Lịch sử 11 - Nâng cao

N¾m v÷ng nhiÖm vô tiªu diÖt ®Þch lµ chÝnh, phð¬ng hðíng chiÕn lðîc cña ta trong ®«ng _ xu©n 1953 _ 1954 lµ : \"TËp trung lùc lðîng më nh÷ng cuéc tiÕn c«ng vµo nh÷ng hðíng quan träng vÒ chiÕn lðîc mµ ®Þch tð¬ng ®èi yÕu, nh»m tiªu diÖt mét bé phËn sinh lùc ®Þch, gi¶i phãng ®Êt ®ai, ®ång thêi buéc chóng ph¶i bÞ ®éng ph©n t¸n lùc lðîng ®èi phã víi ta trªn nh÷ng ®Þa bµn xung yÕu mµ chóng kh«ng thÓ bá, do ph¶i ph©n t¸n lùc lðîng mµ t¹o ra cho ta nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi míi ®Ó tiªu diÖt thªm tõng bé phËn sinh lùc cña chóng\"(1). Thùc hiÖn quyÕt ®Þnh cña Bé ChÝnh trÞ, trong ®«ng _ xu©n 1953 _ 1954, qu©n ta më mét lo¹t chiÕn dÞch tiÕn c«ng ®Þch ë hÇu kh¾p c¸c chiÕn trðêng §«ng Dð¬ng. Ngµy 10 _ 12 _ 1953, mét bé phËn qu©n chñ lùc cña ta tiÕn c«ng thÞ x Lai Ch©u, lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu 24 ®¹i ®éi ®Þch, gi¶i phãng Lai Ch©u (trõ §iÖn Biªn Phñ). Nava buéc ph¶i ®ða 6 tiÓu ®oµn c¬ ®éng tõ ®ång b»ng B¾c Bé t¨ng cðêng cho §iÖn Biªn Phñ. Sau ®ång b»ng B¾c Bé, §iÖn Biªn Phñ trë thµnh n¬i tËp trung binh lùc thø hai cña Ph¸p. §Çu th¸ng 12 _ 1953, liªn qu©n Lµo _ ViÖt më cuéc tiÕn c«ng ®Þch ë Trung Lµo, tiªu diÖt nhiÒu sinh lùc ®Þch, gi¶i phãng 4 v¹n km2 vµ thÞ x Thµ KhÑt ; bao v©y uy hiÕp XavannakhÐt vµ c¨n cø Xªn«. Nava buéc ph¶i t¨ng cðêng lùc lðîng cho Xªn« vµ Xªn« trë thµnh n¬i tËp trung binh lùc thø ba cña Ph¸p. Cuèi th¸ng 1 _ 1954, liªn qu©n Lµo _ ViÖt tiÕn c«ng ®Þch ë Thðîng Lµo, gi¶i phãng lðu vùc s«ng NËm Hu, toµn tØnh Phongxal×, c¨n cø kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n Lµo ®ðîc më réng thªm gÇn 1 v¹n km2. Nava véi dïng ®ðêng hµng kh«ng ®ða qu©n tõ ®ång b»ng B¾c Bé t¨ng cðêng cho Lu«ng Phabang vµ Mðêng Sµi. Lu«ng Phabang vµ Mðêng Sµi trë thµnh n¬i tËp trung binh lùc thø tð cña Ph¸p. §Çu th¸ng 2 _ 1954, qu©n ta tiÕn c«ng ®Þch ë B¾c T©y Nguyªn, lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu 2 000 ®Þch, gi¶i phãng toµn tØnh Kon Tum, mét vïng réng lín víi 20 v¹n d©n ; bao v©y, uy hiÕp Pl©yku. Ph¸p buéc ph¶i bá dë cuéc tiÕn c«ng Tuy Hoµ (Phó Yªn) ®Ó t¨ng cðêng lùc lðîng cho Pl©yku vµ Pl©yku trë thµnh n¬i tËp trung binh lùc thø n¨m cña Ph¸p. Phèi hîp víi mÆt trËn chÝnh khi qu©n chñ lùc ®Þch bÞ giam ch©n vµ ph©n t¸n nhiÒu n¬i, t¹i c¸c vïng sau lðng ®Þch, phong trµo chiÕn tranh du kÝch ph¸t triÓn m¹nh. (1) Vâ Nguyªn Gi¸p, §iÖn Biªn Phñ, NXB Qu©n ®éi nh©n d©n, H., 1964, tr. 47. 200

Hßn Khoai H×nh 63. Lðîc ®å h×nh th¸i chiÕn trðêng trong §«ng _ Xu©n 1953 _ 1954. 201

ë Nam Bé, c¸c tiÓu ®oµn chñ lùc khu, chñ lùc tØnh tiÕn vµo vïng t¹m chiÕm ®Ó tiªu diÖt ®Þch, ®Èy m¹nh phong trµo ®Êu tranh cña nh©n d©n kÕt hîp víi ®Þch vËn. S©n bay T©n S¬n NhÊt bÞ tËp kÝch lµm næ hµng tr¨m tÊn bom. H¬n 1 000 ®ån tr¹i, th¸p canh ®Þch bÞ diÖt vµ bøc rót. ë Nam Trung Bé, chiÕn tranh du kÝch ph¸t triÓn m¹nh, bao v©y bøc rót hµng lo¹t cø ®iÓm, ®ån bèt ®Þch, gi¶i phãng nhiÒu vïng réng lín nhð §iÖn Bµn (Qu¶ng Nam) víi 4 v¹n d©n ; vïng Hßn Khãi vµ T©y B¾c Kh¸nh Hoµ ; huyÖn T¸nh Linh vµ Lð¬ng S¬n (B×nh ThuËn). ë B×nh _ TrÞ _ Thiªn, qu©n ta ho¹t ®éng m¹nh trªn §ðêng sè 9, ph¸ huû nhiÒu cÇu cèng, tiªu diÖt vµ bøc rót 6 vÞ trÝ ®Þch, gi¶i phãng huyÖn Hðíng Ho¸. Trªn ®ðêng s¾t vµ §ðêng sè 1, nhiÒu ®oµn tµu, xe cña ®Þch bÞ diÖt. ë ®ång b»ng B¾c Bé, phßng tuyÕn s«ng §¸y cña ®Þch bÞ ph¸ vì, c¸c c¨n cø cña ta ë hai bªn bê s«ng Hång ®ðîc më réng. Du kÝch tiÕn hµnh tËp kÝch ®Þch trªn tuyÕn ®ðêng Hµ Néi _ H¶i Phßng, ph¸ huû nhiÒu tµu, xe. C¸c ®« thÞ, ngay c¶ Hµ Néi, bÞ qu©n ta tiÕn c«ng ; c¸c s©n bay C¸t Bi (H¶i Phßng), Gia L©m (Hµ Néi) còng bÞ qu©n ta tËp kÝch, ph¸ huû nhiÒu m¸y bay. Th¾ng lîi trong ®«ng _ xu©n 1953 _ 1954 ® chuÈn bÞ vÒ vËt chÊt vµ tinh thÇn cho qu©n d©n ta më cuéc tiÕn c«ng quyÕt ®Þnh vµo tËp ®oµn cø ®iÓm §iÖn Biªn Phñ. 2. ChiÕn dÞch lÞch sö §iÖn Biªn Phñ (1954) §iÖn Biªn Phñ lµ mét thung lòng réng lín n»m ë phÝa t©y rõng nói T©y B¾c, gÇn biªn giíi víi Lµo, cã vÞ trÝ chiÕn lðîc then chèt ë §«ng Dð¬ng vµ c¶ ë §«ng Nam ¸, nªn Ph¸p cè n¾m gi÷. Nava tËp trung mäi cè g¾ng ®Ó x©y dùng §iÖn Biªn Phñ thµnh tËp ®oµn cø ®iÓm m¹nh nhÊt ë §«ng Dð¬ng. Tæng sè binh lùc ®Þch ë ®©y lóc cao nhÊt cã tíi 16 200 qu©n, gåm 12 tiÓu ®oµn vµ 7 ®¹i ®éi bé binh, 3 tiÓu ®oµn ph¸o binh, 1 tiÓu ®oµn c«ng binh, 1 ®¹i ®éi t¨ng, 1 ®¹i ®éi vËn t¶i, 1 phi ®éi 12 m¸y bay. §Þch bè trÝ thµnh ba ph©n khu : ph©n khu B¾c gåm c¸c cø ®iÓm §éc LËp, B¶n KÐo ; ph©n khu Trung t©m ë ngay gi÷a Mðêng Thanh, n¬i ®Æt së chØ huy, cã trËn ®Þa ph¸o, kho hËu cÇn, s©n bay, tËp trung 2/3 lùc lðîng ; ph©n khu Nam ®Æt t¹i Hång Cóm, cã trËn ®Þa ph¸o, s©n bay. Tæng céng c¶ ba ph©n khu cã 49 cø ®iÓm. Trong khi qu©n ta më chiÕn dÞch tiÕn c«ng Lai Ch©u (10 _ 12 _ 1953), Nava véi t¨ng cðêng lùc lðîng cho §iÖn Biªn Phñ ®Ó \"cøu nguy Lai Ch©u\", \"b¶o vÖ Thðîng Lµo\". §ã lµ mét hµnh ®éng ngoµi dù tÝnh cña kÕ ho¹ch Nava. Nhðng do vÞ trÝ chiÕn lðîc quan träng cña §iÖn Biªn Phñ ®èi víi B¾c §«ng Dð¬ng, Nava tËp trung x©y dùng §iÖn Biªn Phñ thµnh mét \"c¸i bÉy hiÓm ¸c\", mét \"c¸i m¸y nghiÒn khæng lå\". 202

§Çu th¸ng 12 _ 1953, Bé ChÝnh trÞ Trung ð¬ng §¶ng häp th«ng qua kÕ ho¹ch t¸c chiÕn cña Bé Tæng tð lÖnh vµ quyÕt ®Þnh më chiÕn dÞch §iÖn Biªn Phñ. Môc tiªu cña chiÕn dÞch lµ tiªu diÖt lùc lðîng ®Þch ë ®©y, gi¶i phãng vïng T©y B¾c, t¹o ®iÒu kiÖn gi¶i phãng B¾c Lµo. Ta ®· huy ®éng mét lùc lðîng lín chuÈn bÞ cho chiÕn dÞch, gåm 4 ®¹i ®oµn bé binh, 1 ®¹i ®oµn c«ng ph¸o vµ nhiÒu tiÓu ®oµn c«ng binh, th«ng tin, vËn t¶i, qu©n y... víi tæng sè kho¶ng 55 000 qu©n, hµng chôc ngh×n tÊn vò khÝ, ®¹n dðîc ; 27 000 tÊn g¹o... ; 628 « t« vËn t¶i, 11 800 thuyÒn bÌ, 21 000 xe ®¹p, hµng ngh×n xe ngùa, tr©u, bß v.v... chuyÓn ra mÆt trËn. §Çu th¸ng 3 _ 1954, c«ng t¸c chuÈn bÞ mäi mÆt ® hoµn tÊt. Ngµy 13 _ 3 _ 1954, qu©n ta næ sóng më mµn cuéc tÊn c«ng tËp ®oµn cø ®iÓm §iÖn Biªn Phñ. Ngµy 15 _ 3 _ 1954, Trung ð¬ng §¶ng vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh göi ®iÖn khen ngîi, ®éng viªn c¸n bé, chiÕn sÜ ngoµi mÆt trËn. Bøc ®iÖn cã ®o¹n viÕt : \"ChiÕn dÞch nµy lµ mét chiÕn dÞch lÞch sö cña qu©n ®éi ta, ta ®¸nh th¾ng chiÕn dÞch nµy cã ý nghÜa qu©n sù vµ chÝnh trÞ quan träng\"(1). ChiÕn dÞch §iÖn Biªn Phñ ®ðîc chia lµm ba ®ît : H×nh 64. Lðîc ®å diÔn biÕn chiÕn dÞch §iÖn Biªn Phñ (1954) §ît 1, tõ ngµy 13 ®Õn ngµy 17 _ 3 _ 1954 : Qu©n ta tiÕn c«ng tiªu diÖt côm cø ®iÓm Him Lam vµ toµn bé ph©n khu B¾c. KÕt qu¶, ta lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu gÇn 2 000 ®Þch. (1) Hå ChÝ Minh, Toµn tËp, TËp 7, S®d, tr. 226. 203

§ît 2, tõ ngµy 30 _ 3 ®Õn ngµy 26 _ 4 _ 1954 : Qu©n ta ®ång lo¹t tiÕn c«ng c¸c cø ®iÓm phÝa ®«ng ph©n khu Trung t©m nhð E1, D1, C1, A1... Ta chiÕm phÇn lín c¸c cø ®iÓm cña ®Þch, t¹o thªm ®iÒu kiÖn ®Ó bao v©y, chia c¾t, khèng chÕ ®Þch. Sau ®ît nµy, MÜ khÈn cÊp viÖn trî cho Ph¸p vµ ®e do¹ nÐm bom nguyªn tö ë §iÖn Biªn Phñ ; ta kÞp thêi kh¾c phôc khã kh¨n vÒ tiÕp tÕ, n©ng cao quyÕt t©m giµnh th¾ng lîi. §ît 3, tõ ngµy 1 _ 5 ®Õn ngµy 7 _ 5 _ 1954 : Qu©n ta ®ång lo¹t tiÕn c«ng ph©n khu Trung t©m vµ ph©n khu Nam, lÇn lðît tiªu diÖt c¸c cø ®iÓm ®Ò kh¸ng cßn l¹i cña ®Þch. ChiÒu 7 _ 5, qu©n ta ®¸nh vµo së chØ huy ®Þch. 17 giê 30 ngµy 7 _ 5 _ 1954, tðíng §ê Caxt¬ri _ ChØ huy trðëng _ cïng toµn bé Ban Tham mðu cña ®Þch ®Çu hµng vµ bÞ b¾t sèng. H×nh 65. BiÓu tðîng chiÕn th¾ng §iÖn Biªn Phñ C¸c chiÕn trðêng toµn quèc ® phèi hîp chÆt chÏ nh»m ph©n t¸n, tiªu hao, k×m ch©n ®Þch, t¹o ®iÒu kiÖn cho §iÖn Biªn Phñ giµnh th¾ng lîi. ë B¾c Bé, bé ®éi Hµ Néi ®ét nhËp s©n bay Gia L©m ph¸ huû 18 m¸y bay. C¸c ®¬n vÞ bé ®éi ®Þa phð¬ng vµ d©n qu©n du kÝch lµm tª liÖt §ðêng sè 5, tiªu diÖt nhiÒu ®ån bèt vïng sau lðng ®Þch. Trong th¸ng 6 vµ ®Çu th¸ng 7 _ 1954, ®Þch buéc ph¶i rót khái ViÖt Tr×, Chî BÕn (Hoµ B×nh), Th¸i B×nh, Ph¸t DiÖm, Bïi Chu, Ninh B×nh, Nam §Þnh, Phñ LÝ. PhÇn lín ®ång b»ng B¾c Bé ®ðîc gi¶i phãng. ë Trung Bé, qu©n d©n Liªn khu V chÆn ®øng ®ît tiÕn c«ng trong chiÕn dÞch ¸tl¨ng lÇn thø hai, diÖt gÇn 5 000 tªn ®Þch. Bé ®éi T©y Nguyªn ®¸nh m¹nh trªn c¸c §ðêng sè 14, 19 vµ tËp kÝch lÇn thø hai vµo thÞ x· Pl©yku, diÖt nhiÒu ®Þch. 204

ë Nam Bé, kÕt hîp víi c¸c cuéc tiÕn c«ng cña bé ®éi, nh©n d©n næi dËy võa uy hiÕp, võa lµm c«ng t¸c binh vËn, ®· bøc rót hoÆc diÖt hµng ngh×n ®ån bèt, th¸p canh cña ®Þch. Vïng gi¶i phãng më réng, nèi liÒn tõ miÒn §«ng sang miÒn T©y. Cuéc TiÕn c«ng chiÕn lðîc §«ng _ Xu©n 1953 _ 1954 vµ chiÕn dÞch lÞch sö §iÖn Biªn Phñ ® toµn th¾ng. Qu©n d©n ta ® lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu 128 200 ®Þch, thu 19 000 sóng c¸c lo¹i, b¾n r¬i vµ ph¸ huû 162 m¸y bay, 81 ®¹i b¸c, gi¶i phãng nhiÒu vïng réng lín trong c¶ nðíc. Riªng t¹i mÆt trËn §iÖn Biªn Phñ, ta ® lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu 16 200 ®Þch, trong ®ã cã 1 thiÕu tðíng, h¹ 62 m¸y bay c¸c lo¹i, thu toµn bé vò khÝ, phð¬ng tiÖn chiÕn tranh. Th¾ng lîi cña cuéc TiÕn c«ng chiÕn lðîc §«ng _ Xu©n 1953 _ 1954 vµ chiÕn dÞch lÞch sö §iÖn Biªn Phñ ® ®Ëp tan hoµn toµn kÕ ho¹ch Nava, gi¸ng ®ßn quyÕt ®Þnh vµo ý chÝ x©m lðîc cña thùc d©n Ph¸p, lµm xoay chuyÓn côc diÖn chiÕn tranh, t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho cuéc ®Êu tranh ngo¹i giao cña ta giµnh th¾ng lîi. ? _ Tr×nh bµy diÔn biÕn cuéc TiÕn c«ng chiÕn lðîc §«ng _ Xu©n 1953 _ 1954 cña qu©n d©n ta. _ ChiÕn dÞch lÞch sö §iÖn Biªn Phñ ® ®ðîc chuÈn bÞ vµ giµnh th¾ng lîi nhð thÕ nµo ? ý nghÜa cña chiÕn th¾ng §iÖn Biªn Phñ. III _ HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ ChÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hoµ b×nh ë §«ng Dð¬ng 1. Héi nghÞ Gi¬nev¬ Bðíc vµo ®«ng _ xu©n 1953 _ 1954, ®ång thêi víi cuéc tiÕn c«ng qu©n sù, ta ®Èy m¹nh cuéc ®Êu tranh ngo¹i giao, më ra kh¶ n¨ng gi¶i quyÕt b»ng con ®ðêng hoµ b×nh cuéc chiÕn tranh ë §«ng Dð¬ng. Ngµy 26 _ 11 _ 1953, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh tuyªn bè : \"NÕu thùc d©n Ph¸p tiÕp tôc cuéc chiÕn tranh x©m lðîc th× nh©n d©n ViÖt Nam tiÕp tôc cuéc chiÕn tranh ¸i quèc ®Õn th¾ng lîi cuèi cïng. Nhðng nÕu ChÝnh phñ Ph¸p ®· rót ®ðîc bµi häc trong cuéc chiÕn tranh mÊy n¨m nay, muèn ®i ®Õn ®×nh chiÕn ë ViÖt Nam b»ng c¸ch thð¬ng lðîng vµ gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò ViÖt Nam theo lèi hoµ b×nh th× nh©n d©n vµ ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ s½n sµng tiÕp ý muèn ®ã\".(1) (1) Hå ChÝ Minh, Toµn tËp, TËp 7, S®d, tr. 168. 205

Th¸ng 1 _ 1954, Héi nghÞ Ngo¹i trðëng bèn nðíc Liªn X«, MÜ, Anh, Ph¸p häp t¹i BÐclin ® tho¶ thuËn vÒ viÖc triÖu tËp mét héi nghÞ quèc tÕ ë Gi¬nev¬ ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò TriÒu Tiªn vµ lËp l¹i hoµ b×nh ë §«ng Dð¬ng. Ngµy 8 _ 5 _ 1954, mét ngµy sau khi chiÕn dÞch §iÖn Biªn Phñ kÕt thóc, Héi nghÞ Gi¬nev¬ b¾t ®Çu th¶o luËn vÒ vÊn ®Ò lËp l¹i hoµ b×nh ë §«ng Dð¬ng. Ph¸i ®oµn ChÝnh phñ ta, do Phã Thñ tðíng Ph¹m V¨n §ång lµm Trðëng ®oµn, chÝnh thøc ®ðîc mêi häp. Cuéc ®Êu tranh trªn bµn héi nghÞ diÔn ra gay g¾t vµ phøc t¹p, do lËp trðêng thiÕu thiÖn chÝ vµ ngoan cè cña Ph¸p _ MÜ. LËp trðêng cña ChÝnh phñ ta lµ ®×nh chØ chiÕn sù trªn toµn câi §«ng Dð¬ng, gi¶i quyÕt vÊn ®Ò qu©n sù vµ chÝnh trÞ cïng lóc cho c¶ ba nðíc ViÖt Nam, Lµo, Campuchia trªn c¬ së t«n träng ®éc lËp, chñ quyÒn, thèng nhÊt vµ toµn vÑn l·nh thæ cña mçi nðíc ë §«ng Dð¬ng. C¨n cø vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ cña cuéc kh¸ng chiÕn còng nhð so s¸nh lùc lðîng gi÷a ta víi Ph¸p vµ xu thÕ chung cña thÕ giíi lµ gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò tranh chÊp b»ng thð¬ng lðîng, ViÖt Nam ® kÝ HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ ngµy 21 _ 7 _ 1954. H×nh 66. Toµn c¶nh Héi nghÞ Gi¬nev¬ vÒ §«ng Dð¬ng (1954) Tr¶i qua 8 phiªn häp toµn thÓ vµ 23 phiªn häp hÑp, ngµy 21 _ 7 _ 1954, c¸c hiÖp ®Þnh ®×nh chØ chiÕn sù ë ViÖt Nam, Lµo, Campuchia ®ðîc kÝ kÕt. B¶n tuyªn bè cuèi cïng vÒ viÖc lËp l¹i hoµ b×nh ë §«ng Dð¬ng ®· ®ðîc ®¹i diÖn c¸c nðíc dù Héi nghÞ kÝ chÝnh thøc. §¹i diÖn MÜ kh«ng kÝ mµ ra tuyªn bè riªng cam kÕt t«n träng HiÖp ®Þnh nhðng kh«ng chÞu sù rµng buéc cña HiÖp ®Þnh. 206

2. HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ §«ng Dð¬ng bao gåm c¸c v¨n b¶n : HiÖp ®Þnh ®×nh chØ chiÕn sù ë ViÖt Nam, Lµo, Campuchia ; B¶n tuyªn bè cuèi cïng cña Héi nghÞ vµ c¸c phô b¶n kh¸c... Néi dung HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ quy ®Þnh : _ C¸c nðíc tham dù Héi nghÞ cam kÕt t«n träng c¸c quyÒn d©n téc c¬ b¶n lµ ®éc lËp, chñ quyÒn, thèng nhÊt vµ toµn vÑn l nh thæ cña ba nðíc ViÖt Nam, Lµo, Campuchia ; cam kÕt kh«ng can thiÖp vµo c«ng viÖc néi bé cña ba nðíc. _ C¸c bªn tham chiÕn thùc hiÖn ngõng b¾n, lËp l¹i hoµ b×nh trªn toµn §«ng Dð¬ng. _ C¸c bªn tham chiÕn thùc hiÖn cuéc tËp kÕt, chuyÓn qu©n, chuyÓn giao khu vùc... + ë ViÖt Nam, qu©n ®éi nh©n d©n ViÖt Nam vµ qu©n ®éi viÔn chinh Ph¸p tËp kÕt ë hai miÒn B¾c _ Nam, lÊy vÜ tuyÕn 17 (däc theo s«ng BÕn H¶i _ Qu¶ng TrÞ) lµm giíi tuyÕn qu©n sù t¹m thêi cïng víi mét khu phi qu©n sù ë hai bªn giíi tuyÕn. + ë Lµo, lùc lðîng kh¸ng chiÕn tËp kÕt ë hai tØnh SÇm Nða vµ Phongxal×. + ë Campuchia, lùc lðîng kh¸ng chiÕn phôc viªn t¹i chç, kh«ng cã vïng tËp kÕt. _ HiÖp ®Þnh cÊm viÖc ®ða qu©n ®éi, nh©n viªn qu©n sù, vò khÝ nðíc ngoµi vµo c¸c nðíc §«ng Dð¬ng. C¸c nðíc ngoµi kh«ng ®ðîc ®Æt c¨n cø qu©n sù ë §«ng Dð¬ng. C¸c nðíc §«ng Dð¬ng kh«ng ®ðîc tham gia bÊt cø khèi liªn minh qu©n sù nµo vµ kh«ng ®Ó cho nðíc kh¸c dïng l nh thæ cña m×nh vµo viÖc g©y chiÕn tranh hoÆc phôc vô cho môc ®Ých x©m lðîc. _ ViÖt Nam tiÕn tíi thèng nhÊt b»ng cuéc tæng tuyÓn cö tù do trong c¶ nðíc, sÏ ®ðîc tæ chøc vµo th¸ng 7 _ 1956, dðíi sù kiÓm so¸t vµ gi¸m s¸t cña mét uû ban quèc tÕ (trong ®ã Ên §é lµm Chñ tÞch, cïng hai nðíc thµnh viªn lµ Ba Lan vµ Cana®a). _ Tr¸ch nhiÖm thi hµnh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ thuéc vÒ nh÷ng ngðêi kÝ HiÖp ®Þnh vµ nh÷ng ngðêi kÕ tôc hä. HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ §«ng Dð¬ng lµ v¨n b¶n ph¸p lÝ quèc tÕ ghi nhËn c¸c quyÒn d©n téc c¬ b¶n cña nh©n d©n c¸c nðíc §«ng Dð¬ng vµ ®ðîc c¸c cðêng quèc cïng c¸c nðíc tham dù Héi nghÞ cam kÕt t«n träng. HiÖp ®Þnh ®¸nh dÊu th¾ng lîi cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p cña nh©n d©n ViÖt Nam, song chða trän vÑn v× míi gi¶i phãng ®ðîc miÒn B¾c. Cuéc ®Êu tranh c¸ch m¹ng vÉn ph¶i tiÕp tôc nh»m gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt nðíc. 207

Víi HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, Ph¸p buéc ph¶i chÊm døt chiÕn tranh x©m lðîc §«ng Dð¬ng, rót hÕt qu©n ®éi vÒ nðíc ; ®Õ quèc MÜ thÊt b¹i trong ©m mðu kÐo dµi, më réng, quèc tÕ ho¸ chiÕn tranh x©m lðîc §«ng Dð¬ng. ? H y nªu nh÷ng néi dung c¬ b¶n vµ ý nghÜa lÞch sö cña HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ §«ng Dð¬ng. IV _ nguyªn nh©n th¾ng lîi, ý nghÜa lÞch sö cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p (1945 _ 1954) 1. Nguyªn nh©n th¾ng lîi Th¾ng lîi cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p lµ nhê cã sù l nh ®¹o s¸ng suèt cña §¶ng, ®øng ®Çu lµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, víi ®ðêng lèi kh¸ng chiÕn ®óng ®¾n, s¸ng t¹o. Toµn d©n, toµn qu©n ta ®oµn kÕt mét lßng, dòng c¶m trong chiÕn ®Êu, cÇn cï trong lao ®éng s¶n xuÊt. Cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n ta chèng thùc d©n Ph¸p th¾ng lîi lµ nhê cã hÖ thèng chÝnh quyÒn d©n chñ nh©n d©n trong c¶ nðíc, mÆt trËn d©n téc thèng nhÊt ®ðîc cñng cè vµ më réng, lùc lðîng vò trang sím ®ðîc x©y dùng vµ kh«ng ngõng lín m¹nh, hËu phð¬ng réng lín, v÷ng ch¾c vÒ mäi mÆt. Cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n ta, cïng víi cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n hai nðíc Lµo vµ Campuchia, ®ðîc tiÕn hµnh trong liªn minh chiÕn ®Êu cña nh©n d©n ba nðíc chèng kÎ thï chung, cã sù ®ång t×nh, ñng hé vµ gióp ®ì cña Trung Quèc, Liªn X« vµ c¸c nðíc d©n chñ nh©n d©n, cña nh©n d©n Ph¸p vµ loµi ngðêi tiÕn bé. 2. ý nghÜa lÞch sö Th¾ng lîi cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p ® chÊm døt cuéc chiÕn tranh x©m lðîc, ®ång thêi chÊm døt ¸ch thèng trÞ cña thùc d©n Ph¸p trong gÇn mét thÕ kØ trªn ®Êt nðíc ta ; miÒn B¾c nðíc ta ®ðîc gi¶i phãng, chuyÓn sang giai ®o¹n c¸ch m¹ng x héi chñ nghÜa, t¹o c¬ së ®Ó nh©n d©n ta gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt Tæ quèc. Th¾ng lîi cña cuéc kh¸ng chiÕn ® gi¸ng ®ßn nÆng nÒ vµo tham väng x©m lðîc, ©m mðu n« dÞch cña chñ nghÜa ®Õ quèc sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, gãp phÇn lµm tan r hÖ thèng thuéc ®Þa cña chóng, cæ vò m¹nh mÏ phong trµo gi¶i phãng d©n téc ë c¸c nðíc ch©u ¸, ch©u Phi vµ khu vùc MÜ Latinh. 208

Tuy vËy, miÒn Nam nðíc ta chða ®ðîc gi¶i phãng, nh©n d©n ta cßn ph¶i tiÕp tôc cuéc ®Êu tranh gian khæ chèng ®Õ quèc MÜ nh»m hoµn thµnh c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n, thèng nhÊt ®Êt nðíc. ? Ph©n tÝch nguyªn nh©n th¾ng lîi vµ ý nghÜa lÞch sö cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p (1945 _ 1954). C©u hái Vµ BµI TËP 1. H·y chøng minh : ChiÕn th¾ng §iÖn Biªn Phñ lµ th¾ng lîi qu©n sù lín nhÊt cña ta trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ lµ th¾ng lîi quyÕt ®Þnh buéc thùc d©n Ph¸p ph¶i kÝ HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954, chÊm døt chiÕn tranh x©m lðîc §«ng Dð¬ng. 2. LËp b¶ng thèng kª c¸c sù kiÖn lÞch sö lín cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p tõ chiÕn dÞch Biªn giíi thu _ ®«ng n¨m 1950 ®Õn khi kÕt thóc cuéc kh¸ng chiÕn (th¸ng 7 _ 1954). PhÇn ®äc thªm 1. ý nghÜa cña c¶i c¸ch ruéng ®Êt C¸ch m¹ng ta lµ c¸ch m¹ng d©n téc gi¶i phãng, ph¶i chèng ®Õ quèc x©m lðîc vµ chèng phong kiÕn lµ chç dùa cña ®Õ quèc. KhÈu hiÖu cña ta lµ \"tÊt c¶ cho tiÒn tuyÕn, tÊt c¶ ®Ó ®¸nh th¾ng\". Kh¸ng chiÕn ®ßi hái søc ngðêi, søc cña ngµy mét nhiÒu ; n«ng d©n ®· cung cÊp søc ngðêi, søc cña nhiÒu nhÊt cho kh¸ng chiÕn. Ph¶i gi¶i phãng n«ng d©n khái ¸ch phong kiÕn, ph¶i båi dðìng cho n«ng d©n, th× míi ®éng viªn ®Çy ®ñ lùc lðîng to lín ®ã, dèc vµo kh¸ng chiÕn ®Ó tranh th¾ng lîi. Then chèt th¾ng lîi cña kh¸ng chiÕn lµ cñng cè vµ më réng MÆt trËn d©n téc thèng nhÊt, cñng cè vµ ph¸t triÓn qu©n ®éi, cñng cè §¶ng vµ t¨ng cðêng sù l·nh ®¹o cña §¶ng, cñng cè c«ng n«ng liªn minh. ChØ cã ph¸t ®éng quÇn chóng c¶i c¸ch ruéng ®Êt, ta míi tiÕn hµnh nh÷ng c«ng viÖc ®ã mét c¸ch thuËn lîi. ... ChØ cã thùc hiÖn c¶i c¸ch ruéng ®Êt, ngðêi cµy cã ruéng, gi¶i phãng søc s¶n xuÊt ë n«ng th«n khái ¸ch trãi buéc cña giai cÊp ®Þa chñ phong kiÕn, míi cã thÓ chÊm døt t×nh tr¹ng bÇn cïng vµ l¹c hËu cña n«ng d©n, míi cã thÓ ph¸t ®éng m¹nh mÏ lùc lðîng to lín cña n«ng d©n ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ ®Èy m¹nh kh¸ng chiÕn ®Õn th¾ng lîi hoµn toµn. (Hå ChÝ Minh, VÒ t×nh h×nh trðíc m¾t vµ nhiÖm vô c¶i c¸ch ruéng ®Êt _ \"V¨n kiÖn §¶ng vÒ kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p\", TËp I, NXB Sù thËt, H., 1985, tr. 306 _ 308) 209

2. Tinh thÇn quyÕt chiÕn, quyÕt th¾ng cña qu©n vµ d©n ta Tinh thÇn quyÕt chiÕn quyÕt th¾ng cña qu©n vµ d©n ta trong chiÕn dÞch lÞch sö §iÖn Biªn Phñ vµ nãi chung trong c¸c chiÕn dÞch §«ng _ Xu©n lµ søc m¹nh v« cïng v« tËn cña quÇn chóng nh©n d©n, nhÊt lµ quÇn chóng nh©n d©n lao khæ, khi ®· thÊm nhuÇn ®ðêng lèi chÝnh trÞ ®óng ®¾n cña §¶ng, khi ®· vïng lªn chiÕn ®Êu v× nh÷ng nguyÖn väng c¬ b¶n vµ tha thiÕt cña m×nh, v× ®éc lËp cho Tæ quèc, v× ruéng ®Êt cho d©n cµy, ®Ó më ®ðêng tiÕn lªn chñ nghÜa x· héi. Tinh thÇn quyÕt chiÕn quyÕt th¾ng cña qu©n vµ d©n ta kÕ tôc vµ ph¸t triÓn truyÒn thèng ®Êu tranh bÊt khuÊt cña d©n téc ta, lµ tinh thÇn quËt cðêng vµ tµi mðu lðîc cña mét d©n téc kh«ng ®«ng l¾m, ®Êt kh«ng réng l¾m, ®· cã mÊy ngµn n¨m lÞch sö ®oµn kÕt chèng ngo¹i x©m, ®· tõng ®¸nh th¾ng nh÷ng ®éi qu©n x©m lðîc ®«ng h¬n gÊp nhiÒu lÇn. §ã lµ tinh thÇn yªu nðíc cña mét d©n téc ®· tõng lËp nªn nh÷ng chiÕn c«ng lõng lÉy : B¹ch §»ng, Chi L¨ng, §èng §a... §ã lµ chÝ khÝ anh hïng cña mét qu©n ®éi c¸ch m¹ng non trÎ, ®em søc m¹nh chÝnh nghÜa, cña khèi ®oµn kÕt toµn d©n mµ chèng l¹i qu©n ®éi hïng m¹nh cña mét nðíc ®Õ quèc x©m lðîc. Tinh thÇn ®ã còng tøc lµ tinh thÇn triÖt ®Ó c¸ch m¹ng cña giai cÊp v« s¶n mµ §¶ng ta ®· dµy c«ng gi¸o dôc cho qu©n ®éi, lµ quyÕt t©m cao ®é ®¸nh ®æ chñ nghÜa ®Õ quèc vµ bÌ lò tay sai, lµ tinh thÇn chiÕn ®Êu anh dòng tuyÖt vêi, kh¾c phôc mäi khã kh¨n, vðît qua mäi gian khæ, lµ chñ nghÜa anh hïng c¸ch m¹ng ®Æt lîi Ých cña nh©n d©n, cña d©n téc, cña c¸ch m¹ng lªn trªn hÕt, s½n sµng hi sinh tÊt c¶ v× lîi Ých cña c¸ch m¹ng. Tinh thÇn ®ã ®· ®ðîc hun ®óc rÌn luyÖn tr¶i qua qu¸ tr×nh ®Êu tranh c¸ch m¹ng l©u dµi cña nh©n d©n ta. ...Tinh thÇn ®oµn kÕt chiÕn ®Êu, tinh thÇn quyÕt chiÕn quyÕt th¾ng cña qu©n vµ d©n ta dðíi sù l·nh ®¹o cña §¶ng râ rµng lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh th¾ng lîi cña chiÕn dÞch §iÖn Biªn Phñ còng nhð cña c¸c chiÕn dÞch §«ng _ Xu©n. §iÒu ®ã chøng minh r»ng truyÒn thèng yªu nðíc l©u ®êi cña d©n téc, khi ®· ®ðîc ph¸t huy m¹nh mÏ vµ tð tðëng c¸ch m¹ng, ®ðêng lèi c¸ch m¹ng, khi ®· ®i s©u vµo quÇn chóng nh©n d©n th× trë nªn mét søc m¹nh vËt chÊt vÜ ®¹i, v« ®Þch. §iÒu ®ã cµng chøng minh r»ng hËu phð¬ng v÷ng ch¾c lµ mét nh©n tè thðêng xuyªn quyÕt ®Þnh th¾ng lîi trong cuéc chiÕn tranh c¸ch m¹ng. (Vâ Nguyªn Gi¸p, §iÖn Biªn Phñ, S®d, tr. 140 _ 144) 210

211

IVChð¬ng ViÖt Nam tõ n¨m 1954 ®Õn n¨m 1975 MiÒn B¾c thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô kinh tÕ _ x héi, miÒn Nam ®Êu tranh chèng 24 chÕ ®é MÜ _ DiÖm, g×n gi÷ hoµ b×nh (1954 _ 1960) Do ®Õ quèc MÜ vµ chÝnh quyÒn Ng« §×nh DiÖm ph¸ ho¹i HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ §«ng Dð¬ng, nðíc ta t¹m thêi bÞ chia c¾t lµm hai miÒn. Trong t×nh h×nh ®ã, mçi miÒn B¾c _ Nam thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô thuéc hai chiÕn lðîc c¸ch m¹ng kh¸c nhau : MiÒn B¾c thùc hiÖn nh÷ng nhiÖm vô kinh tÕ _ x· héi ; miÒn Nam ®Êu tranh chèng chÕ ®é MÜ _ DiÖm, gi÷ g×n vµ ph¸t triÓn lùc lðîng, tõng bðíc ®ða c¸ch m¹ng tiÕn lªn. I _ T×nh h×nh vµ nhiÖm vô c¸ch m¹ng nðíc ta sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ §«ng Dð¬ng HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ §«ng Dð¬ng ®ðîc kÝ kÕt, ® chÊm døt cuéc chiÕn tranh x©m lðîc ViÖt Nam, Lµo, Campuchia cña thùc d©n Ph¸p cã ®Õ quèc MÜ gióp søc. Ngµy 10 _ 10 _ 1954, qu©n ta tiÕn vµo tiÕp qu¶n Hµ Néi trong kh«ng khÝ tðng bõng cña ngµy héi gi¶i phãng. Ngµy 1 _ 1 _ 1955, Trung ð¬ng §¶ng, ChÝnh phñ vµ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ra m¾t nh©n d©n Thñ ®«. To¸n lÝnh Ph¸p cuèi cïng rót khái H¶i Phßng ngµy 13 _ 5 _ 1955, rót khái ®¶o C¸t Bµ ngµy 16 _ 5 _ 1955. MiÒn B¾c nðíc ta hoµn toµn gi¶i phãng. Gi÷a th¸ng 5 _ 1956, Ph¸p rót hÕt qu©n khái miÒn Nam khi chða thùc hiÖn hiÖp thð¬ng tæng tuyÓn cö thèng nhÊt hai miÒn Nam _ B¾c ViÖt Nam theo ®iÒu kho¶n cña HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬. Ngay sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, MÜ liÒn thay thÕ thùc d©n Ph¸p dùng lªn chÝnh quyÒn Ng« §×nh DiÖm ë miÒn Nam, thùc hiÖn ©m mðu chia c¾t nðíc ta, biÕn miÒn Nam thµnh thuéc ®Þa kiÓu míi vµ c¨n cø qu©n sù cña MÜ ë §«ng Dð¬ng vµ §«ng Nam ¸. 211

H×nh 67. Nh©n d©n Hµ Néi mõng ®ãn bé ®éi vµo tiÕp qu¶n Thñ ®« (10 _ 10 _ 1954) Do ®ã, sù nghiÖp c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n trªn c¶ nðíc chða hoµn thµnh ; nh©n d©n ta võa ph¶i hµn g¾n vÕt thð¬ng chiÕn tranh, kh«i phôc kinh tÕ ë miÒn B¾c, ®ða miÒn B¾c tiÕn lªn chñ nghÜa x héi, võa ph¶i tiÕp tôc cuéc c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n ë miÒn Nam, thùc hiÖn hoµ b×nh, thèng nhÊt nðíc nhµ. ? _ V× sao sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ §«ng Dð¬ng, nðíc ta bÞ chia c¾t lµm hai miÒn ? _ H y nªu nhiÖm vô cña c¸ch m¹ng ViÖt Nam trong thêi k× míi. II _ MiÒn B¾c hoµn thµnh c¶i c¸ch ruéng ®Êt, kh«i phôc kinh tÕ, c¶i t¹o quan hÖ s¶n xuÊt (1954 _ 1960) 1. Hoµn thµnh c¶i c¸ch ruéng ®Êt, kh«i phôc kinh tÕ, hµn g¾n vÕt thð¬ng chiÕn tranh (1954 _ 1957) a) Hoµn thµnh c¶i c¸ch ruéng ®Êt C«ng cuéc ph¸t ®éng quÇn chóng triÖt ®Ó gi¶m t«, c¶i c¸ch ruéng ®Êt ®ðîc thùc hiÖn tõ cuèi n¨m 1953. Khi ta võa kÕt thóc ®ît 5 gi¶m t« vµ ®ît 1 c¶i c¸ch ruéng ®Êt th× hoµ b×nh lËp l¹i ë miÒn B¾c. 212

C¨n cø vµo hoµn c¶nh thùc tÕ miÒn B¾c vµ nh»m ®¸p øng yªu cÇu vÒ quyÒn lîi kinh tÕ, chÝnh trÞ cña n«ng d©n, cñng cè khèi liªn minh c«ng n«ng, më réng mÆt trËn d©n téc thèng nhÊt, §¶ng vµ ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh \"§Èy m¹nh ph¸t ®éng quÇn chóng thùc hiÖn c¶i c¸ch ruéng ®Êt\". Thùc hiÖn chñ trð¬ng cña Trung ð¬ng, trong h¬n hai n¨m (1954 _ 1956), miÒn B¾c tiÕn hµnh ®ît 6 gi¶m t« vµ tiÕp 4 ®ît c¶i c¸ch ruéng ®Êt cßn l¹i (tõ ®ît 2 ®Õn ®ît 5) ë 3 314 x thuéc 22 tØnh ®ång b»ng vµ trung du. Qua 5 ®ît c¶i c¸ch ruéng ®Êt, chóng ta ® tÞch thu, trðng thu, trðng mua kho¶ng 81 v¹n hÐcta ruéng ®Êt, 10 v¹n tr©u bß, 1,8 triÖu n«ng cô tõ tay giai cÊp ®Þa chñ ®em chia cho trªn 2 triÖu hé n«ng d©n. Giai cÊp ®Þa chñ ® c¨n b¶n bÞ xo¸ bá. N«ng d©n ® lµm chñ n«ng th«n, nguyÖn väng l©u ®êi cña n«ng d©n lµ \"ngðêi cµy cã ruéng\" ® ®ðîc thùc hiÖn. H×nh 68. N«ng d©n phÊn khëi nhËn ruéng trong c¶i c¸ch ruéng ®Êt Tuy vËy, trong c¶i c¸ch ruéng ®Êt, chóng ta ph¹m mét sè sai lÇm nghiªm träng nhð ®Êu tè c¶ nh÷ng ngðêi thuéc tÇng líp trªn cã c«ng víi c¸ch m¹ng, quy nhÇm mét sè n«ng d©n, c¸n bé, ®¶ng viªn... thµnh ®Þa chñ. Sai lÇm cßn thÓ hiÖn trong phð¬ng ph¸p ®Êu tè trµn lan, th« b¹o. 213

Th¸ng 9 _ 1956, Héi nghÞ lÇn thø 10 Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng §¶ng (kho¸ II) ® ®Ò ra chñ trð¬ng kiªn quyÕt söa ch÷a sai lÇm trong c¶i c¸ch ruéng ®Êt. C«ng t¸c söa sai ®ðîc tiÕn hµnh trong c¶ n¨m 1957. Nhê ®ã, hËu qu¶ cña sai lÇm ® ®ðîc kh¾c phôc. Sau c¶i c¸ch ruéng ®Êt, bé mÆt n«ng th«n miÒn B¾c cã nhiÒu thay ®æi, khèi liªn minh c«ng n«ng ®ðîc cñng cè. b) Kh«i phôc kinh tÕ, hµn g¾n vÕt thð¬ng chiÕn tranh §©y lµ nhiÖm vô tÊt yÕu trong thêi k× ®Çu sau chiÕn tranh. K× häp thø 4 Quèc héi kho¸ I (3 _ 1955) ® quyÕt nghÞ cñng cè miÒn B¾c b»ng c¸ch \"ra søc kh«i phôc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ _ v¨n ho¸\". C«ng cuéc kh«i phôc kinh tÕ ®ðîc toµn d©n tÝch cùc hðëng øng vµ triÓn khai trong tÊt c¶ c¸c ngµnh. Trong n«ng nghiÖp, n«ng d©n h¨ng h¸i khai khÈn ruéng ®Êt bá hoang, b¶o ®¶m cµy cÊy hÕt ruéng ®Êt v¾ng chñ, t¨ng thªm ®µn tr©u bß, s¾m thªm n«ng cô. HÖ thèng ®ª ®iÒu dµi h¬n 3 000 km ® ®ðîc tu bæ. NhiÒu ®Ëp nðíc nhð ®Ëp B¸i Thðîng (Thanh Ho¸), §« Lð¬ng (NghÖ An), Th¸c Huèng (Th¸i Nguyªn) ® ®ðîc söa ch÷a. NhiÒu c«ng tr×nh thuû n«ng míi ®ðîc x©y dùng, cã t¸c dông më réng diÖn tÝch tðíi vµ tiªu nðíc. §Õn n¨m 1957, s¶n lðîng lð¬ng thùc ®¹t gÇn 4 triÖu tÊn, t¨ng h¬n 1,5 triÖu tÊn so víi n¨m 1939. N¹n ®ãi cã tÝnh chÊt kinh niªn ë miÒn B¾c bðíc ®Çu ®ðîc gi¶i quyÕt. §êi sèng cña nh©n d©n lao ®éng ®ðîc c¶i thiÖn. Trong c«ng nghiÖp, chóng ta ® nhanh chãng kh«i phôc vµ më réng hÇu hÕt c¸c c¬ së c«ng nghiÖp, c¸c nhµ m¸y, xÝ nghiÖp quan träng nhð má than Hßn Gai, dÖt Nam §Þnh, xi m¨ng H¶i Phßng, ®iÖn Hµ Néi ; x©y dùng thªm mét sè nhµ m¸y míi nhð c¬ khÝ Hµ Néi, diªm Thèng NhÊt, gç CÇu §uèng, thuèc l¸ Th¨ng Long, c¸ hép H¶i Phßng, chÌ Phó Thä... ViÖc x©y dùng Nhµ m¸y c¬ khÝ Hµ Néi lµ sù kiÖn quan träng trong lÞch sö ph¸t triÓn c«ng nghiÖp ë ViÖt Nam. §©y lµ c¬ së ®Çu tiªn cña ngµnh chÕ t¹o m¸y ë nðíc ta. §Õn cuèi n¨m 1957, miÒn B¾c cã tÊt c¶ 97 nhµ m¸y, xÝ nghiÖp lín do Nhµ nðíc qu¶n lÝ. Cïng víi viÖc kh«i phôc vµ ph¸t triÓn c«ng nghiÖp, c¸c ngµnh thñ c«ng nghiÖp miÒn B¾c còng ®ðîc nhanh chãng kh«i phôc. §Õn n¨m 1957, ngµnh thñ c«ng nghiÖp ® cung cÊp gÇn 59% sè hµng ho¸ tiªu dïng trong nðíc, gi¶i quyÕt phÇn nµo viÖc lµm cho ngðêi lao ®éng. 214

H×nh 69. Toµn c¶nh Nhµ m¸y c¬ khÝ Hµ Néi Trong thð¬ng nghiÖp, hÖ thèng mËu dÞch quèc doanh vµ hîp t¸c x mua b¸n ®ðîc më réng, ® cung cÊp ngµy cµng nhiÒu mÆt hµng cho nh©n d©n ; giao lðu hµng ho¸ gi÷a c¸c ®Þa phð¬ng ngµy cµng ph¸t triÓn ; ho¹t ®éng ngo¹i thð¬ng dÇn dÇn tËp trung vµo Nhµ nðíc. §Õn cuèi n¨m 1957, miÒn B¾c ® ®Æt quan hÖ bu«n b¸n víi 27 nðíc. Giao th«ng vËn t¶i ®ðîc chó träng, kh«i phôc gÇn 700 km ®ðêng s¾t, söa ch÷a vµ lµm míi hµng ngh×n kil«mÐt ®ðêng « t«, x©y dùng vµ më réng thªm mét sè c¶ng nhð c¶ng H¶i Phßng, CÈm Ph¶, BÕn Thuû ; ®ðêng hµng kh«ng d©n dông quèc tÕ ®ðîc khai th«ng. V¨n ho¸, gi¸o dôc, y tÕ ®ðîc ®Èy m¹nh. NÒn gi¸o dôc ®ðîc ph¸t triÓn theo hðíng x héi chñ nghÜa. HÖ thèng gi¸o dôc phæ th«ng theo chð¬ng tr×nh 10 n¨m ® ®ðîc kh¼ng ®Þnh ; gi¸o dôc ®¹i häc ®ðîc chó ý ph¸t triÓn. N¨m häc 1956 _ 1957 cã gÇn 1 triÖu häc sinh phæ th«ng, h¬n 600 000 häc sinh vì lßng, gÇn 3 000 sinh viªn ®¹i häc, gÇn 8 000 häc sinh chuyªn nghiÖp trung cÊp vµ h¬n 1 triÖu ngðêi ®ðîc xo¸ n¹n mï ch÷. HÖ thèng y tÕ ch¨m sãc søc khoÎ cho nh©n d©n ®ðîc Nhµ nðíc quan t©m x©y dùng. NÕp sèng lµnh m¹nh, gi÷ g×n vÖ sinh ®ðîc vËn ®éng thùc hiÖn ë kh¾p mäi n¬i. §Õn n¨m 1957, miÒn B¾c cã trªn 150 c¬ së ®iÒu trÞ, h¬n 100 ®éi y tÕ lðu ®éng, kho¶ng 8 000 c¸n bé tõ y t¸ ®Õn b¸c sÜ. Nh÷ng n¹n dÞch phæ biÕn ë miÒn B¾c trðíc kia nhð ®au m¾t hét, sèt rÐt... ®ðîc xo¸ bá. Trong giai ®o¹n nµy, chÝnh quyÒn vµ qu©n ®éi ®ðîc cñng cè, kh¶ n¨ng phßng thñ ®Êt nðíc ®ðîc t¨ng cðêng, quan hÖ ngo¹i giao ®ðîc më réng. MÆt trËn Tæ quèc ®ðîc thµnh lËp th¸ng 9 _ 1955 ® t¨ng cðêng khèi ®¹i ®oµn kÕt toµn d©n x©y dùng ®Êt nðíc. 215

2. C¶i t¹o quan hÖ s¶n xuÊt, bðíc ®Çu ph¸t triÓn kinh tÕ _ x· héi (1958 _ 1960) Trong 3 n¨m tiÕp theo (1958 _ 1960), miÒn B¾c lÊy c¶i t¹o x héi chñ nghÜa lµm träng t©m : c¶i t¹o ®èi víi n«ng nghiÖp, thñ c«ng nghiÖp, thð¬ng nghiÖp nhá, c«ng thð¬ng nghiÖp tð b¶n tð doanh, trong ®ã kh©u chÝnh lµ hîp t¸c ho¸ n«ng nghiÖp. Chñ trð¬ng nµy ®ðîc cô thÓ ho¸ trong kÕ ho¹ch 3 n¨m c¶i t¹o vµ bðíc ®Çu ph¸t triÓn kinh tÕ, v¨n ho¸ (1958 _ 1960), do Quèc héi kho¸ I, k× häp thø 8, th«ng qua th¸ng 4 _ 1958. Thùc hiÖn chñ trð¬ng trªn, kh¾p n¬i s«i næi phong trµo thi ®ua x©y dùng hîp t¸c x . Cuéc vËn ®éng hîp t¸c ho¸ n«ng nghiÖp ®ðîc tiÕn hµnh theo nguyªn t¾c tù nguyÖn, cïng cã lîi vµ qu¶n lÝ d©n chñ ; tõng bðíc ®ða ngðêi n«ng d©n vµo lµm ¨n tËp thÓ ®i tõ tæ ®æi c«ng lªn hîp t¸c x bËc thÊp, ®Õn bËc cao, tõ quy m« nhá ®Õn quy m« lín. §Õn cuèi n¨m 1960, c«ng cuéc hîp t¸c ho¸ n«ng nghiÖp ® c¨n b¶n hoµn thµnh _ trªn 85% sè hé n«ng d©n vµo hîp t¸c x víi 70% diÖn tÝch canh t¸c. §èi víi tð s¶n d©n téc, §¶ng vµ Nhµ nðíc chñ trð¬ng c¶i t¹o b»ng phð¬ng ph¸p hoµ b×nh, sö dông mÆt tÝch cùc cña tð s¶n d©n téc, ®ða hä vµo lµm ¨n tËp thÓ dðíi h×nh thøc c«ng tð hîp doanh. §Õn cuèi n¨m 1960, cã h¬n 95% hé tð s¶n vµo c«ng tð hîp doanh. §èi víi lùc lðîng tiÓu thð¬ng, tiÓu chñ, thî thñ c«ng, Nhµ nðíc chñ trð¬ng ®ða hä vµo con ®ðêng lµm ¨n tËp thÓ trong c¸c hîp t¸c x thñ c«ng nghiÖp, hîp t¸c x mua b¸n. §Õn cuèi n¨m 1960, h¬n 87% sè hé thñ c«ng vµ 45% ngðêi bu«n b¸n nhá vµo hîp t¸c x . §a sè tiÓu thð¬ng ® ®ðîc chuyÓn sang s¶n xuÊt. Trong c¶i t¹o, chóng ta ®· ph¹m mét sè sai lÇm nhð ®· ®ång nhÊt c¶i t¹o víi xo¸ bá tð h÷u vµ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ c¸ thÓ ; thùc hiÖn sai c¸c nguyªn t¾c x©y dùng hîp t¸c x· lµ tù nguyÖn, c«ng b»ng, d©n chñ, cïng cã lîi ; do ®ã, chða ph¸t huy ®ðîc tÝnh tÝch cùc, chñ ®éng, s¸ng t¹o cña x· viªn trong s¶n xuÊt. §ång thêi víi nhiÖm vô c¶i t¹o x héi chñ nghÜa, c«ng nghiÖp quèc doanh ®ðîc ðu tiªn ®Çu tð x©y dùng. §Õn n¨m 1960, miÒn B¾c cã 172 xÝ nghiÖp lín do trung ð¬ng qu¶n lÝ, trªn 500 xÝ nghiÖp do ®Þa phð¬ng qu¶n lÝ. Nh÷ng tiÕn bé vÒ kinh tÕ ® thóc ®Èy sù nghiÖp v¨n ho¸ _ gi¸o dôc ph¸t triÓn. N¨m häc 1959 _ 1960, miÒn B¾c cã 6 300 trðêng víi 2,5 triÖu häc sinh, sinh viªn, chiÕm kho¶ng 17% d©n sè. Sè häc sinh phæ th«ng vµ sinh viªn ®¹i häc t¨ng 2 lÇn so víi n¨m häc 1956 _ 1957. Sè n÷ sinh vµ häc sinh c¸c d©n téc miÒn nói ®Õn trðêng ngµy cµng ®«ng. HÖ thèng y tÕ ch¨m sãc søc khoÎ cho nh©n d©n ph¸t triÓn kh¸ nhanh. C¸c c¬ së y tÕ n¨m 1960 t¨ng 11 lÇn so víi n¨m 1955. 216

Nh÷ng thµnh tùu ®¹t ®ðîc trong thêi gian thùc hiÖn kÕ ho¹ch 3 n¨m cïng víi nh÷ng thay ®æi cña miÒn B¾c sau hai kÕ ho¹ch 3 n¨m (1954 _ 1960) ®ðîc ph¶n ¸nh tËp trung trong b¶n HiÕn ph¸p cña nðíc ViÖt Nam D©n chñ Céng hoµ, do Quèc héi kho¸ I, k× häp thø 11, th«ng qua ngµy 31 _ 12 _ 1959. HiÕn ph¸p cßn thÓ hiÖn ý chÝ, nguyÖn väng cña nh©n d©n ViÖt Nam quyÕt t©m ®ða miÒn B¾c tiÕn lªn chñ nghÜa x héi vµ ®Êu tranh thèng nhÊt nðíc nhµ. ? _ MiÒn B¾c ® ®¹t ®ðîc nh÷ng thµnh tùu g× trong c«ng cuéc kh«i phôc kinh tÕ, hµn g¾n vÕt thð¬ng chiÕn tranh (1954 _ 1957). _ C«ng cuéc c¶i t¹o quan hÖ s¶n xuÊt x héi chñ nghÜa ë miÒn B¾c tõ n¨m 1958 ®Õn n¨m 1960 ® ®¹t ®ðîc nh÷ng thµnh tùu vµ cã h¹n chÕ g× ? III _ MiÒn Nam ®Êu tranh chèng chÕ ®é mÜ _ diÖm, gi÷ g×n vµ ph¸t triÓn lùc lðîng c¸ch m¹ng, tiÕn tíi \"®ång khëi\" (1954 _ 1960) 1. §Êu tranh chèng chÕ ®é MÜ _ DiÖm, gi÷ g×n vµ ph¸t triÓn lùc lðîng c¸ch m¹ng (1954 _ 1959) Ngay tõ th¸ng 7 _ 1954, nhËn râ ®Õ quèc MÜ lµ trë lùc chÝnh ng¨n c¶n viÖc lËp l¹i hoµ b×nh ë §«ng Dð¬ng vµ ®ang trë thµnh kÎ thï chÝnh, trùc tiÕp cña nh©n d©n §«ng Dð¬ng, Trung ð¬ng §¶ng ®Ò ra cho c¸ch m¹ng miÒn Nam nhiÖm vô chuyÓn cuéc ®Êu tranh vò trang chèng Ph¸p sang ®Êu tranh chÝnh trÞ chèng MÜ _ DiÖm, ®ßi chóng thi hµnh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ n¨m 1954 vÒ §«ng Dð¬ng, gi÷ g×n vµ ph¸t triÓn lùc lðîng c¸ch m¹ng. Më ®Çu lµ \"Phong trµo hoµ b×nh\" cña trÝ thøc vµ c¸c tÇng líp nh©n d©n Sµi Gßn _ Chî Lín th¸ng 8 _ 1954. Phong trµo tæ chøc nhiÒu cuéc mÝt tinh, héi häp chµo mõng ngµy héi ®Êt nðíc vµ ®ða yªu cÇu ®ßi chÝnh quyÒn thi hµnh nghiªm chØnh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬. Phong trµo nhanh chãng lan ra c¸c ®« thÞ kh¸c vµ nhiÒu vïng n«ng th«n. Nh÷ng \"Uû ban b¶o vÖ hoµ b×nh\" ®ðîc thµnh lËp vµ ho¹t ®éng c«ng khai. Th¸ng 11 _ 1954, MÜ _ DiÖm tiÕn hµnh khñng bè, ®µn ¸p, lïng b¾t c¸c nhµ l nh ®¹o phong trµo. Nhðng phong trµo ®Êu tranh v× môc tiªu hoµ b×nh cña c¸c tÇng líp nh©n d©n tiÕp tôc d©ng cao, lan réng, l«i cuèn hµng triÖu ngðêi tham gia, gåm tÊt c¶ c¸c tÇng líp nh©n d©n, c¸c ®¶ng ph¸i, c¸c d©n téc Ýt ngðêi... h×nh thµnh nªn mÆt trËn chèng MÜ _ DiÖm. 217

Môc tiªu phong trµo ®ðîc më réng, h×nh thøc ®Êu tranh cã nh÷ng thay ®æi cho phï hîp víi t×nh h×nh míi. §Êu tranh võa ®ßi MÜ _ DiÖm thi hµnh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, ®ßi hiÖp thð¬ng tæng tuyÓn cö tù do thèng nhÊt ®Êt nðíc, chèng c¸i gäi lµ \"trðng cÇu d©n ý\", \"bÇu cö quèc héi\"... cña DiÖm, võa chèng MÜ _ DiÖm khñng bè, ®µn ¸p, chèng chiÕn dÞch \"tè céng\", \"diÖt céng\" cña chóng, ®ßi c¸c quyÒn tù do, d©n sinh, d©n chñ. §Êu tranh gi÷ g×n kÕt hîp víi ph¸t triÓn lùc lðîng c¸ch m¹ng. H×nh thøc ®Êu tranh tõ ®Êu tranh chÝnh trÞ, hoµ b×nh chuyÓn sang ®Êu tranh vò trang tù vÖ, råi dïng b¹o lùc c¸ch m¹ng. Ngµy 1 _ 5 _ 1957, 20 v¹n quÇn chóng lao ®éng Sµi Gßn _ Chî Lín xuèng ®ðêng ®Êu tranh. Ngµy 1 _ 5 _ 1958, 50 v¹n ®ång bµo Sµi Gßn _ Chî Lín xuèng ®ðêng tuÇn hµnh ®ßi c¸c quyÒn tù do, d©n sinh, d©n chñ, chèng khñng bè. N¨m 1957, toµn miÒn Nam cã 2 triÖu lðît ngðêi tham gia ®Êu tranh ; n¨m 1958, cã 3,7 triÖu lðît ngðêi ; n¨m 1959, cã 6 triÖu lðît ngðêi. 2. Phong trµo \"§ång khëi\" (1959 _ 1960) Trong nh÷ng n¨m 1957 _ 1959, c¸ch m¹ng miÒn Nam gÆp mu«n vµn khã kh¨n. Ng« §×nh DiÖm ban hµnh ®¹o luËt ®Æt céng s¶n ngoµi vßng ph¸p luËt. LuËt 10/59 (®Ò ra th¸ng 5 _ 1959) cho phÐp th¼ng tay giÕt h¹i bÊt cø ngðêi yªu nðíc nµo, bÊt cø ai cã biÓu hiÖn chèng l¹i chóng, lµm cho hµng v¹n c¸n bé, ®¶ng viªn bÞ giÕt h¹i, hµng chôc v¹n ®ång bµo yªu nðíc bÞ tï ®µy. Cuéc ®Êu tranh cña nh©n d©n ta ë miÒn Nam ®ßi hái cã mét biÖn ph¸p quyÕt liÖt ®Ó ®ða c¸ch m¹ng vðît qua khã kh¨n thö th¸ch. H×nh 70. Héi nghÞ lÇn thø 15 Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng §¶ng (n¨m 1959) 218

Th¸ng 1 _ 1959, Héi nghÞ lÇn thø 15 Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng §¶ng quyÕt ®Þnh ®Ó nh©n d©n miÒn Nam sö dông b¹o lùc c¸ch m¹ng ®¸nh ®æ chÝnh quyÒn MÜ _ DiÖm vµ nhÊn m¹nh : ngoµi con ®ðêng dïng b¹o lùc c¸ch m¹ng, nh©n d©n miÒn Nam kh«ng cã con ®ðêng nµo kh¸c. Phð¬ng hðíng c¬ b¶n cña c¸ch m¹ng miÒn Nam lµ \"dùa vµo lùc lðîng chÝnh trÞ cña quÇn chóng lµ chñ yÕu kÕt hîp víi lùc lðîng vò trang ®Ó ®¸nh ®æ ¸ch thèng trÞ cña ®Õ quèc vµ phong kiÕn, thiÕt lËp chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng cña nh©n d©n\"(1). Phong trµo næi dËy tõ chç lÎ tÎ ë tõng ®Þa phð¬ng, nhð cuéc næi dËy ë VÜnh Th¹nh (B×nh §Þnh), B¸c ¸i (Ninh ThuËn) th¸ng 2 _ 1959, ë Trµ Bång (Qu¶ng Ng i) th¸ng 8 _ 1959, lan ra kh¾p miÒn Nam thµnh cao trµo c¸ch m¹ng, tiªu biÓu víi cuéc \"§ång khëi\" ë BÕn Tre. T¹i BÕn Tre, ngµy 17 _ 1 _ 1960, cuéc \"§ång khëi\" næ ra ë ba x ®iÓm lµ §Þnh Thuû, B×nh Kh¸nh vµ Phðíc HiÖp thuéc huyÖn Má Cµy, råi nhanh chãng lan ra toµn huyÖn vµ c¸c huyÖn Giång Tr«m, Th¹nh Phó, Ba Tri, Ch©u Thµnh, B×nh §¹i. Hµng v¹n nh©n d©n xuèng ®ðêng, vò trang b»ng gi¸o m¸c, næi trèng mâ, lïng b¾t bän tÒ ®iÖp ¸c «n, truy quÐt c¸c tæ chøc k×m kÑp cña ®Þch. QuÇn chóng diÖt ®ån, gi¶i t¸n c¸c trô së héi ®ång x·, c¸c tæ chøc tay sai cña ®Þch. ChØ trong tuÇn lÔ ®Çu \"§ång khëi\", nh©n d©n 47 x· ®· ®ång lo¹t næi dËy ®Ëp tan bé m¸y k×m kÑp cña ®Þch, gi¶i phãng 150 Êp, bøc rót 47 ®ån bèt, diÖt h¬n 300 tªn. C¸c th«n x· ®ðîc gi¶i phãng më ®¹i héi nh©n d©n, lËp toµ ¸n trõng trÞ nh÷ng tªn nî m¸u, tÞch thu ruéng ®Êt cña ®Þa chñ chia cho d©n cµy nghÌo. Thanh niªn n« nøc gia nhËp lùc lðîng vò trang. Hoµ nhÞp víi cuéc \"§ång khëi\" ë BÕn Tre, nh©n d©n c¸c tØnh T©y Ninh, MÜ Tho, Trµ Vinh, B¹c Liªu, R¹ch Gi¸, Cµ Mau, Ch©u §èc, Sãc Tr¨ng, KiÕn Phong, KiÕn Tðêng... ®ång lo¹t næi dËy, lµm chñ 2/3 x Êp. TÝnh ®Õn cuèi n¨m 1960, t¹i c¸c tØnh Nam Bé, c¸ch m¹ng ®· lµm chñ h¬n 600 x· trong tæng sè 1 298 x·, trong ®ã cã 116 x· hoµn toµn gi¶i phãng. ë vïng nói c¸c tØnh Trung Trung Bé, cã 904 th«n trong tæng sè 3 829 th«n ®ðîc gi¶i phãng. ë T©y Nguyªn cã tíi 3 200 th«n trong tæng sè 5 721 th«n ®ðîc gi¶i phãng. (1) Gi¸o tr×nh LÞch sö §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, NXB ChÝnh trÞ quèc gia, H., 2004, tr. 214. 219

H×nh 71. Lðîc ®å phong trµo \"§ång khëi\" ë miÒn Nam 220

Th¾ng lîi cña phong trµo \"§ång khëi\" më ra vïng gi¶i phãng réng lín, liªn hoµn, dÉn ®Õn sù ra ®êi cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam ngµy 20 _ 12 _ 1960 do LuËt sð NguyÔn H÷u Thä lµm Chñ tÞch. MÆt trËn chñ trð¬ng ®oµn kÕt tÊt c¶ c¸c tÇng líp nh©n d©n, c¸c giai cÊp, c¸c d©n téc, c¸c t«n gi¸o vµ nh©n sÜ yªu nðíc ®Êu tranh ®¸nh ®æ ¸ch thèng trÞ cña ®Õ quèc MÜ vµ tËp ®oµn Ng« §×nh DiÖm. H×nh 72. Chñ tÞch NguyÔn H÷u Thä duyÖt mét ®¬n vÞ vò trang gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam Phong trµo \"§ång khëi\" th¾ng lîi ®¸nh dÊu bðíc ngoÆt cña c¸ch m¹ng miÒn Nam, chuyÓn c¸ch m¹ng tõ thÕ gi÷ g×n lùc lðîng sang thÕ tiÕn c«ng, chÊm døt thêi k× æn ®Þnh t¹m thêi cña chÕ ®é thùc d©n míi cña MÜ ë miÒn Nam, më ra thêi k× khñng ho¶ng cña chÕ ®é Sµi Gßn. ? _ Phong trµo ®Êu tranh chèng chÕ ®é MÜ _ DiÖm cña nh©n d©n ta ë miÒn Nam ® diÔn ra nhð thÕ nµo trong nh÷ng n¨m ®Çu sau HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ ? _ Phong trµo \"§ång khëi\" (1959 _ 1960) ë miÒn Nam ® næ ra trong hoµn c¶nh nµo ? Nªu diÔn biÕn, kÕt qu¶ vµ ý nghÜa. C©u hái Vµ BµI TËP 1. Tr×nh bµy nh÷ng chuyÓn biÕn cña x· héi miÒn B¾c tõ n¨m 1954 ®Õn n¨m 1960. 2. T¹i sao phong trµo \"§ång khëi\" (1959 _ 1960) ®ðîc coi lµ mèc ®¸nh dÊu bðíc ph¸t triÓn nh¶y vät cña c¸ch m¹ng miÒn Nam ? 221

X©y dùng chñ nghÜa x héi ë miÒn B¾c, ChiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"chiÕn tranh 25 ®Æc biÖt\" cña ®Õ quèc mÜ ë miÒn Nam (1961 _ 1965) MiÒn B¾c thùc hiÖn kÕ ho¹ch Nhµ nðíc 5 n¨m lÇn thø nhÊt, bðíc ®Çu x©y dùng c¬ së vËt chÊt _ kÜ thuËt cña chñ nghÜa x· héi. ë miÒn Nam, nh©n d©n ta ph¸t triÓn cuéc khëi nghÜa quÇn chóng lªn chiÕn tranh c¸ch m¹ng, chèng chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" cña ®Õ quèc MÜ. I _ MiÒn b¾c x©y dùng bðíc ®Çu c¬ së vËt chÊt _ kÜ thuËt cña chñ nghÜa x· héi (1961 _ 1965) 1. §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø III cña §¶ng (9 _ 1960) Gi÷a lóc c¸ch m¹ng ë hai miÒn Nam _ B¾c cã nh÷ng bðíc tiÕn quan träng, §¶ng Lao ®éng ViÖt Nam tæ chøc §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø III. H×nh 73. §oµn Chñ tÞch §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø III cña §¶ng (9 _ 1960) 222

§¹i héi häp tõ ngµy 5 ®Õn 10 _ 9 _ 1960 ë Hµ Néi. Tham dù §¹i héi cã 525 ®¹i biÓu chÝnh thøc vµ 51 ®¹i biÓu dù khuyÕt, thay mÆt cho h¬n 50 v¹n ®¶ng viªn trong c¶ nðíc. §¹i héi ®Ò ra nhiÖm vô cña c¸ch m¹ng c¶ nðíc vµ c¸ch m¹ng tõng miÒn ; chØ râ vÞ trÝ, vai trß cña c¸ch m¹ng tõng miÒn, mèi quan hÖ gi÷a c¸ch m¹ng hai miÒn. C¸ch m¹ng x héi chñ nghÜa ë miÒn B¾c cã vai trß quyÕt ®Þnh nhÊt ®èi víi sù ph¸t triÓn cña c¸ch m¹ng c¶ nðíc. C¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n ë miÒn Nam cã vai trß quyÕt ®Þnh trùc tiÕp ®èi víi sù nghiÖp gi¶i phãng miÒn Nam. C¸ch m¹ng hai miÒn cã quan hÖ mËt thiÕt, g¾n bã vµ t¸c ®éng lÉn nhau nh»m hoµn thµnh cuéc c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n trong c¶ nðíc, thùc hiÖn hoµ b×nh thèng nhÊt ®Êt nðíc. §èi víi miÒn B¾c, §¹i héi kh¼ng ®Þnh ®ða miÒn B¾c tiÕn nhanh, tiÕn m¹nh, tiÕn v÷ng ch¾c lªn chñ nghÜa x héi. §Ó thùc hiÖn môc tiªu trªn, ph¶i tiÕn hµnh c«ng nghiÖp ho¸ x· héi chñ nghÜa nh»m x©y dùng nÒn kinh tÕ x· héi chñ nghÜa hiÖn ®¹i, kÕt hîp c«ng nghiÖp víi n«ng nghiÖp, lÊy c«ng nghiÖp nÆng lµm nÒn t¶ng, ðu tiªn ph¸t triÓn c«ng nghiÖp nÆng mét c¸ch hîp lÝ, ®ång thêi ra søc ph¸t triÓn n«ng nghiÖp vµ c«ng nghiÖp nhÑ. §¹i héi th«ng qua B¸o c¸o chÝnh trÞ, B¸o c¸o söa ®æi §iÒu lÖ §¶ng vµ kÕ ho¹ch Nhµ nðíc 5 n¨m lÇn thø nhÊt (1961 _ 1965) nh»m x©y dùng bðíc ®Çu c¬ së vËt chÊt _ kÜ thuËt cña chñ nghÜa x héi, thùc hiÖn mét bðíc c«ng nghiÖp ho¸ x héi chñ nghÜa. §¹i héi bÇu Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng míi cña §¶ng, bÇu Bé ChÝnh trÞ. Hå ChÝ Minh ®ðîc bÇu l¹i lµm Chñ tÞch §¶ng, Lª DuÈn ®ðîc bÇu gi÷ chøc BÝ thð thø nhÊt cña §¶ng. §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø III cña §¶ng lµ \"nguån ¸nh s¸ng míi, lùc lðîng míi cho toµn §¶ng vµ toµn d©n ta x©y dùng th¾ng lîi chñ nghÜa x héi ë miÒn B¾c vµ ®Êu tranh thùc hiÖn hoµ b×nh thèng nhÊt nðíc nhµ\"(1). 2. MiÒn B¾c thùc hiÖn kÕ ho¹ch Nhµ nðíc 5 n¨m (1961 _ 1965) Bðíc vµo thùc hiÖn kÕ ho¹ch Nhµ nðíc 5 n¨m lÇn thø nhÊt, miÒn B¾c chuyÓn sang lÊy x©y dùng chñ nghÜa x héi lµm träng t©m. NhiÖm vô c¬ b¶n cña kÕ ho¹ch 5 n¨m lµ ra søc ph¸t triÓn c«ng nghiÖp vµ n«ng nghiÖp, tiÕp tôc c«ng cuéc c¶i t¹o x héi chñ nghÜa, cñng cè vµ t¨ng cðêng thµnh phÇn kinh tÕ quèc doanh, (1) V¨n kiÖn §¹i héi III _ Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng §¶ng Lao ®éng ViÖt Nam. XuÊt b¶n th¸ng 9 _ 1960, tr. 210. 223

c¶i thiÖn mét bðíc ®êi sèng vËt chÊt vµ v¨n ho¸ cña nh©n d©n lao ®éng, cñng cè quèc phßng, t¨ng cðêng trËt tù vµ an ninh x héi. Trong tÊt c¶ c¸c ngµnh, c¸c giíi ®Òu dÊy lªn phong trµo thi ®ua yªu nðíc s«i næi : n«ng nghiÖp cã \"§¹i Phong\", c«ng nghiÖp cã \"Duyªn H¶i\", thñ c«ng nghiÖp cã \"Thµnh C«ng\", qu©n ®éi cã \"Ba nhÊt\", gi¸o dôc cã \"Hai tèt\"... Ngµnh c«ng nghiÖp ®ðîc ðu tiªn ®Çu tð x©y dùng. Víi sù gióp ®ì cña Liªn X«, Trung Quèc vµ c¸c nðíc XHCN, tõ n¨m 1961 ®Õn n¨m 1964, vèn ®Çu tð x©y dùng c¬ b¶n cho c«ng nghiÖp lµ 48%, trong ®ã c«ng nghiÖp nÆng chiÕm gÇn 80%. Gi¸ trÞ s¶n lðîng ngµnh c«ng nghiÖp nÆng n¨m 1965 t¨ng 3 lÇn so víi n¨m 1960. H×nh 74. M¸y cµy thay thÕ søc tr©u Trong nh÷ng n¨m 1961 _ 1965, 100 c¬ së s¶n xuÊt míi ®ðîc x©y dùng. Mét sè nhµ m¸y c¬ khÝ, ®iÖn n¨ng ®ðîc x©y dùng hoÆc më réng nhð Nhµ m¸y c¬ khÝ Hµ Néi, Nhµ m¸y c¬ khÝ TrÇn Hðng §¹o, Nhµ m¸y xe ®¹p Thèng NhÊt, Nhµ m¸y ®ãng tµu B¹ch §»ng, Nhµ m¸y ®iÖn U«ng BÝ, Khu Gang thÐp Th¸i Nguyªn... c¸c khu c«ng nghiÖp ViÖt Tr×, Thðîng §×nh (Hµ Néi), c¸c nhµ m¸y ®ðêng V¹n §iÓm, S«ng Lam, sø H¶i Dð¬ng, pin V¨n §iÓn, dÖt 8 _ 3, dÖt kim §«ng Xu©n, ®· s¶n xuÊt nhiÒu mÆt hµng phôc vô d©n sinh vµ quèc phßng. C«ng nghiÖp quèc doanh chiÕm tØ träng 93% trong tæng gi¸ trÞ s¶n lðîng c«ng nghiÖp toµn miÒn B¾c, gi÷ vai trß chñ ®¹o trong nÒn kinh tÕ quèc d©n. C«ng nghiÖp nhÑ cïng víi tiÓu thñ c«ng nghiÖp ®· gi¶i quyÕt ®ðîc 80% hµng tiªu dïng thiÕt yÕu cho nh©n d©n. 224

Trong n«ng nghiÖp, sau khi ®ða ®¹i bé phËn n«ng d©n vµo c¸c hîp t¸c x , tõ n¨m 1961, c¸c ®Þa phð¬ng thùc hiÖn chñ trð¬ng x©y dùng hîp t¸c x s¶n xuÊt n«ng nghiÖp bËc cao. N«ng d©n bðíc ®Çu ¸p dông khoa häc _ kÜ thuËt vµo s¶n xuÊt n«ng nghiÖp. HÖ thèng thuû n«ng ph¸t triÓn, trong ®ã cã c«ng tr×nh B¾c _ Hðng _ H¶i. NhiÒu hîp t¸c x ®¹t vµ vðît n¨ng suÊt 5 tÊn thãc trªn 1 hÐcta gieo trång. Thð¬ng nghiÖp quèc doanh ®ðîc Nhµ nðíc ðu tiªn ph¸t triÓn nªn ® chiÕm lÜnh thÞ trðêng, gãp phÇn ph¸t triÓn kinh tÕ, cñng cè quan hÖ s¶n xuÊt míi, æn ®Þnh vµ c¶i thiÖn ®êi sèng nh©n d©n. HÖ thèng giao th«ng ®ðêng bé, ®ðêng s¾t, ®ðêng liªn tØnh, liªn huyÖn, ®ðêng s«ng, ®ðêng hµng kh«ng ®ðîc cñng cè. ViÖc ®i l¹i trong nðíc vµ giao th«ng quèc tÕ thuËn lîi h¬n trðíc. HÖ thèng gi¸o dôc tõ phæ th«ng ®Õn ®¹i häc ph¸t triÓn nhanh. N¨m häc 1964 _ 1965, miÒn B¾c cã h¬n 9 000 trðêng phæ th«ng cÊp I, cÊp II vµ cÊp III víi tæng sè trªn 2,6 triÖu häc sinh. HÖ ®¹i häc vµ trung häc chuyªn nghiÖp cã 18 trðêng, t¨ng gÊp 2 lÇn so víi n¨m häc 1960 _ 1961. HÖ thèng y tÕ, ch¨m lo søc khoÎ ®ðîc ®Çu tð ph¸t triÓn, x©y dùng kho¶ng 6 000 c¬ së. MiÒn B¾c cßn lµm nghÜa vô chi viÖn cho tiÒn tuyÕn miÒn Nam. Trong 5 n¨m, mét khèi lðîng lín vò khÝ, ®¹n dðîc, thuèc men... ®ðîc chuyÓn vµo chiÕn trðêng. Ngµy cµng cã nhiÒu ®¬n vÞ vò trang, c¸n bé qu©n sù vµ c¸n bé c¸c ngµnh ®ðîc ®ða vµo miÒn Nam tham gia chiÕn ®Êu, phôc vô chiÕn ®Êu vµ x©y dùng vïng gi¶i phãng. Nh÷ng thµnh tùu ®¹t ®ðîc trong viÖc thùc hiÖn kÕ ho¹ch 5 n¨m (1961 _ 1965) vµ nãi chung trong 10 n¨m (1954 _ 1964) ® lµm thay ®æi bé mÆt x héi miÒn B¾c. T¹i Héi nghÞ ChÝnh trÞ ®Æc biÖt, th¸ng 3 _ 1964, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh nãi : \"Trong 10 n¨m qua, miÒn B¾c nðíc ta ® tiÕn nh÷ng bðíc dµi chða tõng thÊy trong lÞch sö d©n téc. §Êt nðíc, x héi vµ con ngðêi ®Òu ®æi míi.\"(1) Tuy nhiªn, khi ®Ò ra kÕ ho¹ch 5 n¨m (1961 _ 1965), chóng ta ®· ph¹m mét sè sai lÇm, khuyÕt ®iÓm do tð tðëng chñ quan, nãng véi, gi¸o ®iÒu, thÓ hiÖn trong viÖc ®Ò ra phð¬ng ch©m tiÕn lªn chñ nghÜa x· héi nhanh, m¹nh, v÷ng ch¾c, trong viÖc ®Ò ra c¸c môc tiªu, chØ tiªu qu¸ cao, kh«ng tÝnh ®Õn kh¶ n¨ng vµ ®iÒu kiÖn cô thÓ cña ®Êt nðíc. (1) Hå ChÝ Minh, Toµn tËp, tËp 11, NXB ChÝnh trÞ quèc gia, H., 1996, tr. 224. 225

KÕ ho¹ch Nhµ nðíc 5 n¨m (1961 _ 1965) ®ang thùc hiÖn cã kÕt qu¶, th× ngµy 7 _ 2 _ 1965, ®Õ quèc MÜ chÝnh thøc më réng chiÕn tranh b»ng kh«ng qu©n vµ h¶i qu©n ®¸nh ph¸ miÒn B¾c. MiÒn B¾c ph¶i chuyÓn hðíng x©y dùng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ cho phï hîp víi ®iÒu kiÖn chiÕn tranh. ? _ §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø III cña §¶ng häp trong bèi c¶nh lÞch sö nhð thÕ nµo ? Nªu néi dung vµ ý nghÜa cña §¹i héi. _ MiÒn B¾c ® ®¹t ®ðîc nh÷ng thµnh tùu vµ cã nh÷ng h¹n chÕ g× trong thùc hiÖn kÕ ho¹ch kinh tÕ _ x héi 5 n¨m (1961 _ 1965) ? II _ MiÒn Nam chiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" cña ®Õ quèc MÜ (1961 _ 1965) 1. ChiÕn lðîc \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" cña ®Õ quèc MÜ ë miÒn Nam Sau phong trµo \"§ång khëi\" (1959 _ 1960), nh©n d©n ta ë miÒn Nam tiÕp tôc næi dËy, kÕt hîp ®Êu tranh chÝnh trÞ víi ®Êu tranh vò trang chèng MÜ vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn. Trong khi ®ã, trªn thÕ giíi, phong trµo gi¶i phãng d©n téc d©ng lªn m¹nh mÏ, trùc tiÕp ®e do¹ hÖ thèng thuéc ®Þa cña chñ nghÜa ®Õ quèc. §Ó ®èi phã l¹i, G. Kenn¬®i, võa lªn lµm Tæng thèng nðíc MÜ (®Çu n¨m 1961), ® ®Ò ra chiÕn lðîc toµn cÇu \"Ph¶n øng linh ho¹t\" vµ tiÕn hµnh chiÕn tranh x©m lðîc miÒn Nam ViÖt Nam víi chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\". \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" lµ mét h×nh thøc chiÕn tranh x©m lðîc thùc d©n míi, ®ðîc tiÕn hµnh b»ng qu©n ®éi tay sai, dðíi sù chØ huy cña hÖ thèng \"cè vÊn\" MÜ, dùa vµo vò khÝ, trang bÞ kÜ thuËt, phð¬ng tiÖn chiÕn tranh cña MÜ, nh»m chèng l¹i c¸c lùc lðîng c¸ch m¹ng vµ nh©n d©n ta. ¢m mðu c¬ b¶n cña MÜ trong chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" lµ \"dïng ngðêi ViÖt ®¸nh ngðêi ViÖt\". MÜ ®Ò ra \"KÕ ho¹ch Xtal©y _ Taylo\" víi néi dung chñ yÕu lµ b×nh ®Þnh miÒn Nam trong vßng 18 th¸ng. Thùc hiÖn kÕ ho¹ch, MÜ t¨ng cðêng viÖn trî qu©n sù cho chÝnh quyÒn Ng« §×nh DiÖm, t¨ng nhanh lùc lðîng qu©n ®éi Sµi Gßn, tiÕn hµnh dån d©n lËp \"Êp chiÕn lðîc\", sö dông phæ biÕn c¸c chiÕn thuËt míi \"trùc th¨ng vËn\", \"thiÕt xa vËn\". ViÖn trî qu©n sù cña MÜ t¨ng gÊp ®«i. Bé ChØ huy qu©n sù MÜ (MACV) ®ðîc thµnh lËp t¹i Sµi Gßn ngµy 8 _ 2 _ 1962 thay cho §oµn cè vÊn viÖn trî qu©n sù MÜ (MAAG) thµnh lËp n¨m 1950 ®Ó trùc tiÕp chØ huy cuéc chiÕn tranh ë ViÖt Nam. 226

\"Êp chiÕn lðîc\" (sau ®ã gäi lµ \"Êp t©n sinh\") ®ðîc MÜ vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn coi nhð \"xð¬ng sèng\" cña \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" vµ n©ng lªn thµnh \"quèc s¸ch\". Chóng coi viÖc lËp \"Êp chiÕn lðîc\" nhð mét cuéc chiÕn tranh tæng lùc nh»m ®Èy lùc lðîng c¸ch m¹ng ra khái c¸c x· Êp, t¸ch d©n khái c¸ch m¹ng, tiÕn tíi n¾m d©n, thùc hiÖn chð¬ng tr×nh \"b×nh ®Þnh\" miÒn Nam. Chóng dù ®Þnh dån 10 triÖu n«ng d©n vµo 16 000 Êp trong tæng sè 17 000 Êp toµn miÒn Nam. §ðîc MÜ hç trî chiÕn ®Êu vµ chØ huy b»ng hÖ thèng cè vÊn, qu©n ®éi Sµi Gßn liªn tiÕp më c¸c cuéc hµnh qu©n cµn quÐt nh»m tiªu diÖt lùc lðîng c¸ch m¹ng, tiÕn hµnh nh÷ng ho¹t ®éng ph¸ ho¹i miÒn B¾c, phong to¶ biªn giíi, vïng biÓn nh»m ng¨n chÆn chi viÖn cña hËu phð¬ng miÒn B¾c cho chiÕn trðêng miÒn Nam. 2. MiÒn Nam chiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" cña MÜ §¸p øng yªu cÇu cña c¸ch m¹ng tõ khëi nghÜa tõng phÇn ph¸t triÓn lªn chiÕn tranh c¸ch m¹ng, chèng \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" cña MÜ vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn, Trung ð¬ng Côc miÒn Nam ®ðîc thµnh lËp (1 _ 1961) thay cho Xø uû Nam Bé cò vµ c¸c lùc lðîng vò trang c¸ch m¹ng thèng nhÊt thµnh Qu©n gi¶i phãng miÒn Nam (15 _ 2 _ 1961). H×nh 75. §oµn Chñ tÞch UBT¦MTDTGP miÒn Nam ViÖt Nam ra m¾t t¹i §¹i héi lÇn thø nhÊt (2 _ 1962) Dðíi ngän cê ®oµn kÕt cøu nðíc cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng do §¶ng l nh ®¹o, Qu©n gi¶i phãng miÒn Nam cïng víi nh©n d©n ®Èy m¹nh ®Êu tranh 227

chèng MÜ vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn, kÕt hîp ®Êu tranh chÝnh trÞ víi ®Êu tranh vò trang, næi dËy víi tiÕn c«ng trªn c¶ ba vïng chiÕn lðîc (rõng nói, n«ng th«n ®ång b»ng, ®« thÞ), tiÕn c«ng ®Þch b»ng c¶ ba mòi chÝnh trÞ, qu©n sù, binh vËn. Trong nh÷ng n¨m 1961 _ 1962, Qu©n gi¶i phãng ® ®Èy lïi nhiÒu cuéc cµn quÐt, ®ång thêi víi tiÕn c«ng tiªu diÖt nhiÒu ®ån bèt lÎ cña ®Þch. N¨m 1962, qu©n d©n ta ® ®¸nh nhiÒu cuéc cµn quÐt lín cña ®Þch vµo chiÕn khu D, c¨n cø U Minh, T©y Ninh, phÝa B¾c vµ T©y B¾c Sµi Gßn. Cuéc ®Êu tranh chèng vµ ph¸ \"Êp chiÕn lðîc\" diÔn ra gay go, quyÕt liÖt gi÷a ta vµ ®Þch, cã hµng chôc triÖu lðît ngðêi tham gia ph¸ \"Êp chiÕn lðîc\" ®i ®«i víi x©y dùng lµng chiÕn ®Êu. Víi quyÕt t©m \"mét tÊc kh«ng ®i, mét li kh«ng rêi\", nh©n d©n miÒn Nam kiªn quyÕt b¸m ®Êt, gi÷ lµng, ph¸ thÕ k×m kÑp cña ®Þch. MÜ vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn dï tËp trung søc vµo dån d©n lËp \"Êp chiÕn lðîc\" nhðng còng chØ thùc hiÖn ®ðîc mét phÇn kÕ ho¹ch (gÇn mét nöa trong tæng sè 16 000 Êp). §Õn cuèi n¨m 1962, c¸ch m¹ng kiÓm so¸t trªn mét nöa tæng sè Êp, víi gÇn 70% n«ng d©n. Ngµy 2 _ 1 _ 1963, h¬n 2 000 qu©n Sµi Gßn (®ðîc cè vÊn MÜ chØ huy, cã c¶ lÝnh dï cïng víi xe t¨ng, xe bäc thÐp, tµu chiÕn, m¸y bay lªn th¼ng) tiÕn c«ng vµo Êp B¾c (x· T©n Phó _ Cai LËy _ MÜ Tho). B¸m s¸t trËn ®Þa, chê khi ®Þch tiÕn s¸t, Qu©n gi¶i phãng míi næ sóng. Suèt mét ngµy chiÕn ®Êu, tuy lùc lðîng cña Qu©n gi¶i phãng b»ng 1/10 lùc lðîng cña ®Þch, nhðng c¸c mòi tiÕn c«ng cña ®Þch tõ nhiÒu hðíng vµo Êp B¾c ®Òu bÞ bÎ g·y. Ta lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu h¬n 450 ®Þch (cã 19 cè vÊn MÜ), b¾n r¬i 8 m¸y bay, b¾n ch¸y 13 xe bäc thÐp M.113. H×nh 76. §Þch th¸o ch¹y trong trËn Êp B¾c (2 _ 1 _ 1963) 228

ChiÕn th¾ng Êp B¾c ®¸nh dÊu bðíc trðëng thµnh cña lùc lðîng vò trang c¸ch m¹ng miÒn Nam, ® bðíc ®Çu ®¸nh b¹i c¸c chiÕn thuËt \"trùc th¨ng vËn\", \"thiÕt xa vËn\" cña ®Þch, ®¸nh sôp lßng tin cña qu©n ®éi Sµi Gßn vµo trang bÞ vò khÝ hiÖn ®¹i cña MÜ. ChiÕn th¾ng nµy còng chøng minh qu©n d©n miÒn Nam hoµn toµn cã kh¶ n¨ng ®¸nh b¹i \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" cña MÜ vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn. Sau trËn Êp B¾c, phong trµo \"Thi ®ua Êp B¾c, giÕt giÆc lËp c«ng\" dÊy lªn kh¾p miÒn Nam. Phong trµo ®Êu tranh chÝnh trÞ cña c¸c tÇng líp nh©n d©n trong c¸c ®« thÞ, c¶ ë nh÷ng thµnh phè lín nhð Sµi Gßn, HuÕ, §µ N½ng, cã bðíc ph¸t triÓn m¹nh mÏ, næi bËt lµ ®Êu tranh cña c¸c tÝn ®å PhËt gi¸o, cña \"®éi qu©n tãc dµi\" chèng l¹i sù ®µn ¸p cña chÝnh quyÒn DiÖm. H×nh 77. \"§éi qu©n tãc dµi\" ®Êu tranh ®ßi ®Õ quèc MÜ rót khái miÒn Nam ViÖt Nam Ngµy 8 _ 5 _ 1963, hai v¹n t¨ng ni, PhËt tö ë HuÕ biÓu t×nh ph¶n ®èi chÝnh quyÒn Sµi Gßn cÊm treo cê PhËt. Mét lµn sãng ñng hé phong trµo PhËt tö ë HuÕ lan réng trong c¶ nðíc, nhÊt lµ ë Sµi Gßn, §µ N½ng. Sù kiÖn Hoµ thðîng ThÝch Qu¶ng §øc tù thiªu t¹i Sµi Gßn ®Ó ph¶n ®èi chÝnh quyÒn Ng« §×nh DiÖm ®· g©y xóc ®éng m¹nh trong nh©n d©n. Ngµy 16 _ 6 _ 1963, 70 v¹n quÇn chóng Sµi Gßn xuèng ®ðêng biÓu t×nh chèng MÜ _ DiÖm, lµm rung chuyÓn c¶ thµnh phè. Phong trµo ®Êu tranh chÝnh trÞ ë ®« thÞ cïng víi phong trµo ph¸ \"Êp chiÕn lðîc\" ë n«ng th«n vµ nh÷ng ®ßn tiÕn c«ng liªn tiÕp cña c¸c lùc lðîng vò trang c¸ch m¹ng ® ®Èy nhanh qu¸ tr×nh suy sôp cña chÝnh quyÒn Ng« §×nh DiÖm. 229

Ngµy 1 _ 11 _ 1963, MÜ giËt d©y c¸c tðíng lÜnh trong qu©n ®éi Sµi Gßn, do Dð¬ng V¨n Minh cÇm ®Çu, lµm cuéc ®¶o chÝnh giÕt anh em DiÖm _ Nhu, víi hi väng æn ®Þnh t×nh h×nh ®Ó ®Èy m¹nh chiÕn tranh x©m lðîc. Nhðng cuéc ®¶o chÝnh ®· lµm cho chÝnh quyÒn Sµi Gßn l©m vµo khñng ho¶ng triÒn miªn. ChØ trong vßng 18 th¸ng sau ®ã, liªn tôc diÔn ra trªn 10 cuéc ®¶o chÝnh. Sau khi lªn lµm Tæng thèng (thay G. Kenn¬®i bÞ ¸m s¸t ngµy 22 _ 11 _ 1963), L. Gi«nx¬n quyÕt ®Þnh ®Èy m¹nh h¬n n÷a \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\". KÕ ho¹ch Gi«nx¬n _ M¸c Namara thay thÕ kÕ ho¹ch Xtal©y _ Taylo ®ðîc v¹ch ra nh»m t¨ng cðêng viÖn trî qu©n sù, æn ®Þnh chÝnh quyÒn Sµi Gßn, b×nh ®Þnh miÒn Nam cã träng ®iÓm trong 2 n¨m (1964 _ 1965). MÆc dï vËy, tõng m¶ng lín \"Êp chiÕn lðîc\" cña ®Þch ®· bÞ ph¸ vì. Cuèi n¨m 1964, ®Þch chØ cßn kiÓm so¸t ®ðîc 3 300 Êp (kho¶ng 1/5 sè Êp dù kiÕn), tíi th¸ng 6 _ 1965, gi¶m xuèng møc thÊp nhÊt, chØ cßn kiÓm so¸t 2 200 Êp. \"Êp chiÕn lðîc\" _ xð¬ng sèng cña chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" _ ®· bÞ ph¸ s¶n vÒ c¬ b¶n. Vïng gi¶i phãng ngµy cµng më réng, trë thµnh hËu phð¬ng trùc tiÕp cña c¸ch m¹ng. T¹i vïng gi¶i phãng, chÝnh quyÒn c¸ch m¹ng c¸c cÊp ®ðîc thµnh lËp, ruéng ®Êt cña ViÖt gian bÞ tÞch thu ®ðîc chia cho d©n cµy nghÌo. H×nh 78. Ph¸ \"Êp chiÕn lðîc\", khiªng nhµ vÒ n¬i ë cò Sau chiÕn th¾ng Êp B¾c, Qu©n gi¶i phãng nhanh chãng trðëng thµnh vµ tiÕn lªn ®¸nh nh÷ng trËn cã quy m« lín. Cuèi n¨m 1964, qu©n vµ d©n §«ng Nam Bé më chiÕn dÞch tiÕn c«ng ®«ng _ xu©n 1964 _ 1965 víi trËn më mµn ®¸nh vµo Êp B×nh Gi . 230

Ngµy 2 _ 12 _ 1964, Qu©n gi¶i phãng më trËn tiÕn c«ng vµo Êp B×nh Gi· (Bµ RÞa). Trong h¬n 1 th¸ng, Qu©n gi¶i phãng ®· lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu h¬n 1 700 ®Þch (trong ®ã cã 60 cè vÊn MÜ), tÞch thu vµ ph¸ huû nhiÒu phð¬ng tiÖn chiÕn tranh cña chóng. Thõa th¾ng sau chiÕn th¾ng B×nh Gi , Qu©n gi¶i phãng vµ nh©n d©n miÒn Nam ®Èy m¹nh tiÕn c«ng xu©n _ hÌ 1965 vµ giµnh nhiÒu th¾ng lîi trong c¸c chiÕn dÞch An L o (B×nh §Þnh), Ba Gia (Qu¶ng Ng i), §ång Xoµi (B×nh Phðíc). Tõng ®¬n vÞ lín cña ®Þch bÞ tiªu diÖt gän hoÆc thiÖt h¹i nÆng. Qu©n ®éi Sµi Gßn, lùc lðîng nßng cèt cña \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\", kh«ng cßn ®ñ søc ®ð¬ng ®Çu víi c¸c cuéc tiÕn c«ng lín cña Qu©n gi¶i phãng vµ ®øng trðíc nguy c¬ tan r . ChiÕn lðîc \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" thÊt b¹i hoµn toµn. ? _ Tr×nh bµy ©m mðu vµ thñ ®o¹n cña MÜ khi tiÕn hµnh \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" (1961 _ 1965) ë miÒn Nam. _ Qu©n d©n miÒn Nam ® chiÕn ®Êu chèng \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" (1961 _ 1965) vµ giµnh th¾ng lîi nhð thÕ nµo ? C©u hái Vµ BµI TËP 1. B»ng nh÷ng sù kiÖn lÞch sö, h·y chøng minh c©u nãi cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh t¹i Héi nghÞ ChÝnh trÞ ®Æc biÖt (3 _ 1964) : \"Trong 10 n¨m qua, miÒn B¾c nðíc ta ®· tiÕn nh÷ng bðíc dµi chða tõng thÊy trong lÞch sö d©n téc. §Êt nðíc, x· héi vµ con ngðêi ®Òu ®æi míi\". 2. ¢m mðu vµ thñ ®o¹n cña MÜ ë miÒn Nam cã g× kh¸c nhau gi÷a hai giai ®o¹n 1954 _ 1960 vµ 1961 _ 1965 ? 231

ChiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh côc bé\" ë miÒn Nam vµ chiÕn tranh ph¸ ho¹i miÒn B¾c 26 lÇn thø nhÊt cña ®Õ quèc MÜ (1965 _ 1968) Sau thÊt b¹i cña chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\", MÜ tiÕn hµnh chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh côc bé\" ë miÒn Nam vµ më réng chiÕn tranh kh«ng qu©n, h¶i qu©n ph¸ ho¹i miÒn B¾c (lÇn thø nhÊt). Giai ®o¹n nµy, c¶ nðíc cã chiÕn tranh, nh©n d©n hai miÒn trùc tiÕp ®¸nh MÜ : miÒn Nam chiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh côc bé\" ; miÒn B¾c chèng chiÕn tranh ph¸ ho¹i, tiÕp tôc s¶n xuÊt, x©y dùng trong chiÕn tranh vµ lµm nghÜa vô hËu phð¬ng kh¸ng chiÕn chèng MÜ, cøu nðíc cña d©n téc. I _ ChiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh côc bé\" cña ®Õ quèc MÜ ë miÒn Nam (1965 _ 1968) 1. ChiÕn lðîc \"ChiÕn tranh côc bé\" cña ®Õ quèc MÜ ë miÒn Nam Sau thÊt b¹i cña chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\", MÜ ®Èy m¹nh chiÕn tranh x©m lðîc miÒn Nam, chuyÓn sang chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh côc bé\" vµ më réng chiÕn tranh ph¸ ho¹i miÒn B¾c. \"ChiÕn tranh côc bé\" b¾t ®Çu tõ gi÷a n¨m 1965, lµ lo¹i h×nh chiÕn tranh x©m lðîc thùc d©n míi, ®ðîc tiÕn hµnh b»ng lùc lðîng qu©n ®éi MÜ, qu©n ®ång minh cña MÜ(1) vµ qu©n ®éi Sµi Gßn, lóc cao nhÊt (vµo n¨m 1969) gÇn 1,5 triÖu qu©n, trong ®ã qu©n MÜ chiÕm h¬n nöa triÖu, qu©n ®ång minh 7 v¹n. Víi chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh côc bé\", MÜ ©m mðu nhanh chãng t¹o ra ðu thÕ vÒ binh lùc vµ ho¶ lùc ®Ó cã thÓ ¸p ®¶o qu©n chñ lùc cña ta b»ng chiÕn lðîc qu©n sù míi \"t×m diÖt\", cè giµnh l¹i thÕ chñ ®éng trªn chiÕn trðêng, ®Èy lùc lðîng vò trang cña ta trë vÒ phßng ngù, buéc ta ph¶i ph©n t¸n ®¸nh nhá, hoÆc rót vÒ biªn giíi, lµm cho chiÕn tranh tµn lôi dÇn. Dùa vµo ðu thÕ qu©n sù, víi qu©n sè ®«ng, vò khÝ hiÖn ®¹i, ho¶ lùc m¹nh, qu©n MÜ võa míi vµo miÒn Nam ® cho më ngay cuéc hµnh qu©n \"t×m diÖt\" vµo c¨n cø cña Qu©n gi¶i phãng ë V¹n Tðêng (Qu¶ng Ng i). TiÕp ®ã, MÜ më liÒn hai cuéc ph¶n c«ng chiÕn lðîc mïa kh«(2) (®«ng _ xu©n) 1965 _ 1966 vµ (1) §ång minh cña MÜ trong chiÕn tranh x©m lðîc miÒn Nam ViÖt Nam gåm 5 nðíc : Hµn Quèc, Th¸i Lan, PhilÝppin, ¤xtr©ylia, Niu Dil©n. (2) KhÝ hËu miÒn Nam cã hai mïa trong n¨m : mïa mða tõ th¸ng 5 ®Õn th¸ng 10, mïa kh« tõ th¸ng 11 ®Õn th¸ng 4 n¨m sau (theo dð¬ng lÞch). 232

1966 _ 1967 b»ng hµng lo¹t cuéc hµnh qu©n \"t×m diÖt\" vµ \"b×nh ®Þnh\" vµo vïng \"§Êt th¸nh ViÖt Céng\"(1). 2. ChiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh côc bé\" cña MÜ ChiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh côc bé\" lµ chèng l¹i cuéc chiÕn tranh x©m lðîc ®ðîc t¨ng cðêng vµ më réng víi lùc lðîng qu©n ®éi m¹nh, gåm MÜ, ®ång minh cña MÜ vµ qu©n ®éi Sµi Gßn, víi vò khÝ hiÖn ®¹i. Nhðng víi ý chÝ kh«ng g× lay chuyÓn \"QuyÕt chiÕn quyÕt th¾ng giÆc MÜ x©m lðîc\", ®ðîc sù phèi hîp chiÕn ®Êu vµ chi viÖn cña miÒn B¾c, qu©n d©n ta ë miÒn Nam ® anh dòng chiÕn ®Êu, víi c¸c th¾ng lîi më ®Çu ë Nói Thµnh (Qu¶ng Nam), V¹n Tðêng (Qu¶ng Ng i). H×nh 79. Lðîc ®å trËn V¹n Tðêng _ Qu¶ng Ng·i (8 _ 1965) (1) Tõ mµ MÜ vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn gäi vïng ®Êt do c¸ch m¹ng n¾m gi÷. 233

Mê s¸ng 18 _ 8 _ 1965, MÜ huy ®éng 9 000 qu©n, nhiÒu xe t¨ng, xe bäc thÐp, m¸y bay, tµu chiÕn, më cuéc hµnh qu©n vµo th«n V¹n Tðêng nh»m tiªu diÖt mét ®¬n vÞ chñ lùc cña ta. Sau mét ngµy chiÕn ®Êu, mét trung ®oµn chñ lùc cña ta cïng víi qu©n du kÝch vµ nh©n d©n ®Þa phð¬ng ®· ®Èy lïi ®ðîc cuéc hµnh qu©n cña ®Þch, lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu 900 ®Þch, b¾n ch¸y hµng chôc xe t¨ng, xe bäc thÐp vµ m¸y bay. V¹n Tðêng ®ðîc coi lµ \"Êp B¾c\" ®èi víi qu©n MÜ vµ qu©n ®ång minh, më ®Çu cao trµo \"T×m MÜ mµ ®¸nh, lïng nguþ mµ diÖt\" trªn kh¾p miÒn Nam. NhiÒu \"Vµnh ®ai diÖt MÜ\" xuÊt hiÖn nhð ë Hoµ Vang, Chu Lai (Qu¶ng Nam), Cñ Chi (Sµi Gßn) ... Mét phong trµo thi ®ua trë thµnh \"Dòng sÜ diÖt MÜ\" vµ \"§¬n vÞ anh hïng diÖt MÜ\" diÔn ra s«i næi kh¾p n¬i. Sau trËn V¹n Tðêng, kh¶ n¨ng ®¸nh th¾ng MÜ trong \"ChiÕn tranh côc bé\" cña qu©n d©n ta cßn tiÕp tôc ®ðîc chøng minh trong hai mïa kh«. Bðíc vµo mïa kh« thø nhÊt (®«ng _ xu©n 1965 _ 1966) víi 720 000 qu©n, trong ®ã MÜ vµ ®ång minh cã h¬n 220 000, ®Þch më ®ît ph¶n c«ng víi 450 cuéc hµnh qu©n, trong ®ã cã 5 cuéc hµnh qu©n \"t×m diÖt\" lín, nh»m vµo hai hðíng chiÕn lðîc chÝnh ë §«ng Nam Bé vµ Liªn khu V, víi môc tiªu ®¸nh b¹i chñ lùc Qu©n gi¶i phãng. Qu©n d©n ta trong thÕ trËn chiÕn tranh nh©n d©n, víi nhiÒu phð¬ng thøc t¸c chiÕn, ® chÆn ®¸nh ®Þch trªn mäi hðíng, chñ ®éng tiÕn c«ng ®Þch kh¾p mäi n¬i. Trong 4 th¸ng mïa kh« (tõ th¸ng 1 _ 1966), trªn toµn miÒn Nam, qu©n d©n ta lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu 104 000 ®Þch, trong ®ã cã 42 000 qu©n MÜ, 3 500 qu©n ®ång minh, b¾n r¬i 1 430 m¸y bay. Bðíc vµo mïa kh« thø hai (®«ng _ xu©n 1966 _ 1967), víi lùc lðîng ®ðîc t¨ng lªn h¬n 98 v¹n qu©n, trong ®ã MÜ vµ ®ång minh cã h¬n 44 v¹n, chóng më ®ît ph¶n c«ng víi 895 cuéc hµnh qu©n, cã ba cuéc hµnh qu©n lín \"t×m diÖt\" vµ \"b×nh ®Þnh\", lín nhÊt lµ cuéc hµnh qu©n Gianx¬n Xiti ®¸nh vµo c¨n cø Dð¬ng Minh Ch©u (B¾c T©y Ninh), nh»m tiªu diÖt qu©n chñ lùc vµ c¬ quan ®Çu n o cña ta. Cïng víi nh÷ng cuéc chñ ®éng tiÕn c«ng ®Þch trªn chiÕn trðêng TrÞ _ Thiªn, §ðêng sè 9..., qu©n d©n ta më hµng lo¹t trËn ph¶n c«ng ®¸nh b¹i c¸c cuéc hµnh qu©n \"t×m diÖt\" vµ \"b×nh ®Þnh\" cña ®Þch. Trong mïa kh« thø hai, trªn toµn miÒn Nam, qu©n d©n ta lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu 151 000 tªn ®Þch, trong ®ã cã 68 000 qu©n MÜ, 5 500 qu©n ®ång minh, b¾n r¬i 1 231 m¸y bay. 234

ë hÇu kh¾p c¸c vïng n«ng th«n, quÇn chóng ®ðîc sù hç trî cña lùc lðîng vò trang ® ®øng lªn ®Êu tranh chèng ¸ch k×m kÑp cña ®Þch, ph¸ tõng m¶ng \"Êp chiÕn lðîc\". Trong hÇu kh¾p c¸c thµnh thÞ, c«ng nh©n, c¸c tÇng líp nh©n d©n lao ®éng kh¸c, häc sinh, sinh viªn, PhËt tö, mét sè binh sÜ qu©n ®éi Sµi Gßn... ®Êu tranh ®ßi MÜ rót vÒ nðíc, ®ßi tù do d©n chñ. Vïng gi¶i phãng ®ðîc më réng, uy tÝn cña MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam ®ðîc n©ng cao trªn trðêng quèc tÕ. §Õn cuèi n¨m 1967, MÆt trËn D©n téc gi¶i phãng miÒn Nam ViÖt Nam cã c¬ quan thðêng trùc ë hÇu hÕt c¸c nðíc x héi chñ nghÜa vµ ë mét sè nðíc thuéc \"thÕ giíi thø ba\". Cð¬ng lÜnh cña MÆt trËn ®ðîc 41 nðíc, 12 tæ chøc quèc tÕ, 5 tæ chøc khu vùc lªn tiÕng ñng hé. H×nh 80. Nh©n d©n MÜ biÓu t×nh ph¶n ®èi chiÕn tranh ViÖt Nam, ®ßi qu©n MÜ rót vÒ nðíc (10 _ 1967) Trong khi ®ã, ®Õ quèc MÜ vµ chÝnh quyÒn Sµi Gßn ngµy cµng bÞ c« lËp trªn trðêng quèc tÕ. N¨m 1967, theo s¸ng kiÕn cña nhµ b¸c häc ngðêi Anh BÐct¬r¨ng Rótxen, Toµ ¸n Quèc tÕ xÐt xö téi ¸c chiÕn tranh cña MÜ ë ViÖt Nam vµ §«ng Dð¬ng ®ðîc thµnh lËp, téi ¸c chiÕn tranh cña MÜ bÞ v¹ch trÇn. 3. Cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy Xu©n MËu Th©n n¨m 1968 Bðíc vµo mïa xu©n n¨m 1968, xuÊt ph¸t tõ nhËn ®Þnh so s¸nh lùc lðîng thay ®æi cã lîi cho ta sau hai mïa kh«, ®ång thêi lîi dông m©u thuÉn ë MÜ trong n¨m bÇu cö tæng thèng (1968), ta chñ trð¬ng më mét cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy 235

trªn toµn miÒn Nam, träng t©m lµ ®« thÞ, nh»m tiªu diÖt mét bé phËn lùc lðîng qu©n MÜ, qu©n ®ång minh, ®¸nh ®ßn m¹nh vµo chÝnh quyÒn vµ qu©n ®éi Sµi Gßn, giµnh chÝnh quyÒn vÒ tay nh©n d©n, buéc MÜ ph¶i ®µm ph¸n, rót qu©n vÒ nðíc. Cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy ®ðîc më ®Çu b»ng cuéc tËp kÝch chiÕn lðîc cña qu©n chñ lùc vµo hÇu kh¾p c¸c ®« thÞ trong ®ªm 30 r¹ng s¸ng 31 _ 1 _ 1968 (TÕt MËu Th©n). Cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy ® diÔn ra qua ba ®ît : tõ 30 _ 1 ®Õn 25 _ 2 ; th¸ng 5 vµ 6 ; th¸ng 8 vµ 9 _ 1968. Qu©n d©n ta ë miÒn Nam ®ång lo¹t tiÕn c«ng vµ næi dËy ë 37 trong tæng sè 44 tØnh, 4 trong sè 6 ®« thÞ lín, 64 trong sè 242 quËn lÞ, ë hÇu kh¾p c¸c \"Êp chiÕn lðîc\" vµ c¸c vïng n«ng th«n. T¹i Sµi Gßn, Qu©n gi¶i phãng tiÕn c«ng vµo c¸c vÞ trÝ ®Çu n o cña ®Þch nhð Toµ §¹i sø MÜ, Dinh §éc LËp, Bé Tæng tham mðu qu©n ®éi Sµi Gßn, Bé Tð lÖnh BiÖt khu Thñ ®«, Tæng nha c¶nh s¸t, §µi ph¸t thanh, s©n bay T©n S¬n NhÊt... Trong ®ît 1, qu©n d©n ta ®· lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu 147 000 ®Þch, trong ®ã cã 43 000 lÝnh MÜ, ph¸ huû mét khèi lðîng lín vËt chÊt vµ phð¬ng tiÖn chiÕn tranh cña chóng. Tõ trong cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy Xu©n MËu Th©n n¨m 1968 cã thªm nhiÒu lùc lðîng míi chèng MÜ, chèng chÝnh quyÒn Sµi Gßn xuÊt hiÖn, mÆt trËn ®oµn kÕt d©n téc chèng MÜ, cøu nðíc ®ðîc më réng. Tæ chøc Liªn minh c¸c lùc lðîng d©n téc, d©n chñ vµ hoµ b×nh ë Sµi Gßn, HuÕ vµ toµn miÒn Nam, ®¹i diÖn cho c¸c tÇng líp trÝ thøc, tð s¶n d©n téc tiÕn bé ë c¸c thµnh thÞ, ®ðîc thµnh lËp. Cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy Xu©n MËu Th©n ® ®¸nh ®ßn bÊt ngê, lµm cho ®Þch cho¸ng v¸ng. Nhðng do lùc lðîng ®Þch cßn ®«ng (h¬n nöa triÖu lÝnh MÜ vµ ®ång minh, gÇn 1 triÖu qu©n Sµi Gßn), c¬ së ë thµnh thÞ m¹nh, nªn chóng ® nhanh chãng tæ chøc l¹i lùc lðîng ph¶n c«ng qu©n ta ë c¶ thµnh thÞ vµ n«ng th«n. V× vËy, trong ®ît 2 vµ 3, lùc lðîng cña ta gÆp kh«ng Ýt khã kh¨n vµ tæn thÊt. Qu©n c¸ch m¹ng vµo chiÕm gi÷ thµnh phè trong ®ît 1 bÞ ®Èy ra ngoµi. Nh÷ng ngðêi d©n cã c¶m t×nh víi c¸ch m¹ng vµ ñng hé Qu©n gi¶i phãng trðíc ®ã bÞ b¾t hoÆc bÞ giÕt h¹i. NhiÒu vïng n«ng th«n ®ðîc gi¶i phãng trðíc ®©y, nay l¹i bÞ ®Þch chiÕm. Cã h¹n chÕ ®ã lµ do ta \"Chñ quan trong viÖc ®¸nh gi¸ t×nh h×nh, ®Ò ra yªu cÇu chða thËt s¸t víi t×nh h×nh thùc tÕ lóc ®ã, nhÊt lµ sau ®ît tiÕn c«ng TÕt MËu Th©n, ta kh«ng kÞp thêi kiÓm ®iÓm rót kinh nghiÖm hay ®Ó ®¸nh gi¸ l¹i t×nh h×nh vµ cã chñ trð¬ng chuyÓn hðíng kÞp thêi, ta chËm thÊy cè g¾ng míi cña ®Þch vµ nh÷ng khã kh¨n lóc ®ã cña ta\"(1). (1) NghÞ quyÕt Héi nghÞ lÇn thø 21 Ban ChÊp hµnh Trung ð¬ng §¶ng (n¨m 1973). 236

MÆc dï cã nh÷ng tæn thÊt vµ h¹n chÕ, cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy Xu©n MËu Th©n vÉn cã ý nghÜa hÕt søc to lín, ® lµm lung lay ý chÝ x©m lðîc cña MÜ, buéc MÜ ph¶i tuyªn bè \"phi MÜ ho¸\" chiÕn tranh x©m lðîc (tøc thõa nhËn thÊt b¹i cña \"ChiÕn tranh côc bé\"), chÊm døt kh«ng ®iÒu kiÖn chiÕn tranh ph¸ ho¹i miÒn B¾c, chÊp nhËn ®µm ph¸n ë Pari ®Ó bµn vÒ chÊm døt chiÕn tranh. Cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy ® më ra bðíc ngoÆt cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng MÜ, cøu nðíc. ? _ §Õ quèc MÜ thùc hiÖn ©m mðu vµ thñ ®o¹n g× trong viÖc tiÕn hµnh chiÕn lðîc “ChiÕn tranh côc bé\" ë miÒn Nam (1965 _ 1968) ? _ Qu©n d©n ta ë miÒn Nam ® giµnh ®ðîc nh÷ng th¾ng lîi g× trong chiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh côc bé\" cña MÜ tõ n¨m 1965 ®Õn n¨m 1968 ? Nªu ý nghÜa cña th¾ng lîi V¹n Tðêng (8 _ 1965). _ Cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy Xu©n MËu Th©n 1968 ë miÒn Nam ® diÔn ra trong hoµn c¶nh nhð thÕ nµo ? Nªu diÔn biÕn, kÕt qu¶ vµ ý nghÜa. II _ MiÒn B¾c võa chiÕn ®Êu chèng chiÕn tranh ph¸ ho¹i lÇn thø nhÊt cña MÜ, võa s¶n xuÊt vµ lµm nghÜa vô hËu phð¬ng (1965 _ 1968) 1. MÜ tiÕn hµnh chiÕn tranh kh«ng qu©n vµ h¶i qu©n ph¸ ho¹i miÒn B¾c Cuèi n¨m 1964 _ ®Çu n¨m 1965, ®ång thêi víi ®Èy m¹nh chiÕn tranh x©m lðîc miÒn Nam, MÜ më réng chiÕn tranh kh«ng qu©n vµ h¶i qu©n ph¸ ho¹i miÒn B¾c. Ngµy 5 _ 8 _ 1964, sau khi dùng lªn \"sù kiÖn VÞnh B¾c Bé\", MÜ cho m¸y bay nÐm bom b¾n ph¸ mét sè n¬i ë miÒn B¾c nhð cöa s«ng Gianh (Qu¶ng B×nh), Vinh _ BÕn Thuû (NghÖ An), L¹ch Trðêng (Thanh Ho¸), thÞ x Hßn Gai (Qu¶ng Ninh). Ngµy 7 _ 2 _ 1965, lÊy cí \"tr¶ ®òa\" viÖc Qu©n gi¶i phãng miÒn Nam tiÕn c«ng doanh tr¹i qu©n MÜ ë Pl©yku, MÜ cho m¸y bay nÐm bom b¾n ph¸ thÞ x §ång Híi (Qu¶ng B×nh), ®¶o Cån Cá (VÜnh Linh) v.v..., chÝnh thøc g©y ra cuéc chiÕn tranh b»ng kh«ng qu©n vµ h¶i qu©n ph¸ ho¹i miÒn B¾c (lÇn thø nhÊt). TiÕn hµnh chiÕn tranh ph¸ ho¹i, MÜ ©m mðu ph¸ tiÒm lùc kinh tÕ, quèc phßng, ph¸ c«ng cuéc x©y dùng chñ nghÜa x héi ë miÒn B¾c ; ng¨n chÆn nguån chi viÖn tõ bªn ngoµi vµo miÒn B¾c vµ tõ miÒn B¾c vµo miÒn Nam ; uy hiÕp tinh thÇn, lµm lung lay ý chÝ chèng MÜ cña nh©n d©n ta ë hai miÒn ®Êt nðíc. 237

MÜ ® huy ®éng mét lùc lðîng kh«ng qu©n vµ h¶i qu©n rÊt lín, gåm hµng ngh×n m¸y bay tèi t©n thuéc 50 lo¹i kh¸c nhau, c¶ nh÷ng lo¹i míi nhÊt, nhð F111, B52... vµ c¸c lo¹i vò khÝ hiÖn ®¹i. Kh«ng qu©n vµ h¶i qu©n MÜ tËp trung ®¸nh vµo c¸c môc tiªu qu©n sù, c¸c ®Çu mèi giao th«ng, c¸c nhµ m¸y, xÝ nghiÖp, hÇm má, c¸c c«ng tr×nh thuû lîi, khu ®«ng d©n. Chóng ®¸nh c¶ trðêng häc, nhµ trÎ, bÖnh viÖn, khu an dðìng, ®Òn, chïa, nhµ thê. M¸y bay, tµu chiÕn MÜ nÐm bom, b¾n ph¸ liªn tôc, kh¾p mäi n¬i, mäi lóc, trong mäi thêi tiÕt, víi cðêng ®é ngµy cµng t¨ng. Trung b×nh mçi ngµy cã 300 lÇn chiÕc m¸y bay MÜ ®i g©y téi ¸c víi 1 600 tÊn bom ®¹n trót xuèng c¸c lµng m¹c, phè x¸. Bom ®¹n cña chóng ® cðíp ®i biÕt bao sinh m¹ng vµ g©y thð¬ng tÝch cho bao nhiªu ngðêi kh¸c. Bom ®¹n cña chóng ® tµn ph¸ biÕt bao cña c¶i, c¬ së kinh tÕ, c«ng tr×nh v¨n ho¸, gi¸o dôc, y tÕ mµ nh©n d©n ta ® t¹o nªn trong h¬n 10 n¨m trðíc ®ã. 2. MiÒn B¾c võa s¶n xuÊt võa chiÕn ®Êu chèng chiÕn tranh ph¸ ho¹i Ngay tõ ngµy ®Çu MÜ më réng chiÕn tranh, miÒn B¾c ® kÞp thêi chuyÓn mäi ho¹t ®éng sang thêi chiÕn, thùc hiÖn qu©n sù ho¸ toµn d©n, ®µo ®¾p c«ng sù chiÕn ®Êu, hÇm hµo phßng tr¸nh ; triÖt ®Ó s¬ t¸n, ph©n t¸n nh÷ng n¬i ®«ng d©n ®Ó tr¸nh thiÖt h¹i vÒ ngðêi vµ cña. Chèng l¹i nh÷ng hµnh ®éng ph¸ ho¹i cña ®Þch lµ nhiÖm vô cña c¸c lùc lðîng phßng kh«ng, kh«ng qu©n, h¶i qu©n víi vò khÝ, phð¬ng tiÖn chiÕn tranh hiÖn ®¹i, cña c¶ lùc lðîng tù vÖ, d©n qu©n vµ toµn d©n víi vò khÝ th«ng thðêng. HÔ ®Þch ®Õn lµ ®¸nh, ai kh«ng trùc tiÕp chiÕn ®Êu th× phôc vô chiÕn ®Êu. Khi b×nh thðêng th× toµn d©n s¶n xuÊt. Trong s¶n xuÊt x©y dùng kinh tÕ, ta chñ trð¬ng ®Èy m¹nh kinh tÕ ®Þa phð¬ng, chó träng ph¸t triÓn n«ng nghiÖp. X©y dùng kinh tÕ thêi chiÕn theo hðíng ®ã sÏ h¹n chÕ ®ðîc sù tµn ph¸ cña chiÕn tranh vµ t¨ng kh¶ n¨ng ®¶m b¶o yªu cÇu cña cuéc chiÕn ®Êu t¹i chç vµ ®êi sèng nh©n d©n c¸c ®Þa phð¬ng. Trong chiÕn ®Êu vµ s¶n xuÊt, trªn miÒn B¾c dÊy lªn phong trµo thi ®ua chèng MÜ, cøu nðíc, thÓ hiÖn s¸ng ngêi ch©n lÝ \"Kh«ng cã g× quý h¬n ®éc lËp, tù do\". Qua phong trµo thi ®ua, qu©n d©n ta tá râ søc m¹nh cña mét d©n téc giµu truyÒn thèng lao ®éng cÇn cï, s¸ng t¹o, chiÕn ®Êu th«ng minh, dòng c¶m, ® lËp ®ðîc thµnh tÝch to lín trong chiÕn ®Êu vµ s¶n xuÊt. Trong h¬n 4 n¨m (tõ ngµy 5 _ 8 _ 1964 ®Õn ngµy 1 _ 11 _ 1968), miÒn B¾c b¾n r¬i, ph¸ huû 3 243 m¸y bay, trong ®ã cã 6 B52, 3 F111 ; b¾n ch¸y, b¾n ch×m 143 tµu chiÕn. Ngµy 1 _ 11 _ 1968, MÜ tuyªn bè ngõng h¼n chiÕn tranh ph¸ ho¹i miÒn B¾c. 238

Trªn mÆt trËn s¶n xuÊt, miÒn B¾c còng lËp ®ðîc nh÷ng thµnh tÝch quan träng. Trong n«ng nghiÖp, diÖn tÝch canh t¸c ®ðîc më réng, n¨ng suÊt lao ®éng kh«ng ngõng t¨ng lªn, ngµy cµng cã nhiÒu hîp t¸c x , nhiÒu ®Þa phð¬ng ®¹t \"3 môc tiªu\" (5 tÊn thãc, 2 ®Çu lîn, 1 lao ®éng trªn 1 hÐcta diÖn tÝch gieo trång trong 1 n¨m). N¨m 1965, miÒn B¾c cã 7 huyÖn, 640 hîp t¸c x ®¹t môc tiªu 5 tÊn thãc trªn 1 hÐcta gieo trång trong 1 n¨m ; ®Õn n¨m 1967, t¨ng lªn 30 huyÖn vµ 2 485 hîp t¸c x . Trong c«ng nghiÖp, n¨ng lùc s¶n xuÊt ë mét sè ngµnh ®ðîc gi÷ v÷ng. C¸c c¬ së c«ng nghiÖp lín ® kÞp thêi s¬ t¸n, ph©n t¸n, sím ®i vµo s¶n xuÊt, ®¸p øng nhu cÇu thiÕt yÕu nhÊt cña chiÕn ®Êu, s¶n xuÊt vµ ®êi sèng. C«ng nghiÖp ®Þa phð¬ng vµ c«ng nghiÖp quèc phßng ®Òu ph¸t triÓn. Mçi tØnh trë thµnh mét ®¬n vÞ kinh tÕ tð¬ng ®èi hoµn chØnh. Giao th«ng vËn t¶i lµ mét trong nh÷ng träng ®iÓm b¾n ph¸ cña ®Þch, ®ðîc qu©n vµ d©n ta b¶o ®¶m thðêng xuyªn th«ng suèt. V¨n ho¸, gi¸o dôc, y tÕ, khoa häc, v¨n häc, nghÖ thuËt còng ph¸t triÓn m¹nh, ® phôc vô ®¾c lùc cho nhiÖm vô chiÕn ®Êu, s¶n xuÊt vµ ®êi sèng. 3. MiÒn B¾c thùc hiÖn nghÜa vô hËu phð¬ng lín Lµ hËu phð¬ng lín cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng MÜ, cøu nðíc, miÒn B¾c lu«n hðíng vÒ miÒn Nam. V× miÒn Nam ruét thÞt, miÒn B¾c phÊn ®Êu \"Mçi ngðêi lµm viÖc b»ng hai\". V× tiÒn tuyÕn kªu gäi, hËu phð¬ng s½n sµng ®¸p l¹i \"Thãc kh«ng thiÕu mét c©n, qu©n kh«ng thiÕu mét ngðêi\". H×nh 81. Nh÷ng thöa ruéng v× miÒn Nam cña n«ng d©n x· Hoµ L¹c, huyÖn Kim S¬n, tØnh Ninh B×nh 239

Tõ n¨m 1959, tuyÕn ®ðêng vËn chuyÓn chiÕn lðîc B¾c _ Nam mang tªn Hå ChÝ Minh trªn bé (däc theo d y nói Trðêng S¬n) vµ trªn biÓn (däc theo bê biÓn) b¾t ®Çu khai th«ng, dµi hµng ngh×n c©y sè, ® nèi liÒn hËu phð¬ng víi tiÒn tuyÕn. H×nh 82. Chi viÖn cho chiÕn trðêng miÒn Nam qua tuyÕn ®ðêng Trðêng S¬n Qua hai tuyÕn ®ðêng vËn chuyÓn chiÕn lðîc ®ã, trong 4 n¨m (1965 _ 1968) miÒn B¾c ® ®ða h¬n 300 000 c¸n bé, bé ®éi vµo Nam tham gia chiÕn ®Êu, phôc vô chiÕn ®Êu, x©y dùng kinh tÕ, v¨n ho¸ t¹i c¸c vïng gi¶i phãng ; hµng chôc v¹n tÊn vò khÝ, ®¹n dðîc, qu©n trang, qu©n dông, x¨ng dÇu, lð¬ng thùc, thùc phÈm, thuèc men vµ nhiÒu vËt dông kh¸c. TÝnh chung, søc ngðêi, søc cña tõ B¾c chuyÓn vµo Nam trong 4 n¨m ® t¨ng gÊp 10 lÇn so víi giai ®o¹n trðíc. Nguån chi viÖn cïng víi th¾ng lîi trong chiÕn ®Êu vµ s¶n xuÊt cña qu©n d©n miÒn B¾c ® gãp phÇn quyÕt ®Þnh vµo th¾ng lîi cña qu©n d©n ta ë miÒn Nam trong chiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh côc bé\" cña MÜ. ? _ §Õ quèc MÜ ® thùc hiÖn ©m mðu vµ dïng thñ ®o¹n g× trong cuéc chiÕn tranh kh«ng qu©n vµ h¶i qu©n ph¸ ho¹i miÒn B¾c tõ n¨m 1965 ®Õn n¨m 1968 ? _ MiÒn B¾c ® lËp ®ðîc nh÷ng thµnh tÝch g× trong s¶n xuÊt vµ chiÕn ®Êu chèng chiÕn tranh ph¸ ho¹i cña MÜ tõ n¨m 1965 ®Õn n¨m 1968 ? C©u hái Vµ BµI TËP 1. Ph©n tÝch nh÷ng ®iÓm gièng vµ kh¸c nhau gi÷a hai chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh ®Æc biÖt\" (1961 _ 1965) vµ \"ChiÕn tranh côc bé\" (1965 _ 1968) cña MÜ ë miÒn Nam ViÖt Nam. 2. Tõ n¨m 1965 ®Õn n¨m 1968, qu©n d©n ta ë miÒn B¾c ®· chiÕn ®Êu vµ s¶n xuÊt nhð thÕ nµo vµ ®· ®¸p øng nh÷ng yªu cÇu g× cña c¸ch m¹ng c¶ nðíc ? 240

ChiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\" ë miÒn Nam vµ chiÕn tranh ph¸ ho¹i 27 miÒn B¾c lÇn thø hai cña ®Õ quèc MÜ (1969 _ 1973) Sau thÊt b¹i cña chiÕn lðîc \"ChiÕn tranh côc bé\", MÜ tiÕn hµnh chiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\" ë miÒn Nam vµ më réng chiÕn tranh kh«ng qu©n, h¶i qu©n ph¸ ho¹i miÒn B¾c (lÇn thø hai) ; miÒn Nam chiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\", miÒn B¾c chèng chiÕn tranh ph¸ ho¹i cña MÜ. Thêi gian gi÷a hai cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i, miÒn B¾c kh¾c phôc hËu qu¶ chiÕn tranh, kh«i phôc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ _ v¨n ho¸, lµm nghÜa vô hËu phð¬ng. I _ ChiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\" vµ \"§«ng dð¬ng ho¸ chiÕn tranh\" cña ®Õ quèc MÜ (1969 _ 1973) 1. ChiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\" vµ \"§«ng Dð¬ng ho¸ chiÕn tranh\" cña ®Õ quèc MÜ §Çu n¨m 1969, NÝchx¬n võa lªn n¾m chÝnh quyÒn ® ®Ò ra chiÕn lðîc toµn cÇu \"Ng¨n ®e thùc tÕ\" (thay cho chiÕn lðîc \"Ph¶n øng linh ho¹t\" cña Kenn¬®i) vµ tiÕp tôc cuéc chiÕn tranh x©m lðîc thùc d©n míi, thùc hiÖn chiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\" ë miÒn Nam vµ më réng chiÕn tranh ra toµn §«ng Dð¬ng víi chiÕn lðîc \"§«ng Dð¬ng ho¸ chiÕn tranh\". ChiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\" ®ðîc tiÕn hµnh b»ng lùc lðîng qu©n ®éi Sµi Gßn lµ chñ yÕu, cã sù phèi hîp vÒ ho¶ lùc, kh«ng qu©n, hËu cÇn cña MÜ vµ vÉn do MÜ chØ huy b»ng hÖ thèng cè vÊn. Víi chiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\", qu©n MÜ vµ qu©n ®ång minh rót dÇn khái chiÕn tranh ®Ó gi¶m xð¬ng m¸u ngðêi MÜ trªn chiÕn trðêng, ®ång thêi lµ qu¸ tr×nh t¨ng cðêng lùc lðîng cña qu©n ®éi Sµi Gßn nh»m tËn dông xð¬ng m¸u ngðêi ViÖt Nam. Thùc chÊt ®ã lµ sù tiÕp tôc thùc hiÖn ©m mðu \"Dïng ngðêi ViÖt ®¸nh ngðêi ViÖt\" cña MÜ. Qu©n ®éi Sµi Gßn cßn ®ðîc MÜ sö dông nhð lùc lðîng xung kÝch ë §«ng Dð¬ng trong c¸c cuéc hµnh qu©n më réng x©m lðîc Campuchia (1970), t¨ng cðêng chiÕn tranh ë Lµo (1971), thùc hiÖn ©m mðu \"Dïng ngðêi §«ng Dð¬ng ®¸nh ngðêi §«ng Dð¬ng\". 241

MÜ cßn dïng thñ ®o¹n ngo¹i giao, nhð lîi dông m©u thuÉn Trung _ X«, tho¶ hiÖp víi Trung Quèc, hoµ ho n víi Liªn X« nh»m h¹n chÕ sù gióp ®ì cña c¸c nðíc ®ã ®èi víi cuéc kh¸ng chiÕn cña nh©n d©n ta. 2. ChiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\" vµ \"§«ng Dð¬ng ho¸ chiÕn tranh\" cña MÜ Nh©n d©n ta chiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\" lµ chèng l¹i cuéc chiÕn tranh x©m lðîc toµn diÖn ®ðîc t¨ng cðêng vµ më réng ra toµn §«ng Dð¬ng ; võa chiÕn ®Êu chèng ®Þch trªn chiÕn trðêng, võa ®Êu tranh víi ®Þch trªn bµn ®µm ph¸n. Th¾ng lîi chÝnh trÞ më ®Çu giai ®o¹n chèng \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\" lµ sù ra ®êi cña ChÝnh phñ c¸ch m¹ng l©m thêi Céng hoµ miÒn Nam ViÖt Nam ngµy 6 _ 6 _ 1969. §ã lµ chÝnh phñ hîp ph¸p cña nh©n d©n miÒn Nam. Võa ra ®êi, ChÝnh phñ c¸ch m¹ng l©m thêi ® ®ðîc 23 nðíc c«ng nhËn, trong ®ã cã 21 nðíc ®Æt quan hÖ ngo¹i giao. Gi÷a lóc cuéc kh¸ng chiÕn chèng MÜ, cøu nðíc cña nh©n d©n ta ë c¶ hai miÒn vµ cuéc c¸ch m¹ng x héi chñ nghÜa ë miÒn B¾c ®ang trªn ®µ th¾ng lîi th× Chñ tÞch Hå ChÝ Minh qua ®êi ngµy 2 _ 9 _ 1969. §ã lµ mét tæn thÊt lín, kh«ng g× cã thÓ bï ®¾p ®èi víi d©n téc ta, ®èi víi c¸ch m¹ng nðíc ta. H×nh 83. LÔ tang Chñ tÞch Hå ChÝ Minh (9 _ 9 _ 1969) 242

Trðíc khi ®i xa, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· ®Ó l¹i cho toµn §¶ng, toµn d©n ta b¶n Di chóc lÞch sö. Trong Di chóc, Ngðêi nªu râ : \"Cuéc kh¸ng chiÕn chèng MÜ cã thÓ kÐo dµi... §ång bµo ta cã thÓ ph¶i hi sinh nhiÒu cña, nhiÒu ngðêi. Dï sao chóng ta ph¶i quyÕt t©m ®¸nh giÆc MÜ ®Õn th¾ng lîi hoµn toµn… Dï khã kh¨n gian khæ ®Õn mÊy, nh©n d©n ta nhÊt ®Þnh sÏ hoµn toµn th¾ng lîi. §Õ quèc MÜ nhÊt ®Þnh ph¶i cót khái nðíc ta. Tæ quèc ta nhÊt ®Þnh sÏ thèng nhÊt. §ång bµo Nam, B¾c nhÊt ®Þnh sÏ sum häp mét nhµ\". Ngðêi còng nh¾c nhë \"§¶ng cÇn cã kÕ ho¹ch thËt tèt ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ vµ v¨n ho¸, nh»m kh«ng ngõng n©ng cao ®êi sèng cña nh©n d©n\". Thùc hiÖn Di chóc cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, nh©n d©n ta ë hai miÒn ®Èy m¹nh kh¸ng chiÕn chèng MÜ, cøu nðíc. Trong hai n¨m 1970 _ 1971, nh©n d©n ta cïng víi nh©n d©n hai nðíc Campuchia vµ Lµo ® giµnh ®ðîc nh÷ng th¾ng lîi cã ý nghÜa chiÕn lðîc trªn mÆt trËn qu©n sù vµ chÝnh trÞ. Trong hai ngµy 24 vµ 25 _ 4 _ 1970, Héi nghÞ cÊp cao ba nðíc ViÖt Nam _ Lµo _ Campuchia häp nh»m ®èi phã l¹i viÖc MÜ chØ ®¹o bän tay sai lµm ®¶o chÝnh lËt ®æ ChÝnh phñ trung lËp Xihanóc cña Campuchia (18 _ 3 _ 1970) ®Ó chuÈn bÞ cho bðíc phiªu lðu qu©n sù míi ; biÓu thÞ quyÕt t©m cña nh©n d©n ba nðíc §«ng Dð¬ng ®oµn kÕt chiÕn ®Êu chèng MÜ. H×nh 84. Xihanóc, NguyÔn H÷u Thä, Ph¹m V¨n §ång, Xuphanuv«ng (tõ tr¸i sang ph¶i) t¹i Héi nghÞ cÊp cao ba nðíc §«ng Dð¬ng 243

Tõ ngµy 30 _ 4 ®Õn ngµy 30 _ 6 _ 1970, qu©n ®éi ViÖt Nam cã sù phèi hîp cña qu©n d©n Campuchia ® ®Ëp tan cuéc hµnh qu©n x©m lðîc Campuchia cña 10 v¹n qu©n MÜ vµ qu©n ®éi Sµi Gßn, lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu 17 000 ®Þch, gi¶i phãng nhiÒu vïng ®Êt ®ai réng lín víi 4,5 triÖu d©n. Tõ ngµy 12 _ 2 ®Õn ngµy 23 _ 3 _ 1971, qu©n ®éi ViÖt Nam cã sù phèi hîp cña qu©n d©n Lµo ® ®Ëp tan cuéc hµnh qu©n mang tªn \"Lam S¬n _ 719\" chiÕm gi÷ §ðêng 9 _ Nam Lµo cña 4,5 v¹n qu©n MÜ vµ qu©n ®éi Sµi Gßn, lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu 22 000 ®Þch, buéc qu©n MÜ vµ qu©n ®éi Sµi Gßn ph¶i rót khái §ðêng 9 _ Nam Lµo, gi÷ v÷ng hµnh lang chiÕn lðîc cña c¸ch m¹ng §«ng Dð¬ng. Th¾ng lîi trªn mÆt trËn qu©n sù ® hç trî vµ thóc ®Èy phong trµo ®Êu tranh chÝnh trÞ, chèng \"b×nh ®Þnh\". ë kh¾p c¸c thµnh thÞ, phong trµo cña c¸c tÇng líp nh©n d©n næ ra liªn tôc. §Æc biÖt ë Sµi Gßn, HuÕ, §µ N½ng, phong trµo häc sinh, sinh viªn næ ra rÇm ré ® thu hót ®«ng ®¶o giíi trÎ tham gia. Phong trµo häc sinh, sinh viªn cã vai trß quan träng, thðêng \"ch©m ngßi næ\" cho phong trµo chung cña c¸c tÇng líp nh©n nh©n thµnh thÞ. T¹i c¸c vïng n«ng th«n, ®ång b»ng, rõng nói, ven thÞ, kh¾p n¬i cã phong trµo cña quÇn chóng næi dËy chèng \"b×nh ®Þnh\", ph¸ \"Êp chiÕn lðîc\" cña ®Þch. §Õn ®Çu n¨m 1971, c¸ch m¹ng giµnh quyÒn lµm chñ thªm 3600 Êp víi 3 triÖu d©n. ChÝnh quyÒn c¸ch m¹ng còng ® cÊp cho n«ng d©n trªn 1,6 triÖu hÐcta ruéng ®Êt. Trong vïng gi¶i phãng, c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, thñ c«ng nghiÖp ®ðîc ®Èy m¹nh. 3. Cuéc TiÕn c«ng chiÕn lðîc n¨m 1972 Bðíc vµo n¨m 1972, qu©n ta më cuéc TiÕn c«ng chiÕn lðîc tõ ngµy 30 _ 3, lÊy Qu¶ng TrÞ lµm hðíng tiÕn c«ng chñ yÕu bªn c¹nh c¸c hðíng §«ng Nam Bé vµ T©y Nguyªn, råi ph¸t triÓn réng ra kh¾p chiÕn trðêng miÒn Nam. Qu©n ta tiÕn c«ng ®Þch víi cðêng ®é m¹nh, quy m« lín, trªn hÇu kh¾p c¸c ®Þa bµn chiÕn lðîc quan träng. ChØ trong thêi gian ng¾n (®Õn cuèi th¸ng 6 _ 1972), qu©n ta chäc thñng ba phßng tuyÕn m¹nh nhÊt cña ®Þch lµ Qu¶ng TrÞ, T©y Nguyªn, §«ng Nam Bé, lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu h¬n 20 v¹n tªn ®Þch, gi¶i phãng nhiÒu vïng ®Êt ®ai réng lín vµ ®«ng d©n. Sau ®ßn më ®Çu bÊt ngê cña qu©n ta, qu©n ®éi Sµi Gßn cã sù yÓm trî cña MÜ ® ph¶n c«ng l¹i, g©y cho ta nhiÒu tæn thÊt ; MÜ g©y trë l¹i chiÕn tranh ph¸ ho¹i miÒn B¾c tõ ngµy 6 _ 4 _ 1972. 244

Cuéc TiÕn c«ng chiÕn lðîc n¨m 1972 ® gi¸ng ®ßn nÆng nÒ vµo chiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\", buéc MÜ ph¶i tuyªn bè \"MÜ ho¸\" trë l¹i chiÕn tranh x©m lðîc (tøc thõa nhËn thÊt b¹i cña \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\"). ? _ Nªu ©m mðu vµ thñ ®o¹n cña MÜ trong chiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\" vµ \"§«ng Dð¬ng ho¸ chiÕn tranh\" (1969 _ 1973). _ Nªu nh÷ng th¾ng lîi chung cña ba nðíc ViÖt Nam, Lµo, Campuchia trªn c¸c mÆt trËn qu©n sù, chÝnh trÞ, ngo¹i giao trong chiÕn ®Êu chèng chiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\" vµ \"§«ng Dð¬ng ho¸ chiÕn tranh\" cña MÜ (1969 _ 1973). _ Cuéc TiÕn c«ng chiÕn lðîc n¨m 1972 ë miÒn Nam ® diÔn ra nhð thÕ nµo ? Nªu kÕt qu¶ vµ ý nghÜa. II _ MiÒn B¾c kh«i phôc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ _ x· héi, chiÕn ®Êu chèng chiÕn tranh ph¸ ho¹i lÇn thø hai cña MÜ vµ lµm nghÜa vô hËu phð¬ng (1969 _ 1973) 1. MiÒn B¾c kh«i phôc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ _ x· héi MiÒn B¾c võa tr¶i qua cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i, v× vËy, yªu cÇu cÊp b¸ch trðíc m¾t lµ kh¾c phôc hËu qu¶ cña chiÕn tranh, kh«i phôc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ _ x héi. Mét yªu cÇu cÊp b¸ch kh¸c ®Æt ra ®èi víi miÒn B¾c giai ®o¹n nµy lµ kh¾c phôc nh÷ng yÕu kÐm trong nÒn kinh tÕ. Thùc hiÖn chñ trð¬ng cña §¶ng vµ Di chóc cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh, ba cuéc vËn ®éng chÝnh trÞ lín ®ðîc ph¸t ®éng : ®Èy m¹nh lao ®éng s¶n xuÊt ; ph¸t huy d©n chñ vµ t¨ng cðêng chÕ ®é lµm chñ tËp thÓ cña quÇn chóng x· viªn ë n«ng th«n ; n©ng cao chÊt lðîng ®¶ng viªn vµ kÕt n¹p ®¶ng viªn líp Hå ChÝ Minh. Trªn kh¾p miÒn B¾c dÊy lªn phong trµo thi ®ua häc tËp, c«ng t¸c, lao ®éng s¶n xuÊt, nh»m kh«i phôc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ _ x héi. Trong n«ng nghiÖp, Nhµ nðíc ®Ò ra mét sè chñ trð¬ng khuyÕn khÝch s¶n xuÊt. Ch¨n nu«i ®ðîc ®ða lªn thµnh ngµnh chÝnh. C¸c hîp t¸c x tÝch cùc ¸p dông tiÕn bé khoa häc kÜ thuËt vµ nhiÒu biÖn ph¸p th©m canh t¨ng vô. Nhê ®ã, nhiÒu hîp t¸c x ®¹t ®ðîc môc tiªu 5 tÊn thãc trªn mét hecta gieo trång, mét sè hîp t¸c x ®¹t tõ 6 ®Õn 7 tÊn. S¶n lðîng lð¬ng thùc n¨m 1970 t¨ng h¬n 60 v¹n tÊn so víi n¨m 1968. ViÖc c¶i tiÕn qu¶n lÝ hîp t¸c x cã bðíc tiÕn ®¸ng kÓ. 245

Trong c«ng nghiÖp, nhiÒu c¬ së c«ng nghiÖp trung ð¬ng vµ ®Þa phð¬ng bÞ tµn ph¸ ®ðîc kh«i phôc nhanh chãng. NhiÒu c«ng tr×nh ®ang lµm dë ®ðîc ðu tiªn ®Çu tð x©y dùng tiÕp, ®ða vµo ho¹t ®éng. Nhµ m¸y Thuû ®iÖn Th¸c Bµ (Yªn B¸i) lµ nhµ m¸y thuû ®iÖn ®Çu tiªn cña ta ®ðîc gÊp rót hoµn thµnh vµ b¾t ®Çu ph¸t ®iÖn tõ th¸ng 10 _ 1971. Mét sè ngµnh c«ng nghiÖp quan träng, nhð ®iÖn, than, c¬ khÝ, vËt liÖu x©y dùng... ®Òu cã bðíc ph¸t triÓn. Gi¸ trÞ s¶n lðîng c«ng nghiÖp n¨m 1971 t¨ng 142% so víi n¨m 1968. HÖ thèng giao th«ng vËn t¶i, nhÊt lµ c¸c tuyÕn giao th«ng chiÕn lðîc bÞ ph¸ ho¹i nÆng nÒ, ®ðîc khÈn trð¬ng kh«i phôc. V¨n ho¸, gi¸o dôc, y tÕ còng nhanh chãng ®ðîc kh«i phôc vµ ph¸t triÓn. §êi sèng nh©n d©n æn ®Þnh. Mét sè khã kh¨n do sai lÇm, khuyÕt ®iÓm cña ta trong chØ ®¹o, qu¶n lÝ kinh tÕ _ x héi bðíc ®Çu ®ðîc kh¾c phôc. 2. MiÒn B¾c võa chiÕn ®Êu chèng chiÕn tranh ph¸ ho¹i võa s¶n xuÊt Ngµy 6 _ 4 _ 1972, MÜ cho m¸y bay nÐm bom b¾n ph¸ mét sè n¬i thuéc khu IV cò. Ngµy 16 _ 4 _ 1972, NÝchx¬n chÝnh thøc tiÕn hµnh cuéc chiÕn tranh b»ng kh«ng qu©n vµ h¶i qu©n ph¸ ho¹i miÒn B¾c (lÇn thø hai) ; ®Õn ngµy 9 _ 5 _ 1972, tuyªn bè phong to¶ c¶ng H¶i Phßng cïng c¸c cöa s«ng, luång l¹ch, vïng biÓn miÒn B¾c. Cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i lÇn thø hai cña NÝchx¬n vðît xa cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i lÇn thø nhÊt cña Gi«nx¬n c¶ vÒ quy m«, tèc ®é, cðêng ®é ®¸nh ph¸, sö dông c¸c lo¹i m¸y bay hiÖn ®¹i nhÊt nhð B52, F111. ý ®å cña NÝchx¬n lµ cøu nguy cho chiÕn lðîc \"ViÖt Nam ho¸ chiÕn tranh\", t¹o thÕ m¹nh trªn bµn ®µm ph¸n ë Pari. Nhê ®ðîc chuÈn bÞ trðíc vµ víi tð thÕ lu«n lu«n s½n sµng chiÕn ®Êu, miÒn B¾c ® chñ ®éng, kÞp thêi chèng tr¶ ®Þch ngay tõ trËn ®Çu. Trong ®iÒu kiÖn chiÕn tranh ¸c liÖt, c¸c ho¹t ®éng s¶n xuÊt x©y dùng ë miÒn B¾c vÉn kh«ng bÞ ngõng trÖ, giao th«ng vËn t¶i b¶o ®¶m th«ng suèt, c¸c mÆt ho¹t ®éng kh¸c nhð v¨n ho¸, gi¸o dôc, y tÕ ®ðîc duy tr× vµ ph¸t triÓn. Ngµy 14 _ 12 _ 1972, gÇn 2 th¸ng sau khi tuyªn bè ngõng nÐm bom b¾n ph¸ miÒn B¾c tõ vÜ tuyÕn 20 trë ra, ®Ó hç trî cho mðu ®å chÝnh trÞ _ ngo¹i giao míi, NÝchx¬n phª chuÈn kÕ ho¹ch më cuéc tËp kÝch chiÕn lðîc ®ðêng kh«ng b»ng m¸y bay B52 vµo Hµ Néi vµ H¶i Phßng, b¾t ®Çu tõ tèi ngµy 18 ®Õn hÕt ngµy 29 _ 12 _ 1972, nh»m giµnh th¾ng lîi qu©n sù quyÕt ®Þnh, buéc ta ph¶i kÝ mét hiÖp ®Þnh cã lîi cho MÜ. 246

Qu©n d©n ta ë miÒn B¾c ® ®¸nh tr¶ kh«ng qu©n MÜ nh÷ng ®ßn ®Ých ®¸ng, b¾n r¬i 81 m¸y bay (trong ®ã cã 34 m¸y bay B52, 5 m¸y bay F111), b¾t sèng 43 phi c«ng MÜ, ®Ëp tan cuéc tËp kÝch chiÕn lðîc ®ðêng kh«ng b»ng m¸y bay B52 cña chóng. Th¾ng lîi nµy ®ðîc coi nhð trËn \"§iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng\". TÝnh chung, trong c¶ cuéc chiÕn tranh ph¸ ho¹i lÇn thø hai (tõ 6 _ 4 _ 1972 ®Õn ngµy 15 _ 1 _ 1973), miÒn B¾c b¾n r¬i 735 m¸y bay MÜ (trong ®ã cã 61 m¸y bay B52, 10 m¸y bay F111), b¾n ch×m 125 tµu chiÕn, lo¹i khái vßng chiÕn ®Êu hµng tr¨m phi c«ng MÜ. H×nh 85. M¸y bay MÜ bÞ b¾n r¬i trªn ®ðêng phè Hµ Néi \"§iÖn Biªn Phñ trªn kh«ng\" lµ trËn th¾ng quyÕt ®Þnh cña ta, ® buéc MÜ ph¶i tuyªn bè ngõng h¼n c¸c ho¹t ®éng chèng ph¸ miÒn B¾c (15 _ 1 _ 1973) vµ kÝ HiÖp ®Þnh Pari vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hoµ b×nh ë ViÖt Nam (27 _ 1 _ 1973). 3. MiÒn B¾c thùc hiÖn nghÜa vô hËu phð¬ng lín Trong thêi gian MÜ ngõng nÐm bom sau chiÕn tranh ph¸ ho¹i lÇn thø nhÊt vµ c¶ trong chiÕn tranh ph¸ ho¹i lÇn thø hai, miÒn B¾c ® tËp trung lín kh¶ n¨ng vÒ lùc lðîng vµ phð¬ng tiÖn ®Ó kh¾c phôc kÞp thêi hËu qu¶ cña nh÷ng trËn ®¸nh ph¸ 247

khèc liÖt, vðît qua nh÷ng cuéc bao v©y phong to¶ g¾t gao cña ®Þch, b¶o ®¶m tiÕp nhËn tèt hµng viÖn trî tõ bªn ngoµi vµ chi viÖn theo yªu cÇu cña tiÒn tuyÕn miÒn Nam, c¶ chiÕn trðêng Lµo vµ Campuchia. Trong 3 n¨m (1969 _ 1971), hµng chôc v¹n thanh niªn miÒn B¾c ®ðîc gäi nhËp ngò, cã 60% trong sè ®ã lªn ®ðêng bæ sung cho c¸c chiÕn trðêng miÒn Nam, Lµo, Campuchia. Khèi lðîng vËt chÊt ®ða vµo c¸c chiÕn trðêng t¨ng gÊp 1,6 lÇn so víi 3 n¨m trðíc ®ã. N¨m 1972, miÒn B¾c ®· ®éng viªn h¬n 22 v¹n thanh niªn bæ sung cho lùc lðîng vò trang ; ®ða vµo chiÕn trðêng 3 nðíc §«ng Dð¬ng nhiÒu ®¬n vÞ bé ®éi ®ðîc huÊn luyÖn, trang bÞ ®Çy ®ñ. Khèi lðîng vËt chÊt ®ða vµo chiÕn trðêng n¨m 1972 t¨ng gÊp 1,7 lÇn so víi n¨m 1971. ? _ MiÒn B¾c ® ®¹t ®ðîc nh÷ng thµnh tùu g× trong viÖc thùc hiÖn nhiÖm vô kh«i phôc vµ ph¸t triÓn kinh tÕ _ x héi tõ n¨m 1969 ®Õn n¨m 1973 ? _ Qu©n vµ d©n miÒn B¾c ® ®¸nh b¹i cuéc tËp kÝch chiÕn lðîc ®ðêng kh«ng b»ng m¸y bay B52 cña MÜ cuèi n¨m 1972 nhð thÕ nµo ? Nªu kÕt qu¶ vµ ý nghÜa. _ MiÒn B¾c ® thùc hiÖn nghÜa vô cña hËu phð¬ng nhð thÕ nµo ®èi víi tiÒn tuyÕn miÒn Nam tõ n¨m 1969 ®Õn n¨m 1973 ? iII _ §Êu tranh trªn mÆt trËn ngo¹i giao, hiÖp ®Þnh Pari n¨m 1973 vÒ chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hoµ b×nh ë ViÖt Nam 1. §Êu tranh ®ßi MÜ xuèng thang chiÕn tranh vµ thð¬ng lðîng ë Héi nghÞ Pari §Çu n¨m 1967, sau th¾ng lîi trong hai mïa kh« 1965 _ 1966 vµ 1966 _ 1967, ta chñ trð¬ng më thªm mÆt trËn tiÕn c«ng ngo¹i giao, nh»m tè c¸o téi ¸c cña ®Õ quèc MÜ, v¹ch trÇn luËn ®iÖu hoµ b×nh bÞp bîm cña chóng, nªu cao tÝnh chÊt chÝnh nghÜa, lËp trðêng ®óng ®¾n cña ta, tranh thñ réng r i sù ®ång t×nh ñng hé cña dð luËn quèc tÕ. Môc tiªu ®Êu tranh ngo¹i giao trðíc m¾t cña ta lµ ®ßi MÜ chÊm døt kh«ng ®iÒu kiÖn chiÕn tranh ph¸ ho¹i miÒn B¾c, coi ®ã lµ ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt ®Ó ®i ®Õn thð¬ng lðîng ë bµn héi nghÞ. Ngµy 31 _ 3 _ 1968, sau ®ßn tiÕn c«ng bÊt ngê cña qu©n d©n ta trong cuéc Tæng tiÕn c«ng vµ næi dËy Xu©n MËu Th©n, Gi«nx¬n tuyªn bè ngõng nÐm bom b¾n ph¸ miÒn B¾c tõ vÜ tuyÕn 20 trë ra vµ b¾t ®Çu nãi ®Õn ®µm ph¸n víi ViÖt Nam. 248