo¹n. Sù tan r cña chÕ ®é x héi chñ nghÜa ë Liªn X« vµ c¸c nðíc §«ng ¢u trong nh÷ng n¨m 1989 _ 1991 ® g©y nªn nh÷ng hËu qu¶ hÕt søc nÆng nÒ. §ã lµ mét tæn thÊt lín trong lÞch sö phong trµo céng s¶n _ c«ng nh©n quèc tÕ. HÖ thèng x héi chñ nghÜa thÕ giíi kh«ng cßn tån t¹i. TrËt tù thÕ giíi hai cùc ® kÕt thóc. ? _ LËp niªn biÓu c¸c sù kiÖn quan träng ë Liªn X« trong thêi gian tiÕn hµnh c¶i tæ (1985 _ 1991). _ Nªu c¸c sù kiÖn chÝnh ®¸nh dÊu qu¸ tr×nh tan r cña chÕ ®é x héi chñ nghÜa ë §«ng ¢u. iII _ Liªn bang Nga tõ n¨m 1991 ®Õn n¨m 2000 Tõ sau khi Liªn X« tan r , Liªn bang Nga lµ \"quèc gia kÕ tôc Liªn X«\", trong ®ã ®ðîc kÕ thõa ®Þa vÞ ph¸p lÝ cña Liªn X« t¹i Héi ®ång B¶o an Liªn hîp quèc còng nhð t¹i c¸c c¬ quan ngo¹i giao cña Liªn X« ë nðíc ngoµi. VÒ kinh tÕ, tõ n¨m 1992, ChÝnh phñ Nga ®Ò ra cð¬ng lÜnh tð nh©n ho¸ nÒn kinh tÕ, cè g¾ng ®ða ®Êt nðíc ®i vµo kinh tÕ thÞ trðêng. Nhðng viÖc tð nh©n ho¸ å ¹t cµng lµm cho nÒn kinh tÕ rèi lo¹n h¬n. 23

S¶n xuÊt c«ng nghiÖp n¨m 1992 gi¶m xuèng cßn 20%. Møc lð¬ng trung b×nh cña c«ng nh©n viªn chøc thÊp h¬n cña ngðêi MÜ 25 lÇn. Mét tÇng líp tð s¶n míi kh¸ ®«ng ®¶o h×nh thµnh trong x héi Nga. Tõ n¨m 1990 ®Õn n¨m 1995, tèc ®é t¨ng trðëng GDP(1) lu«n lu«n lµ sè ©m : n¨m 1990 lµ −3,6%, n¨m 1995 lµ −4,1%. Tõ n¨m 1996, nÒn kinh tÕ Nga dÇn dÇn phôc håi. §Õn n¨m 1997, tèc ®é t¨ng trðëng ® ®¹t 0,5% ; n¨m 2000 lªn ®Õn 9%. VÒ chÝnh trÞ, sau mét thêi gian ®Êu tranh gay g¾t gi÷a c¸c ®¶ng ph¸i, th¸ng 12 _ 1993, b¶n HiÕn ph¸p cña Liªn bang Nga ®ðîc ban hµnh. Theo HiÕn ph¸p 1993, Tæng thèng do d©n bÇu trùc tiÕp lµ ngðêi ®øng ®Çu nhµ nðíc, lµ ngðêi ®iÒu hµnh chung mäi ho¹t ®éng cña tÊt c¶ c¸c c¬ quan chÝnh quyÒn. Thñ tðíng lµ ngðêi ®øng ®Çu chÝnh phñ, thùc thi chøc n¨ng cña c¬ quan hµnh ph¸p. HÖ thèng lËp ph¸p gåm 2 viÖn lµ Héi ®ång Liªn bang (Thðîng viÖn) vµ §uma Quèc gia (H¹ viÖn). HÖ thèng tð ph¸p gåm Toµ ¸n HiÕn ph¸p vµ Toµ ¸n tèi cao. Tæng thèng ®Çu tiªn cña Liªn bang Nga lµ B. Enxin (1992 _ 1999) ; tõ n¨m 2000 lµ V. Putin. Dðíi thêi Tæng thèng B. Enxin, vÒ mÆt ®èi néi, t×nh h×nh nðíc Nga ®øng trðíc hai th¸ch thøc lín. Mét lµ t×nh tr¹ng kh«ng æn ®Þnh vÒ chÝnh trÞ do sù tranh chÊp quyÒn lùc gi÷a c¸c tËp ®oµn tµi chÝnh _ chÝnh trÞ vµ do ®ßi hái d©n chñ ho¸ cña nh©n d©n. Hai lµ nh÷ng cuéc xung ®ét s¾c téc, næi bËt lµ phong trµo li khai cña vïng TrÐcxnia. Nh÷ng lùc lðîng li khai ® tiÕn hµnh nhiÒu vô khñng bè nghiªm träng, g©y ra nhiÒu tæn thÊt nÆng nÒ. VÒ ®èi ngo¹i, trong nh÷ng n¨m 1992 _ 1993, nðíc Nga theo ®uæi chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i \"®Þnh hðíng §¹i T©y Dð¬ng\", ng¶ vÒ c¸c cðêng quèc phð¬ng T©y víi hi väng nhËn ®ðîc sù ñng hé vÒ chÝnh trÞ vµ sù viÖn trî vÒ kinh tÕ. Nhðng sau 2 n¨m, nðíc Nga chØ cã ®ðîc nh÷ng kho¶n tÝn dông vµ viÖn trî tµi chÝnh rÊt Ýt ái. Tõ n¨m 1994, nðíc Nga chuyÓn sang chÝnh s¸ch ®èi ngo¹i \"®Þnh hðíng ¢u _ ¸\", trong khi tranh thñ phð¬ng T©y, vÉn kh«i phôc vµ ph¸t triÓn quan hÖ víi c¸c nðíc trong khu vùc ch©u ¸ (mét sè nðíc SNG, Trung Quèc, Ên §é, c¸c nðíc ASEAN...). Tõ ®Çu n¨m 2000, chÝnh phñ cña Tæng thèng V. Putin cè g¾ng ph¸t triÓn kinh tÕ, cñng cè nhµ nðíc ph¸p quyÒn, æn ®Þnh t×nh h×nh x héi vµ n©ng cao vÞ thÕ quèc tÕ cña nðíc Nga. MÆc dï ® ®¹t ®ðîc nhiÒu thµnh tùu vÒ mäi mÆt, nhðng nðíc Nga vÉn ph¶i ®ð¬ng ®Çu víi xu hðíng li khai vµ n¹n khñng bè, tiÕp tôc (1) GDP : Tæng s¶n phÈm trong nðíc (hoÆc quèc néi). GNP : Tæng s¶n phÈm quèc d©n (hoÆc quèc gia). 24

kh¾c phôc nh÷ng trë ng¹i trªn con ®ðêng ph¸t triÓn, gi÷ v÷ng vµ n©ng cao ®Þa vÞ cña mét cðêng quèc ¢u _ ¸ trªn trðêng chÝnh trÞ thÕ giíi. ? Nªu nh÷ng nÐt chÝnh vÒ Liªn bang Nga trong thêi gian 1991 _ 2000. C©u hái Vµ BµI TËP 1. Tr×nh bµy vai trß quèc tÕ cña Liªn X« tõ n¨m 1945 ®Õn n¨m 1991. 2. Ph©n tÝch nh÷ng nguyªn nh©n dÉn ®Õn sù tan r· cña chÕ ®é x· héi chñ nghÜa ë Liªn X« vµ c¸c nðíc §«ng ¢u. PhÇn ®äc thªm vÞ trÝ vµ tiÒm n¨ng kinh tÕ cña liªn bang nga Liªn bang Nga cã diÖn tÝch 17,1 triÖu km2, lín gÊp 1,6 lÇn diÖn tÝch c¸c nðíc cßn l¹i ë ch©u ¢u, gÊp 1,8 lÇn l·nh thæ MÜ. VÒ d©n sè, Liªn bang Nga cã gÇn 150 triÖu ngðêi, ®øng vÞ trÝ thø 6 trªn thÕ giíi. Nhðng vÊn ®Ò kh«ng ph¶i lµ ë diÖn tÝch vµ d©n sè, mµ lµ tiÒm lùc kinh tÕ vµ qu©n sù cña nðíc nµy. NÕu nhð trðíc ®©y ngðêi Nga ®ãng vai trß chñ yÕu trong viÖc t¹o nªn mét Liªn bang X« viÕt siªu cðêng thÕ giíi, th× hiÖn nay, khi Liªn X« tan r·, Liªn bang Nga chÝnh lµ \"quèc gia _ ngðêi kÕ tôc Liªn X«\". Liªn bang Nga nhanh chãng kÕ thõa quyÒn lîi vµ nghÜa vô cña Liªn X« trªn tÊt c¶ c¸c mÆt. Phð¬ng T©y vµ c¸c nðíc lín còng tiÕp nhËn quy chÕ Nga víi tð c¸ch lµ \"quèc gia _ ngðêi kÕ tôc Liªn X«\" mµ biÓu hiÖn trðíc hÕt lµ ®ång ý chuyÓn giao cho Liªn bang Nga ghÕ Uû viªn thðêng trùc Héi ®ång B¶o an Liªn hîp quèc. Vµ chØ ®Õn th¸ng 1 _ 1992, rÊt nhanh sau khi Liªn X« tan r·, ®· cã 131 nðíc c«ng nhËn nðíc Nga... VÒ kinh tÕ, Liªn bang Nga cã tiÒm n¨ng rÊt lín. L·nh thæ Liªn bang Nga tr¶i dµi hai lôc ®Þa ¢u _ ¸, giµu cã vÒ kho¸ng s¶n vµ tµi nguyªn thiªn nhiªn. Vïng Xibia ®ðîc ®¸nh gi¸ lµ \"c¸i kho cña tµi nguyªn thÕ giíi\" víi nh÷ng khu rõng taiga nhð \"hai l¸ phæi cña ch©u ¸\". Víi h¬n 70 n¨m tån t¹i, thÓ chÕ X« viÕt ®· t¹o dùng ®ðîc mét c¬ së c«ng _ n«ng nghiÖp hïng hËu víi nhiÒu ngµnh s¶n xuÊt mòi nhän, Liªn bang Nga l¹i cã mét ®éi ngò c¸n bé khoa häc _ kÜ thuËt ®«ng ®¶o, cã hµm lðîng chÊt x¸m kh¸ cao. Nh÷ng trung t©m khoa häc lín nhÊt cña Liªn X« cò ®Òu n»m trªn l·nh thæ Liªn bang Nga, ®éi ngò c¸n bé khoa häc t¹i c¸c viÖn nghiªn cøu vµ c¸c trðêng ®¹i häc ë Nga kho¶ng 1 triÖu ngðêi. (NguyÔn Xu©n S¬n _ NguyÔn H÷u C¸t (Chñ biªn), VÒ mèi quan hÖ gi÷a ViÖt Nam _ Liªn bang Nga trong giai ®o¹n hiÖn nay, NXB ChÝnh trÞ quèc gia, H., 1997, tr.10, 12) 25

IIIChð¬ng C¸c nðíc ¸, phi vµ mÜ latinh (1945 - 2000) 3 Trung quèc vµ b¸n ®¶o triÒu tiªn Khu vùc §«ng B¾c ¸ sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai cã nh÷ng biÕn ®æi to lín : sù ra ®êi cña nðíc Céng hoµ Nh©n d©n (CHND) Trung Hoa vµ hai nhµ nðíc trªn b¸n ®¶o TriÒu Tiªn. C¸c quèc gia nµy ®· ®¹t ®ðîc nhiÒu thµnh tùu quan träng trong sù nghiÖp x©y dùng ®Êt nðíc. I _ Trung Quèc Trung Quèc lµ nðíc réng thø ba thÕ giíi (sau Nga vµ Cana®a) víi diÖn tÝch gÇn 9,6 triÖu km2 vµ d©n sè ®«ng nhÊt thÕ giíi víi 1,26 tØ ngðêi (n¨m 2000). 1. Sù thµnh lËp nðíc Céng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa vµ thµnh tùu 10 n¨m ®Çu x©y dùng chÕ ®é míi (1949 _ 1959) Sau khi kÕt thóc th¾ng lîi cuéc kh¸ng chiÕn chèng qu©n phiÖt NhËt, ë Trung Quèc ® diÔn ra cuéc néi chiÕn gi÷a Quèc d©n ®¶ng vµ §¶ng Céng s¶n, kÐo dµi h¬n 3 n¨m (1946 _ 1949). Ngµy 20 _ 7 _ 1946, Tðëng Giíi Th¹ch chÝnh thøc ph¸t ®éng cuéc néi chiÕn chèng §¶ng Céng s¶n. Tõ th¸ng 7 _ 1946 ®Õn th¸ng 6 _ 1947, Qu©n gi¶i phãng Trung Quèc thùc hiÖn chiÕn lðîc phßng ngù tÝch cùc. Sau giai ®o¹n nµy, Qu©n gi¶i phãng chuyÓn sang ph¶n c«ng, tiÕn vµo c¸c vïng do Quèc d©n ®¶ng kiÓm so¸t. B»ng ba chiÕn dÞch lín (Liªu _ ThÈm, Hoµi _ H¶i, B×nh _ T©n) tõ cuèi n¨m 1948 ®Õn ®Çu n¨m 1949, Qu©n gi¶i phãng ®· lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu 1 540 000 tªn ®Þch, lùc lðîng chñ lùc cña ®Þch bÞ tæn thÊt nghiªm träng. Ngµy 23 _ 4 _ 1949, Nam Kinh, thñ phñ cña chÝnh quyÒn Tðëng Giíi Th¹ch, ®ðîc gi¶i phãng. Cuèi n¨m 1949, cuéc néi chiÕn kÕt thóc, toµn bé lôc ®Þa Trung Quèc ®ðîc gi¶i phãng. TËp ®oµn Tðëng Giíi Th¹ch thÊt b¹i, ph¶i rót ch¹y ra §µi Loan. Ngµy 1 _ 10 _ 1949, nðíc Céng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa chÝnh thøc ®ðîc thµnh lËp, ®øng ®Çu lµ Chñ tÞch Mao Tr¹ch §«ng. 26

H×nh 9. Chñ tÞch Mao Tr¹ch §«ng tuyªn bè thµnh lËp nðíc CHND Trung Hoa Th¾ng lîi nµy ® chÊm døt h¬n 100 n¨m n« dÞch cña ®Õ quèc, xo¸ bá tµn dð phong kiÕn, ®ða nðíc Trung Hoa bðíc vµo kØ nguyªn ®éc lËp, tù do vµ tiÕn lªn chñ nghÜa x héi. Sù kiÖn nµy ® t¹o ®iÒu kiÖn nèi liÒn chñ nghÜa x héi tõ ch©u ¢u sang ch©u ¸ vµ ¶nh hðëng s©u s¾c tíi phong trµo gi¶i phãng d©n téc trªn thÕ giíi. Sau khi hoµn thµnh c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ, nhiÖm vô träng t©m cña nh©n d©n Trung Quèc lµ ®ða ®Êt nðíc tho¸t khái nghÌo nµn, l¹c hËu, ph¸t triÓn kinh tÕ _ x héi, v¨n ho¸ vµ gi¸o dôc. Tõ n¨m 1950, nh©n d©n Trung Quèc bðíc vµo giai ®o¹n kh«i phôc kinh tÕ, tiÕn hµnh nh÷ng c¶i c¸ch quan träng : c¶i c¸ch ruéng ®Êt vµ hîp t¸c ho¸ n«ng nghiÖp, c¶i t¹o c«ng _ thð¬ng nghiÖp tð b¶n tð doanh ; tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ x héi chñ nghÜa, ph¸t triÓn v¨n ho¸, gi¸o dôc... §Õn cuèi n¨m 1952, c«ng cuéc kh«i phôc kinh tÕ ® kÕt thóc th¾ng lîi. Tõ n¨m 1953, Trung Quèc thùc hiÖn kÕ ho¹ch 5 n¨m ®Çu tiªn (1953 _ 1957). Nhê nç lùc lao ®éng cña toµn d©n vµ sù gióp ®ì cña Liªn X«(1), kÕ ho¹ch 5 n¨m ® ®ðîc hoµn thµnh th¾ng lîi. Bé mÆt ®Êt nðíc Trung Quèc cã nhiÒu thay ®æi râ rÖt. Trong nh÷ng n¨m 1953 _ 1957, 246 c«ng tr×nh ®· ®ðîc x©y dùng vµ ®ða vµo s¶n xuÊt ; ®Õn n¨m 1957, s¶n lðîng c«ng nghiÖp t¨ng 140%, s¶n luîng n«ng nghiÖp t¨ng 25% (so víi n¨m 1952). C¸c ngµnh c«ng nghiÖp nÆng nhð chÕ t¹o c¬ khÝ, luyÖn kim, ®iÖn lùc, khai th¸c than,... ph¸t triÓn nhanh. Trung Quèc ®· tù s¶n xuÊt ®ðîc 60% sè m¸y mãc cÇn thiÕt. V¨n ho¸, gi¸o dôc cã nh÷ng bðíc tiÕn lín. §êi sèng nh©n d©n ®ðîc c¶i thiÖn. (1) Liªn X« ® viÖn trî cho Trung Quèc h¬n 6 tØ róp, trªn 1000 h¹ng môc c«ng tr×nh, trong ®ã cã 374 c«ng tr×nh ®Æc biÖt lín. 27

VÒ ®èi ngo¹i, Trung Quèc thi hµnh chÝnh s¸ch ngo¹i giao tÝch cùc nh»m cñng cè hoµ b×nh vµ thóc ®Èy sù ph¸t triÓn cña phong trµo c¸ch m¹ng thÕ giíi. §Þa vÞ quèc tÕ cña Trung Quèc ®ðîc n©ng cao. Ngµy 14 _ 2 _ 1950, Trung Quèc kÝ víi Liªn X« \"HiÖp ðíc h÷u nghÞ, ®ång minh vµ tð¬ng trî Trung _ X«\" vµ nhiÒu hiÖp ðíc kinh tÕ, tµi chÝnh kh¸c ; ph¸i Qu©n chÝ nguyÖn sang gióp nh©n d©n TriÒu Tiªn chèng MÜ (1950 _ 1953) ; gióp ®ì nh©n d©n ViÖt Nam chèng thùc d©n Ph¸p ; ñng hé c¸c nðíc ¸, Phi vµ MÜ Latinh trong cuéc ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc ; n¨m 1955, tham gia Héi nghÞ c¸c nðíc ¸ _ Phi ë B¨ng®ung (In®«nªxia). H×nh 10. §oµn ®¹i biÓu Trung Quèc Ngµy 18 _ 1 _ 1950, Trung do Thñ tðíng Chu ¢n Lai (bªn ph¶i) Quèc thiÕt lËp quan hÖ ngo¹i dÉn ®Çu ®Õn dù Héi nghÞ giao víi ViÖt Nam. B¨ng®ung (In®«nªxia) 2. Trung Quèc trong nh÷ng n¨m kh«ng æn ®Þnh (1959 _ 1978) VÒ ®èi néi, tõ n¨m 1959, Trung Quèc l©m vµo t×nh tr¹ng kh«ng æn ®Þnh kÐo dµi tíi 20 n¨m (1959 _ 1978) trong c¸c lÜnh vùc kinh tÕ, chÝnh trÞ vµ x héi. Khëi ®Çu lµ viÖc ®Ò ra vµ thùc hiÖn ®ðêng lèi \"Ba ngän cê hång\" (\"§ðêng lèi chung\", \"§¹i nh¶y vät\", \"C«ng x nh©n d©n\") víi mong muèn nhanh chãng x©y dùng thµnh c«ng chñ nghÜa x héi. Trung Quèc thùc hiÖn cuéc \"§¹i nh¶y vät\" b»ng viÖc ph¸t ®éng toµn d©n lµm gang thÐp, víi môc tiªu lµ nhanh chãng ®ða s¶n lðîng thÐp lªn gÊp 10 lÇn chØ tiªu ®Ò ra trong kÕ ho¹ch 5 n¨m lÇn thø hai (1958 _ 1962). Sau 4 th¸ng, 11 triÖu tÊn thÐp ®· ra lß, nhðng hÇu hÕt chØ lµ phÕ lo¹i. C¸c hîp t¸c x· ®ðîc ghÐp l¹i thµnh \"C«ng x· nh©n d©n\" tæ chøc theo lèi qu©n sù ho¸, mäi sinh ho¹t kinh tÕ, x· héi ®Òu ®ðîc bao cÊp. S¶n xuÊt n«ng nghiÖp gi¶m sót, nhiÒu n¬i bÞ mÊt mïa. HËu qu¶ lµ tõ n¨m 1959, trong c¶ nðíc n¹n ®ãi diÔn ra trÇm träng, ®êi sèng nh©n d©n khã kh¨n, s¶n xuÊt ngðng trÖ, ®Êt nðíc kh«ng æn ®Þnh. 28

Nh÷ng khã kh¨n vÒ kinh tÕ ® dÉn tíi biÕn ®éng vÒ chÝnh trÞ. N¨m 1959, Lðu ThiÕu K× ®ðîc cö lµm Chñ tÞch nðíc, Mao Tr¹ch §«ng chØ gi÷ cð¬ng vÞ Chñ tÞch §¶ng Céng s¶n. Trong néi bé ban l nh ®¹o Trung Quèc ® béc lé sù bÊt ®ång gay g¾t vÒ ®ðêng lèi, næ ra cuéc ®Êu tranh giµnh quyÒn lùc, ®Ønh cao lµ cuéc \"§¹i c¸ch m¹ng v¨n ho¸ v« s¶n\" (1966 _ 1976). B»ng viÖc huy ®éng hµng chôc triÖu thanh thiÕu niªn ®ðîc gäi lµ \"tiÓu tðíng\" Hång vÖ binh ®Õn ®Ëp ph¸ c¸c c¬ quan §¶ng, chÝnh quyÒn, c¬ së v¨n ho¸, ®ða ra ®Êu tè, truy bøc, nhôc h×nh nhiÒu nhµ c¸ch m¹ng l·o thµnh vµ nhiÒu nhµ khoa häc, v¨n nghÖ sÜ, cuéc \"§¹i c¸ch m¹ng v¨n ho¸ v« s¶n\" ®· ®Ó l¹i nhiÒu hËu qu¶ hÕt søc nghiªm träng vÒ mäi mÆt ®èi víi nh©n d©n Trung Quèc. Sau khi Mao Tr¹ch §«ng qua ®êi (9 _ 1976), trªn toµn ®Êt nðíc b¾t ®Çu chiÕn dÞch ®Êu tranh chèng l¹i \"BÌ lò bèn tªn\"(1). Trung Quèc dÇn dÇn ®i vµo æn ®Þnh. VÒ ®èi ngo¹i, Trung Quèc ñng hé cuéc ®Êu tranh chèng MÜ x©m lðîc cña nh©n d©n ViÖt Nam còng nhð cuéc ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc cña nh©n d©n c¸c nðíc ¸, Phi vµ MÜ Latinh. Còng trong thêi k× nµy, ® x¶y ra nh÷ng cuéc xung ®ét ë biªn giíi gi÷a Trung Quèc víi Ên §é (1962), gi÷a Trung Quèc víi Liªn X« (1969). Th¸ng 2 _ 1972, Tæng thèng MÜ R. NÝchx¬n sang th¨m Trung Quèc, më ®Çu quan hÖ míi theo chiÒu hðíng hoµ dÞu gi÷a hai nðíc. 3. C«ng cuéc c¶i c¸ch - më cöa (tõ n¨m 1978) Th¸ng 12 _ 1978, Trung ð¬ng §¶ng Céng s¶n Trung Quèc v¹ch ra ®ðêng lèi míi do §Æng TiÓu B×nh khëi xðíng, më ®Çu cho c«ng cuéc c¶i c¸ch kinh tÕ _ x héi. §ðêng lèi nµy ®ðîc n©ng lªn thµnh §ðêng lèi chung qua §¹i héi XII (9 _ 1982), ®Æc biÖt lµ §¹i héi XIII (10 _ 1987) cña §¶ng : lÊy ph¸t triÓn kinh tÕ lµm trung t©m ; kiªn tr× bèn nguyªn t¾c c¬ b¶n (con ®ðêng x héi chñ nghÜa, chuyªn chÝnh d©n chñ nh©n d©n, sù l nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n Trung Quèc, chñ nghÜa M¸c _ Lªnin, tð tðëng Mao Tr¹ch §«ng) ; tiÕn hµnh c¶i c¸ch vµ më cöa, chuyÓn nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ trðêng x héi chñ nghÜa linh ho¹t h¬n, nh»m hiÖn ®¹i ho¸ vµ x©y dùng chñ nghÜa x héi mang ®Æc s¾c Trung Quèc, víi môc tiªu biÕn Trung Quèc thµnh quèc gia giµu m¹nh, d©n chñ, v¨n minh. Thùc hiÖn ®ðêng lèi c¶i c¸ch, ®Êt nðíc Trung Quèc ® cã nh÷ng biÕn ®æi c¨n b¶n. (1) Bèn uû viªn Bé ChÝnh trÞ : Giang Thanh, Vð¬ng Hång V¨n, Diªu V¨n Nguyªn vµ Trð¬ng Xu©n KiÒu lµ nh÷ng ngðêi cÇm ®Çu cuéc \"c¸ch m¹ng v¨n ho¸\". 29

Sau 20 n¨m (1979 _ 1998), nÒn kinh tÕ Trung Quèc cã bðíc tiÕn nhanh chãng, ®¹t tèc ®é t¨ng trðëng cao nhÊt thÕ giíi, tæng s¶n phÈm trong nðíc (GDP) t¨ng trung b×nh h»ng n¨m trªn 8%, ®¹t gi¸ trÞ 7 974 tØ nh©n d©n tÖ, ®øng hµng thø 7 thÕ giíi. N¨m 2000, GDP cña Trung Quèc vðît qua ngðìng ngh×n tØ ®«la MÜ (USD), ®¹t 1 080 tØ USD (tð¬ng ®ð¬ng gÇn 9 000 tØ nh©n d©n tÖ). C¬ cÊu tæng thu nhËp trong nðíc theo khu vùc cã sù thay ®æi lín, tõ chç lÊy n«ng nghiÖp lµm chñ yÕu, th× ®Õn n¨m 2000 thu nhËp n«ng nghiÖp chØ chiÕm 16%, trong khi ®ã c«ng nghiÖp vµ x©y dùng t¨ng lªn tíi 51%, dÞch vô 33%. §êi sèng nh©n d©n ®ðîc c¶i thiÖn râ rÖt : Tõ n¨m 1978 ®Õn n¨m 1997, thu nhËp b×nh qu©n ®Çu ngðêi ë n«ng th«n ®· t¨ng tõ 133 lªn 2 090 nh©n d©n tÖ ; ë thµnh thÞ tõ 343 lªn 5 160 nh©n d©n tÖ. Khoa häc _ kÜ thuËt, v¨n ho¸ vµ gi¸o dôc Trung Quèc ®¹t nhiÒu thµnh tùu næi bËt. N¨m 1964, Trung Quèc thö thµnh c«ng bom nguyªn tö. Chð¬ng tr×nh th¸m hiÓm kh«ng gian ®ðîc thùc hiÖn tõ n¨m 1992. Tõ th¸ng 11 _ 1999 ®Õn th¸ng 3 _ 2003, Trung Quèc ®· phãng víi chÕ ®é tù ®éng 4 con tµu \"ThÇn Ch©u\" vµ ngµy 15 _ 10 _ 2003, tµu \"ThÇn Ch©u 5\" cïng nhµ du hµnh Dð¬ng Lîi VÜ ®· bay vµo kh«ng gian vò trô. Víi sù kiÖn nµy, Trung Quèc trë thµnh quèc gia thø ba trªn thÕ giíi (sau Nga, MÜ) cã tµu cïng víi con ngðêi bay vµo vò trô. Trong lÜnh vùc ®èi ngo¹i, Trung Quèc cã nhiÒu thay ®æi. N¨m 1979, Trung Quèc thiÕt lËp quan hÖ ngo¹i giao víi MÜ. Tõ nh÷ng n¨m 80 cña thÕ kØ XX, Trung Quèc ® b×nh thðêng ho¸ quan hÖ víi Liªn X«, M«ng Cæ, In®«nªxia,... më réng hîp t¸c víi nhiÒu nðíc trªn thÕ giíi. Sau sù kiÖn qu©n ®éi Trung Quèc më cuéc tiÕn c«ng biªn giíi phÝa B¾c ViÖt Nam (2 _ 1979), quan hÖ hai nðíc xÊu ®i. Th¸ng 11 _ 1991, hai nðíc ® b×nh thðêng ho¸ quan hÖ ngo¹i giao. H×nh 11. CÇu lín Nam Phè, Thðîng H¶i 30

Trung Quèc ® thu håi chñ quyÒn ®èi víi Hång C«ng (7 _ 1997) vµ Ma Cao (12 _ 1999). Nh÷ng vïng ®Êt nµy trë thµnh khu hµnh chÝnh ®Æc biÖt cña Trung Quèc, gãp phÇn thóc ®Èy nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn. 4. L·nh thæ §µi Loan L nh thæ §µi Loan gåm ®¶o §µi Loan vµ mét sè ®¶o nhá xung quanh(1), lµ mét bé phËn l nh thæ Trung Quèc, nhðng ®Õn nay vÉn n»m ngoµi sù kiÓm so¸t cña CHND Trung Hoa. N¨m 1949, chÝnh quyÒn cña Quèc d©n ®¶ng bÞ thÊt b¹i, ph¶i ch¹y ra §µi Loan. Trong nh÷ng n¨m 50, §µi Loan tiÕn hµnh kh«i phôc kinh tÕ, ®ång thêi thùc hiÖn hai \"kÕ ho¹ch 5 n¨m x©y dùng kinh tÕ\", nhê ®ã ® ®¹t ®ðîc mét sè thµnh tùu bðíc ®Çu. Tuy nhiªn, §µi Loan vÉn cßn nhiÒu khã kh¨n : vËt gi¸ chða æn ®Þnh, tØ lÖ thÊt nghiÖp cao, tµi chÝnh vÉn ph¶i dùa vµo MÜ. Bðíc sang nh÷ng n¨m 60, chÝnh quyÒn §µi Loan tiÕn hµnh nhiÒu c¶i c¸ch kinh tÕ, chÝnh trÞ, x héi, kªu gäi ®Çu tð, më nh÷ng khu chÕ xuÊt lín, ®ða ra chiÕn lðîc kinh tÕ \"hðíng vÒ xuÊt khÈu\". NÒn kinh tÕ ph¸t triÓn n¨ng ®éng. Trong vßng ba thËp niªn x©y dùng vµ ph¸t triÓn, §µi Loan ®ðîc coi lµ mét trong nh÷ng \"con rång\" ë §«ng ¸ víi møc t¨ng trðëng kinh tÕ trung b×nh 8,5%/n¨m. Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n thóc ®Èy sù ph¸t triÓn kinh tÕ lµ gi¸o dôc vµ khoa häc _ kÜ thuËt rÊt ®ðîc coi träng. ? _ H y nªu sù thµnh lËp nðíc Céng hoµ Nh©n d©n Trung Hoa vµ ý nghÜa cña sù kiÖn nµy. _ Tr×nh bµy nh÷ng thµnh tùu chÝnh cña Trung Quèc trong 10 n¨m ®Çu x©y dùng chÕ ®é míi. _ Néi dung c¬ b¶n cña ®ðêng lèi c¶i c¸ch vµ nh÷ng thµnh tùu chÝnh cña Trung Quèc tõ sau n¨m 1978 lµ g× ? _ LËp niªn biÓu c¸c sù kiÖn chÝnh cña lÞch sö Trung Quèc trong thêi k× x©y dùng ®Êt nðíc tõ n¨m 1949 ®Õn n¨m 2000. II _ b¸n ®¶o triÒu tiªn Sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, TriÒu Tiªn bÞ chia thµnh hai miÒn, lÊy vÜ tuyÕn 38 lµm ranh giíi t¹m thêi. Theo tho¶ thuËn cña Héi nghÞ Ianta, qu©n ®éi Liªn X« ®ãng ë phÝa B¾c TriÒu Tiªn, cßn phÝa Nam lµ qu©n ®éi MÜ. Trong bèi c¶nh (1) §µi Loan cã diÖn tÝch 35 980 km2, d©n sè 22,3 triÖu ngðêi (n¨m 2000). 31

cña cuéc ChiÕn tranh l¹nh, viÖc thµnh lËp chÝnh phñ chung kh«ng ®ðîc thùc hiÖn. Sau cuéc tæng tuyÓn cö (5 _ 1948), ngµy 15 _ 8 _ 1948 ë khu vùc phÝa Nam TriÒu Tiªn, Nhµ nðíc §¹i Hµn D©n Quèc (Hµn Quèc) ®ðîc thµnh lËp. Ngµy 9 _ 9 n¨m ®ã, ë phÝa B¾c, Nhµ nðíc Céng hoµ D©n chñ Nh©n d©n TriÒu Tiªn (CHDCND TriÒu Tiªn) ra ®êi. Cuèi n¨m 1948, qu©n ®éi Liªn X« rót khái miÒn B¾c. Gi÷a n¨m 1949, qu©n ®éi MÜ rót khái miÒn Nam. Ngµy 25 _ 6 _ 1950, cuéc chiÕn tranh gi÷a hai miÒn bïng næ vµ kÐo dµi h¬n 3 n¨m (1950 _ 1953). Sau 3 th¸ng chiÕn tranh, ngµy 15 _ 9 _ 1950, \"Qu©n ®éi Liªn hîp quèc\" do MÜ chØ huy ®· ®æ bé vµo c¶ng Nh©n Xuyªn gióp ®ì Hµn Quèc. Ngµy 25 _ 10 n¨m ®ã, Qu©n chÝ nguyÖn Trung Quèc tiÕn vµo miÒn B¾c hç trî cho CHDCND TriÒu Tiªn. §Õn ®Çu mïa hÌ n¨m 1951, lùc lðîng hai bªn dõng l¹i ë vÜ tuyÕn 38. Ngµy 27 _ 7 _ 1953, t¹i Bµn M«n §iÕm, HiÖp ®Þnh ®×nh chiÕn ®ðîc kÝ kÕt gi÷a hai miÒn Nam _ B¾c TriÒu Tiªn vµ vÉn lÊy vÜ tuyÕn 38 lµm ranh giíi qu©n sù. Hai miÒn TriÒu Tiªn bðíc vµo thêi k× hoµ b×nh vµ x©y dùng. H×nh 12. LÔ kÝ HiÖp ®Þnh ®×nh chiÕn t¹i Bµn M«n §iÕm (7 _ 1953) 1. Céng hoµ D©n chñ Nh©n d©n TriÒu Tiªn Sau chiÕn tranh, nh©n d©n miÒn B¾c ® tiÕn hµnh c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x héi. Sau khi hoµn thµnh trðíc thêi h¹n kÕ ho¹ch 3 n¨m kh«i phôc kinh tÕ (1954 _ 1956), CHDCND TriÒu Tiªn ® thùc hiÖn nhiÒu kÕ ho¹ch dµi h¹n vµ thu ®ðîc nhiÒu thµnh tùu lín : hoµn thµnh ®iÖn khÝ ho¸ trong c¶ nðíc, nÒn c«ng nghiÖp nÆng (s¶n xuÊt « t«, m¸y kÐo, toa xe, ®Çu m¸y xe löa vµ nhiÒu thiÕt bÞ kh¸c) ® ®¸p øng sù ph¸t triÓn kinh tÕ _ x héi trong nðíc. C¬ së h¹ tÇng ph¸t triÓn. Thñ ®« B×nh Nhðìng cã hÖ thèng tµu ®iÖn ngÇm, giao th«ng thuËn tiÖn vµ nhiÒu toµ nhµ chäc trêi víi ba bèn chôc tÇng... 32

NÒn kinh tÕ cña CHDCND TriÒu Tiªn mang tÝnh kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung cao ®é. §Êt n«ng nghiÖp ®ðîc tËp thÓ ho¸, c¸c ngµnh c«ng nghiÖp do nhµ nðíc qu¶n lÝ. C«ng nghiÖp nÆng ®ðîc chó träng, ®Æc biÖt lµ c«ng nghiÖp quèc phßng. MÆc dï viÖc më cöa thÞ trðêng ® ®ðîc tuyªn bè tõ n¨m 1995, nhðng kinh tÕ vÉn cßn nhiÒu khã kh¨n. §Êt nðíc vÉn ph¶i ®èi mÆt víi n¹n khan hiÕm lð¬ng thùc. V¨n ho¸, gi¸o dôc cã bðíc tiÕn ®¸ng kÓ. N¨m 1949, TriÒu Tiªn hoµn thµnh xo¸ n¹n mï ch÷. ChÝnh phñ thi hµnh chð¬ng tr×nh gi¸o dôc 10 n¨m b¾t buéc vµ miÔn phÝ. 2. §¹i Hµn D©n Quèc (Hµn Quèc) T×nh h×nh kinh tÕ _ x héi Hµn Quèc trong nh÷ng n¨m sau chiÕn tranh v« cïng khã kh¨n, chÝnh trÞ kh«ng æn ®Þnh. N¨m 1961, GDP b×nh qu©n theo ®Çu ngðêi chØ ®¹t 82 USD, ngang víi c¸c nðíc nghÌo ë ch©u ¸ vµ ch©u Phi. Nhðng tõ thËp kØ 60 trë ®i, kinh tÕ Hµn Quèc tõng bðíc cã nh÷ng thay ®æi lín : tõ nðíc nghÌo nµn, l¹c hËu, sau ba thËp niªn ph¸t triÓn, Hµn Quèc trë thµnh mét trong bèn \"con rång kinh tÕ\" ë ch©u ¸(1) víi tØ lÖ t¨ng trðëng GDP h»ng n¨m ®¹t tõ 7% _ 10% (1970 _ 1990). Sau 6 kÕ ho¹ch 5 n¨m (1962 _ 1991), tæng s¶n phÈm quèc d©n (GNP) t¨ng 140 lÇn, tõ 2,3 tØ USD (1962) lªn 329,8 tØ USD (1992). Thu nhËp b×nh qu©n theo ®Çu ngðêi tõ 87 USD (1962) lªn 7 527 USD (1992) vµ 9 438 USD (1999) gÊp 7 lÇn Ên §é, h¬n 13 lÇn CHDCND TriÒu Tiªn. C¬ cÊu kinh tÕ biÕn ®æi lµm thay ®æi diÖn m¹o nÒn kinh tÕ truyÒn thèng. Trong thêi gian 1962 _ 1998, n«ng nghiÖp tõ chç chiÕm 36,6% GNP, chØ cßn 5% ; c«ng nghiÖp t¨ng tõ 14,4% lªn 45% ; dÞch vô tõ 24,1% lªn 50%. Hµn Quèc cã nÒn c«ng nghiÖp ph¸t triÓn, nÒn n«ng nghiÖp tiªn tiÕn, hÖ thèng c¬ së h¹ tÇng hiÖn ®¹i, x héi th«ng tin cao. H×nh 13. BiÓu ®å thu nhËp quèc d©n tÝnh theo ®Çu ngðêi cña Hµn Quèc (1) Bèn \"con rång kinh tÕ\" cña ch©u ¸ lµ Hµn Quèc, §µi Loan, Hång C«ng vµ Xingapo. 33

HÖ thèng ®ðêng cao tèc ngµy cµng ph¸t triÓn víi 1 996 km (1998), m¹ng lðíi tµu ®iÖn ngÇm ë thñ ®« ®øng thø 6 trªn thÕ giíi. Hµn Quèc cã 31,7 triÖu m¸y ®iÖn tho¹i c¸c lo¹i trªn tæng sè 47,4 triÖu d©n (1998). Tõ n¨m 1993, Hµn Quèc b¾t ®Çu thùc hiÖn kÕ ho¹ch 5 n¨m ph¸t triÓn kinh tÕ nh»m môc tiªu sím tham gia vµo c©u l¹c bé c¸c nðíc c«ng nghiÖp ph¸t triÓn. N¨m 1997, cïng víi mét sè nðíc §«ng Nam ¸, Hµn Quèc ph¶i tr¶i qua mét cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh _ tiÒn tÖ rÊt nÆng nÒ. Tuy vËy, nÒn kinh tÕ cña Hµn Quèc vÉn ®ðîc xÕp vµo thø 11 trªn thÕ giíi vµ ® tiÕp cËn víi c¸c quèc gia ph¸t triÓn. Gi¸o dôc ë Hµn Quèc lµ lÜnh vùc ®ðîc ®¸nh gi¸ cao trong nÒn v¨n ho¸ Hµn Quèc, ®ðîc coi lµ ch×a kho¸ cña sù thµnh c«ng. Hµn Quèc thùc hiÖn chÕ ®é häc tËp b¾t buéc trong 6 n¨m, tõ 6 ®Õn 12 tuæi. 3. Quan hÖ gi÷a hai miÒn Nam _ B¾c b¸n ®¶o TriÒu Tiªn Sau chiÕn tranh TriÒu Tiªn, vµo nh÷ng thËp kØ 50 vµ 60, Nam _ B¾c b¸n ®¶o TriÒu Tiªn ë trong t×nh tr¹ng ®èi ®Çu. Tõ nh÷ng n¨m 70 trë ®i, quan hÖ gi÷a hai miÒn cã sù thay ®æi, chuyÓn dÇn sang ®èi tho¹i. N¨m 1990, vÊn ®Ò ®èi tho¹i Nam _ B¾c cã bðíc ®ét ph¸ míi : sau nhiÒu cuéc gÆp gì, c¸c nhµ l nh ®¹o cÊp cao cña hai bªn ® ®i ®Õn nhÊt trÝ \"xo¸ bá t×nh tr¹ng ®èi lËp vÒ chÝnh trÞ vµ qu©n sù gi÷a hai miÒn Nam _ B¾c, tiÕn hµnh giao lðu vµ hîp t¸c nhiÒu mÆt\". Ngµy 13 _ 6 _ 2000, hai nhµ l nh ®¹o cao nhÊt lµ Tæng thèng Kim Tª Chung (Hµn Quèc) vµ Chñ tÞch Kim Ch©ng In (CHDCND TriÒu Tiªn) ® gÆp gì ë B×nh Nhðìng vµ kÝ hiÖp ®Þnh hoµ hîp gi÷a hai quèc gia, më ra mét trang míi trong quan hÖ gi÷a hai miÒn. Qu¸ tr×nh hoµ hîp vµ thèng nhÊt b¸n ®¶o TriÒu Tiªn tuy cã tiÕn triÓn nhðng cßn l©u dµi, khã kh¨n vµ phøc t¹p. ? _ T×nh h×nh b¸n ®¶o TriÒu Tiªn tõ n¨m 1945 ®Õn n¨m 1953 diÔn ra nhð thÕ nµo ? _ Qua h×nh 13, h y gi¶i thÝch v× sao n¨m 1998 thu nhËp quèc d©n tÝnh theo ®Çu ngðêi cña Hµn Quèc bÞ gi¶m sót ? C©u hái Vµ BµI TËP 1. Tõ n¨m 1945 ®Õn n¨m 2000, c¸ch m¹ng Trung Quèc tr¶i qua nh÷ng giai ®o¹n ph¸t triÓn nµo ? Nªu tãm t¾t néi dung cña tõng giai ®o¹n. 2. Nðíc Céng hoµ D©n chñ Nh©n d©n TriÒu Tiªn vµ §¹i Hµn D©n Quèc ®· ra ®êi nhð thÕ nµo ? Quan hÖ gi÷a hai miÒn Nam _ B¾c b¸n ®¶o TriÒu Tiªn cã nh÷ng biÕn chuyÓn g× tõ nh÷ng n¨m 70 ®Õn n¨m 2000 ? 34

4 C¸c n íc ®«ng nam ¸ Sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, tõ cao trµo gi¶i phãng d©n téc, hµng lo¹t quèc gia §«ng Nam ¸ ®· giµnh ®ðîc ®éc lËp vµ bðíc vµo thêi k× x©y dùng ®Êt nðíc. T×nh h×nh chÝnh trÞ, kinh tÕ, x· héi trong khu vùc b¾t ®Çu cã sù thay ®æi s©u s¾c. I _ Sù thµnh lËp c¸c quèc gia ®éc lËp sau chiÕn tranh thÕ giíi thø hai 1. Kh¸i qu¸t vÒ qu¸ tr×nh giµnh ®éc lËp §«ng Nam ¸ lµ khu vùc réng 4,5 triÖu km2, d©n sè 528 triÖu ngðêi (n¨m 2000), hiÖn nay gåm 11 nðíc(1). Trðíc ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, hÇu hÕt c¸c nðíc trong khu vùc (trõ Th¸i Lan) ®Òu lµ thuéc ®Þa cña c¸c ®Õ quèc ¢u _ MÜ. Khi chiÕn tranh Th¸i B×nh Dð¬ng bïng næ, NhËt B¶n x©m chiÕm c¶ vïng §«ng Nam ¸ vµ thiÕt lËp trËt tù ph¸t xÝt. Tõ cuéc ®Êu tranh chèng thùc d©n ¢u _ MÜ, nh©n d©n §«ng Nam ¸ chuyÓn sang ®Êu tranh chèng qu©n phiÖt NhËt B¶n, gi¶i phãng ®Êt nðíc. Ngay sau khi NhËt B¶n ®Çu hµng lùc lðîng §ång minh, mét sè quèc gia tuyªn bè ®éc lËp. Ngµy 17 _ 8 _ 1945, In®«nªxia tuyªn bè ®éc lËp vµ thµnh lËp nðíc Céng hoµ In®«nªxia. Cuéc C¸ch m¹ng th¸ng T¸m cña nh©n d©n ViÖt Nam thµnh c«ng, dÉn tíi sù thµnh lËp nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ (2 _ 9 _ 1945). Th¸ng 8 _ 1945, nh©n d©n c¸c bé téc Lµo næi dËy vµ ngµy 12 _ 10 n¨m ®ã, nðíc Lµo tuyªn bè ®éc lËp. Nh©n d©n c¸c nðíc MiÕn §iÖn (nay lµ Mianma), M Lai (nay lµ Malaixia) vµ PhilÝppin ®Òu næi dËy ®Êu tranh chèng qu©n phiÖt NhËt B¶n, gi¶i phãng nhiÒu vïng réng lín cña ®Êt nðíc. Nhðng ngay sau ®ã, c¸c nðíc thùc d©n ¢u _ MÜ quay trë l¹i x©m lðîc §«ng Nam ¸. Nh©n d©n §«ng Nam ¸ l¹i ph¶i tiÕp tôc cuéc ®Êu tranh chèng x©m lðîc. Tr¶i qua cuéc kh¸ng chiÕn kiªn cðêng vµ gian khæ, vµo gi÷a nh÷ng n¨m 50, (1) Brun©y, Campuchia, §«ng Timo, In®«nªxia, Lµo, Malaixia, Mianma, PhilÝppin, Th¸i Lan, ViÖt Nam vµ Xingapo. 35

nh©n d©n ViÖt Nam, Lµo, Campuchia ® lÇn lðît ®¸nh ®uæi bän thùc d©n ra khái ®Êt nðíc. Vµo cuèi nh÷ng n¨m 40 vµ nh÷ng n¨m 50 cña thÕ kØ XX, c¸c nðíc ®Õ quèc ¢u _ MÜ ® ph¶i c«ng nhËn ®éc lËp cña PhilÝppin, MiÕn §iÖn, M Lai, Xingapo vµ In®«nªxia. Th¸ng 10 _ 1944, MÜ trë l¹i PhilÝppin, råi tuyªn bè trao tr¶ ®éc lËp cho nðíc nµy (4 _ 7 _ 1946), nhðng vÉn x©y dùng ë ®©y nhiÒu c¨n cø qu©n sù. §Õn n¨m 1992, MÜ míi rót khái 2 c¨n cø qu©n sù cuèi cïng ë PhilÝppin lµ Cl¸c vµ SubÝc. Phong trµo chèng thùc d©n Anh diÔn ra m¹nh mÏ ë MiÕn §iÖn. Th¸ng 10 _ 1947, Anh kÝ \"HiÖp ðíc Anh _ MiÕn\" c«ng nhËn MiÕn §iÖn lµ nðíc ®éc lËp vµ tù chñ. Ngµy 4 _ 1 _ 1948, Liªn bang MiÕn §iÖn(1) tuyªn bè ®éc lËp. Th¸ng 9 _ 1945, thùc d©n Anh t¸i chiÕm M· Lai. Trðíc søc Ðp phong trµo ®Êu tranh cña quÇn chóng, chÝnh phñ Anh ph¶i ®ång ý ®Ó cho M· Lai ®éc lËp. Ngµy 31 _ 8 _ 1957, M· Lai tuyªn bè ®éc lËp. Ngµy 16 _ 9 _ 1963, Liªn bang Malaixia ra ®êi, gåm miÒn §«ng (Xaba, Xarao¾c) vµ miÒn T©y (M· Lai, Xingapo). Xingapo ®ðîc Anh trao tr¶ quyÒn tù trÞ ngµy 3 _ 6 _ 1959, sau ®ã tham gia Liªn bang Malaixia, nhðng ®Õn ngµy 9 _ 8 _ 1965 l¹i t¸ch ra thµnh nðíc céng hoµ ®éc lËp. H×nh 14. Lðîc ®å khu vùc §«ng Nam ¸ sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai (1) Tõ th¸ng 6 _ 1989 ®æi thµnh Liªn bang Mianma. 36

Sau khi cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p th¾ng lîi (1954), nh©n d©n ViÖt Nam, Lµo vµ tiÕp ®ã lµ Campuchia ph¶i tr¶i qua mét cuéc kh¸ng chiÕn chèng chñ nghÜa thùc d©n míi cña MÜ, ®Õn n¨m 1975 míi giµnh ®ðîc th¾ng lîi hoµn toµn. Cßn Brun©y, tíi ngµy 1 _ 1 _ 1984 tuyªn bè lµ quèc gia ®éc lËp n»m trong khèi Liªn hiÖp Anh. §«ng Timo sau cuéc trðng cÇu d©n ý th¸ng 8 _ 1999 ® t¸ch khái In®«nªxia, ngµy 20 _ 5 _ 2002 trë thµnh mét quèc gia ®éc lËp. Trong bèi c¶nh cña cuéc ChiÕn tranh l¹nh, ®Ó ng¨n chÆn ¶nh hðëng cña chñ nghÜa x héi vµ h¹n chÕ th¾ng lîi cña phong trµo gi¶i phãng d©n téc, th¸ng 9 _ 1954, MÜ cïng Anh, Ph¸p vµ mét sè nðíc ® thµnh lËp khèi qu©n sù mang tªn Tæ chøc hiÖp ðíc phßng thñ tËp thÓ §«ng Nam ¸ (viÕt t¾t theo tiÕng Anh lµ SEATO). Nhðng sau th¾ng lîi cña c¸ch m¹ng ba nðíc §«ng Dð¬ng vµo gi÷a n¨m 1975, khèi SEATO gi¶i thÓ (30 _ 6 _ 1977). 2. In®«nªxia Ngµy 17 _ 8 _ 1945, sau khi qu©n phiÖt NhËt B¶n ®Çu hµng, Xuc¸cn« ® ®äc Tuyªn ng«n §éc lËp, tuyªn bè thµnh lËp nðíc Céng hoµ In®«nªxia. Hðëng øng Tuyªn ng«n §éc lËp, nh©n d©n c¶ nðíc, trðíc hÕt lµ ë c¸c thµnh phè nhð Giac¸cta, Xurabaya..., ® næi dËy chiÕm c¸c c«ng së, ®µi ph¸t thanh vµ giµnh chÝnh quyÒn tõ tay NhËt B¶n. Ngµy 18 _ 8 _ 1945, l nh tô c¸c chÝnh ®¶ng vµ c¸c ®oµn thÓ më héi nghÞ cña Uû ban trï bÞ ®éc lËp In®«nªxia, th«ng qua b¶n HiÕn ph¸p, bÇu Xuc¸cn« lµm Tæng thèng nðíc Céng hoµ In®«nªxia. Th¸ng 11 _ 1945, víi sù gióp ®ì cña qu©n Anh, Hµ Lan quay trë l¹i x©m lðîc In®«nªxia. Cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Hµ Lan, b¶o vÖ ®éc lËp cña nh©n d©n In®«nªxia bïng næ. Th¸ng 5 _ 1949, Hµ Lan vµ In®«nªxia kÝ HiÖp ®Þnh ®×nh chiÕn t¹i Giac¸cta. Th¸ng 11 n¨m ®ã, hai bªn kÝ HiÖp ðíc La Hay, theo ®ã nðíc Céng hoµ Liªn bang In®«nªxia n»m trong khèi \"Liªn hiÖp Hµ Lan _ In®«nªxia\", bÞ phô thuéc nhiÒu mÆt vµo Hµ Lan. Do cuéc ®Êu tranh cña nh©n d©n ®ßi ®éc lËp thËt sù vµ thèng nhÊt, ngµy 15 _ 8 _ 1950, nðíc Céng hoµ In®«nªxia thèng nhÊt ®ðîc thµnh lËp. Cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n In®«nªxia giµnh ®ðîc th¾ng lîi. Tõ n¨m 1953, chÝnh phñ cña §¶ng Quèc d©n do Xuc¸cn« ®øng ®Çu ® thùc hiÖn nhiÒu biÖn ph¸p cñng cè nÒn ®éc lËp cña ®Êt nðíc. §ã lµ : phÕ bá ph¸i ®oµn cè vÊn qu©n sù cña Hµ Lan ë In®«nªxia (1953), huû bá HiÖp ðíc La Hay, thu håi miÒn T©y Irian (1963), thùc hiÖn réng r·i c¸c quyÒn tù do, d©n chñ... Ngµy 30 _ 9 _ 1965, ®¬n vÞ qu©n ®éi b¶o vÖ Phñ Tæng thèng tiÕn hµnh cuéc ®¶o chÝnh qu©n sù. Cuéc ®¶o chÝnh thÊt b¹i. ChÝnh phñ míi ®ðîc thµnh lËp, ®Õn n¨m 1967, tðíng Xuh¸ct« lªn lµm Tæng thèng. T×nh h×nh chÝnh trÞ dÇn dÇn æn ®Þnh, In®«nªxia bðíc vµo giai ®o¹n ph¸t triÓn kinh tÕ, v¨n ho¸ vµ gi¸o dôc. 37

Cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh _ tiÒn tÖ n¨m 1997 ë §«ng Nam ¸ lµm cho In®«nªxia r¬i vµo t×nh tr¹ng rèi lo¹n : Xuh¸ct« rêi khái chøc vô Tæng thèng, m©u thuÉn s¾c téc gay g¾t, kinh tÕ suy sôp. Ph¶i ®Õn n¨m 2001 _ 2002, ®Êt nðíc In®«nªxia míi dÇn dÇn ®ðîc phôc håi nhðng nh÷ng vô khñng bè ë Bali, Giac¸cta..., cïng nh÷ng thiªn tai nhð n¹n ®éng ®Êt, sãng thÇn khiÕn cho In®«nªxia vÉn ph¶i ®èi mÆt víi nhiÒu khã kh¨n, th¸ch thøc. 3. Lµo Gi÷a th¸ng 8 _ 1945, NhËt B¶n ®Çu hµng §ång minh kh«ng ®iÒu kiÖn. N¾m thêi c¬ thuËn lîi, ngµy 23 _ 8 _ 1945, nh©n d©n Lµo næi dËy giµnh chÝnh quyÒn. Ngµy 12 _ 10, ChÝnh phñ Lµo ra m¾t quèc d©n vµ tuyªn bè ®éc lËp. Th¸ng 3 _ 1946, thùc d©n Ph¸p trë l¹i t¸i chiÕm Lµo. Nh©n d©n Lµo mét lÇn n÷a ph¶i cÇm sóng kh¸ng chiÕn, b¶o vÖ nÒn ®éc lËp cña m×nh. Tõ n¨m 1947, dðíi sù l nh ®¹o cña §¶ng Céng s¶n §«ng Dð¬ng vµ sù gióp ®ì cña qu©n t×nh nguyÖn ViÖt Nam, cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p ë Lµo ngµy cµng ph¸t triÓn, lùc lðîng c¸ch m¹ng ngµy cµng trðëng thµnh. C¸c chiÕn khu lÇn lðît ®ðîc thµnh lËp ë T©y Lµo, Thðîng Lµo vµ §«ng B¾c Lµo. Ngµy 20 _ 1 _ 1949, qu©n gi¶i phãng nh©n d©n Lµo L¸txav«ng ®ðîc thµnh lËp do Cayxán Ph«mvih¼n chØ huy. Ngµy 13 _ 8 _ 1950, MÆt trËn Lµo tù do vµ ChÝnh phñ kh¸ng chiÕn Lµo ®ðîc thµnh lËp, do Hoµng th©n Xuphanuv«ng ®øng ®Çu. Trong nh÷ng n¨m 1953 _ 1954, qu©n d©n Lµo ® phèi hîp cïng víi qu©n t×nh nguyÖn ViÖt Nam më c¸c chiÕn dÞch Trung Lµo, H¹ Lµo, Thðîng Lµo..., giµnh th¾ng lîi to lín. Nh÷ng cuéc tÊn c«ng nµy ® phèi hîp chÆt chÏ víi chiÕn trðêng ViÖt Nam, ®Æc biÖt lµ chiÕn dÞch §iÖn Biªn Phñ, gãp phÇn vµo chiÕn th¾ng chung cña nh©n d©n ba nðíc §«ng Dð¬ng. HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ vÒ §«ng Dð¬ng (7 _ 1954) ® thõa nhËn ®éc lËp, chñ quyÒn vµ toµn vÑn l nh thæ cña Lµo, c«ng nhËn ®Þa vÞ hîp ph¸p cña c¸c lùc lðîng kh¸ng chiÕn Lµo víi mét vïng gi¶i phãng ë SÇm Nða vµ Phongxal×. Ngay sau khi HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ vÒ §«ng Dð¬ng võa ®ðîc kÝ kÕt, MÜ ® lËp tøc hÊt c¼ng Ph¸p, ©m mðu biÕn Lµo thµnh thuéc ®Þa kiÓu míi. Tõ ®©y, nh©n d©n Lµo l¹i ph¶i cÇm sóng chèng kÎ thï míi lµ ®Õ quèc MÜ. Dðíi sù l nh ®¹o cña §¶ng Nh©n d©n Lµo(1) (thµnh lËp ngµy 22 _ 3 _ 1955), cuéc ®Êu tranh cña nh©n d©n Lµo diÔn ra trªn c¶ ba mÆt trËn : qu©n sù _ chÝnh trÞ _ ngo¹i giao, ® ®¸nh b¹i c¸c cuéc tÊn c«ng qu©n sù cña MÜ vµ tay sai. (1) N¨m 1972 ®æi thµnh §¶ng Nh©n d©n C¸ch m¹ng Lµo. 38

§Õn ®Çu nh÷ng n¨m 60, qu©n d©n Lµo ® gi¶i phãng 2/3 l nh thæ víi h¬n 1/3 d©n sè c¶ nðíc. Tõ gi÷a n¨m 1964, cuéc chiÕn tranh x©m lðîc cña MÜ ë Lµo chÝnh thøc chuyÓn sang h×nh th¸i \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" vµ tõ n¨m 1969 ®ðîc n©ng lªn thµnh \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt t¨ng cðêng\". Tuy nhiªn, nh©n d©n Lµo ®· tõng bðíc ®¸nh b¹i c¸c kÕ ho¹ch chiÕn tranh cña MÜ vµ lùc lðîng ph¸i h÷u. Th¸ng 2 _ 1973, HiÖp ®Þnh Viªng Ch¨n vÒ lËp l¹i hoµ b×nh vµ thùc hiÖn hoµ hîp d©n téc ë Lµo ®ðîc kÝ kÕt gi÷a MÆt trËn Lµo yªu nðíc vµ ph¸i h÷u Viªng Ch¨n. ChÝnh phñ Liªn hiÖp d©n téc l©m thêi vµ Héi ®ång Quèc gia chÝnh trÞ liªn hiÖp ®ðîc thµnh lËp. Mïa xu©n n¨m 1975, cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy cña qu©n d©n ViÖt Nam th¾ng lîi ® cæ vò vµ t¹o ®iÒu kiÖn cho c¸ch m¹ng Lµo tiÕn lªn giµnh th¾ng lîi hoµn toµn. Tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng 12 _ 1975, qu©n d©n Lµo dðíi sù l nh ®¹o cña §¶ng Nh©n d©n C¸ch m¹ng ® næi dËy giµnh chÝnh quyÒn trong c¶ nðíc. Ngµy 2 _ 12 _ 1975, nðíc Céng hoµ D©n chñ Nh©n d©n Lµo chÝnh thøc thµnh lËp. Tõ ®ã, nðíc Lµo bðíc sang thêi k× míi _ x©y dùng ®Êt nðíc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ _ x héi. 4. Campuchia §Çu th¸ng 10 _ 1945, thùc d©n Ph¸p quay trë l¹i x©m lðîc vµ thèng trÞ Campuchia. §¶ng Céng s¶n §«ng Dð¬ng, tõ n¨m 1951 t¸ch ra thµnh §¶ng Nh©n d©n C¸ch m¹ng Campuchia, ® l nh ®¹o nh©n d©n Campuchia tiÕn hµnh cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p. Lùc lðîng kh¸ng chiÕn ngµy cµng trðëng thµnh. Th¸ng 4 _ 1950, Uû ban MÆt trËn d©n téc thèng nhÊt (MÆt trËn Kh¬me) vµ ChÝnh phñ kh¸ng chiÕn, do S¬n Ngäc Minh ®øng ®Çu, ®ðîc thµnh lËp. Th¸ng 6 _ 1951, qu©n ®éi c¸ch m¹ng Itxar¾c ra ®êi. Ngµy 9 _ 11 _ 1953, do cuéc vËn ®éng ngo¹i giao cña Quèc vð¬ng N. Xihanóc, ChÝnh phñ Ph¸p ® kÝ hiÖp ðíc \"trao tr¶ ®éc lËp cho Campuchia\". Tuy vËy, qu©n ®éi Ph¸p vÉn chiÕm ®ãng Campuchia. Sau thÊt b¹i ë §iÖn Biªn Phñ, thùc d©n Ph¸p ph¶i kÝ HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ vÒ §«ng Dð¬ng, c«ng nhËn ®éc lËp, chñ quyÒn, thèng nhÊt vµ toµn vÑn l nh thæ cña Campuchia, Lµo vµ ViÖt Nam. Tõ n¨m 1954 ®Õn ®Çu n¨m 1970, ChÝnh phñ Xihanóc thùc hiÖn ®ðêng lèi hoµ b×nh, trung lËp, kh«ng tham gia bÊt cø khèi liªn minh qu©n sù hoÆc chÝnh trÞ nµo, tiÕp nhËn viÖn trî tõ mäi phÝa, kh«ng cã ®iÒu kiÖn rµng buéc. 39

Sau cuéc ®¶o chÝnh lËt ®æ Xihanóc ngµy 18 _ 3 _ 1970 cña thÕ lùc tay sai MÜ, Campuchia bÞ kÐo vµo quü ®¹o cña cuéc chiÕn tranh thùc d©n kiÓu míi cña MÜ trªn b¸n ®¶o §«ng Dð¬ng. Cuéc kh¸ng chiÕn chèng MÜ vµ tay sai cña nh©n d©n Campuchia, víi sù gióp ®ì cña bé ®éi t×nh nguyÖn ViÖt Nam, ph¸t triÓn nhanh chãng. Tõ th¸ng 9 _ 1973, lùc lðîng vò trang Campuchia ® chuyÓn sang tÊn c«ng, bao v©y thñ ®« Phn«m Pªnh vµ c¸c thµnh phè kh¸c. Mïa xu©n n¨m 1975, qu©n d©n Campuchia më cuéc tÊn c«ng vµo sµo huyÖt cuèi cïng cña ®Þch. Ngµy 17 _ 4 _ 1975, thñ ®« Phn«m Pªnh ®ðîc gi¶i phãng, cuéc kh¸ng chiÕn chèng MÜ cña nh©n d©n Campuchia kÕt thóc th¾ng lîi. Ngay sau ®ã, nh©n d©n Campuchia l¹i ph¶i tiÕp tôc cuéc ®Êu tranh chèng tËp ®oµn Kh¬me ®á do P«n Pèt cÇm ®Çu ph¶n béi c¸ch m¹ng, thi hµnh chÝnh s¸ch diÖt chñng, tµn s¸t hµng triÖu ngðêi d©n v« téi. Ngµy 3 _ 12 _ 1978, MÆt trËn d©n téc cøu nðíc Campuchia ®ðîc thµnh lËp. Dðíi sù l nh ®¹o cña MÆt trËn, ®ðîc sù gióp ®ì cña qu©n t×nh nguyÖn ViÖt Nam, qu©n vµ d©n Campuchia næi dËy ë nhiÒu n¬i. Ngµy 7 _ 1 _ 1979, thñ ®« Phn«m Pªnh ®ðîc gi¶i phãng khái chÕ ®é Kh¬me ®á diÖt chñng, Campuchia bðíc vµo thêi k× håi sinh, x©y dùng l¹i ®Êt nðíc. Tuy nhiªn, tõ n¨m 1979, ë Campuchia ® diÔn ra cuéc néi chiÕn gi÷a lùc lðîng cña §¶ng Nh©n d©n C¸ch m¹ng víi c¸c phe ph¸i ®èi lËp, chñ yÕu lµ lùc lðîng Kh¬me ®á. Cuéc néi chiÕn kÐo dµi h¬n mét thËp kØ, g©y nhiÒu tæn thÊt cho ®Êt nðíc. Víi sù gióp ®ì cña céng ®ång quèc tÕ, c¸c bªn Campuchia ® ®i ®Õn tho¶ thuËn hoµ gi¶i vµ hoµ hîp d©n téc. Ngµy 23 _ 10 _ 1991, HiÖp ®Þnh hoµ b×nh vÒ Campuchia ®ðîc kÝ kÕt t¹i Pari. Sau cuéc tæng tuyÓn cö th¸ng 9 _ 1993, Quèc héi míi ® th«ng qua HiÕn ph¸p, tuyªn bè thµnh lËp Vð¬ng quèc Campuchia do N. Xihanóc lµm Quèc vð¬ng. Tõ ®ã, Campuchia bðíc sang mét thêi k× míi. Th¸ng 10 _ 2004, Quèc vð¬ng Xihanóc tuyªn bè tho¸i vÞ. Hoµng tö Xiham«ni lªn kÕ ng«i, trë thµnh Quèc vð¬ng cña Campuchia. ? _ Tr×nh bµy kh¸i qu¸t cuéc ®Êu tranh giµnh ®éc lËp cña nh©n d©n §«ng Nam ¸ tõ sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai. _ C¸ch m¹ng th¸ng T¸m n¨m 1945 vµ cuéc ®Êu tranh b¶o vÖ nÒn ®éc lËp cña nh©n d©n In®«nªxia diÔn ra nhð thÕ nµo ? _ H y ph©n chia c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn cña c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc ë Lµo tõ n¨m 1945 ®Õn n¨m 1975 vµ nªu néi dung chÝnh cña tõng giai ®o¹n. _ H y chän c¸c sù kiÖn chÝnh trong lÞch sö Campuchia tõ n¨m 1945 ®Õn n¨m 1993 vµ nªu néi dung cña sù kiÖn ®ã. 40

II _ Qu¸ tr×nh x©y dùng vµ ph¸t triÓn cña c¸c nðíc §«ng Nam ¸ C¸c nðíc §«ng Nam ¸ sau khi giµnh ®éc lËp ® bðíc vµo con ®ðêng ph¸t triÓn kinh tÕ d©n téc. Trong qu¸ tr×nh x©y dùng ®Êt nðíc, c¸c quèc gia trong khu vùc ® thùc hiÖn nh÷ng chiÕn lðîc ph¸t triÓn kinh tÕ kh¸c nhau. 1. Nhãm 5 nðíc s¸ng lËp ASEAN Sau khi giµnh ®ðîc ®éc lËp, c¸c nðíc In®«nªxia, Malaixia, Xingapo, PhilÝppin, Th¸i Lan vµ Brun©y ®Òu tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ theo m« h×nh cña c¸c nðíc tð b¶n chñ nghÜa. Ngoµi Brun©y, 5 nðíc cßn l¹i (gäi lµ nhãm nðíc s¸ng lËp ASEAN) ®Òu tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ thay thÕ nhËp khÈu (chiÕn lðîc kinh tÕ hðíng néi) víi môc tiªu nhanh chãng xo¸ bá nghÌo nµn, l¹c hËu, x©y dùng nÒn kinh tÕ tù chñ. ChiÕn lðîc hðíng néi nh×n chung ®ðîc thùc hiÖn trong kho¶ng nh÷ng n¨m 50 _ 60 ; tuy nhiªn, thêi ®iÓm b¾t ®Çu vµ kÕt thóc qu¸ tr×nh nµy ë c¸c nðíc kh«ng gièng nhau. PhilÝppin thùc hiÖn c«ng nghiÖp ho¸ thay thÕ nhËp khÈu sím nhÊt vµ dµi nhÊt (1946 _ 1970), cßn Xingapo thùc hiÖn chiÕn lðîc nµy trong thêi gian ng¾n nhÊt (1961 _ 1964), Malaixia (1957 _ 1970), Th¸i Lan (1961 _ 1972), In®«nªxia (1950 _ 1965). Néi dung chñ yÕu cña chiÕn lðîc kinh tÕ hðíng néi lµ ®Èy m¹nh ph¸t triÓn c¸c ngµnh c«ng nghiÖp s¶n xuÊt hµng tiªu dïng néi ®Þa thay thÕ hµng nhËp khÈu, lÊy thÞ trðêng trong nðíc lµm chç dùa ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt. Thùc hiÖn chiÕn lðîc c«ng nghiÖp ho¸ thay thÕ nhËp khÈu, c¸c nðíc ® ®¹t ®ðîc mét sè thµnh tùu ®¸ng kÓ, ®¸p øng ®ðîc nhu cÇu cña nh©n d©n, ph¸t triÓn mét sè ngµnh chÕ biÕn, chÕ t¹o, gi¶i quyÕt n¹n thÊt nghiÖp,... Xingapo x©y dùng ®ðîc c¬ së h¹ tÇng (®ðêng s¸, bÕn c¶ng,...) tèt nhÊt khu vùc. Sau 11 n¨m ph¸t triÓn, kinh tÕ Th¸i Lan cã bðíc tiÕn dµi. KÕ ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ 6 n¨m (1961 _ 1966) ®· t¨ng thu nhËp quèc d©n lªn 7,6%, dù tr÷ ngo¹i tÖ vµ vµng t¨ng 15%. Sau kÕ ho¹ch 5 n¨m (1966 _ 1970), miÒn T©y Malaixia ®· chÊm døt nhËp khÈu g¹o, miÒn §«ng gi¶m nhËp khÈu g¹o... In®«nªxia x©y dùng c¸c khu c«ng nghiÖp cã quy m« lín, s¶n xuÊt thay thÕ ®ðîc mét phÇn c¸c mÆt hµng c«ng nghiÖp nhËp khÈu. Tuy nhiªn, chiÕn lðîc kinh tÕ hðíng néi còng béc lé mét sè h¹n chÕ : thiÕu nguån vèn, nguyªn liÖu vµ c«ng nghÖ ; chi phÝ cao dÉn tíi lµm ¨n thua lç, tÖ tham nhòng, quan liªu ph¸t triÓn ; ®êi sèng ngðêi lao ®éng cßn khã kh¨n, chða gi¶i quyÕt ®ðîc quan hÖ gi÷a t¨ng trðëng víi c«ng b»ng x héi. Sù h¹n chÕ cña chiÕn lðîc nµy ® buéc chÝnh phñ 5 nðíc nãi trªn, tõ thËp kØ 60 _ 70 trë ®i, chuyÓn sang chiÕn lðîc c«ng nghiÖp ho¸ lÊy xuÊt khÈu lµm chñ ®¹o 41

(chiÕn lðîc kinh tÕ hðíng ngo¹i), \"më cöa\" nÒn kinh tÕ, thu hót vèn vµ kÜ thuËt cña nðíc ngoµi, tËp trung s¶n xuÊt hµng ho¸ ®Ó xuÊt khÈu, ph¸t triÓn ngo¹i thð¬ng. Sau khi thùc hiÖn chiÕn lðîc kinh tÕ hðíng ngo¹i, c¸c nðíc trªn ® thu ®ðîc nhiÒu thµnh tùu. TØ träng c«ng nghiÖp trong nÒn kinh tÕ quèc d©n ® lín h¬n n«ng nghiÖp, mËu dÞch ®èi ngo¹i t¨ng trðëng nhanh. N¨m 1980, tæng kim ng¹ch xuÊt khÈu cña 5 quèc gia s¸ng lËp ASEAN ®¹t tíi 130 tØ USD, chiÕm 14% tæng kim ng¹ch ngo¹i thð¬ng cña c¸c quèc gia vµ khu vùc ®ang ph¸t triÓn. VÊn ®Ò c«ng b»ng x· héi vµ t¨ng trðëng ®ðîc c¶i thiÖn. ThËp kØ 70 ®· chøng kiÕn tèc ®é ph¸t triÓn cao cña nÒn kinh tÕ In®«nªxia : tõ 2,5% (nh÷ng n¨m 60) lªn 7% _ 7,5%. Tèc ®é t¨ng trðëng kinh tÕ cña Th¸i Lan (1985 _ 1995) lµ 9% ; cña Malaixia ®¹t tõ 6,3% ®Õn 8,5% (1960 _ 1990). Xingapo lµ nðíc chuyÓn biÕn m¹nh nhÊt víi tèc ®é t¨ng trðëng 12% (1966 _ 1973) vµ trë thµnh \"con rång\" næi tréi nhÊt trong 4 \"con rång kinh tÕ\" cña ch©u ¸. MÆc dï ®¹t ®ðîc thµnh tùu to lín, nhðng chiÕn lðîc nµy còng cã nh÷ng h¹n chÕ nhð phô thuéc vµo vèn vµ thÞ trðêng bªn ngoµi qu¸ lín, ®Çu tð bÊt hîp lÝ... BiÓu hiÖn ®iÓn h×nh cña sù h¹n chÕ nµy lµ cuéc khñng ho¶ng tµi chÝnh _ tiÒn tÖ n¨m 1997 t¸c ®éng lín vµo nÒn kinh tÕ cña c¸c nðíc Th¸i Lan, In®«nªxia, PhilÝppin, Malaixia vµ Xingapo. Cuéc khñng ho¶ng kinh tÕ dÉn ®Õn t×nh tr¹ng chÝnh trÞ kh«ng æn ®Þnh ë mét sè nðíc. §Õn nh÷ng n¨m 1999 _ 2000, kinh tÕ cña c¸c nðíc nµy míi ®ðîc kh«i phôc, tèc ®é t¨ng trðëng cña c¶ khu vùc lµ 4% _ 5%. 2. Nhãm c¸c nðíc §«ng Dð¬ng Sau khi giµnh ®ðîc ®éc lËp, c¸c nðíc §«ng Dð¬ng(1) vÒ c¬ b¶n ® ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ tËp trung vµ ® ®¹t ®ðîc mét sè thµnh tùu, nhðng cßn gÆp nhiÒu khã kh¨n. Vµo nh÷ng n¨m 80 _ 90 cña thÕ kØ XX, c¸c nðíc nµy tõng bðíc chuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ trðêng. Trong thêi k× x©y dùng ®Êt nðíc, mÆc dï ® ®¹t ®ðîc mét sè thµnh tùu bðíc ®Çu, nhðng Lµo vÉn lµ nðíc n«ng nghiÖp, c«ng nghiÖp vµ dÞch vô chða ph¸t triÓn. Tõ cuèi nh÷ng n¨m 80 cña thÕ kØ XX, Lµo thùc hiÖn c«ng cuéc ®æi míi, kinh tÕ cã nh÷ng bðíc ph¸t triÓn kh¸ nhanh, ®êi sèng c¸c d©n téc ®ðîc c¶i thiÖn. N¨m 2000, GDP t¨ng 5,7%, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp t¨ng 4,5%, c«ng nghiÖp t¨ng 9,2%. Tuy nhiªn, b×nh qu©n thu nhËp theo ®Çu ngðêi cßn thÊp (281 USD n¨m 1999 vµ 324 USD n¨m 2000). Sau khi thµnh lËp Vð¬ng quèc (1993), t×nh h×nh chÝnh trÞ dÇn dÇn æn ®Þnh, Campuchia bðíc vµo giai ®o¹n phôc håi kinh tÕ vµ x héi, ®¹t ®ðîc mét sè thµnh tùu ®¸ng kÓ. (1) Néi dung lÞch sö ViÖt Nam giai ®o¹n nµy ®ðîc ®Ò cËp trong c¸c bµi vÒ lÞch sö ViÖt Nam ë phÇn sau. 42

TØ lÖ t¨ng trðëng GDP n¨m 1999 lµ 6,9%, n¨m 2000 lµ 5,4%. MÆc dï tØ lÖ s¶n xuÊt c«ng nghiÖp t¨ng 7% (1995), nhðng Campuchia vÉn lµ nðíc n«ng nghiÖp, thu nhËp quèc d©n b×nh qu©n theo ®Çu ngðêi cßn thÊp (265 USD n¨m 2000). 3. C¸c nðíc kh¸c ë §«ng Nam ¸ NÒn kinh tÕ Brun©y cã nÐt kh¸c víi 5 nðíc s¸ng lËp ASEAN. HÇu nhð toµn bé nÒn kinh tÕ Brun©y ®Òu dùa vµo nguån thu tõ dÇu má vµ khÝ tù nhiªn (chiÕm tíi 75% thu nhËp trong nðíc). Lð¬ng thùc, thùc phÈm ph¶i nhËp tíi 80%. Do cã nhiÒu dÇu löa vµ khÝ ®èt, d©n sè l¹i Ýt (336 000 ngðêi _ n¨m 2000), nªn tæng thu nhËp b×nh qu©n theo ®Çu ngðêi cña nðíc nµy lªn tíi 18 000 USD (2000). Tõ gi÷a nh÷ng n¨m 80 cña thÕ kØ XX, ChÝnh phñ tiÕn hµnh ®iÒu chØnh c¸c chÝnh s¸ch c¬ b¶n nh»m ®a d¹ng ho¸ nÒn kinh tÕ, tiÕt kiÖm n¨ng lðîng, gia t¨ng c¸c mÆt hµng tiªu dïng vµ xuÊt khÈu. Sau gÇn 30 n¨m thi hµnh chÝnh s¸ch tù lùc hðíng néi cña chÝnh quyÒn qu©n sù, Mianma cã c¬ së h¹ tÇng rÊt l¹c hËu, xuÊt khÈu g¹o _ thÕ m¹nh cña Mianma _ gi¶m dÇn, tèc ®é t¨ng trðëng kinh tÕ rÊt thÊp... Tõ cuèi n¨m 1998, ChÝnh phñ tiÕn hµnh c¶i c¸ch kinh tÕ víi ba chÝnh s¸ch lín : kªu gäi ®Çu tð vµ \"më cöa\", gi¶i phãng khu vùc kinh tÕ tð nh©n, xö lÝ cã hiÖu qu¶ c¸c doanh nghiÖp nhµ nðíc. Cuéc c¶i c¸ch bðíc ®Çu mang l¹i sù khëi s¾c cho nÒn kinh tÕ. Tèc ®é t¨ng trðëng GDP n¨m 1995 lµ 7% ; n¨m 1998 : 5,8% ; n¨m 1999 : 11%, n¨m 2000 : 6,2%. ? _ Nªu nh÷ng nÐt chÝnh trong c«ng cuéc x©y dùng ®Êt nðíc ë Lµo vµ Campuchia. _ So s¸nh c¸c chiÕn lðîc kinh tÕ hðíng néi vµ hðíng ngo¹i cña nhãm nðíc s¸ng lËp ASEAN. Néi dung, thµnh tùu vµ h¹n chÕ cña tõng chiÕn lðîc. III _ Sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña tæ chøc ASEAN Bðíc vµo nöa sau nh÷ng n¨m 60 cña thÕ kØ XX, t×nh h×nh §«ng Nam ¸ vµ thÕ giíi cã nhiÒu biÕn chuyÓn t¸c ®éng tíi c¸c nðíc trong khu vùc. Sau h¬n 20 n¨m ®Êu tranh giµnh vµ b¶o vÖ ®éc lËp còng nhð x©y dùng kinh tÕ, nhiÒu nðíc trong khu vùc bðíc vµo thêi k× æn ®Þnh, dèc søc ph¸t triÓn kinh tÕ. C¸c nðíc ®Òu cã nhu cÇu hîp t¸c víi nhau ®Ó cïng ph¸t triÓn. Trong bèi c¶nh MÜ ngµy cµng sa lÇy trªn chiÕn trðêng §«ng Dð¬ng, hä muèn liªn kÕt l¹i ®Ó mét mÆt gi¶m bít søc Ðp cña c¸c nðíc lín, mÆt kh¸c h¹n chÕ ¶nh hðëng cña chñ nghÜa x héi ®ang th¾ng lîi ë Trung Quèc vµ ViÖt Nam. H¬n n÷a, nh÷ng tæ chøc hîp t¸c mang tÝnh khu vùc trªn thÕ giíi xuÊt hiÖn ngµy cµng nhiÒu, nhÊt lµ sù thµnh c«ng cña Khèi thÞ trðêng chung ch©u ¢u (EEC) ® cæ vò rÊt lín ®èi víi c¸c nðíc §«ng Nam ¸. 43

Ngµy 8 _ 8 _ 1967, HiÖp héi c¸c quèc gia §«ng Nam ¸ (viÕt t¾t theo tiÕng Anh lµ ASEAN) ®ðîc thµnh lËp t¹i B¨ng Cèc (Th¸i Lan) víi sù tham gia cña 5 nðíc : In®«nªxia, Malaixia, PhilÝppin, Xingapo vµ Th¸i Lan. Môc tiªu cña ASEAN lµ ph¸t triÓn kinh tÕ vµ v¨n ho¸ th«ng qua nh÷ng nç lùc hîp t¸c chung gi÷a c¸c nðíc thµnh viªn, trªn tinh thÇn duy tr× hoµ b×nh vµ æn ®Þnh khu vùc. Trong giai ®o¹n ®Çu (1967 _ 1975), ASEAN lµ mét tæ chøc non trÎ, sù hîp t¸c trong khu vùc cßn láng lÎo, chða cã vÞ thÕ trªn trðêng quèc tÕ. Tõ gi÷a nh÷ng n¨m 70, ASEAN cã nh÷ng bðíc tiÕn míi. Sù ph¸t triÓn nµy ®ðîc ®¸nh dÊu b»ng Héi nghÞ cÊp cao lÇn thø nhÊt häp t¹i Bali (In®«nªxia) th¸ng 2 _ 1976 víi viÖc kÝ HiÖp ðíc th©n thiÖn vµ hîp t¸c ë §«ng Nam ¸ (gäi t¾t lµ HiÖp ðíc Bali). HiÖp ðíc Bali x¸c ®Þnh nh÷ng nguyªn t¾c c¬ b¶n trong quan hÖ gi÷a c¸c nðíc : t«n träng ®éc lËp, chñ quyÒn vµ toµn vÑn l nh thæ ; kh«ng can thiÖp vµo c«ng viÖc néi bé cña nhau ; kh«ng sö dông vò lùc hoÆc ®e do¹ dïng vò lùc ®èi víi nhau ; gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp b»ng biÖn ph¸p hoµ b×nh ; hîp t¸c ph¸t triÓn cã hiÖu qu¶ trong c¸c lÜnh vùc kinh tÕ, v¨n ho¸ vµ x héi. Vµo thêi ®iÓm nµy, quan hÖ gi÷a c¸c nðíc §«ng Dð¬ng vµ ASEAN bðíc ®Çu ®ðîc c¶i thiÖn. Hai nhãm nðíc ® thiÕt lËp quan hÖ ngo¹i giao vµ b¾t ®Çu cã c¸c chuyÕn ®i th¨m lÉn nhau cña c¸c nhµ l nh ®¹o cÊp cao. Tuy nhiªn, tõ cuèi thËp kØ 70 ®Õn gi÷a thËp kØ 80 cña thÕ kØ XX, t×nh h×nh gi÷a hai nhãm nðíc c¨ng th¼ng do sù kÝch ®éng, can thiÖp cña c¸c nðíc lín khi ViÖt Nam ®ða qu©n vµo gióp ®ì nh©n d©n Campuchia lËt ®æ chÕ ®é Kh¬me ®á. §Õn gi÷a nh÷ng n¨m 80, khi t×nh h×nh Campuchia dÇn dÇn hoµ dÞu, ASEAN b¾t ®Çu qu¸ tr×nh ®èi tho¹i víi ViÖt Nam. §©y còng lµ thêi k× kinh tÕ c¸c nðíc ASEAN b¾t ®Çu t¨ng trðëng. N¨m 1984, sau khi giµnh ®ðîc ®éc lËp, Brun©y gia nhËp vµ trë thµnh thµnh viªn thø 6 cña ASEAN. Tõ ®Çu nh÷ng n¨m 90, ChiÕn tranh l¹nh chÊm døt vµ \"vÊn ®Ò Campuchia\" ®ðîc gi¶i quyÕt, t×nh h×nh chÝnh trÞ khu vùc ®ðîc c¶i thiÖn c¨n b¶n, ASEAN cã ®iÒu kiÖn më réng tæ chøc, kÕt n¹p thµnh viªn míi. N¨m 1992, ViÖt Nam vµ Lµo tham gia HiÖp ðíc Bali. TiÕp ®ã, ngµy 28 _ 7 _ 1995, ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn thø 7 cña ASEAN. N¨m 1997, Lµo vµ Mianma gia nhËp ASEAN. N¨m 1999, Campuchia ®ðîc kÕt n¹p vµo tæ chøc nµy. Nhð vËy, tõ 5 nðíc s¸ng lËp ban ®Çu, ASEAN ® ph¸t triÓn thµnh 10 nðíc thµnh viªn. Tõ ®©y, ASEAN ®Èy m¹nh ho¹t ®éng hîp t¸c kinh tÕ, x©y dùng §«ng Nam ¸ thµnh khu vùc hoµ b×nh, æn ®Þnh ®Ó cïng ph¸t triÓn. 44

N¨m 1992, ASEAN quyÕt ®Þnh sÏ tæ chøc §«ng Nam ¸ thµnh mét khu vùc mËu dÞch tù do (viÕt t¾t tiÕng Anh lµ AFTA) trong vßng 10 _ 15 n¨m. N¨m 1993, theo s¸ng kiÕn cña ASEAN, DiÔn ®µn khu vùc (viÕt t¾t tiÕng Anh lµ ARF) ®ðîc thµnh lËp víi sù tham gia cña 18 nðíc trong vµ ngoµi khu vùc(1), nh»m t¹o nªn m«i trðêng hoµ b×nh vµ æn ®Þnh cho sù ph¸t triÓn cña §«ng Nam ¸. N¨m 1996, Héi nghÞ lÇn thø nhÊt cña tæ chøc DiÔn ®µn hîp t¸c ¸ _ ¢u (viÕt t¾t lµ ASEM) häp ë B¨ng Cèc cã c¸c vÞ nguyªn thñ cña 15 nðíc ch©u ¢u, 10 nðíc ch©u ¸ vµ Chñ tÞch Uû ban ch©u ¢u tham gia nh»m t¨ng cðêng sù hîp t¸c gi÷a c¸c nðíc thuéc hai ch©u lôc(2). H×nh 15. C¸c nhµ l·nh ®¹o 10 nðíc ASEAN t¹i Héi nghÞ cÊp cao (kh«ng chÝnh thøc) lÇn thø ba (PhilÝppin, 11 _ 1999) Th¸ng 11 _ 2007, Héi nghÞ cÊp cao ASEAN lÇn thø 13 ® kÝ kÕt b¶n HiÕn chð¬ng ASEAN nh»m x©y dùng mét Céng ®ång ASEAN cã vÞ thÕ cao h¬n vµ hiÖu qu¶ h¬n. ? _ Nguyªn nh©n ra ®êi cña tæ chøc ASEAN lµ g× ? _ H y cho biÕt néi dung chÝnh cña HiÖp ðíc Bali n¨m 1976. C©u hái Vµ BµI TËP 1. LËp niªn biÓu vÒ c¸c sù kiÖn chÝnh trong qu¸ tr×nh ®Êu tranh giµnh ®éc lËp vµ x©y dùng ®Êt nðíc cña nh©n d©n §«ng Nam ¸ (1945 _ 2000). 2. T¹i sao nãi tõ ®Çu nh÷ng n¨m 90, mét thêi k× míi ®· më ra cho c¸c nðíc §«ng Nam ¸ ? 3. Sðu tÇm nh÷ng tµi liÖu lÞch sö (¶nh, v¨n kiÖn, c¸c b¶n Tuyªn bè, sè liÖu...) vÒ tæ chøc ASEAN vµ quan hÖ ViÖt Nam _ ASEAN. (1) §Õn n¨m 2005, ARF bao gåm 23 thµnh viªn. (2) Héi nghÞ ASEM 5 (2004) t¹i Hµ Néi ® kÕt n¹p thªm 10 nðíc ch©u ¢u vµ 3 nðíc ch©u ¸. 45

5 Ên ®é vµ khu vùc trung ®«ng Sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, cuéc ®Êu tranh giµnh ®éc lËp cña nh©n d©n Ên §é d©ng cao vµ giµnh ®ðîc th¾ng lîi cuèi cïng. TiÕp ®ã, nh©n d©n Ên §é ®¹t ®ðîc nhiÒu thµnh tùu trong c«ng cuéc x©y dùng kinh tÕ _ x· héi. ë khu vùc Trung §«ng, t×nh h×nh ngµy cµng c¨ng th¼ng do sù tranh chÊp quyÒn lîi gi÷a c¸c nðíc ®Õ quèc. Cuéc ®Êu tranh giµnh ®éc lËp cña nh©n d©n Palextin, mÆc dï ®¹t ®ðîc nh÷ng thµnh qu¶ bðíc ®Çu, nhðng vÉn cßn nhiÒu khã kh¨n. I _ Ên §é Ên §é lµ nðíc lín thø hai ë ch©u ¸, víi diÖn tÝch gÇn 3,3 triÖu km2, d©n sè 1 tØ 20 triÖu ngðêi (n¨m 2000). 1. Cuéc ®Êu tranh giµnh ®éc lËp Trong nh÷ng n¨m 1945 _ 1947, cuéc ®Êu tranh ®ßi ®éc lËp cña nh©n d©n Ên §é dðíi sù l nh ®¹o cña §¶ng Quèc ®¹i bïng lªn m¹nh mÏ. N¨m 1946, ë Ên §é ®· x¶y ra 848 cuéc b·i c«ng. Tiªu biÓu lµ ngµy 19 _ 2 _ 1946, hai v¹n thuû binh trªn 20 chiÕn h¹m ë Bombay næi dËy khëi nghÜa, h¹ cê Anh, tæ chøc biÓu t×nh chèng ®Õ quèc Anh, ®ßi ®éc lËp d©n téc. Cuéc næi dËy nµy nhanh chãng ®ðîc sù hðëng øng cña c¸c lùc lðîng d©n téc. Ngµy 22 _ 2, ë Bombay b¾t ®Çu cuéc b·i c«ng, tuÇn hµnh vµ mÝt tinh cña quÇn chóng, thu hót 20 v¹n c«ng nh©n, häc sinh, sinh viªn tham gia. Cuéc ®Êu tranh ë Bombay ®· kÐo theo nhiÒu vô næi dËy cña nh©n d©n Cancótta, Ma®r¸t, Carasi,... vµ c¸c cuéc xung ®ét vò trang cña n«ng d©n víi ®Þa chñ vµ c¶nh s¸t ë c¸c tØnh. Phong trµo Tebhaga (\"mét phÇn ba\") cña n«ng d©n ®ßi chñ ®Êt h¹ møc t« xuèng 1/3 thu ho¹ch diÔn ra ë nhiÒu ®Þa phð¬ng, tiªu biÓu lµ ë Bengan. §Çu n¨m 1947, cao trµo b·i c«ng cña c«ng nh©n tiÕp tôc bïng næ ë nhiÒu thµnh phè lín nhð cuéc b·i c«ng cña h¬n 40 v¹n c«ng nh©n ë Cancótta th¸ng 2 _ 1947. Quy m« réng lín vµ khÝ thÕ cña phong trµo ®Êu tranh ® lµm cho chÝnh quyÒn thùc d©n Anh kh«ng thÓ tiÕp tôc thèng trÞ Ên §é theo h×nh thøc thùc d©n kiÓu cò ®ðîc n÷a, ph¶i nhðîng bé, høa sÏ trao quyÒn tù trÞ cho Ên §é vµ ngðêi Anh sÏ rêi khái Ên §é trðíc th¸ng 7 _ 1948. 46

Maob¸tt¬n _ Phã vð¬ng cuèi cïng cña Anh _ ®Õn Ên §é th¸ng 4 _ 1947, ®· thð¬ng lðîng víi §¶ng Quèc ®¹i vµ Liªn ®oµn Håi gi¸o Ên §é, ®Ò ra phð¬ng ¸n ®éc lËp cho Ên §é, ®ðîc gäi lµ \"phð¬ng ¸n Maob¸tt¬n\". Theo phð¬ng ¸n nµy, Ên §é sÏ bÞ chia thµnh hai nðíc tù trÞ dùa trªn c¬ së t«n gi¸o : Ên §é cña ngðêi theo Ên §é gi¸o vµ Pakixtan cña nh÷ng ngðêi theo Håi gi¸o. H×nh 16. Nªru (thø nhÊt, bªn tr¸i) vµ Maob¸tt¬n (bªn ph¶i) héi ®µm vÒ viÖc trao tr¶ ®éc lËp cho Ên §é Trªn c¬ së tho¶ thuËn nµy, ngµy 15 _ 8 _ 1947, Ên §é ® t¸ch thµnh hai quèc gia : Ên §é vµ Pakixtan(1). Kh«ng tho¶ m n víi quy chÕ tù trÞ, §¶ng Quèc ®¹i ® l nh ®¹o nh©n d©n ®Êu tranh giµnh ®éc lËp d©n téc hoµn toµn trong nh÷ng n¨m 1948 _ 1950. Ngµy 30 _ 1 _ 1948, vÞ l nh tô kiÖt xuÊt M. Gan®i bÞ bän ph¶n ®éng cùc ®oan ¸m s¸t. Tuy vËy, §¶ng Quèc ®¹i do G. Nªru ®øng ®Çu vÉn tiÕp tôc con ®ðêng ®Êu tranh v× ®éc lËp d©n téc. Trðíc søc Ðp cña phong trµo quÇn chóng, thùc d©n Anh buéc ph¶i c«ng nhËn ®éc lËp hoµn toµn cña Ên §é. Ngµy 26 _ 1 _ 1950, Ên §é tuyªn bè ®éc lËp vµ thµnh lËp nðíc céng hoµ. Nðíc Céng hoµ Ên §é ®ðîc thµnh lËp ®¸nh dÊu th¾ng lîi to lín cña nh©n d©n Ên §é dðíi sù l nh ®¹o cña §¶ng Quèc ®¹i do M. Gan®i vµ G. Nªru ®øng ®Çu. Sù kiÖn nµy cã ¶nh hðëng quan träng ®Õn phong trµo gi¶i phãng d©n téc trªn thÕ giíi. (1) Khi ®ã, Pakixtan gåm hai phÇn ë phÝa t©y vµ phÝa ®«ng Ên §é. Ngµy 26 - 3 - 1971, nh©n d©n miÒn §«ng Pakixtan, vèn lµ céng ®ång ngðêi Bengan, ® næi dËy ®Êu tranh vò trang, tuyªn bè t¸ch khái Pakixtan, thµnh lËp nðíc Céng hoµ Nh©n d©n B¨ngla®Ðt. 47

H×nh 17. Lðîc ®å c¸c nðíc Nam ¸ sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai 2. C«ng cuéc x©y dùng ®Êt nðíc Trong thêi k× x©y dùng ®Êt nðíc, Ên §é ® thùc hiÖn nh÷ng kÕ ho¹ch dµi h¹n nh»m ph¸t triÓn kinh tÕ _ x héi vµ v¨n ho¸. Nhê thµnh tùu cña cuéc \"c¸ch m¹ng xanh\" trong n«ng nghiÖp, tõ gi÷a nh÷ng n¨m 70 cña thÕ kØ XX, Ên §é ® tù tóc ®ðîc lð¬ng thùc cho gÇn 1 tØ ngðêi vµ b¾t ®Çu xuÊt khÈu. S¶n xuÊt c«ng nghiÖp t¨ng, ®Æc biÖt lµ c«ng nghiÖp nÆng ; c¬ së h¹ tÇng ®ðîc x©y dùng hiÖn ®¹i. Qua 7 kÕ ho¹ch 5 n¨m, nÒn c«ng nghiÖp Ên §é gi÷ ®ðîc møc ph¸t triÓn trung b×nh lµ 5%/n¨m. Ên §é chÕ t¹o ®ðîc m¸y mãc, thiÕt bÞ ngµnh dÖt, ho¸ chÊt, m¸y bay, tµu thuû, ®Çu m¸y xe löa, ti vi mµu,... NhiÒu nhµ m¸y ®iÖn (nhiÖt ®iÖn, thuû ®iÖn, ®iÖn nguyªn tö...) ®ðîc x©y dùng, ®¶m b¶o nhu cÇu vÒ ®iÖn cho Ên §é,... Vµo nh÷ng n¨m 80 cña thÕ kØ XX, Ên §é ®øng thø 10 trong nh÷ng nðíc s¶n xuÊt c«ng nghiÖp lín nhÊt thÕ giíi. Tèc ®é t¨ng trðëng GDP n¨m 1995 ®¹t 7,4% ; n¨m 1998 : 6% ; n¨m 1999 : 7,1% ; n¨m 2000 : 3,9%. Trong ba thËp niªn cuèi thÕ kØ XX, Ên §é ®Çu tð nhiÒu vµo lÜnh vùc c«ng nghÖ cao, trðíc hÕt lµ c«ng nghÖ th«ng tin vµ viÔn th«ng, ®ang cè g¾ng vð¬n lªn hµng c¸c cðêng quèc vÒ c«ng nghÖ phÇn mÒm, c«ng nghÖ h¹t nh©n, c«ng nghÖ 48

vò trô... Cuéc \"c¸ch m¹ng chÊt x¸m\" b¾t ®Çu tõ nh÷ng n¨m 90 ® ®ða Ên §é trë thµnh mét trong nh÷ng nðíc s¶n xuÊt phÇn mÒm lín nhÊt thÕ giíi. Trong c¸c lÜnh vùc v¨n ho¸, gi¸o dôc vµ khoa häc _ kÜ thuËt, Ên §é cã nh÷ng bðíc tiÕn nhanh chãng. N¨m 1974, Ên §é thö thµnh c«ng bom nguyªn tö ; n¨m 1975 phãng vÖ tinh nh©n t¹o lªn quü ®¹o Tr¸i §Êt b»ng tªn löa cña m×nh. N¨m 1996, víi viÖc phãng thµnh c«ng vÖ tinh ®Þa tÜnh, Ên §é trë thµnh mét trong 6 nðíc(1) cã kh¶ n¨ng phãng vÖ tinh lªn vò trô. §Õn n¨m 2002, Ên §é cã 7 vÖ tinh nh©n t¹o ®ang ho¹t ®éng trong vò trô. VÒ ®èi ngo¹i, Ên §é thi hµnh chÝnh s¸ch hoµ b×nh, trung lËp tÝch cùc, lu«n lu«n ñng hé cuéc ®Êu tranh giµnh ®éc lËp cña c¸c d©n téc. Ên §é lµ mét trong nh÷ng nðíc s¸ng lËp Phong trµo kh«ng liªn kÕt. VÞ thÕ cña Ên §é ngµy cµng ®ðîc n©ng cao trªn trðêng quèc tÕ. Ên §é chÝnh thøc thiÕt lËp quan hÖ ngo¹i giao víi ViÖt Nam ngµy 7 _ 1 _ 1972. ? _ Tr×nh bµy nh÷ng nÐt chÝnh cña cuéc ®Êu tranh giµnh ®éc lËp ë Ên §é sau n¨m 1945. _ Nªu kÕt qu¶ cña cuéc \"c¸ch m¹ng xanh\" ë Ên §é. II _ Khu vùc Trung §«ng Khu vùc Trung §«ng (hay cßn gäi lµ T©y ¸) cã diÖn tÝch 4,7 triÖu km2 vµ d©n sè lµ 189 triÖu ngðêi (n¨m 2000), bao gåm phÇn lín c¸c nðíc A RËp. §©y lµ khu vùc cã nguån dÇu má chiÕm 2/3 tr÷ lðîng toµn thÕ giíi vµ lµ n¬i tiÕp gi¸p víi ba ch©u lôc (¸, Phi, ¢u). Cïng víi kªnh ®µo Xuyª, n¬i nµy trë thµnh ®Çu mèi giao th«ng quan träng cña thÕ giíi. Do ®ã, Trung §«ng lu«n lµ môc tiªu nhßm ngã, tranh giµnh cña c¸c ®Õ quèc phð¬ng T©y. Sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø nhÊt, khu vùc nµy bÞ Anh ®« hé. Sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, MÜ t×m c¸ch hÊt c¼ng Anh ®Ó khèng chÕ Trung §«ng. MÜ thi hµnh chÝnh s¸ch lîi dông m©u thuÉn gi÷a ngðêi A RËp vµ ngðêi Do Th¸i, ñng hé chñ nghÜa phôc quèc cña ngðêi Do Th¸i, can thiÖp vµo vÊn ®Ò Palextin vµ Trung §«ng. Sù xung ®ét gi÷a hai d©n téc Do Th¸i vµ A RËp Palextin ngµy cµng c¨ng th¼ng, ngðêi Anh kh«ng gi¶i quyÕt næi, buéc ph¶i ®ða vÊn ®Ò Palextin ra Liªn hîp quèc. (1) 6 nðíc cã kh¶ n¨ng phãng vÖ tinh lªn vò trô lµ Nga, MÜ, Trung Quèc, NhËt B¶n, Ph¸p, Ên §é. 49