ວິຊາສັງຄົມສຶກສາ1

ຌ຋ີ 3:຾ຏຌກາຌປຼຌ ຍູປາຌ ທຌັ ຋.ີ ............................ ຏູຘໄ ບຌ

ຍຈ຺ ຘບຌ (Unders ທຆິ າ: ຘຄັ ຃ຓ຺ ຘກຶ ຘາ ຍຈ຺ ຋ີ 9 ກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓ຾ຏໃ ຌຈຌິ ຖາທ ຂຌັໄ ຉບຌ຋ີ 1 : ຏຌ຺ ແຈປໄ ຍັ ຽຎາ຺ໄ ໝາງ: (Goal) - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌປູ ໄ - ຽຂາ຺ໄ ເ຅ກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓ຾ຏໃ ຌຈຌິ ຖາທ, ຎະນທຈັ ຃ທາ ຎະນທຈັ ຘາຈ - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌຘາຓາຈບະ຋ຍິ າງກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຃ຄັໄ ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ (Understanding) ຃າຊາຓ຋ໃ ຅ີ າຽຎຌັ (Que ຌກັ ປຼຌ຅ະຽຂາ຺ໄ ເ຅ກໃ ຼທກຍັ : 1. ຽທາ຺ໄ ຿ຈງນງກໄ ໃ ຼ 2. ຘາຽນຈ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນ - ກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓ຾ຏໃ ຌຈຌິ ຖາທ 3. ກາຌຎຍັ ຎຸຄກາຌ - ຎະນທຈັ ຃ທາຓຽຎຌັ ຓາຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ - ຘາຽນຈ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນແໄ ຈປໄ ຍັ ແຆຆະຌະ ຾ຖະ ຃ທາຓ ຋ກັ ຘະ (Skill) - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌ ໝາງ຋າຄຈາໄ ຌຎະນທຈັ ຘາຈ ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນແໄ ຈປໄ ຍັ - ກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຃ຄັໄ ຋ີ 1 - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼ ຾ຖະ 2 - ກ າ ຌ ຎັ ຍ ຎຸ ຄ ຖ ະ ຍ຺ ຍ ກ າ ຌ ຎ຺ ກ ຃ ບ ຄ ຾ ຖ ະ ທຈັ ຋ະຌະ຋າ ຃ທາຓປູ(ໄ Knowledge) ຌກັ ປຼຌ຅ະປູ:ໄ - ກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓ຾ຏໃ ຌຈຌິ ຖາທ - ຎະນທຈັ ຃ທາຓຽຎຌັ ຓາຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ

standing by Design) ຘາງຎະຊຓ຺ ຎີ 2 ຽທຖາ ຆໃ ທ຺ ຿ຓຄ ຍ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌ (Desired Results) າຓຽຎຌັ ຓາຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ຾ຖະ ຘາຽນຈ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນແໄ ຈປໄ ຍັ ແຆຆະຌະ ຾ຖະ ຃ທາຓໝາງ຋າຄຈາໄ ຌ ຄ຋ີ 1 ຾ຖະ 2, ກາຌຎຍັ ຎຸຄຖະຍຍ຺ ກາຌຎກ຺ ຃ບຄ, ທຈັ ຋ະຌະ຋າ estion) ຼທກຍັ ຎະນທຈັ ຃ທາຓຽຎຌັ ຓາຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ? ນຽໄ ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ແຈປໄ ຍັ ແຆຆະຌະຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? ຌຎກ຺ ຃ບຄ ຾ຖະ ຋າຄຈາໄ ຌທຈັ ຋ະຌະ຋າຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? ຌປູ ໄ - ຽຂາ຺ໄ ເ຅ກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓ຾ຏໃ ຌຈຌິ ຖາທ, ຎະນທຈັ ຃ທາຓຽຎຌັ ຓາຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ຾ຖະ ຘາຽນຈ ຍແຆຆະຌະ ຾ຖະ ຃ທາຓໝາງ຋າຄຈາໄ ຌຎະນທຈັ ຘາຈ ຼຌຘາຓາຈບະ຋ຍິ າງກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຃ຄັໄ ຋ີ 1 ຾ຖະ 2, ກາຌຎັຍຎຸ ຄຖະຍຍ຺

- ຘາຽນຈ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນແໄ ຈປໄ ຍັ ແຆຆະຌະ ຾ຖະ ຃ທາຓ ກາຌຎກ຺ ຃ບຄ, ທ ໝາງ຋າຄຈາໄ ຌຎະນທຈັ ຘາຈ - ກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຃ຄັໄ ຋ີ 1 ຾ຖະ 2 - ກ າ ຌ ຎັ ຍ ຎຸ ຄ ຖ ະ ຍ຺ ຍ ກ າ ຌ ຎ຺ ກ ຃ ບ ຄ ຾ ຖ ະ ທຈັ ຋ະຌະ຋າ ຂຌັໄ ຉບຌ຋ີ 2 ນົກັ ຊາຌບໃ ຌໂ (Other ໜາໄ ທຼກ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄຎະຉຍິ ຈັ (Task) -຃ຘູ ຄັ ຽກຈກາຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທ -ບະ຋ຍິ າງ, ຘຌ຺ ຋ະຌາກຍັ ຌກັ ປຼຌ, ເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທໄ າ -ກາຌຊາຓ຃າຊາຓ຋ໃ ຍີ ໃ ຽຂ ຉບຍ຃າຊາຓຽຎຌັ ກໃ ຸຓ຾ຖທໄ ຖາຌຄາຌ -ກາຌຉບຍ຃າຊາຓ຋ໃ ຃ີ ຊູ -ກາຌຖາງຄາຌຉໃ າຄໜາໄ ກໃ ຸຓ -ກາຌຘບຍຽຘຄັ ຂຌັໄ ຉບຌ ກຈິ ຅ະກາກາຌປຼຌ: ກຈິ ຅ະກາ 1 -຃຾ູ ຍໃ ຄຌກັ ປຼຌບບກຽຎຌັ ກໃ ຸຓຉາຓ຃ທາຓຽໝາະຘຓ຺ - ຃ຉູ ຄັໄ ຃າຊາຓເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ຈິ ຿ຈງບຄີ ເຘໃ ກາຌປຼຌຏໃ າຌຓາຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1. ຅ໃ ຄ຺ ຽທາ຺ໄ ຓາ຿ຈງນງກໄ ໃ ຼທຎະນທຈັ ຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ? 2.ກາຌ຾ຍໃ ຄຎຌັ ຽຂຈ຾ຈຌກຍັ ຈາງນທຼຈ ຃.ຘ 1351ຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? 3. ກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ກາຌຎກ຺ ຃ບຄຓຂີ ຌັໄ ເຈ຾ຈໃ ? 4. ຘາຽນຈ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນຽໄ ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ແຈປໄ ຍັ ແຆຆະຌະຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? 5. ກາຌຘາໄ ຄຉຄັໄ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ຓ຃ີ ທາຓຘາ຃ຌັ ຃຾ຌທເຈ? -຃ເູ ນຉໄ ໃ າຄໜາໄ ຾ຉໃ ຖະກໃ ຸຓຂຌຶໄ ຓາຖາງຄາຌດໃ ູກະຈໃ າຌ -຃ູງບໄ ຄງຌກັ ປຼຌ ຾ຖະ ຅ຈັ ຎະຽຑຈເນຌໄ ກັ ປຼຌ຾ຉໃ ຖະກໃ ຸຓ

ທຈັ ຋ະຌະ຋າ 2: ນກົັ ຊາຌ຋ໃ ເີ ຆຎໄ ະຽຓຌີ Evidence) ທຓເຌກຈິ ຅ະກາ ຂາ຺ໄ ເ຅ ຊາຓ ຓ ຌ຋ີ 3:຾ຏຌກາຌປຼຌ

-຃ູ ຾ຖະ ຌກັ ປຼຌປໃ ທຓກຌັ ຘະນຸຍົ ຉາຓຎຓໄ ຾ຍຍປຼຌ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຉບຍ 1: ຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ຽກຈີ ຽຓໃ ບຎ ຎີ ຃ຘ 1316 ຎຓີ ະ຿ຖຄ ຅ຖຸ ະຘຄັ ກາຈ 678 ຽຎຌັ ຖກູ ຆາ ຎໃ ູຖຼໄ ຄ, ຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ຽກຈີ ເຌ຋ໃ າຓກາຄຘະຑາຍກາຌຍາໄ ຌຽຓບຄ ຽກຈີ ຓ຃ີ ທາຓຎໃ ຌັ ຎໃ ທຌທຸຌໄ ຑາງນຄົັ ຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຼໄຄທ ນົ ຂຸຌຏຒີ າໄ ແຈຂໄ ຌຶໄ ຃ບຄບາຌາຈຌຌັໄ ກໃ ຸຓຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຃າປຼທ ແຈນໄ າ຋ຸກ ແຈນໄ າ຋ຈິ ຋າຄ຋ໃ ກີ າຓະກາຌກບຍກຍູ ໄ າໄ ຌຽຓບຄເນຽໄ ຂາ຺ໄ ຘໃ ູຖະຍຼຍຉາຓຖາຆະຎະຽຑຌຉີ ຃ທາຓປູ຋ໄ ໃ ຅ີ ະຌາຓາກບຍກົໄ ຾ຖະ ຋ບໄ ຌ຿ປຓຍຌັ ຈານທ຺ ຽຓບຄຖາທຍູປາຌຖາທ຋ໃ ງີ ຄັ ກະ ຘູຌເຌຂຌັໄ ຉໃ ແຎ. ຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຼໄຄທຏູຽໄ ຎຌັ ຍຈິ າແຈ຋ໄ າກຌ຺ ບຸຍາງທໃ າ ຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ຽຎຌັ ຃ຌ຺ ຽຂຈັ ຂທາ ຉບຍ2: ຽຓໃ ບ຋າຄຐໃ າງກະຘຈັ ຈາງນທຼຈຽ຅ຌີ ຈ຿ູ ຉຌ (Tnan Duton) ແຈຆໄ າຍຂໃ າທ ຖາທກຍັ ຈາງນທຼຈ ຽຆໃ ຄິ ຏຌ຺ ກາຌຽ຅ຖະ຅າແຈບໄ ບກຓາຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ - ຑຌ຺ ຖະຽຓບຄ຋ໃ ດີ ໃ ູຽປບຌປາໄ ຌກທາໄ ຌຓຽີ ຘາ຺ (ຽປບຌງກ຺ ຑຌໄ ) ຾ຓໃ ຌຑຌ຺ ຖະຽຓ - ຽຂຈ຾ຈຌຎະຽ຋ຈຌຌັໄ ເນຌໄ ຍັ ຾ຉໃ ຉຌ຺ໄ ຘາໄ ຌຘາຓຄໃາ ແຎຽຊຄິ ຌາໄ ຓາໄ ຘາຓ຾຃ທ - ນົກັ ກາຌ຾ຍໃ ຄຎຌັ ຾ຈຌເນຊໄ ຽບາ຺ ຉາຓຘຌັ ຑູ຾ຍໃ ຄຌາໄ ຃ຐຌ຺ ຉກ຺ ຌາໄ ແນຓົ າ຋າຄ ຌຍັ ຾ຉໃ ຌຌັໄ ຓາບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຾ຖະ ຈາງນທຼຈ ຅ໃ ຄິ ແຈຊໄ ຽບາ຺ ຘຌັ ງາຈໃ ຄ  ຉບຍ3: ຂຌັໄ ຽຂໃ ບຌຽຓບຄ ໝາງຽຊຄິ ນທ຺ ຽຓບຄເນງໃ ຽຎຌັ ຽຓບຄງຸຈ຋ະຘາຈ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຽຂຓັໄ ຾ຂຄປບຍຈາໄ ຌ ຽຌບໄ ຽຆໃ ບເ຅ຽຆໃ ຄິ ຽບຌີໄ ທໃ າ “ຂຸ ຌເນງໃ ຽຂໃ ບຌຽຓບຄ” ຽຓບຄຈໃ ຄັ ກໃ າທຎະກບຍຓ:ີ - ຽຓບຄທຼຄ຅ຌັ - ຽຓບຄທຼຄ຃າ - ທຼຄ຾ກ - ທຼຄຽຓບຄຏາຌາໄ ປໃ ຸຄ - ທຼຄຎາກນທໄ ງນທົ ຄ - ທຼຄຆຼຄຘາ - ທຼຄກະຍບຄ - ທຼຄປບໄ ງຽບຈັ ຾ຖະ ຿຃ຖາຈ - ຽຓບຄຑທຌ

າງ຃ຌ຺ ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ ຂບຄຂຸຌຏຒີ າໄ ນົ ຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຼໄຄທ ຽຎຌັ ຏູແໄ ຈປໄ ຍັ ກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຅າກບາໄ ງທຼຄຏາ ຏູຽໄ ຎຌັ ຌທາງຂຈັ ຾ງໃ ຄກຌັ ດໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄຖະນທໃ າຄຘກັ ຈຌີ າຈທໄ ງກຌັ ຋ໃ ຘີ ຍຽຌໃ ບຄກຌັ ຓາຽຎຌັ ຽທຖາງາທຌາຌ. ກທ຋ິ ຋ີ າຄຑະງາງາຓ຋າກາຌ຿຃ໃ ຌຖຓ຺ໄ ຋ຌັ ຋.ີ ຘໃ ທຌຽ຅າ຺ໄ ຂຸ ຌຏຒີ າໄ ນົ ຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຼໄຄທ ຽນຌັ ຽຎຌັ ຽຆໃ ຌັ ຌຌັໄ ຉາຓຂຌັໄ ຉບຌຌຌັໄ ກໃແຈ຅ໄ ຈັ ຂະຍທຌຘໃ ຄ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃ ິຸຓຏູຽໄ ຎຌັ ຖູກຆາງບບກ຅າກຽຓບຄຽຑໃ ບຆບກນາ ະ຾຅ກກະ຅າງເນຽໄ ຂາ຺ໄ ຽຎຌັ ຽບກະຑາຍກຌັ ຽຎຌັ ບຌັ ໜໃ ຄຶ ບຌັ ຈຼທ ກຌັ ຑາງເຉບໄ າຌາຈຘກັ ຈຌີ າຖທຓ າຄ຾ຑຍໄ າໄ ຌ຾ຑຽໄ ຓບຄຉບໄ ຄຽບາ຺ ເຘໃ ຾ຑແນຌົ າໄ ຽຘງ...ຽຑາະຽກຈີ ຓາຓ຾ີ ຂທໄ 33 ຽນົຓັໄ . ທກຽກຈີ ຃ທາຓດາໄ ຌກທ຺ ຅ໃ ຄິ ແຈຌໄ າ຋ຈູ ຓາຊະນທາງຑບໄ ຓກຍັ ຽ຅ຖະ຅າ຾ຍໃ ຄຎຌັ ຽຂຈ຾ຈຌຖະນທໃ າຄ ຓບຄຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ. ທ (ຌາໄ ຓາໄ ຘາຓ຃ບຌ) ນົ ນຌີ ຘາຓຽຘາ຺ ແຎຽຊຄິ ຌາໄ ຽຉາ຺ໄ ຘາຓ຾຃ທ. ຄຈາໄ ຌຖາທຍໃ ບຌຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌຽຂຈ຾ຈຌຂບຄຖາທ. ຄັ ກໃ າທຽຎຌັ ຂກໄ າຌຈ຺ ຽຂຈ຾ຈຌຂບຄຘບຄບາຌາ຅ກັ . ຌ. ຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄຽຓບຄຽນໃ ົາ຺ ຌຘີໄ ໃ ທຌເນງໃ ຾ຓໃ ຌຌາງ຋ະນາຌຂຌັໄ ຂຸ ຌຑຌ຺ (຾ຓໃ ຋ຍັ ) ຋ໃ ຑີ ະຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ແທໄ

- ຽຓບຄ຅າຎາຌະ຃ບຌ ຘໃ ທຌທໃ າຽຓບຄຆຼຄ຋ບຄຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌຽຎຌັ ຽຓບຄນທົ ຄຂບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ  ຂຌັໄ ຾ຂຄຽຓບຄ ຽຓໃ ບຊກ຅ຈັ ຽຂາ຺ໄ ຽຎຌັ ຂຌັໄ ຾ຂຄຽຓບຄ຾ຓໃ ຌຽຓບຄ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຘາ຃ຌັ ເຌຖະຈຍັ ປບໄ ຊໃ ຌີ ຌຌັໄ ຽບຄ, ຾ຉໃ ກຽຎຌັ ຏູ຋ໄ ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓ຅ໃ ຄ຺ ປກັ ຑກັ ຈຉີ ໃ ບາຌາຈຘູຌກາຄກ຃ຉໃ ຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ຌຌັໄ ຽບ - ຽຓບຄ຾ກໃ ຌ຋າໄ ທ (ແຆງະຍູຖ)ີ - ຽຓບຄໜບຄຍທ຺ (຅ຄັ ນທຈັ ແຆງະຑູຓ) - ຽຓບຄຘາຓໝໃ ຌ (ບາຽຑຑີ ູຂຼທ ຅ຄັ ນທຈັ ແຆງະຑູຓ) - ຽຓບຄຆາງ (຅ຄັ ນທຈັ ຽຖງີ ) - ຽຓບຄຂທາ (ຏຄ຺ໄ ຘາຖ)ີ - ຽຓບຄຎາກກທາຄ (ກທາຄຉູຓ, ນທຼຈຌາຓ).  ຂຌັໄ ຂບຍຽຓບຄ (ຽຓບຄຂບຍຈໃ າຌ) ຍຌັ ຈາຽຓບຄ຋ໃ ຅ີ ຈັ ຽຂາ຺ໄ ຽຎຌັ ຽຓບຄຂບຍຈໃໃ າຌ ນົ ຂຌັໄ ຂບຍຽຓບຄຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌຽຓບ ນົາງ, ຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄຽຓບຄຽນໃ ົາ຺ ຌແີໄ ຈ຾ໄ ກໃ ຾ຓໃ ຋ຍັ (ຌາງ຋ະນາຌ) ຏູຽໄ ກໃ ຄັ ກາໄ ຾ຖະ຅ໃ ຄ຺ ປກັ ຑກັ ຑາກຽໝບ ຾ຖະ ຑາກເຉໄ ຈໃ ຄັ ຎະກຈ຺ ຆໃ ເຌຑຄ຺ ຘາທະຈາຌຖາທຽປາ຺ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ - ຽຓບຄຂບຍຈໃ າຌກາໄ ຉາຽທຌັ ຉກ຺ ຓີ 4 ຽຓບຄ຃: ຽຓບຄຌະ຃ບຌແ຋, ຽຓບຄ຾ - ຽຓບຄຂບຍຈໃ າຌກາໄ ຉາຽທຌັ ບບກຓີ 8 ຽຓບຄ຃: ຽຓບຄຽ຅ຈັ ທຼຄ, ຽຓບຄກທ ຿ຎຌ. - ຽຓບຄຂບຍຈໃ າຌຈາໄ ຌຽໝບຓີ 13 ຽຓບຄຓ:ີ ຽຓບຄຍຸຌຽໝບ, ຽຓບຄຍຸຌເຉ,ໄ ຆຼຄຉຌໄ , ຽຓບຄຐາ, ຽຓບຄຑທ຺ , ຽຓບຄຑູ຃ຌູ ຾ຖະ ຽຓບຄ຾ນຄ. - ຽຓບຄຂບຍຈໃ າຌກາໄ ເຉຓໄ ີ 9 ຽຓບຄ ຃: ຽຓບຄຑຓ຺ ຓະ຋ຈັ , ຽຓບຄຎາກກຍ຺ , ຾ຖະ ຽຓບຄບາໄ ງ. ຉບຍ4: ເຌກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓຍຌັ ຈານທ຺ ຽຓບຄຖາທຍູປາຌຽຂາ຺ໄ ຽຎຌັ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາ ຌາຑາຂບຄ ຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ເຌກາຄຘະຉະທຈັ ຋ີ XIV ແຈປໄ ຍັ ຏຌ຺ ຘາຽຖຈັ ງບໄ ຌຘາຽນຈນາົ ງຎ - ງບໄ ຌກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ຾ຖະ ກາຌຌາຑາຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຎຆີ າຘາຓາຈ

ຄ ຋ຄັ ຽຎຌັ ຽຓບຄຽຂໃ ບຌຌາບກີ . ບຄຽຓບຄເນງໃ ຖຄ຺ ຓາ, ຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄຽຓບຄຽນໃ ົາ຺ ຌ຾ີໄ ຓໃ ຌຽ຅າ຺ໄ ຘກັ ຈຌີ າ ນົ ຽຆໃ ບຘາງຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘກັ ຈຌິ າ຋ບໄ ຄ ບຄ. ຽຆໃ ຄິ ຽບຌີໄ ທໃ າ “ຂຸຌ ເນງໃ ຂບຍຽຓບຄ” ຽຓບຄຈໃ ຄັ ກໃ າທຎະກບຍຓຈີ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ ບຄ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຘາ຃ຌັ ຋າຄຈາໄ ຌງຸ ຈ຋ະງາຘາຈກາຌ຋ະນາຌ ຽຎຌັ ຽຓບຄ຋ໃ ຉີ ຄັໄ ດໃ ູຆາງ຾ຈຌຽຎຌັ ຘໃ ທຌ ກຈຉີ ໃ ກະຘຈັ . ນທ຺ ຽຓບຄຂບຍຈໃ າຌຽນໃ ົາ຺ ຌີໄ ຓນີ ົາງດໃ ູຽຂຈ຾ຈຌກາໄ ຉາຽທຌັ ຉກ຺ , ກາໄ ຉາຽທຌັ ບບກ຋າຄ ຾ຑ, ຽຓບຄຈຄ຺ ຾ຖະ ຽຓບຄງາຄ ທາໄ ຄຘຼຓ, ຽຓບຄກທາໄ ຄ຋ໃ ຄ຺ ,ຽຓບຄນທົ ຄ, ຽຓບຄທຄັ , ຽຓບຄກະຉາກ, ຽຓບຄຆຸຓຑບຌ ຾ຖະ ຽຓບຄຆະ , ຽຓບຄຍາໄ ຌຎໃ ຄ຺ , ຽຓບຄປຸ ຌ, ຽຓບຄ຾ຍຄ, ຽຓບຄຆຼຄ຃ບໄ ຄ, ຽຓບຄ຿຃ກປາຓ, ຽຓບຄຆຼຄ຋ບຄ, ຽຓບຄ ຽຓບຄກຸຌຆບຌ, ຽຓບຄ຃າ຾ນຄ, ຽຓບຄຈບຌ຾ຈຄ, ຽຓບຄ຿ຘກ, ຽຓບຄ຃ບໄ ຄ຋ບຄ, ຽຓບຄ຅ຌັ ນບຓ າໄ ຄ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຽຎຌັ ຽບກະຖາຈ, ຽບກະຑາຍດໃ ູ຋າຄຘບຄຐໃ ຄັ ຿ນົຄໄ ຾ຓໃ ຌາໄ ຂບຄ ຉບຌກາຄຌຑີໄ າງເຉກໄ າຌ ຎະກາຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຈຽຂຓັໄ ຾ຂຄ ຾ຖະ ຘະນາົ ຈ. ຘບຈ

຃ໃ ບຄຉາຓ຃ທາຓຓໃ ຸຄຓາຎາຊະໜາຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຖາທຍຌັ ຈາຽຏໃ າ຺ ດໃ ູເຌງຸກ - ຎະຆາຆຌ຺ ຖາທຽຏໃ າ຺ ຉໃ າຄໂ຋ໃ ຈີ າຖຄ຺ ຆທີ ຈິ ດໃ ູຘບຄຐໃ ຄັ ຾ຓໃ ຌາໄ ຂບຄຉບຌກາຄຌຽີໄ ນ ຾ຏໃ ບາຌາຈຽຂາ຺ໄ ຓາຂບຄຑທກຘກັ ຈຌີ າບບໄ ຓຂາໄ ຄ ຅າກຌຌັໄ ຽຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຘະໜຍັ ຘ - ຑະຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ແຈຉໄ ຖີ າ຃າຘະຑາຍກາຌຉໃ າຄໂດູຑາງເຌ ຾ຖະ ຑາງຌບກດໃ - ຑະຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ປູ຅ໄ ກັ ຌາເຆກໄ າຖະ຿ບກາຈ, ປູຎໄ ຼຍ຋ຼຍຘະຑາຍກາຌ຋າຄກ ຉບຍ5: ກາຌຘາໄ ຄຉຄັໄ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຂບຄ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ຅ໃ ຄິ ຓ຃ີ ທາຓໝາງຘາ຃ຌັ - ຓຌັ ຽຎັຌຂຈິ ໝາງ຾ນໃ ຄກາຌກາຽຌຈີ ຆາຈຖາທ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຽຎັຌຽບກະຖາ ຘະຉະທຈັ ຋ໃ ຃ີ ຌ຺ ຖາທຍຌັ ຈາຽຏໃ າ຺ ແຈຘໄ າໄ ຄຉຄັໄ ຽຓບຄ, ຌະ຃ບຌ ຾ຖະ ບາຌ ຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ; ກາຌຘາໄ ຄຉຄັໄ ບາຌາ຅ກັ ຘ຿ີ ຃ຈຉະຍບຄ, ບາຌາ຅ກັ ຽຓບຄຆທາ. ຍ XIV ຍຌັ ຈານທ຺ ຽຓບຖາທຍູປາຌ຅ໃ ຄິ ແຈປໄ ຍັ ກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓຽຎຌັ ຽບກະຑາຍ - ກາຌຘາໄ ຄຉຄັໄ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຽຂຓັໄ ຾ຂຄຌີໄ ຓຌັ ຽຎັຌຑຌໄ ບາຌາ຅ກັ ຋ໃ ປີ ໃຸ ຄຽປບຄຽຂຓັໄ ຾ຂຄປບຍຈາໄ ຌ ເຌຘະຉະທຈັ ຋ີ XVII. - ຓຌັ ຽຎຌັ ກາຌກໃ ຘາໄ ຄ຾ຌທ຃ຈິ ຖທຓຘູຌຘກັ ຈຌິ າ, ຓຖີ ະຍຼຍກາຌຎກ຺ ຃ບຄ ຓຌັ ຽຎຌັ ກາຌຎະກບຍຘໃ ທຌຽຂາ຺ໄ ເຌຂະຍທຌທທິ ຈັ ຾ນໃ ຄກາຌຘາໄ ຄຉຄັໄ ຖຈັ ຘກັ ຈຌິ າຖທຓ ຆາໄ ຄແຈ຅ໄ ະຽຖຌີ ຽຂຓັໄ ຾ຂຄ຃ຼຄ຃ໃ ູກຍັ ຍຌັ ຈາບາຌາ຅ກັ ບບໄ ຓຂາໄ ຄ ຽຆໃ ຌັ ບາຌາ຅ກັ ບາງຸ຋ ທຼກຍາໄ ຌ: - ເນຌໄ ກັ ປຼຌຘະນຸຍົ ຿ຈງນງກໄ ໃ ຼທກຍັ ກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓບາຌາ຅ກັ ຖາໄ ຌຂາໄ ຄເຌ຾ຉ ທຌັ ຋.ີ .......................... ນທ຺ ໜາໄ ນບໄ ຄກາຌຎະຊຓ຺ - ບະຌຸຍາຌ

ກຘະແໝຌຌັໄ . ນຌັ ທໃ າ ຓ຃ີ ທາຓ຅າຽຎຌັ ຋ໃ ຅ີ ະຉບໄ ຄແຈ຿ໄ ປຓກຌັ ຽຂາ຺ໄ ຽຎຌັ ບຌັ ໜໃ ຄຶ ບຌັ ຈຼທກຌັ ຽຑໃ ບຉາໄ ຌ຋າຌກຍັ ກາຌ ຍຘະໜຌູ ຂະຍທຌກາຌ຋ບໄ ຌ຿ປຓ ຖາທຑາງເຉກໄ າຌຌາຑາຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ດໃ າຄຘຸຈເ຅. ດາຄຊໃ ຊີ ທໄ ຌ ຾ຖະ ຊກຉບໄ ຄ຋ໃ ຘີ ຸຈ. ກາຌຽຓບຄ ຾ຖະ ກາຌ຋ະນາຌ຋າຄຑາງເຌ ຾ຖະ ຋຋າຄຑາງຌບກຽຎຌັ ດໃ າຄຈ.ີ ຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ າຈ ຾ຖະ ຽບກະຑາຍຽຎັຌຎຶກ຾ຏໃ ຌ຾ໜຌໄ ໜາ຃ຄັໄ ຋າບຈິ ຂບຄຆຌ຺ ຆາຈຖາທ ຽຑາະຽຎັຌຽທຖານົາງ ຌາ຅ກັ ຂບຄຉຌ຺ ຌຍັ ຉຄັໄ ຾ຉໃ ຘະແໝຽຓບຄຖຸຄ, ຽຓບຄຎາ ຾ຖະ ຽຓບຄຄຼໄ ທດໃ ູ຋າຄຑາກເຉຂໄ ບຄ຅ຌີ ເຌ ຍຌັ ຈາບາຌາ຅ກັ ຽນໃ ົາ຺ ຌຖີໄ ທໄ ຌ຾ຉໃ ຎກ຺ ຃ບຄ຾ຍຍຽບກະຖາຈກະ຾຅ກກະ຅າງ. ຅ຌ຺ ປີ ບຈຘະຉະທຈັ ຋ີ ຍກຌັ ຃ຄັໄ ຋າບຈິ . ຌຊາຌເນ຾ໄ ກໃ ກາຌກໃ ຘາໄ ຄຽຘຈຊະກຈິ , ຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ຖະ ທຈັ ຋ະຌາ຋າ ເຌແຖງະຉໃ ຓາ຅ຌ຺ ກາງຽຎັຌ ຾ຖະ ຓກີ ຈ຺ ໝາງ຃ຸຓໄ ຃ບໄ ຄຘຄັ ຃ຓ຺ . ຓຘູຌ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຽຂຓັໄ ຾ຂຄເຌຂຄ຺ ຽຂຈບາຆຉີ າຽທຌັ ບບກຘຼຄເຉ.ໄ ຌຍັ ຾ຉໃ ຌຌັໄ ຓາບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌ ຋ະງາ, ບາຌາ຅ກັ ຈາງນທຼຈ, ບາຌາ຅ກັ ຂະ຾ຓ ຾ຖະ ຑະຓາໄ ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ . ຉໃ ຖະ຃ຄັໄ ຓາຽຍໃ ຄິ ? ທຌັ ຋.ີ ............................ ຏູຘໄ ບຌ

ຍຈ຺ ຘບຌ (Unders ທຆິ າ: ຘຄັ ຃ຓ຺ ຘກຶ ຘາ ຍຈ຺ ຋ີ 10 ບາຌາ຅ກັ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຑະງາຘາຓ຾ຘຌແ຋ ຾ຖະ ຑະງາຖາໄ ຌ຃ ຂຌັໄ ຉບຌ຋ີ 1 : ຏຌ຺ ແຈປໄ ຍັ ຽຎາ຺ໄ ໝາງ: (Goal) - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌປູ ໄ - ຽຂາ຺ໄ ເ຅ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘາ - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌຘາຓາຈບະ຋ຍິ າງຂະຍທຌກາຌຉໃ ຘູຂໄ ບຄຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ (Understanding) ຃າຊາຓ຋ໃ ຅ີ າຽຎຌັ (Que ຌກັ ປຼຌ຅ະຽຂາ຺ໄ ເ຅ກໃ ຼທກຍັ : 1. ຅ໃ ຄ຺ ຽທາ຺ໄ ຓາ຿ຈງນ - ຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘາຓ຾ຘຌແ຋ ຾ຖະ ຑະງາ ຖາໄ ຌ຃າ຾ຈຄ ຃ທາຓປູ(ໄ Knowledge) ຋ກັ ຘະ (Skill) - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼ ຌກັ ປຼຌ຅ະປູ:ໄ - ຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘາຓ຾ຘຌແ຋ ຾ຖະ ຑະງາ ຾ຈຄ ຖາໄ ຌ຃າ຾ຈຄ - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼ ໜາໄ ທຼກ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄຎະຉຍິ ຈັ (Task) ຾ຈຄ ຂຌັໄ ຉບຌ຋ີ 2 -ບະ຋ຍິ າງ, ຘຌ຺ ຋ະຌາກຍັ ຌກັ ປຼຌ, ເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທໄ າ ຉບຍ຃າຊາຓຽຎຌັ ກໃ ຸຓ຾ຖທໄ ຖາຌຄາຌ ນົກັ ຊາຌບໃ ຌໂ (Other -຃ຘູ ຄັ ຽກຈກາຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທ -ກາຌຊາຓ຃າຊາຓ຋ໃ ຍີ ໃ ຽຂ -ກາຌຉບຍ຃າຊາຓ຋ໃ ຃ີ ູຊ -ກາຌຖາງຄາຌຉໃ າຄໜາໄ ກໃ ຸຓ

standing by Design) ຘາງຎະຊຓ຺ ຎີ 2 ຽທຖາ ຆໃ ທ຺ ຿ຓຄ ຃າ຾ຈຄ ຍ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌ (Desired Results) າຓ຾ຘຌແ຋ ຾ຖະ ຑະງາຖາໄ ຌ຃າ຾ຈຄ າໄ ຘາຓ຾ຘຌແ຋ ຾ຖະ ຑະງາຖາໄ ຌ຃າ຾ຈຄ estion) ນງກໄ ໃ ຼທຂະຍທຌກາຌຉໃ ຘູເໄ ຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘາຓ຾ຘຌແ຋ ຾ຖະ ຑະງາຖາໄ ຌ຃າ຾ຈຄ? ຼຌປູ ໄ - ຽຂາ຺ໄ ເ຅ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘາຓ຾ຘຌແ຋ ຾ຖະ ຑະງາຖາໄ ຌ຃າ ຼຌຘາຓາຈບະ຋ຍິ າງຂະຍທຌກາຌຉໃ ຘູຂໄ ບຄຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘາຓ຾ຘຌແ຋ ຾ຖະ ຑະງາຖາໄ ຌ຃າ 2: ນກົັ ຊາຌ຋ໃ ເີ ຆຎໄ ະຽຓຌີ Evidence) ທຓເຌກຈິ ຅ະກາ ຂາ຺ໄ ເ຅ ຊາຓ ຓ

-ກາຌຘບຍຽຘຄັ ຂຌັໄ ຉບຌ ກຈິ ຅ະກາກາຌປຼຌ: ກຈິ ຅ະກາ 1 -຃຾ູ ຍໃ ຄຌກັ ປຼຌບບກຽຎຌັ ກໃ ຸຓຉາຓ຃ທາຓຽໝາະຘຓ຺ - ຃ູຉຄັໄ ຃າຊາຓເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ຈິ ຿ຈງບຄີ ເຘໃ ກາຌປຼຌຏໃ າຌຓາຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1. ຘໃ ຄິ ຘາ຃ຌັ ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຂຌຶໄ ເຌຖາຆະກາຌຂບຄຑະງາຘາຓ຾ຘຌແ຋ຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? 2. ບາຌ຅ກັ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຾ຖະ ບາຌາ຅ກັ ຈາງນທຼຈຓ຃ີ ທາຓຘາຑຌັ ກຌັ ຃຾ຌທເຈ? 3. ກາຌຽກຈີ ຃ທາຓທຸຌໄ ທາງເຌຌະ຃ບຌຆຼຄ຋ບຄຓນີ ງຄັ ຾ຈໃ ? -຃ູເນຉໄ ໃ າຄໜາໄ ຾ຉໃ ຖະກໃ ຸຓຂຌຶໄ ຓາຖາງຄາຌດໃ ູກະຈໃ າຌ -຃ູງບໄ ຄງຌກັ ປຼຌ ຾ຖະ ຅ຈັ ຎະຽຑຈເນຌໄ ກັ ປຼຌ຾ຉໃ ຖະກໃ ຸຓ -຃ູ ຾ຖະ ຌກັ ປຼຌປໃ ທຓກຌັ ຘະນຸົຍຉາຓຎຓໄ ຾ຍຍປຼຌ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຉບຍ1: ຘໃ ຄິ ຋ໃ ຘີ າ຃ຌັ ເຌຖາຆະກາຌຘະແໝຌ຾ີໄ ຓໃ ຌແຈຎໄ ໃ ຼຌ຾ຎຄຖະຍຼຍຉາ຾ໜໃ ຄຂາໄ ຖາຆ ຃ຌ຺ )ຈທໄ ງຽນຈຌຑີໄ ະບຄ຺ ຅ໃ ຄຶ ຓຌີ າຓທໃ າ “ຑະງາຘາຓ຾ຘຌແ຋ ” ງບໄ ຌຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈເ ຃ທາຓ຅ະຽຖຌີ ຽຂຓັໄ ຾ຂຄ຅ຌ຺ ຽຎຌັ ຋ໃ ດີ າຽກຄຂບຄບາຌາ຅ກັ ເກ຃ໄ ຼຄ. ຉບຍ2: ບາຌ຅ກັ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຾ຖະ ບາຌາ຅ກັ ຈາງນທຼຈຽ຃ງີ ຓ຃ີ ທາຓຘາຑຌັ ກຌັ ຓາ຾ຉ ຘບຄບາຌາ຅ກັ . ຽປຈັ ເນຎໄ ະຆາຆຌ຺ ຋ຄັ ຘບຄບາຌາ຅ກັ ຋ໃ ຽີ ຃ງີ ແຎຓານາຘໃ ູກຌັ ກງໃ ຄິ ແຈເໄ ກຆໄ ຈິ ເກຆໄ ຈິ ກຌັ ຂຌຶໄ ຉໃ ຓ຾ຍຍຍາໄ ຌເກຽໄ ປບຌ຃ຼຄ. ຘໃ ທຌຽ຅າ຺ໄ ຾ຏໃ ຌຈຌິ ຋ຄັ ຘບຄບາຌາ຅ກັ ກຽ຃ ຉະນບົ ຈຓາ. ຉບຍ3: ຑາງນົຄັ ກາຌຘຌີໄ ຑະຆຌ຺ ຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ຖາໄ ຌ຃າ຾ຈຄ ບາຌາຈກາຌຎກ຺ ຃ບຄຌະ຃ບຌ ແ຋ ຋ໃ ຽີ ຃ງີ ແຈປໄ ຍັ ຃ທາຓຽ຃າ຺ ຖຍ຺ ຌຍັ ຊ຅າກຎະຆາຆຌ຺ ຾ຖະ ຓບີ າຌາຈຘູຄດໃ ູເຌບາຌາ຅ກັ ເຌແຖງະ 7 ຎີ ຾ຉໃ ຎີ 1428 – 1434 ແຈຓໄ ກີ ະຘຈັ ຽຊຄິ 6 ຑະບຄ຺ ຋ໃ ຊີ ກຌາຄຓ - ຎີ ຃.ຘ 1428 – 1429 ຑະງາຑຓ຺ ຓະ຋ຈັ ຿ບຖຈ຺ ຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ຖາໄ ຌ຃າ຾ຈ - ຎີ ຃.ຘ 1430 ຋າໄ ທ຃າຽຉຓັ ຆາໄ ນົ ຑະງາຎາກນທໄ ງນົທຄຘະຽນທີ ງຖາຈແ - ຎີ ຃.ຘ 1430 ຋າໄ ທໝໃ ຌແຆ ຿ບຖຈ຺ ຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ຘາຓ຾ຘຌແ຋ຂຌຶໄ ຘະຽນ

ຌ຋ີ 3:຾ຏຌກາຌປຼຌ ຆະກາຌເໝໃ ຾ຖະ ຘານົທຈ຃ຌຍຌັ ຆກີ າຖຄັ ຑຌ຺ ຽຘກິ ຋ຄັ ໝຈ຺ ຂບຄຖາທຓຘີ າຓ຾ຘຌ຃ຌ຺ ( 300.000 ເຌກາຌຎກ຺ ຃ບຄ ຾ຖະ ຎະຉຍິ ຈັ ກຈ຺ ຖະຍຼຍທເິ ຌດໃ າຄຽ຃ຄັ ຃ຈັ ຅ໃ ຄິ ຽປຈັ ເນບໄ າຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຓີ ຉໃ ຘະແໝຍູປາຌ, ຿ຈງຘະຽຑາະຉຄັໄ ຾ຉໃ ຘະແໝຑະຽ຅າ຺ໄ ຒາໄ ຄໃຓຸ ແຈຓໄ ກີ າຌປຍັ ປບໄ ຄຆາງ຾ຈຌຖະນທໃ າຄ ຈກຌັ ຂຌຶໄ ຉໃ ຓ຾ຍຍຍາໄ ຌເກຽໄ ປບຌ຃ຼຄ. ຘໃ ທຌຽ຅າ຺ໄ ຾ຏໃ ຌຈຌິ ຋ຄັ ຘບຄບາຌາ຅ກັ ກຽ຃ງີ ແຎຘໃ ູກຌັ ກງໃ ຄິ ແຈໄ ຃ງີ ແຎຘໃ ຄ຺ ຘາຌກາຌຉບຍ຾຋ຌຽຆໃ ຄິ ກຌັ ຾ຖະ ກຌັ ຍໃ ແຈຂໄ າຈ ຾ຖະ ຽ຃ງີ ຆໃ ທງຽນົບຽຆໃ ຄິ ກຌັ ຾ຖະ ກຌັ ຌຆຼຄ຋ບຄຉກ຺ ດໃ ູເຌກາຓຂບຄ ຌາຓະນາຽ຋ທ຾ີ ກທໄ ຑຓີ ຑາ ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ຌບໄ ຄຘາທຂບຄຑະງາຘາຓ຾ຘຌ ກຆຼຄ຋ບຄ. ຓະນາຽ຋ທີ ນບົ ກແຎຂາໄ ຊຓີໄ ຖາງຖະບຼຈຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຈຄ ຘະຽນທີ ງຖາຈແຈໄ 10 ຽຈບຌ (ຊກຂາໄ ຋ໃ ຏີ າຈຼທ) ແຈໄ 5 ຽຈບຌ (ຊກຎໃ ບຄຂາໄ ຅ໃ ຄຶ ຖກັ ໜແີ ຎດໃ ູຎາກນທໄ ງນົທຄແຈຎໄ ີ 1 ກຽຘງຆທີ ຈິ ). ນທີ ງຖາຈແຈໄ 6 ຽຈບຌຽຓໃ ບປູຉໄ ຌ຺ ຊກຎບຄປາໄ ງ຅ໃ ຄຶ ນົຍ຺ ໜຓີ າທຼຄ຅ຌັ ຾ຖະ ຎະຉຽິ ຘຈຍໃ ກຍັ ຃ຌຽຓບ

ຽຓບຄຆຼຄ຋ບຄ. - ຎີ ຃.ຘ 1431 -1434 ຑະງາຒາໄ ແ຃ໃ ຿ບຖຈ຺ ຂບຄຑະງາຒາໄ ຃ຌໄ ຂຌຶໄ ຘະຽນທີ ງ - ຎີ ຃.ຘ 1436 ຋າໄ ທ຃າກບໄ ຌ (ຑະງາຆຼຄຘາ) ຎກ຺ ຃ບຄຽຓບຄແຈໄ 7 ຽຈບຌ - ຎີ ຃.ຘ 1436 ຑະງາງຸ຃ຌ຺ (ງຸ຃ບຌ) ຿ບຖຈ຺ ຂບຄຑະງາຖາໄ ຌ຃າ຾ຈຄ ຘະ ທຌັ ຋.ີ .......................... ນທ຺ ໜາໄ ນບໄ ຄກາຌຎະຊຓ຺ - ບະຌຍຸ າຌ

ງຖາຈແຈໄ 3 ຎີ (ຊກ຃ໃ າຉາງດໃ ູຏາຈຼທ) ຌ ກຊກບຸຍາງແຎຂາໄ ຋ໃ ຃ີ ກ຺ ຽປບ. ະຽນທີ ງຖາຈ ແຈໄ 8 ຽຈບຌ (ຊກຂາໄ ຉາງດໃ ູ຋ໃ ຃ີ ກ຺ ຽປບ). ທຌັ ຋.ີ ............................ ຏູຘໄ ບຌ

ຍຈ຺ ຘບຌ (Unders ທຆິ າ: ຘຄັ ຃ຓ຺ ຘກຶ ຘາ ຍຈ຺ ຋ີ 11 ບາຌາ຅ກັ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ແຆຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈ ຂຌັໄ ຉບຌ຋ີ 1 : ຏຌ຺ ແຈປໄ ຍັ ຽຎາ຺ໄ ໝາງ: (Goal) - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌປູ ໄ - ຽຂາ຺ໄ ເ຅ກາຌຎກ຺ ຃ບຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ແຆຽຘຈຊະາ ຆາໄ ຄເຉກໄ າຌຎກ຺ ຃ບຄຂບຄຘກັ ຈຌີ າຑະຓາໄ . - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌຘາຓາຈບະ຋ຍິ າງບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖາຆະກາຌຂບ ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ (Understanding) ຃າຊາຓ຋ໃ ຅ີ າຽຎຌັ (Que ຌກັ ປຼຌ຅ະຽຂາ຺ໄ ເ຅ກໃ ຼທກຍັ : 1. ເຌຖາຆະກາຌຎ - ກາຌຎກ຺ ຃ບຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ແຆຽຘຈຊະາ 2. ຘຄ຺ ຃າຓຖາທຖາໄ ຌ ຋ຖິ າຈ 3. ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖ - ຈາໄ ຌກາຌຑທ຺ ຑຌັ ກຍັ ຉໃ າຄຎະຽ຋ຈ 4. ແຖງະກາຌຈາຽຌ - ຘຄ຺ ຃າຓຖາໄ ຌຆາໄ ຄກຍັ ຑະຓາໄ ຾ຖະ ບາຌາ຅ກັ ຖາທ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຉກໄ າຌຎກ຺ ຃ບຄຂບຄຘກັ ຈຌີ າຑະຓາໄ . ຋ກັ ຘະ (Skill) - ແຖງະກາຌຈາຽຌຌີ ຘຄ຺ ຃າຓເຌ຾ຉໃ ຖະແຖງະ. - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼ ຉໃ າຄຎະຽ຋ຈ, ຘ ຃ທາຓປູ(ໄ Knowledge) - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼ ກາຌຈາຽຌຌີ ຘຄ຺ ຃ ຌກັ ປຼຌ຅ະປູ:ໄ - ກາຌຎກ຺ ຃ບຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ແຆຽຘຈຊະາ ຋ຖິ າຈ - ຈາໄ ຌກາຌຑທ຺ ຑຌັ ກຍັ ຉໃ າຄຎະຽ຋ຈ - ຘຄ຺ ຃າຓຖາໄ ຌຆາໄ ຄກຍັ ຑະຓາໄ ຾ຖະ ບາຌາ຅ກັ ຖາທ

standing by Design) ຘາງຎະຊຓ຺ ຎີ 2 ຽທຖາ ຆໃ ທ຺ ຿ຓຄ ຍ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌ (Desired Results) າ຋ຖິ າຈ, ຈາໄ ຌກາຌຑທ຺ ຑຌັ ກຍັ ຉໃ າຄຎະຽ຋ຈ, ຘຄ຺ ຃າຓຖາໄ ຌຆາໄ ຄກຍັ ຑະຓາໄ ຾ຖະ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌ ບຄຽ຅າ຺ໄ ແຆຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈ ຾ຖະ ແຖງະກາຌຈາຽຌຌີ ຘຄ຺ ຃າຓເຌ຾ຉໃ ຖະແຖງະ. estion) ຎກ຺ ຃ບຄຂບຄຽ຅າ຺ໄ ແຆຽຘຈຊະ຋ຖິ າຈຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? ຌຆາໄ ຄກຍັ ຘກັ ຈຌີ າຑະຓາໄ ຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? ຖາໄ ຌຆາໄ ຄຑາງເຉກໄ າຌຎກ຺ ຃ບຄຂບຄຘກັ ຈຌີ າຑະຓາໄ ຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? ຌຌີ ຘຄ຺ ຃າຓເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ແຆຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? ຼຌປູ ໄ - ຽຂາ຺ໄ ເ຅ກາຌຎ຺ກ຃ບຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ແຆຽຘຈຊະາ຋ຖິ າຈ, ຈາໄ ຌກາຌຑທ຺ ຑຌັ ກຍັ ຘຄ຺ ຃າຓຖາໄ ຌຆາໄ ຄກຍັ ຑະຓາໄ ຾ຖະ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຉກໄ າຌຎກ຺ ຃ບຄຂບຄຘກັ ຈຌີ າຑະຓາໄ . ຼຌຘາຓາຈບະ຋ຍິ າງບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ແຆຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈ ຾ຖະ ແຖງະ ຃າຓເຌ຾ຉໃ ຖະແຖງະ.

ຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຉກໄ າຌຎກ຺ ຃ບຄຂບຄຘກັ ຈຌີ າຑະຓາໄ . - ແຖງະກາຌຈາຽຌຌີ ຘຄ຺ ຃າຓເຌ຾ຉໃ ຖະແຖງະ. ຂຌັໄ ຉບຌ຋ີ 2 ນົກັ ຊາຌບໃ ຌໂ (Other ໜາໄ ທຼກ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄຎະຉຍິ ຈັ (Task) -຃ຘູ ຄັ ຽກຈກາຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທ -ບະ຋ຍິ າງ, ຘຌ຺ ຋ະຌາກຍັ ຌກັ ປຼຌ, ເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທໄ າ -ກາຌຊາຓ຃າຊາຓ຋ໃ ຍີ ໃ ຽຂ ຉບຍ຃າຊາຓຽຎຌັ ກໃ ຸຓ຾ຖທໄ ຖາຌຄາຌ -ກາຌຉບຍ຃າຊາຓ຋ໃ ຃ີ ຊູ -ກາຌຖາງຄາຌຉໃ າຄໜາໄ ກໃ ຸຓ -ກາຌຘບຍຽຘຄັ ຂຌັໄ ຉບຌ ກຈິ ຅ະກາກາຌປຼຌ: ກຈິ ຅ະກາ 1 -຃ູ຾ຍໃ ຄຌກັ ປຼຌບບກຽຎຌັ ກໃ ຸຓຉາຓ຃ທາຓຽໝາະຘຓ຺ - ຃ຉູ ຄັໄ ຃າຊາຓເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ຈິ ຿ຈງບຄີ ເຘໃ ກາຌປຼຌຏໃ າຌຓາຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1. ຽທາ຺ໄ ນງກໄ ໃ ຼທກຍັ ຎະນທຈັ ຂບຄຽ຅າ຺ໄ ແຆຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈ? 2. ຈາໄ ຌກາຌຎກ຺ ຃ບຄຑະບຄ຺ ຾ຓໃ ຌແຈຽໄ ປຈັ ຾ຌທເຈ? 3. ຈາໄ ຌກາຌຑທ຺ ຑຌັ ກຍັ ຉໃ າຄຎະຽ຋ຈ຋ໃ າຌແຈຽໄ ປຈັ ຾ຌທເຈ? 4. ກາຌຈາຽຌຌີ ຘຄ຺ ຃າຓແຖງະ຋ີ 2 ຎີ ຃.ຘ 1570 ຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? 5. ກາຌຈາຽຌຌີ ຘຄ຺ ຃າຓເຌແຖງະ຋ີ 3 ຎີ ຃.ຘ 1574 – 1575 ຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? -຃ູເນຉໄ ໃ າຄໜາໄ ຾ຉໃ ຖະກໃ ຸຓຂຌຶໄ ຓາຖາງຄາຌດໃ ູກະຈໃ າຌ -຃ູງບໄ ຄງຌກັ ປຼຌ ຾ຖະ ຅ຈັ ຎະຽຑຈເນຌໄ ກັ ປຼຌ຾ຉໃ ຖະກໃ ຸຓ -຃ູ ຾ຖະ ຌກັ ປຼຌປໃ ທຓກຌັ ຘະນຸົຍຉາຓຎຓໄ ຾ຍຍປຼຌ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຉບຍ1: ຘຓ຺ ຽຈຈັ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈຽ຅າ຺ໄ ຓຆີ ໃ ຽຈຓີ ທໃ າ “ຽ຅າ຺ໄ ຽຘຈຊະທຄັ ຿ຘ” ຽຎຌັ ຑະຖ ຃ໃ າ ຽທຖາ຋ຼຄເຌຎີ ຃.ຘ 1534. ຑະບຄ຺ ຂຌຶໄ ຃ບຄຖາຈເຌຎີ ຃.ຘ 1550 ຑາງນົຄັ ກາຌຘຌິໄ ຃ທາຓຘຍັ ຘຌ຺ ຾ຖະ ຾ຍໃ ຄບບກຽຎຌັ ຘບຄກໃ ຸຓ ຽຆໃ ຄິ ຾ຉໃ ຖະກໃ ຸຓຓ຅ີ ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຘະໜຍັ ຘະໝຌູ

2: ນກົັ ຊາຌ຋ໃ ເີ ຆຎໄ ະຽຓຌີ Evidence) ທຓເຌກຈິ ຅ະກາ ຂາ຺ໄ ເ຅ ຊາຓ ຓ ຌ຋ີ 3:຾ຏຌກາຌປຼຌ ຖາຆະ຿ບຖຈ຺ ບຄ຺ ຋າບຈິ ຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ຿ຑ຋ຘິ າຕະຖາຈ, ຑະບຄ຺ ຎະຘູຈເຌຎີຓະ຾ຓຽຈບຌບາໄ ງ຾ປຓ 9 ຌຑະຆຌ຺ ຂບຄຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ຿ຑ຋ຘິ າຕະຖາຈ ຏູຽໄ ຎຌັ ຍຈິ າ. ຘະຑາຍຑາງເຌຽຘຌາຓຸຌຉຽີ ທຖາຌຌັໄ ແຈຓໄ ີ ຌຽຆບໄ ຘາງກະຘຈັ ຽຑໃ ບຂຌຶໄ ຃ບຄ຾ຏໃ ຌຈຌິ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຋ໃ ຾ີ ຉກຉໃ າຄກຌັ . ຽຓໃ ບຽນຌັ ຘະຑາຍ຃຾ຌທ

ຌຌັໄ ຑທກຽຘຌາບາຓາຈ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓ຅ໃ ຄ຺ ປກັ ຑກັ ຈຉີ ໃ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ, ຍໃ ງາກຽນຌັ ຎກຶ ຘານາຖກຌັ ຾ຖະ ຾ຉໃ ຄເນຑໄ ະຘຄັ ຃ະຖາຈຽ຅າ຺ໄ , ຽຘຈຊາທຄັ ຿ຘ ຿ບຖຈ຺ ຂບຄຑະຽ຅າ຺ ຿ຑ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຾຋ຌຑະຍຈິ າ. ຉບຍ2: ຿ຈງຘະຽຑາະຈາໄ ຌກາຌຍຖນິ າຌບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຑະບຄ຺ ແຈ຅ໄ ຈັ ຾ຍໃ ຄ ຉະກຸຌຓີ 3 ຂຌັໄ ຃: - ຑະຽ຅າ຺ໄ ຾ຏໃ ຌຈຌິ ຽຎຌັ ຏູກໄ າບາຌາຈຘູຄຘຸຈ ຾ຖະ ຈາຖຄ຺ ຉາ຾ໜໃ ຄຽຎຌັ ຅ບຓ຋ - ຓະນາບຸຎະຖາຈຓໜີ າໄ ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຎກຶ ຘາ ຾ຖະ ຈາຽຌຌີ ຑາຖະກຈິ ຉາຄໜາໄ ຽ຅າ຺ໄ ຆ - ຑະບຸຎະ຿ງທະຕາຈ ນົ ບຸຎະງຸທະຕາຈ. ຘໃ ທຌຐໃ າງຽຘຌາບາຓາຈຌຌັໄ ຎະກບຍຓີ 2 ຑາກຘໃ ທຌ ຃ ຑາກຘໃ ທຌ຋ະນາຌ ຾ ຉາ຾ໜໃ ຄຽຎຌັ ບກັ ຃ະຽຘຌາຍຈີ ຐໃ າງຑຌ຺ ຖະຽປບຌ ຾ຖະ ຐໃ າງ຋ະນາຌ. ຉາ຾ໜໃ ຄບກັ ຃ະຽ ກາຌ຾ຉໃ ຄຉຄັໄ ຽ຅າ຺ ຎກ຺ ຃ບຄຽຓບຄຉໃ າຄໂຑາງເຌບາຌາ຅ກັ ບກີ . ຉບຍ3: ຿ຈງຘຍຶ ຉໃ ຑະຖະກຈິ ຂບຄຑະຖາຆະຍຈິ າ຋າຄຈາໄ ຌກາຌຽຓບຄຑາງຌບກ຋ໃ ຽີ ຃ ຃ທາຓຓຘາຑຌັ ຓຉກີ ຍັ ບາຌາ຅ກັ ບາງຸ຋ະງາ ຃ຏູກຑຌັ ຈທໄ ງກາຌຘາໄ ຄຑະ຋າຈຘຘີ ບຄປ 1560 ຅ຌ຺ ຽຊຄິ ຎີ ຃.ຘ 1563 ຅ໃ ຄຶ ຘາຽຖຈັ ຍຖຍິ ູຌ ຾ຖະ ຾ຍໃ ຄຽຂຈ຾ຈຌ຋າຄຘບຄຐໃ າງແທ ຋າຄຘາງຽຖບບຈ ຾ຖະ ຽ຃ບງາຈ຿ຈງກາຌຘຓ຺ ຖຈ຺ ກຍັ ຖາຆະ຋ຈິ າຂບຄຓະນາ຅ກັ ກະຑ ຌາກບຄ຋ຍັ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄແຎຆໃ ທງກບຄ຋ຍັ ບາງຸ຋ະງາເຌກາຌຍຸກ຿຅ຓຉບີ າຌາ຅ກັ ຉໃ າຄໂ ຋ ຘກັ ຈຌີ າຑະຓາໄ ຽຊຄິ 2 ຃ຄັໄ , ຃ ຃ຄັໄ ຋ີ 1 ຾ຓໃ ຌເຌຎີ ຃.ຘ 1567 ຃ຄັໄ ຋ີ 2 ຾ຓໃ ຌເຌຎີ ຃.ຘ ຉບຍ4: ຽ຅າ຺ໄ ແຆງະຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈແຈຽໄ ຖໃ ຄັ ຓຖຄ຺ ຎະຉຍິ ຈັ ຎຍັ ຎຸຄກາຖຄັ ຎບໄ ຄກຌັ ບາຌາ຅ກັ ຖ ຊາ຋ຖີິ າຈແຈ຃ໄ າຈ຃ະຽຌແທຉໄ ຌ຺ໄ ຎີ ຃.ຘ 1571. ຂໃ າທກາຌງກ຺ ຋ຍັ ຂບຄຑະຓາໄ ຑທຓ຅ະຽຂາ ຆາໄ ຄ ຑະຽ຅າ຺ໄ ແຆງະຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈ຅ໃ ຄຶ ແຈປໄ ຼກຍຌັ ຈາ຾ຓໃ ຋ຍັ ຓາທາຄ຾ຏຌຉຉີ າໄ ຌກາຌຍຸກຖ ງຸຈ຋ະທ຋ິ ຉີ າໄ ຌ ກາຌປຸກປາຌຂບຄຑະຓາໄ “ຽ຅າ຺ໄ ນຄ຺ ຘາທະຈຌີ ີໄ ຆຄ຺ ຘະນົາຈເຌກາຌຽຘກິ ຘ ຽນຌັ ທໃ າ຃ທຌ຅ະງກ຺ ຾ຖະ ບຍ຺ ຑະງຍ຺ ຑຌ຺ ຖະຽຓບຄແຎດໃ ູຈາໄ ຌເຉຽໄ ຂາ຺ໄ ແຎຖດີໄ ໃ ູຉາຓຎໃ າຈຄ຺ ເ ທຼຄ຅ຌັ ຅ະແຈຽໄ ບາ຺ ທຼຄ຅ຌັ ຽຎຌັ ຃ໃ ທຄຘະໜາຓ” ຉໃ ໜາໄ ຘະຑາຍກາຌ຋ໃ ຘີ ກັ ຈຌີ າຑະຓາໄ ຽ ຽຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຍໃ ຽ຃ງີ ກຍັ ຈຌິ ຒາໄ ບາກາຈ ຾ຖະ ຑູຓຘຌັ ຊາຌ, ບກີ ຈາໄ ຌ ໜໃ ຄຶ ຽຘຌັໄ ຋າຄຖາຖຼຄຘ ຾ຘຌຘຸຖຌິ ແຈທໄ າຄງຸຈ຋ະທ຋ິ ຋ຉີ ຉີ າໄ ຌ ກາຌປຸ ກປາຌຂບຄຘຈັ ຉູ຋ໃ ຑີ ະຽ຅າ຺ໄ ແຆງະຽຘຈຊາ຋

຃ທາຓຘຍັ ຘຌ຺ ທຸຌໄ ທາງ຋ໃ ຅ີ ະກໃ ເນຽໄ ກຈີ ຃ທາຓ຾ຉກ຾ງກເຌ຾ຏໃ ຌຈຌິ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຅ໃ ຄິ ແຈຓໄ ກີ າຌ ຑ຋ຘິ າຕະຖາຈ ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ກະຘຈັ ຎກ຺ ຃ບຄດໃ ູຌະ຃ບຌຆຼຄເໝໃ ເນກໄ ຍັ ຃ຌຓາຽຎຌັ ຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຾ນໃ ຄບາຌາ຅ກັ ຄ຃ທາຓປຍັ ຏຈິ ຆບຍບບກຽຎຌັ 2 ຐໃ າງ ຃ ຐໃ າງຖາຆາຉະກຸຌ ຾ຖະ ຐໃ າງຽຘຌາ, ເຌຌຌັໄ ຐໃ າງຖາຆາ ຋ຍັ . ຆທີ ຈິ . ຾ຖະ ຑາກຘໃ ທຌຎກ຺ ຃ບຄ. ຘບຄຑາກຘໃ ທຌຌຽີໄ ຎຌັ ຏູກໄ າບາຌາຈຘູຄຘຸຈຂບຄໃາງຽຘຌາບາຓາຈ ຾ຖະ ຓີ ຽຘຌາຍຈ,ີ ຐໃ າງຑຌ຺ ຖະຽປບຌຽທຖາຌຌັໄ ຾ຓໃໃ ຌຑະງາ຾ຘຌຘຸຖຌິ ຃ໃ ທຄຒາໄ . ຌບກ຅າກຌຑີໄ ະບຄ຺ ງຄັ ແຈຓໄ ີ ຃ງີ ຎະຉທິ ຈັ ຓາ຾ຖທໄ ຿ຈງ຾ຌເຘໃ ຑທ຺ ຑຌັ ກຍັ ຋ຸກໂບາຌາ຅ກັ ບບໄ ຓຂາໄ ຄ, ຑະບຄ຺ ແຈຓໄ ກີ າຌຎຍັ ຎຸ ຄ ປກັ ຽຑໃ ບຽຎັຌນົກັ ໝາງຆາງ຾ຈຌຖະນທໃ າຄຘບຄບາຌາ຅ກັ , ຋າຈຘຘີ ບຄປກັ ແຈຖໄ ຄ຺ ຓຘາໄໄ ຄເຌຎີ ຃.ຘ ທຈໄ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ “຾຋ກ຾ຉໃ ຋າຈຌແີໄ ຎຽຊຄິ ຌາໄ ຌາຌ ຾ຖະ ຌາໄ ຂບຄແກຽ຋າ຺ໄ ກຌັ ” ຌບກຌຌັໄ ງຄັ ຏູກຑຌັ ຋ະແຓຉີ ຑຈັ ກຸຄຘບີ າງຸ຋ະງາ ຾ຖະ ຏູກຑຌັ ຋າຄຈາໄ ຌກາຌ຋ະນາຌ຿ຈງຘະຽຑາະຽ຅າ຺ໄ ແຆງະຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈ ແຈໄ ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຎຖະຎກັ ກຍັ ບາຌາ຅ກັ ກຸຄຘບີ າງຸ຋ະງາ ຽຆໃ ຌັ ຽ຃ງີ ງກ຺ ກບຄ຋ຍັ ແຎຉຉີ າໄ ຌກາຌປຸ ກປາຌຂບຄ 1569 ຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌຘະ຾ຈຄຽຊຄິ ກາຌຏູກຑຌັ ຈາໄ ຌຘາຑຌັ ຋ະແຓຉຉີ ໃ ກຌັ . ຖຄ຺ ຓກໄ ໃ ຘາໄ ຄຍຌັ ຈາຖະຍຍ຺ ຎບໄ ຄກຌັ ຌະ຃ບຌນົທຄດໃ າຄ຾ໜຌໄ ໜາ຋ຸກຘໃ ຄີ ຋ຸກດໃ າຄ຋ໃ ຑີ ະຽ຅າ຺ໄ ແຆງະຽຘຈ າ຺ໄ ຓາງາໄ ດໃ ຌີ ະ຃ບຌນທົ ຄທຼຄ຅ຌັ , ຽຑໃ ບຎກ຺ ຎກັ ປກັ ຘາ຃ທາຓຽຎຌັ ຽບກະຖາຈຂບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌ ຖຸກຂບຄຑະຓາໄ . ເຌກບຄຎະຆຸຓ຃ຄັໄ ຌີໄ ຓຑີ ະງາ຾ຘຌຘຸຖຌິ ຽຆໃ ຄິ ຈາຖຄ຺ ຉາ຾ໜໃ ຄຽຘຌາຽຓບຄແຈຘໄ ະຽໜີ ຘຄ຺ ຃າຓຽຎຌັ ດໃ າຄຈີ ິັຄຎຌັ ງາກນົກັ ຾ນົຓ຅າຉບໄ ຄຓກີ ຌ຺ ບຸຍາງ຅ໃ ຄຶ ຅ະຉບໄ ຄແຈແໄ ຆຆະຌະ, ຂາໄ ຑະຍາຈ ເນໝໄ ຈ຺ . ຘໃ ທຌ຃ບຍ຃ທ຺ ຋າໄ ທຑະງາ ຋ຄັ ນົາງຌຌັໄ ຽບາ຺ ແຎແທດໄ ໃ ູທຼຄຘຸຖຌິ ຊາໄ ຽ຅າ຺ໄ ນຄ຺ ຘາທະຈຽີ ຂາ຺ໄ ຓາຉີ ຽຊຄິ ຅ະຓ຋ີ ໃ າ຾ປຄກາຖຄັ ນົາງ຾ຉໃ ຍູຽຖຄັ ຌບຄ ກ຾ຓໃ ຌ຾ຓໃ ຋ຍັ ຏູປໄ ຸ ກປາຌຓາ຅າກ຾ຈຌແກ. ຾ຌໃ ຌບຌ ຘະຍຼຄບານາຌຆາໄ ຑຈັ ດໃ ແູ ກ ຾ຖະຑຍ຺ ຑ຃ໄ ທາຓນງຸຄໄ ງາກນົາງຈາໄ ຌ. ຏໃ າຌກາຌແ຅຾ໄ ງກ ຾ຖະ ຑະງາ ຋ຖິ າຈແຈຽໄ ນຌັ ຌາ຋ຸກດໃ າຄ຃:

1. ບຍ຺ ຑະງຍ຺ ຃ບຍ຃ທ຺ ຑຌ຺ ຖະຽຓບຄຂາໄ ຓແຎດໃ ູຐໃ ຄັ ຈາໄ ຌເຉ ໄ ເນຽໄ ຂາ຺ໄ ແຎຖຆີໄ ບໄ ຌດໃ ູຉ ເນກໄ ຼໄ ຄ ຽຑໃ ບເນຘໄ ຈັ ຉູຽຂາ຺ໄ ຓາທຼຄ຅ຌັ ຅ະຽບາ຺ ຽຓບຄທຼຄ຅ຌັ ຽຎຌັ ຘະໜາຓປຍ຺ 2. ເນຑໄ ະງານາຌ຾ກທໄ , ຑະງານາຌຑາຍ ຾ຖະ ຑະງາ຋າຓະ຃ຸຌ຃ຸຓ຋ຍັ ຽຎຌັ ຎະຆາຆຌ຺ ບບກຉາ຾ຏຌ຾ຖທໄ ກຽຖໃ ຓີ ຅ກັ ຉຄ຺ໄ ງຸຈ຋ະທ຋ິ ກີ ບຄ຋ຍັ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ - ເນຑໄ ະງາຌະ຃ບຌ (ຘ຿ີ ຃ຈຉະຍບຄ), ຑະງາ ຽຑຈັ , ຑະງາຎາກນທໄ ງນົທ ຅ຌັ ເຌຐໃ ຄັ ຂທາ຾ຓໃ ຌາໄ ຂບຄ. - ຉຄັໄ ຑະງາຘຌີ າຈ (຅ຌັ ກບຄຌາຄ), ຑະງາຂາທຈບກຌາກ, ຑະງາຖາຘະກຈ຺ - ຉຄັໄ ໝໃ ຌແຆ (ຽ຅າ຺ໄ ຽຓບຄຑທຌ) ຽ຅າ຺ໄ ຑູຓຽໜບ຃ຸຓ຋ຍັ ບບກຖຈັ ຉກີ ບຄຖາຖຼ - ກບຄ຋ຍັ ນົທຄ຃ຸຓ຋ຍັ ຿ຈງຑະຽ຅າ຺ໄ ແຆງະຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈ, ເຌກບຄ຋ຍັ ຌ ຾ຓໃ ຋ຍັ ຂທາ, ຑະງາ ຆາໄ ງ຾ຂຌນກັ ຽຎຌັ ຽຎຌັ ຋ຍັ ຆາໄ ງ. - ຘໃ ທຌຑະງາ຾ຘຌຘຸຖຌິ ຌບກ຅າກຽຎຌັ ຏູຍໄ ຌັ ຆາກາຌ຋ະນາຌຘູຄຘຸຈ຾ຖທໄ ງ ຑະຓາໄ ຅ະຊບຌບບກ຅າກທຼຄ຅ຌັ , ເຌກບຄ຋ຍັ ຌຖີໄ ທໄ ຌ຾ຉໃ ຓຌີ ກັ ປຍ຺ ຏູຏໄ ຋າໄ ທ, ຑະງາຽຓບຄຂທາ, ຑະງາ຾ກ, ຑະງາຽຓບຄ຃ບຌ຿ຖກ, ຑະງາຌະ຃ ເຌຽທຖາຌຌັໄ ຑະງາ຾ຘຌຘຸຖຌິ ຾ຓໃ ຋ຍັ ເນງໃແຈຌໄ າຑາກບຄ຋ຍັ ແຖໃ ຉຈິ ຉາຓກາຖຄັ  ຍຌັໄ ປຍ຺ ຋ໃ ຽີ ຓບຄທຼຄ຃ຸກ ຉາຓກາຌຓບຍໝາາງຑະງາຌະ຃ບຌ, ຑະງາຘຸກກະຽຘຓີ ແຈຌໄ າກາຖຄັ ຋ະນາຌ ນາຌຑາຍຽຎຌັ ກບຄນົບຌຉຂີ ະໜາຍກບຄ຋ຍັ ຂາໄ ຽຘກິ , ກບຄ຋ຍັ ຑະງາຌະ຃ບຌຽຂາ຺ໄ ຉຈີ າໄ ຉາງ ຾ຖະ ຎະຊຓີໄ ບາທຸຈ, ຆາໄ ຄ, ຓາໄ , ຽຎຌັ ຅າຌທຌນທົ ຄນາົ ງ. ຘໃ ທຌ຋ໃ ຽີ ນບົ ແຈໜໄ ຖີ ບຈແ  ກາຌຘູປໄ ຍ຺ ຋ໃ ໜີ ບຄຍທ຺ ຖາຑູ ຽຓໃ ບກາຖຄັ ຋ະນາຌ຋ໃ ຖີ ບຈຉາງ຅າກຍຌັໄ ປຍ຺ ຽຓບຄທຼຄ຃ຸກ ຓາຑກັ ຎໃ ຌິ ຎທ຺ ດໃ ູໜບຄຍ ເນ຾ໄ ກໃ ຍູຽຖຄັ ຌບຄ. ກບຄ຋ຍັ ຖາທຑາງເຉກໄ າຌຌາຑາຂບຄຑະງາຘນີ າຌາຈ, ຑະງາຂາທ ຽຆຄີ ແຈຖໄ ຊາໄ ຍຸກ຿຅ຓຉດີ ໃ ູ຋ໃ ຌີ ຌັໄ ແຈຘໄ ທງ຿ບກາຈຽທຖາກາຄ຃ຌ ຽຆໃ ຄິ ຋ະນາຌຑະຓາໄ ກາຖຄັ ຽຆາ຺ໄ ຓາກບຄ຋ຍັ ຑະຓາໄ ກແຈຊໄ ບຌ ບບກແຎຈາໄ ຌຘະໝຘ, (ເກ຅ໄ ະປບຈຆໃ ບຄ຾຃ຍຑູຑະງ ຋ະນາຌຑະຓາໄ ຍໃ ປູຉໄ ທ຺ ຅ໃ ຄຶ ຾ຉກໜຍີ ໃ ຓ຾ີ ຌທ຃ຈິ ຅ະຘູປໄ ຍ຺ ຑຼຄ຾ຉໃ ຽບາ຺ ຉທ຺ ຖບຈກຑຉໃ າ ຅າຌທຌນທົ ຄນົາງຈ ກບຄ຋ຍັ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄຘາຓາຈຂຍັ ແຖໃ ຘຈັ ຉູເນຑໄ ຌ຺ໄ ຅າກ ຈຌິ ຾ຈຌຖາໄ ຌຆ

ຉາຓຎໃ າຉາຓຈຄ຺ ຎະເນຽໄ ຓບຄທຼຄ຅ຌັ ຽຎຌັ ຽຓບຄທາຄຽຎໃ າ຺ ເນຎໄ ະຆາຆຌ຺ ຊາຄຎໃ າຉາຓຖຼຍ຾ຓໃ ຌາໄ ຂບຄ ຍ. ຌກບຄນົບຌຎຈິ ຖບໄ ຓຂາໄ ຽຘກິ ຋ໃ ຅ີ ະຘໃ ຄ຺ ຽຂາ຺ໄ ຎາບານາຌຓາຖຼໄ ຄກບຄ຋ຍັ ຑະຓາໄ ດໃ ູທຼຄ຅ຌັ . ຽຓໃ ບຂຌ຺ ທຄ, ຑະງາຘຸຖະຽຘຌ຃ຸຓ຋ຍັ ນົບກເນຂໄ າໄ ຽຘກິ ຋ຄັ ນົາງນົຄ຺ ຉຈິ ຉາຓ຾ຖທໄ ຉຄັໄ ຘະກຈັ ຉດີ ໃ ູ຋າຄເຉທໄ ຼຄ ຈ, ຑະງາງຈ຺ ຖກຼຈ຃ຸຓ຋ຍັ ຘະກຈັ ຖຈັ ຉດີ ໃ ູ຋າຄຑາກຉາຽທຌັ ບບກທຼ຅ຌັ . ຼຄຂບຄຂາໄ ຽຘກິ ຑະຓາໄ . ຌຓີໄ ຌີ າງ຋ະນາຌຏູຽໄ ຃ງີ ຏໃ າຌຘໃ ຄ຺ ຃າຓຓານົາງ ຽຆໃ ຌັ ຑະງາ ຓແຒຽຎຌັ ນທ຺ ໜາໄ , ຑະງາ ຓຽນົກັ ຽຎຌັ ງຄັ ແຈ຃ໄ ຸຓ຋ຍັ ບບກຘະກຈັ ຖຈັ ຽຘກິ ຋າຄຈາໄ ຌຉາຽທຌັ ຉກ຺ ຂບຄທຼຄ຅ຌັ ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຋າຄຂບຄຑທກຂາໄ ຽຘກິ ຏໃ າຌຘຄ຺ ຃າຓຓານົາງ຾ຖທໄ ຽຆໃ ຌັ ຑະງາຘາຓຖາໄ ຌ, ຑະງາຑຓ຺ ຽ຋ຍ, ຑະງາຽຓບຄຆາໄ ງ, ຑະງາ຾ກໃ ຌ ຃ບຌຖາໄ ຌຆາໄ ຄຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ . ຄຍູຽຖຄັ ຌບຄ ຾ຖະ ແຈຽໄ ກຈີ ກາຌຉໃ ຘູກໄ ຌັ ດໃ າຄຂະໜາຈເນງໃ ເຌ 3 ຅ຈຸ ຃: ຌ ຾ຖະ ຎະຆາຆຌ຺ ຍຸກຉເີ ຘໃ ກບຄ຋ະນາຌຑະຓາໄ ຋ໃ ຑີ ທຓຊບຌບບກ຅າກຽຓບຄທຼຄ຃ຸກ, ຘໃ ທຌຑະງາ າຌນົຄັ ຂບຄຂາໄ ຽຘກິ , ຽປຈັ ເນກໄ ບຄ຋ຍັ ຑະຓາໄ ຾ຉກກະ຅າງຽຘງຂທັ ຌ ຓ຋ີ ຄັ ຏູແໄ ຈປໄ ຍັ ຍາຈຽ຅ຍັ , ຖຓ຺ໄ ຈແຎ຿ປຓກຌັ ດໃ ູໜບຄຍທ຺ ຖາຑູ. ຍທ຺ ຖາຑູ, ຓຌັ ຘາໄ ຄ຿ບກາຈບຌັ ຈເີ ນ຾ໄ ກໃ ຐໃ າງຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຋ໃ ຅ີ ະຉບໄ ຄຘໃ ຄັ ຘບຌຍຈ຺ ປຼຌບຌັ ຽ຅ຍັ ຾ຘຍ ທຈບກຌາກ, ຑະງາງຈ຺ ຖກຼຈ ຾ຖະຑະງາຖາຘະຆຈິ ຘຓ຺ ຋ຍ຺ ກຍັ ກບຄນົບຌຂບຄຑະງາ຋າຓະ຃ຸຌ ຄຑຏັ ໃ ບຌດໃ ູຌຌັໄ ກບຄ຋ຍັ ຖາທກແຈຍໄ ຸກ຿຅ຓຉດີ ໃ າຄກະ຋ຌັ ນຌັ ຍຸ ກ຿຅ຓຉຑີ ະຓາໄ ຉະນົບຈ຃ຌ, ຑປໃ ຸ ຄ ງາຑໃ ຅ບຈເຘໃ ຘາງຑແູ ຆງະຍູຖ)ີ ກບຄ຋ຍັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄກຉຖີ ຈັ ຋຋າຄຂະຍທຌຂບຄຑະຓາໄ , ຽປຈັ ເນໄ າຄກຑາກຌັ ຾ຖໃ ຌໜຽີ ຂາ຺ໄ ຘໃ ູຖບໄ ຄ຾ຓໃ ຌາໄ ຎໃ າຘກັ . ດໃ ູເຌຍຌັໄ ປຍ຺ ຌີໄ ກບຄ຋ຍັ ຑະຓາໄ ແຈຘໄ ູຌຽຘງກາຖຄັ ຽຎຌັ ຆາໄ ຄ ຾ຖະ ຅ຍັ ຘະຽຖງີ ຽຘກິ ຘຄ຺ ຃າຓ, ຆາໄ ຄ, ຓາໄ , ບາທຸຈແຈຽໄ ຎຌັ ຅າຌທຌນທົ ຄນົາງ.

 ກາຌຘູປໄ ຍ຺ ຋ໃ ຍີ າໄ ຌຓະ຿ຌຘຓ຺ ກບຄ຋ຍັ ນົທຄຑະຓາໄ ຽຆໃ ຄິ ຌາຑາ຿ຈງຍູຽຖຄັ ຌບຄ ກແຈຽໄ ຉາ຺ໄ ຿ປຓກາຖຄັ ດໃ ູຽຓບຄ ກບຄ຋ຍັ ຖາທແຈແໄ ຖໃ ຉແີ ຎຉະນົບຈ຋າຄຽຆໃ ຄີ ຓກີ ບຄ຋ຍັ ຖາທ 3 ກບຄ຃ ກບຄ຋ະນາຌຑ ຑະງາຽຓບຄ຾ກ, ຑະງາຌະ຃ບຌ຿ຖກ, ຑະງາຌະ຃ບຌຖາໄ ຌຆາໄ ຄ. ຘໃ ທຌກບຄ຋ຍັ ຑະງາຽ ກບຄ຋ະນາຌຍູຽຖຄັ ຌບຄ຾ຍຍຘາຓກບໄ ຌຽຘາ຺ໄ ກາຌຍຸກຉຂີ າໄ ຽຘກິ ຽຎຌັ ແຎຉາຓ຾ຏຌງຸຈ຋ະ ຏໃ າຌກາຌຉໃ ຘູປໄ ຸ ກປາຌຑະຓາໄ ຃ຄັໄ ຌີໄ ຓຌັ ຓ຃ີ ທາຓໝາງຘາ຃ຌັ ຃ “ຎະຆາຆຌ຺ ຖາທ ທາກາຌຉໃ ຘູເໄ ຌ຃າທຌຌັໄ ຅ະຎະຘຍ຺ ຃ທາຓນງຸຄໄ ງາກຘຍັ ຘຌ຺ ຑຼຄເຈກຉາຓ ຾ຖະ ຎະຆາ ຑາຍ ຓ຃ີ ທາຓຘາຓກັ ຃ປີ ກັ ຾ຑຄກຌັ ຽຊຄິ ງາຓຓຘີ ຈັ ຉູປຸກປາຌກແຈຉໄ ໃ ຘູຽໄ ບາ຺ ຽຎຌັ ຽບາ຺ ຉາງ, ຉບຍ5: ຑາງນຄົັ ຑະຽ຅າ຺ໄ ແຆງະຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈ ຘຌິໄ ຑະຆຌ຺ ເຌຎີ ຃.ຘ 1572 ຑາງເຌຖາຆ ໜໃ ຽຓບຄ (ຖາຆາຍຸຈຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ແຆງະຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈ) ຽຆໃ ຄີ ຓບີ າງຸຑຼຄ຾ຉໃ 5 ຎີ ຾ຖະ ຂບຄຖາໄ ຆາໄ ຄເຌ຋ໃ ຘີ ຸຈຑະງາ ຾ຘຌຘຸຖຌິ ກແຈຂໄ ຌຶໄ ຽຎຌັ ຏູຘໄ າຽຖຈັ ຖາຆະກາຌ຾ຏໃ ຌຈຌິ ເຌແ ຌະ຃ບຌທຼຄ຅ຌັ ຽຑໃ ບປຍັ ຽບາ຺ ຓະນາບຸຎະຖາຈ ທຖະທຄັ ຿ຘ (ຌບໄ ຄຆາງຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ແຆງ ຓຸຌຉຌີ າຽຖໃ ບຄຌແີໄ ຎ຋ຌູ ຽ຅າ຺ໄ ຾ຏໃ ຌຈຌິ ເນງໃ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄ (ຑະງາ຾ຘຌຘຸຖຌິ ) ກຓ຃ີ ທາຓ຿ກຈ ປບຈຎີ ຃.ຘ 1575 ຍູຽຖຄັ ຌບຄແຈຖໄ ະຈຓ຺ ກາຖຄັ ນົທຄເຌບາຌາ຅ກັ ຑະຓາໄ ແຈໄ 7 - ກບຄ຋ຍັ ຍູຽຖຄັ ຌບຄ ຽຓບຄນຄ຺ ຘາທະຈ.ີ - ກບຄ຋ຍັ ຽຓບຄຉບຄບູ. - ກບຄ຋ຍັ ຓະນາບຸຎະຖາຈ. - ກບຄ຋ຍັ ຽຓບຄ຾ຎ. - ກບຄ຋ຍັ ຽຓບຄຽ຅າ຺ໄ ບຄັ ທະ. - ກບຄ຋ຍັ ຑະແຂ. - ກບຄ຋ຍັ ຖາໄ ຌຌາຆຼຄເໝໃ . ຘຄ຺ ຃າຓ຃ຄັໄ ຌຍີໄ ູຽຖຄັ ຌບຄແຈຘໄ ທງເຆຘໄ ຄ຺ ຃າຓ຅ຈິ ຉະຘາຈນົາງກທໃ າກາຌເຆບໄ າທຸຈ ບຸຎະຖາຈ ທຖະທຄັ ຿ຘ, ຽຑໃ ບ຅າກຈັ ຑະງາ຾ຘຌຘຸຖຌິ ຏູຍໄ ໃ ຾ຓໃ ຌຽຆບໄ ກະຘຈັ ບບກ຅າກຖາຆ ຏູຍໄ ໃ ຃ບງຘະໜຍັ ຘະໜຌູ ຑະງາ຾ຘຌຘຸຖຌິ ຂຌຶໄ ຽຎຌັ ຽ຅າ຺ໄ ຾ຏໃ ຌຈຌິ ດໃ ູ຾ຖທໄ ງໃ ຄິ ຓ຃ີ ທາຓຘຌ຺ ຘບຄຐໃ າງ, ຐໃ າງໜໃ ຄຶ ຾ຓໃ ຌຑບໄ ຓເ຅ກຍັ ຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ເໝໃ , ບກີ ຐໃ າງໜໃ ຄຶ ນຌັ ຃ທາຓຘຌ຺ ເ຅ຉໃ ຓະ

ຄ ທຼຄຑຌັ ຑາໄ ທ ຽຓໃ ບກບຄ຋ຍັ ຖາທ຿຅ຓຉດີ ໃ າຄໜກັ ໜໃ ທຄ ຅ໃ ຄຶ ແຈຊໄ ບຌຉທ຺ ແຎ຋າຄຍາໄ ຌຓະ຿ຌຘຓ຺ , ຑະງານາຌ຾ກທໄ , ຑະງານາຌຑາຍ, ກບຄ຋ຍັ ໜາໄ ຉະຖຸຓຍໃ ບຌຂບຄຑະງາຽຓບຄຂທາຈ ຽຓບຄຆາໄ ງ, ຽຓບຄຘຸຖຌິ ຑບໄ ຓຈທໄ ງຌາງ຋ະນາຌຆຌັໄ ຏູເໄ ນງໃ ຽຎຌັ ກບຄຈກັ ຘະກຈັ , ຋ຄັ 3 ກບຄຌແີໄ ຈຍໄ ຸກຉຽີ ຂາ຺ໄ ຘໃ ະຘາຈ຋ໃ ທີ າຄແທ຋ໄ ຸກຎະກາຌ. ທຓຌີ າໄ ເ຅ປກັ ຆາຈ ຌກັ ປຍ຺ ຑຖິ ະບາຈນາຌ ຽຆໃ ບໝຌັໄ ຉໃ ກາຌຌາຑາ ຾ຖະ ຋ຖະນຈ຺ ບຈ຺ ຋ຌ຺ ຽຊຄິ ຾ຓໃ ຌ າຆຌ຺ ຖາທກບຈ຺ ຋ຌ຺ ຏໃ າຌຏໃ າບຸ ຎະຘກັ ຉໃ ຘູຍໄ ຍໃ ງບຓ຅າຌຌ຺ . ງບໄ ຌ຃ທາຓຓກັ ຘະນຄຍ຺ ປກັ ບຈິ ຘານົະ , ເຌ຋ໃ ຘີ ຸຈກຘາຓາຈງາຈຽບາ຺ ແຆຆະຌະ” ຆະຍຌັ ຖຄັ ແຈຽໄ ກຈີ ຓ຃ີ ທາຓທຸຌໄ ທາງ ຾ຖະ ຾ຍໃ ຄບບກຽຎຌັ 2 ກໃ ຸຓ; ກໃ ຸຓໜໃ ຄຶ ຉບໄ ຄກາຌບະຑຽິ ຘກຑະ ະ ກໃ ຸຓໜໃ ຄຶ ຑະງາ຾ຘຌຘຸຖຌິ ຽຎຌັ ຍຈິ າຓະຽນຘຂີ ບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ແຆງະຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈ, ຽຎຌັ ຾ຓໃ ຋ຍັ ເນງໃ ແຖງະຉຌ຺ໄ . ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຍູຽຖຄັ ຌບຄ ຅ໃ ຄຶ ນຌັ ຓາເຆກໄ ຌ຺ ບຸຍາງ຋າຄກາຌ຋ຈູ ຊຘາຌຓາຘະຽໜຉີ ໃ ຽຘຌາຓຸຌຉີ ງະຽຘຈຊາ຋ຖິ າຈ຋ໃ ຊີ ກຑະຓາໄ ຅ຍັ ຉທ຺ ຽຎຌັ ຉທ຺ ຎະກຌັ ) ຓາຽຎຌັ ຽ຅າ຺ໄ ຾ຏໃ ຌຈຌິ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄ. ຽຓໃ ບຽຘຌາ ຈ຾຃ຌໄ ຉໃ ຍູຽຖຄັ ຌບຄດໃ າຄເນງໃ ນທົ ຄ຾ຖທໄ ຎະກາຈຘຄ຺ ຃າຓກຍັ ຍູຽຖຄັ ຌບຄ. 7 ກບຄ຋ຍັ ເນງໃ ຃: ຈ ຃ ຍູຽຖຄັ ຌບຄ ແຈຎໄ ະກາຈທໃ າ ກາຌງກ຺ ຋ຍັ ຃າທຌກີໄ າຌຆໃ ທງກາຌຉໃ ຘູຽໄ ບາ຺ ຍຌັ ຖຄັ ຃ຌເນ຾ໄ ກໃ ຓະນາ ຆະຍຌັ ຖຄັ ບບກ຅າກບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ, ຉໃ ຃າຎະກາຈຈໃ ຄັ ກໃ າທຌີໄ ຓຌັ ແຈຽໄ ຎຌັ ຏຌ຺ ຉໃ ຽຘຌາຓຌ຺ ຉີ ຌເ຅ຉໃ ຓະນາບຸຎະຖາຈ ທຖະທຄັ ຿ຘ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຽຘຌາຓຸຌຉີ ເຌຌະ຃ບຌທຼຄ຅ຌັ ຅ໃ ຄຶ ຾ຉກບບກຽຎຌັ ະນາບຸຎະຖາຈທຖະທຄັ ຿ຘ. ງບໄ ຌ຃ທາຓ຾ຉກ຾ງກຑາງເຌ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຽຓໃ ບຍູຽຖຄັ ຌບຄງກ຺ ຋ຍັ ຓາຉີ

ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຅ໃ ຄຶ ຽປຈັ ເນຖໄ າໄ ຌຆາໄ ຄຉກ຺ ດໃ ູເຌ຋ໃ າຎະຖາແຆ ຾ຖະ ຉກ຺ ດໃ ູເຌກາຌ຃ ທຼກຍາໄ ຌ: - ຖະນທໃ າຄຘຄ຺ ຃າຓຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຾ຖະ ຑະຓາໄ ຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? - ບາຌາ຅ກັ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຉກໄ າຌຎກ຺ ຃ບຄຂບຄຘກັ ຈຌີ າຑະຓາໄ ຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? ທຌັ ຋.ີ .......................... ນທ຺ ໜາໄ ນບໄ ຄກາຌຎະຊຓ຺ - ບະຌຍຸ າຌ

຃ບຍ຃ບຄຂບຄຑະຓາໄ ດໃ າຄຘຓ຺ ຍູຌ ເຌຎີ ຃.ຘ 1575. ທຌັ ຋.ີ ............................ ຏູຘໄ ບຌ

ຍຈ຺ ຘບຌ (Unders ທຆິ າ: ຘຄັ ຃ຓ຺ ຘກຶ ຘາ ຍຈ຺ ຋ີ 12 ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖາຈຆະກາຌຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຂຌັໄ ຉບຌ຋ີ 1 : ຏຌ຺ ແຈປໄ ຍັ ຽຎາ຺ໄ ໝາງ: (Goal) - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌປູ ໄ - ຽຂາ຺ໄ ເ຅ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖ - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌຘາຓາຈບະ຋ຍິ າງຖກັ ຘະຌະ຋າຄຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ , ແຖງະກາຌຎ ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ (Understanding) ຃າຊາຓ຋ໃ ຅ີ າຽຎຌັ (Que ຌກັ ປຼຌ຅ະຽຂາ຺ໄ ເ຅ກໃ ຼທກຍັ : 1. ບາຌາ຅ກັ ຖ - ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ 2. ຖກັ ຘະຌະ຋ 3. ຋າຄຈາໄ ຌຽຘ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ 4. ກາຌຎກ຺ ຃ບ - ທຼກຄາຌກາຌຎບໄ ຄກຌັ ບາຌາ຅ກັ - ຋າຄຈາໄ ຌຽຘຈຊະກຈິ - ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຃ທາຓປູ(ໄ Knowledge) ຋ກັ ຘະ (Skill) - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌ ຌກັ ປຼຌ຅ະປູ:ໄ - ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ບາຌາ຅ກັ ຾ຖະ - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ - ທຼກຄາຌກາຌຎບໄ ຄກຌັ ບາຌາ຅ກັ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ - ຋າຄຈາໄ ຌຽຘຈຊະກຈິ - ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺

standing by Design) ຘາງຎະຊຓ຺ ຎີ 2 ຽທຖາ ຆໃ ທ຺ ຿ຓຄ ຍ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌ (Desired Results) ຖງິ ະທຄ຺ ຘາ, ທຼກຄາຌກາຌຎບໄ ຄກຌັ ບາຌາ຅ກັ ຾ຖະ ຋າຄຈາໄ ຌຽຘຈຊະກຈິ ຎກ຺ ຃ບຄແຖງະຘຸຈ຋າໄ ງຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ estion) ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? ຋າຄຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ ເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? ຘຈຊະກຈິ ຓຖີ ກັ ຘະຌະ຃຾ຌທເຈ? ບຄເຌແຖງະຘຸຈ຋າໄ ງຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາຽຎຌັ ຾ຌທເຈ? ຌປູ ໄ - ຽຂາ຺ໄ ເ຅ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ, ທຼກຄາຌກາຌຎບໄ ຄກຌັ ຋າຄຈາໄ ຌຽຘຈຊະກຈິ ຼຌຘາຓາຈບະ຋ຍິ າງຖກັ ຘະຌະ຋າຄຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ , ແຖງະກາຌຎ຺ກ຃ບຄແຖງະຘຸ ຈ຋າໄ ງຂບຄຽ຅າ຺ໄ

ໜາໄ ທຼກ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄຎະຉຍິ ຈັ (Task) ຂຌັໄ ຉບຌ຋ີ 2 ນົກັ ຊາຌບໃ ຌໂ (Other -ບະ຋ຍິ າງ, ຘຌ຺ ຋ະຌາກຍັ ຌກັ ປຼຌ, ເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທໄ າ -຃ຘູ ຄັ ຽກຈກາຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທ ຉບຍ຃າຊາຓຽຎຌັ ກໃ ຸຓ຾ຖທໄ ຖາຌຄາຌ -ກາຌຊາຓ຃າຊາຓ຋ໃ ຍີ ໃ ຽຂ -ກາຌຉບຍ຃າຊາຓ຋ໃ ຃ີ ຊູ -ກາຌຖາງຄາຌຉໃ າຄໜາໄ ກໃ ຸຓ -ກາຌຘບຍຽຘຄັ ຂຌັໄ ຉບຌ ກຈິ ຅ະກາກາຌປຼຌ: ກຈິ ຅ະກາ 1 -຃຾ູ ຍໃ ຄຌກັ ປຼຌບບກຽຎຌັ ກໃ ຸຓຉາຓ຃ທາຓຽໝາະຘຓ຺ - ຃ຉູ ຄັໄ ຃າຊາຓເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ຈິ ຿ຈງບຄີ ເຘໃ ກາຌປຼຌຏໃ າຌຓາຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1. ປູຍກາຌຎກ຺ ຃ບຄຂບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຌຘະແໜ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓະກ 2. ກາຌ຅ຈັ ປູຍ຾ຍຍກາຌຎກ຺ ຃ບຄຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? 3. ຖກັ ຘະຌະກາຌຉຈັ ຘຌິ ຉະຈເີ ຌຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ? 4. ຑຌໄ ຊາຌຽຘຈຊະກຈິ ຂບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຘະແໝຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ 5. ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? 6. ຖະຍຍ຺ ກາຌຘກຶ ຘາຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? 7. ກາຌຎກ຺ ຃ບຄເຌແຖງະຘຸຈ຋າໄ ງຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາຽຎຌັ ຾ຌທເຈ? -຃ູເນຉໄ ໃ າຄໜາໄ ຾ຉໃ ຖະກໃ ຸຓຂຌຶໄ ຓາຖາງຄາຌດໃ ູກະຈໃ າຌ -຃ູງບໄ ຄງຌກັ ປຼຌ ຾ຖະ ຅ຈັ ຎະຽຑຈເນຌໄ ກັ ປຼຌ຾ຉໃ ຖະກໃ ຸຓ -຃ູ ຾ຖະ ຌກັ ປຼຌປໃ ທຓກຌັ ຘະນຸົຍຉາຓຎຓໄ ຾ຍຍປຼຌ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຉບຍ1: ປູຍກາຌຎກ຺ ຃ບຄຂບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຌຘະແໜ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າ ຊາຌະຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ  ຑະຓະນາກະຘຈັ ນົ ຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຋ໃ ຓີ ບີ າຌາຈຘູຄຘຸຈຽຎຌັ ຏູ຋ໄ ໃ ຓີ ຘີ ຈິ ບາຌາ

2: ນກົັ ຊາຌ຋ໃ ເີ ຆຎໄ ະຽຓຌີ Evidence) ທຓເຌກຈິ ຅ະກາ ຂາ຺ໄ ເ຅ ຊາຓ ຓ ຌ຋ີ 3:຾ຏຌກາຌປຼຌ ກຕິ າຈຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? ກະຕາຈ ຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? າຓະກຕິ າຈ຾ຓໃ ຌຎກ຺ ຃ບຄຈທໄ ງຖະຍບຍຖາຆາ຋ຎິ ະແຉຘຓ຺ ຍູຌ ຽຆໃ ຄີ ຖາງຖະບຼຈແຈຓໄ ກີ າຌ຾ຍໃ ຄ າຈຽຈຈັ ຂາຈຑຼຄຏູຈໄ ຼທເຌກາຌຎກ຺ ຃ບຄບາຌາ຅ກັ . ຍໃ ທໃ າ຅ະຽຎຌັ ບາຌາຈ຋າຄຈາໄ ຌກາຌຽຓບຄ,

ກາຌ຋ະນາຌ, ຽຘຈຊະກຈິ - ຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ຖະ ບໃ ຌໂຓຘີ ຈິ ຾ຉໃ ຄຉຄັໄ ຾ຖະ ເນງໄ ຈ຺ ຊາຍຌັ ຈາ ປບຈກາຌຉຈັ ຘຌີ ຎະນາຌຆທີ ຈິ ຾ກໃ ຍຸກ຃ຌ຺ ຋ໃ ຋ີ ຖະງຈ຺ ຉໃ ຆາຈ. ຑຽິ ຘຈເຌຘະແໜບຄ຺ ຌີໄ ຽຆ ຽຓບຄຘະນທຌັ ຽຆໃ ຄີ ຉໃ າຄກຍັ ຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ບຄ຺ ກໃ ບຌໂ.  ບາຌາຈຂບຄຽ຅າ຺ໄ ບຸຎະຕາຈ ຽ຅າ຺ໄ ບຸ ຎະຕາຈ ຾ຓໃ ຌຍຸກ຃ຌ຺ ຘາ຃ຌັ ຋ໃ ຃ີ ຈັ ຽຖບກ຅າກຽຆບໄ ຘາງຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຽຓໃ ບຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຍໃ ດໃ ູ ຓະນາບຸຎະຕາຈ ຾ຓໃ ຌຘະຓາຆກິ ຋ໃ ຘີ າ຃ຌັ ເຌຘະຊາຍຌັ ຂບຄຑະຓະ ຽຓໃ ບຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຘຌີໄ ຑະຆຌ຺ ຓະນາບຸຎະຕາຈຓຘີ ຈິ ຃ຈັ ຽຖບກຽບາ຺ ຍຸກ຃ຌ຺ ນົ ທໃ າຽ຅າ຺ໄ ຘກັ ຈຌ ຊກຘຈັ ຉູຽຂາ຺ໄ ປຸ ກປາຌ, ເຌຘະໝກາຌຎ຺ກ຃ບຄຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸ ຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ ະຕ ປຍັ ຏຈິ ຆບຍ຾ຏໃ ຌຈຌີ ຾ຖະ ບກິ 7 ຃ຌ຺ ຓໜີ າໄ ຋ໃ ຽີ ຍໃ ຄີ ຾ງຄຘຈິ ຏຌ຺ ຎະ຿ນງຈຂບຄນທ຺ ຽຓ ຃ະຌະບຸຎະຕາຈ຋ຄັ 8 ຋ໃ າຌຌ຾ີໄ ຓໃ ຌບຄ຺ ຎະກບຍ຋ໃ ຘີ າ຃ຌັ ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຂບຄຑະຓະນ ຆທີ ຈິ .  ບາຌາຈຖາຆະທຄ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຖາຆະທຄ຺ ຾ຓໃ ຌຉາໜໃ ຄຂບຄຖາຘະກຌູ ( ຽຎຌັ ຽຆບໄ ຘາງຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ນົ ຘກັ ຈຌີ ຽ຅າ຺ໄ ບຸຎະຕາຈ ນົປບຄຽ຅າ຺ໄ ບຸຎະຕາຈ ຉາຓຽຄໃບຌແຂ ຾ຉໃ ຘໃ ທຌນາົ ງ຾ຖທໄ ຽຍໃ ຄີ ຾ງຄກຍັ ຘາຌ  ບາຌາຈຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຖາຆະຍຸຈ ຽ຅າ຺ໄ ຖາຆະຍຸຈ ຾ຓໃ ຌຉາ຾ໜໃ ຄໜໃ ຄຂບຄຖກູ ຾ຖະ ນົາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຓໜີ າໄ ຋ໃ ຽີ ຍ ຽຘຌາ຋ກິ າຌກບຄ຋ຍັ , ກຓ຺ ຃ຄັ ນທົ ຄ, ກຓ຺ ຌາ ຾ຖະ ຓຘີ ຈິ ຽຖໃ ບຌຊາຌະຂຌໄ ຽຎຌັ ຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ  ຊາຌະ ຾ຖະ ຘຈິ ບາຌາຈຽຘຌາຍຈີ ຃ະຌະຽຘຌຍຈີ ຾ຓໃ ຌ຃ະຌະຍຖນິ າຌໜໃ ທງທຼກຄາຌຂບຄຆາຈປຍັ ຏຈິ ຆບຍນາົ ເນງໃ ຃:ີ ກຓ຺ ຽຓບຄ, ກຓ຺ ທຄັ , ກຓ຺ ຃ຄັ , ກຓ຺ ຌາ. ກາຌ຾ຍໃ ຄຄາຌບບກຽຎຌັ 4 ຂະ຾ໜຄຌ ປຍັ ບ຋ິ ຑິ ຌ຺ ຅າກບຌີ ຽຈງ ຽຑາະທໃ າບາຌາ຅ກັ ດໃ ູເຌບາຆຉີ າຽທຌັ ບບກຘຼຄເຉຓໄ ຖີ ະຍຍ຺ ຍຖ ຘາຂາເນງໃ ຃: ຽຘຌາຍຈຐີ ໃ າງຂທາ ຾ຖະ ຽຘຌາຍຈຐີ ໃ າງຆາໄ ງ ນົ ຽບຌີໄ ບກິ ດໃ າຄທໃ າຐໃ າງ຋ ຂບຄຑະຓະນາກະຘຈັ ຃ຽຎຌັ ຏູຽໄ ປຈັ ທຼກເນຽໄ ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຽຆໃ ຄີ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ຂາໄ ຖາຆະກາຌ, ຂຸຌຌ  ຃ະຌະຽຘຌາຍຈຐີ ໃ າງຂທາ ຓໜີ າໄ ຋ໃ ຎີ ບໄ ຄກຌັ ບາຌາ຅ກັ ຾ຖະ ປຍັ ຏຈິ ຆບຍຘບຄກຓ຺ ເນງໃ ຃: ກຓ຺ ຃ຄັ ຾ຖະ ກ

າຘກັ ຾ກໃ ຍຸກ຃ຌ຺ ຋ຓີ ຃ີ ທາຓຈຓີ ຃ີ ທາຓຆບຍຉໃ ບາຌາ຅ກັ ຾ຖະ ຓຘີ ຈິ ຊບຈຊບຌ, ຂຍັ ແຖໃ ຉະນົບຈ ຆໃ ຄິ ຊຉຌ຺ ຽໜບຌກຍັ ຽ຋ຍຑະຽ຅າ຺ໄ ນົ ຽທາ຺ໄ ທໃ າຓບີ າຌາຈ຾ຍຍຽ຋ທະກະຘຈັ ຏູງໄ ໃ ຄິ ເນງໃ ຋ໃ ຖີ ຄ຺ ຓາ຅າກ ຈ, ຓຉີ ໃ າ຾ໜໃ ຄຘູຄຘຸຈ຋ຈັ ຅າກຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຓໜີ າໄ ຋ໃ ຆີ ໃ ທງຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຾ຖະ ຽປຈັ ທຼກ຾຋ຌຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ແຈ,ໄ ະນາກະຘຈັ ຾ຖະ ຽຎຌັ ຎະ຋າຌກບຄຎະຆຸຓຂບຄຂບຄ຃ະຌະຽຘຌາຍຈີ (຃ະຌະຖຈັ ຊະຓຌ຺ ຉ)ີ ເຌ ຌີ າ຃ຌ຺ ເຈ຃ຌ຺ ໜໃ ຄ ຂຌໄ ຃ບຄຖາຆາຘຓ຺ ຍຈັ ຾຋ຌ, ຓຘີ ຈິ ຽກຍັ ຽກຌຽບາ຺ ກາຖຄັ ຽຂາ຺ໄ ຘໃ ູຘຄ຺ ຃າຓເຌຽທຖາ຋ໃ ີ ຕາຈຓບີ ຸ ຎະຕາຈຽຊີຄ 8 ຃ຌ຺ : ເຌຌຌັໄ ຏູ຋ໄ ໃ ີ 1 ຽບຌີໄ ທໃ າ: ຽ຅າ຺ໄ ຘຸ ຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓະກຕິ າຈ ຓໜີ າໄ ຋ໃ ີ ຓບຄເນງໃ ນົ ຂຌັໄ ຽຂບຌຽຓບຄຉໃ າຄໂ. ນາກະຘຈັ ຎກ຺ ຃ບຄ຾ຏໃ ຌຈຌີ ຽຎຌັ ຎະ຋າຌ຃ະຌະຽຘຌາຍຈີ ຽຍໃ ຄີ ຘຈິ ຏຌ຺ ຎະ຿ນງຈຉທ຺ ຅ຄີ ເນ຾ໄ ກໃ ຽ຅າ຺ໄ ຌາ) ຎກ຺ ກະຉ຾ິ ຖທໄ ຽປຈັ ໜາໄ ຋ໃ ຆີ ໃ ທງ ຌຉຸຖາກາຌຌາຽຘຌາຍຈຐີ ໃ າງກາຄ. ຍໃ ຄີ ຾ງຄຈາໄ ຌຘຈິ ຏຌ຺ ຎະ຿ນງຈ຾ຏໃ ຌຈຌີ ຌາຽຘຌາຐໃ າງຂທາ, ຿ຈງຘະຽຑາະຌາຑະງາຐໃ າງຂທາ, ຽຎຌັ ຈ ເຌຽຓໃ ບຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຘິ ຌີໄ ຑະຆຌ຺ ຖຄ຺ . າງກຓ຺ . ເຌຘະແໜຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ ະຕາຈຌີ ຑະບຄ຺ ແຈ຾ໄ ຍໃ ຄຄາຌບບກຽຎຌັ 4 ຂະ຾ໜຄກາຌ ຌຽີໄ ບຌີໄ ທໃ າ: “ ຅ຈັ ຉຸຘະຈຓ຺ “ ຾ຎທໃ າ 4 ນົກັ ( ຖະຍຍ຺ ທຼກຄາຌຌຽີໄ ຎຌັ ທ຋ິ ຎີ ກ຺ ຃ບຄຂບຄຍູປາຌ ຋ໃແີ ຈໄ ຖນິ າຌ຃າໄ ງ຃ກຌັ ) ຃ະຌະຽຘຌາຍຈປີ ຍັ ຏຈິ ຆບຍທຼກຄາຌຈໃ ຄັ ກໃ າທແຈ຾ໄ ຍໃ ຄບບກຽຎຌັ 2 ຘາງ ນົ 2 ຋ະນາຌ ຾ຖະ ຐໃ າງຎກ຺ ຃ບຄ. ຽຘຌາຍຈ຋ີ ຄັ ຘບຄຘາຂາຌຓີໄ ຘີ ຈິ ຽຂາ຺ໄ ປໃ ທຓກບຄຎະຆຸຓຘະຑາຎກ຺ ຃ບຄ ຌາຄຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຈໃ ຄັ ຖາງຖະບຼຈຖໃ ຸຓຌ:ີໄ ກຓ຺ ຌາ.

຃ະຌະຽຘຌາຍຈຐີ ໃ າງຂທາຌ:ີໄ ຓງີ ຈ຺ ຘກັ ຉາ຾ໜໃ ຄ “ ຂຌັໄ ຑະງາ “ ຓຽີ ຊຄີ 10 ຑະງ  ຑະງາຽຓບຄ຾ຘຌ ປຍັ ຏຈິ ຆບຍ຋ຄັ ໝຈ຺ ຂບຄຽຘຌາຍຈຐີ ໃ າງຂທາ ຉຌ຺ໄ ຉ  ຑະງາຽຓບຄຂທາ ຈາຖຄ຺ ຉາ຾ໜໃ ຄຽຎຌັ ປບຄ ປຍັ ຏຈິ ຆບຍຆໃ ທງຑະງາຽ  ຑະງາຽຓບຄຽໜບ ຓໜີ າໄ ຋ໃ ປີ ຍັ ຏຈິ ຆບຍກຓ຺ ຌາ.  ຑະງາຽຓບຄປາຓ ປຍັ ຏຈິ ຆບຍຘາຄບາທຸຈ, ຘາຘະໜາ, ບກີ 6 ຑະງ ຾ຓໃ ຌຓໜີ າໄ ຋ໃ ຆີ ໃ ທງທຼກ຋ໃ ທ຺ ແຎຂບຄ຃ະຌະຽຘຌາຍຈຐີ ໃ າງຂທາ.  ຃ະຌະຽຘຌາຍຈຐີ ໃ າງຆາໄ ງ ຓໜີ າໄ ຋ໃ ຽີ ປຈັ ກໃ ຼທກຍັ ກາຌຎກ຺ ຃ບຄ ຾ຖະ ປກັ ຘາ຃ທາຓຘະນຄຍ຺ ຑາງເຌ, ປຍັ ຘະຓາຆກິ ຽຘຌາຍຈຐີ ໃ າງຆາໄ ງຓງີ ຈ຺ ຘກັ ຉາ຾ໜໃ ຄ“ ຂຌັໄ ຑະງາ “ ຓຽີ ຊຄີ 10 ຑະງ  ຑະງາຽຓບຄ຅ຌັ ປຍັ ຏຈິ ຆບຍທຼກຄາຌ຋ຄັ ໝຈ຺ ຂບຄຐໃ າງຆາໄ ງ ຿ຈງຘ  ຑະງາຽຓບຄຆາໄ ງປຍັ ຏຈິ ຆບຍກໃ ຸຓຽຓບຄ ຆໃ ທງຑະງາຽຓບຄ຾ຘຌ.  ຑະງາຆຼຄເຉປໄ ຍັ ຏຈິ ຆບຍກຓ຺ ທຄັ ຾ຖະ ຽຍໃ ຄິ ຾ງໃ ຄເຌຑະຖາຆະທຄັ ນົທ  ຑະງາຽຓບຄຎາກ ປຍັ ຏຈິ ຆບຍຑະ຾ຌກຍຌັ ຆຑີ ຌ຺ ຖະຽຓບຄ ຾ຖະເຌ  ຘໃ ທຌບກິ 6 ຑະງາ຃: ຑະງາຘາຂາ, ຑະງາຽຓບຄ຃ຸກ, ຑະງາຑຌ຺ ໜບ  ຾ຖະ ຽຑງໄ ຽຓບຄ຾ຘຌ ຋ຄັ ໝຈ຺ ຌີໄ ຽຎຌັ ຏູຆໄ ໃ ທງທຼກຄາຌຂບຄ຃ະຌະຽຘ  ຃ະຌະຽຘຌາຍຈຐີ ໃ າງກາຄ ຓໜີ າໄ ຋ໃ ຘີ າໄ ຄກຈ຺ ໝາງ ຾ຖະ ຘາຌຽຎຌັ ຏູຘໄ ຘາຌຓີ 2 ຎະຽຑຈ຃: ຘາຌຎະຆາຆຌ຺ ຓຑີ ະງາຽຓບຄປຍັ ຏຈິ ຆບຍ, ຘ ຑຈັ ຑະຌາຓ, ຽຑງໄ ຘຘີ ະໝຸຈ ຾ຖະ ຽຑງໄ ຘຘີ ຸຓຌ຺ ຽຎຌັ ຏູຆໄ ໃ ທງທຼກຄາຌ ຉບຍ2: ຘະແໜຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓະກຕິ າຈຌຌັໄ ແຈຓໄ ກີ າຌ຅ຈັ ຽຂຈຎກ຺ ຃ບຄບບ ຈໃ າຌ ນົຂຌັໄ ຈໃ າຌຽຓບຄຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ  ຌະ຃ບຌນທົ ຄທຼຄ຅ຌັ ນົ ຽຓບຄຽບກ ຽຓບຄທຼຄ຅ຌັ ເຌຘະແໜກາຌຎກ຺ ຃ບຄຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓະກຕິ າ ຽຎຌັ ຎບໄ ຓຈໃ າຌໜາໄ ຽຆໃ ຌັ : ຽຓບຄທຼຄ຃າ ( ຽຓບຄຽກໃ າ຺ ຋ຸຖະ຃ຓ຺ ) 70 ກ຿ິ ຖ຾ຓຈັ ແຎຓາຄ ໜບ, ຽຓບຄຏາຌາໄ ປໃຸຄ ( ຍຖຽິ ທຌາກຌາໄ ກະຈຄິ ) ຽຍບໄ ຄຽໜບ ຽຓບຄ ທຼຄ຃ຸກ, ຽຓບຄ ທຼ ທຼຄ຅ຌັ ຎຌັ ຽຓບຄເນງໃ ຾ຖະ ຘທງຄາຓ ຓຎີ ະຆາຆຌ຺ ບາແຘດໃ ູ຾ໜຌໄ ໜາ, ຽຓບຄຌຓີໄ ຈີ ຌີ

ງາ຃: ຉ຾ຓໃ ຌທຼກຄາຌຎບໄ ຄກຌັ ບາຌາ຅ກັ . ຽຓບຄ຾ຘຌ ຾ຖະ ກຓ຺ ກາຌ຃ຄັ . ງາ຃: ຑະງາຆຼຄຘາ, ຑະງາຑຌັ ຌາ, ຑະງາຘບຄຽຓບຄ, ຑະງາໜໃ ຌຽຓບຄຽໜບ ຾ຖະ ຑະງາຌາໄ ປໃ ຸ ຄ ຍຏຈິ ຆບຍຘບຄກຓ຺ ເນງໃ ຃: ກຓ຺ ຽຓບຄ ຾ຖະ ກຓ຺ ທຄັ . ງາຖາງ຃: ຘະຽຑາະ຾ຓໃ ຌທຼກຄາຌຎກ຺ ຃ບຄ. ທຄ. 3 ຎເີ ຈຘານົທຈຽ຋ໃ ບໜໃ ຄ, ບຄ, ຑະງາບຖິ , ຑະງາໝໃ ຌເຉໄ ຘຌາຍໃ ຈຐີ ໃ າງຆາໄ ງ. ຘຍຘທຌ຃ະຈີ ຾ຖະ ຉຈັ ຘຌີ ຖຄ຺ ຿຋ຈຏູກໄ ະ຋າຏຈິ ຽຑໃ ບຘະຽໜເີ ນຽໄ ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຖຄ຺ ຃ທາຓຽນຌັ , ຘາຖຍັ ຘາຌຑະຖາຆະທຄັ ຓຑີ ະງາຎະຆຸຓປຍັ ຏຈິ ຆບຍຌບກ຅າກຌງີໄ ຄັ ຓຑີ ະງາ຿ງ຋າ, ຽຑງໄ ຆາຌຌ຺ , ຽຑງໄ ຘີ ຌຂບຄ຃ະຌະຽຘຌາຍຈຐີ ໃ າງກາຄ. ບກ຃: ຌະ຃ບຌນົທຄທຼຄ຅ຌັ ນົ ຽຓບຄຽບກ, ນທ຺ ຽຓບຄເນໃ ນົ ຂຌັໄ ຽຂໃ ບຌຽຓບຄ ຾ຖະ ຽຓບຄຂບຍ າຈ ຘະຉະທຈັ ຋ໃ ີ XVII ຽຎຌັ ຽຓບຄ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓປໃຸ ຄຽປບຄ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຽຆໃ ຄີ ຎະກບຍຈທໄ ງຽຓບຄ຋ໃ ຘີ າ຃ຌັ ຋ໃ ີ ຄຉາຽທຌັ ບບກຘໃ ຼຄຽໜບ, ຽຓບຄຆຼຄ຃າຌ ( ຽຓບຄຆະຌະ຃າຓຽກໃ າ຺ )ຉຄັໄ ດໃ ູຖບໄ ຄ຾ຓໃ ຌາໄ ຂບຄ຋າຄ຋ຈິ ຽ ຼຄຑະ຿຃, ຽຓບຄ ຎາກນທໄ ງນົທຄ ( ຉຄັໄ ດໃ ູ຅ຄັ ນທຈັ ໜບຄ຃າງຎະຽ຋ຈແ຋ຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ) ຌະ຃ບຌນທຄ ຌ຅ໃ ບີ ບໄ ຓປບຍຘບຄຆຌັໄ ກທຓຽບາ຺ ຘບຄຐໃ ຄັ ນົຄ຺ໄ ຾ຓໃ ຌາໄ ຂບຄ ຆຌັໄ ຋ໃ ີ 1 ງາທ 4 ກ຿ິ ຖ຾ຓຈັ : ກທາໄ ຄ ນົ ຽຖິ

ກະຓາຌ 1200 ຾ຓຈັ . ຽຓບຄດໃ ູຑາງເຌກາ຾ຑຄຆຌັໄ ຋ໃ ີ 1 ຌີໄ ກທຓຽບາ຺ ຍາໄ ຌຽປບຌຂບຄຘ ຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຑະ ) ຉຄັໄ ໃເູ ຌຍຖຽິ ທຌ຿ປຄ຾ປຓຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຎະ຅ຍຸ ຌັ . ຘາຖຍັ ກາ຾ຑຄຆຌັໄ ຋ໃ ຘີ ບ ຘຸຈ, ກາ຾ຑຄຆຌັໄ ຌບກກທຓຽບາ຺ , ກາ຾ຑຄຍາໄ ຌະຆາຆຌ຺ ຾ຓໃ ຋ຍັ ຌາງກບຄຽຆໃ ຄິ ຾ຓໃ ຌກາ຾ຑ  ຂຌັໄ ນທ຺ ຽຓບຄເນງໃ ນົ ຂຌັໄ ຽຂບຌຽຓບຄ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຘະຉະທຈັ ຋ໃ ີ XVII ຿ຈງຘະຽຑາະຘຑແໜກາຌຎກ຺ ຽທຖາຌຌັໄ ຓຽີ ຊຄີ 7 ນທ຺ ຽຓບຄເນງໃ (຅າກຍຈ຺ ຍຌັ ຋ກຶ ຂບຄ຋ໃ າຌ ທຌັ ທຸຈຘະຉຍ຺ ) ເຌ ຾ຉໃ ຉາຌາຌຑຌໄ ຽຓບຄຖາທຍູປາຌທໃ າຓີ 13 ນທ຺ ຽຓບຄເນງໃ ຋ໃ ຂີ ຌໄ ກຍັ ຑະບຄ຺ ຌຌັໄ ) ຋ຄັ ຽນຈກາຌຉທ຺ ຅ຄິ ຂບຄຎະນທຈັ ຘາຈຖາທເຌຘະຉະທຈັ ຋ໃ ີ XVII ຌຌັໄ ຓນີ ທ຺ ຽຓບຄເນງໃ ບາ  ຽຓບຄແຖໃ ( ຾຃ທໄ ຌ 12 ຅ແຸ ຋ )  ຽຓບຄຑທຌຆຼຄຂທາຄ  ຽຓບຄນທົ ຄຑະຍາຄ  ຽຓບຄປບໄ ງຽບຈັ ( ຎະຽ຋ຈແ຋ຎະ຅ຍຸ ຌັ )  ຽຓບຄຌະ຃ບຌ ( ຌະ຃ບຌຘ຿ີ ຃ຈຉະຍບຄ຋ໃ າ຾ຂກຽກໃ າ຺ )  ຽຓບຄຌໃ າຌ (ດໃ ູຎະຽ຋ຈ຅ຌີ ຎະ຅ຍຸ ຌັ )  ຽຓບຄ຅າຎາຘກັ ຾ຉໃ ຖະຽຓບຄຓຽີ ຅າ຺ໄ ຘກັ ຈຌີ າຎກ຺ ຃ບຄຽບຌີໄ ທໃ າ “ ຽ຅າ຺ໄ ຃ບຄຌະ຃ບຌ” ເຌຌຌັໄ ນທ຺  ຽ຅າ຺ໄ ຃ບຄຌະ຃ບຌຈາຖຄ຺ ຉາ຾ໜໃ ຄຽຎຌັ ຑະງາຑຌ຺ ໝໃ ຌ ນົ ຽ຅າ຺ໄ ຑຌ຺ ໝໃ ຌ ຓ  ຽ຅າ຺ໄ ຐໃ າງຈາຖຄ຺ ຉາ຾ໜໃ ຄຽຎຌັ ຏູປໄ ບຄຽ຅າ຺ໄ ຃ບຄຌະ຃ບຌ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຽ຅າ຺ໄ ຽຓບ  ຽ຅າ຺ໄ ກທາຌ ຈາຖຄ຺ ຉາ຾ໜໃ ຄ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຉາ຾ຘຄ ຾ຖະ ຑໃ ຍາໄ ຌເຌຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ .  ຽຓບຄຂບຍຈໃ າຌ ນົ ຽຓບຄຈໃ າຌໜາໄ  ຽຓບຄຂບຍຈໃ າຌ ນົ ຽຓບຄຈໃ າຌໜາໄ ແຈ຾ໄ ກໃ ຽຓບຄ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຎບໄ ຓຈໃ າຌໜາໄ ຂບຄບາຌາ ຓງີ ຈ຺ ຘກັ ຉາ຾ໜໃ ຄຽ຋ໃ າ຺ ກຌັ ຽ຅າ຺ໄ ຘກັ ຈຌີ ານທ຺ ຑຌັ ນົ ຑະງານທ຺ ຑຌັ ຊຘກັ ຈຌີ າ 1 ບາຈຓນີ ົາງ, ຾ຉໃ ຎະກຈ຺ ຆໃ ເຌໜຄັ ຘຑຌໄ ຽຓບຄຍູປາຌ ຓີ 14 ຽຓບຄ຃: ຽຓບຄບ (ບຈັ ຉະຎ) ຾ຖະ ຽຓບຄຈໃ າຌຆາໄ ງ ( ຅ຄັ ນທຈັ ຽຖງີ ). ຉບຍ3: ຖກັ ຘະຌະຉຈັ ຘຌີ ຃ະຈຌີ ຌັໄ ຓດີ ໃ ູ 4 ຘະຊາຌ຃:

ຘກັ ຈຌີ າ, ຂຸ ຌຌາຄ ຾ຖະ ທຈັ ຋ໃ ຘີ າ຃ຌັ ຋າຄຑຸ ຈ຋ະຘາໜາເຌຌຌັໄ ຓທີ ຈັ ຑະຘຓ຺ ຽຈຈັ ຑະຘຄັ ຃ະຕາຈ ( ບຄ ນົ ຆຌັໄ ຌບກຌຌັໄ ງາທຎະຓາຌ 14 ກ຿ິ ຖ຾ຓຈັ ກໃ ຘາໄ ຄຈທງໄ ຈຌີ ຅ໃ ຽີ ຘຓີ ຘາໄ ຄຈທໄ ງຈຌີ ໜຼທ຋ໃ ຾ີ ຂຄ຋ໃ ີ ຑຄຎບໄ ຄກຌັ ຌະ຃ບຌນທົ ຄ຋ໃ ຽີ ຂຓັໄ ຾ຂຄ຋ໃ ຘີ ຸຈເຌຘະແໜ ຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓະກຕິ າຈ. ກ຃ບຄຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ ະຕາຈ ຂຌັໄ ນທ຺ ຽຓບຄເນງໃ ເຌ຋ໃ ທ຺ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຌ຋ໃ ທ຺ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຄຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄຓຆີ ຌັໄ ຽຎັຌ ບຸ ຎະຼາຈ ນົ ຽບຌີໄ ດໃ າຄໜໃ ຄທໃ າຽຓບຄຆຌັໄ ບຸ ຎະຖາຈ ( ຄຘບຄ຾ນໃ ົຄຂຓໄ ຸຌຍໃ ແຈກໄ ໃ າທແທທໄ ໃ າ: ຾ຓໃ ຌນທ຺ ຽຓບຄເຈ຾ຈໃ ຋ໃ ຽີ ຎັຌນທ຺ ຽຓບຄເນງໃ , ຈຘໄ ຄັ ຽກຈຉາຓ າຈ຅ຈັ ຽຎຌັ ຂຌັໄ ຽຂບຌຽຓບຄ ເຌຌຌັໄ ຓີ 7 ຃: ທຽຓບຄເນງໃແຈຓໄ ກີ າຌ຅ຈັ ຉາ຾ໜໃ ຄຍຖນິ າຌຎກ຺ ຃ບຄບບກຽຎຌັ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຓຘີ ຈິ ຋ຼຓກຍັ ຽຘຌາຍຈີ ຓງີ ຈ຺ ຘກັ ຈຌີ າ 1.400 ກຍີ . ບຄເຌຎະ຅ຍຸ ຌັ . . າ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຋ໃ ຉີ ຄັໄ ດໃ ູຉາຓຽຈຆາງ຾ຈຌ ຾ຖະ ຍາຄຽຓບຄຘາ຃ຌັ ຋ໃ ຉີ ຈິ ກຌັ . ຽ຅າ຺ໄ ຃ບຄຽຓບຄຽນໃ ົາ຺ ຌີໄ 1200 ກຍີ . ຽຓບຄຂບຍຈໃ າຌຌີໄ ຓກີ າຌຎກ຺ ຃ບຄຂຌໄ ຿ຈງກຄ຺ ຉໃ ຽຓບຄຌະ຃ບຌນົທຄທຼຄ຅ຌັ ຽຓບຄຌີໄ ບູ, ຽຓບຄຘຍ຺ ຋າ, ຽຓບຄ຿ຘຍ, ຽຓບຄ຃າ, ຽຓບຄທຄັ , ຽຓບຄຆະ຿ຎຌ, ຽຓບຄຌບຄ, ຽຓບຄ ຿ຘກ

 ຿຋ຈຘະຊາຌໜກັ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ຂຌັ ຃ໃ າ຃.  ຿຋ຈຘະຊາຌກາຄຽບຌີໄ ທໃ າ: ຂຌັ ແໝ  ຿຋ຈຘະຊາຌຽຍາ຺ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ຂຌັ ຾ຎຄ  ຿຋ຈຘະຊາຌຌບໄ ງຽບຌີໄ ທໃ າ: ຂຌັ ຘຓ຺ ຓາ  ຘາຌງຸຈຉ຋ິ າ ຘາງງຸຈຉ຋ິ າແຈ຾ໄ ຍໃ ຄບບກຽຎຌັ ຘບຄຘາຌເນງໃ ຃: ຘາຌງຸຈຉ຋ິ າທຄັ ນົທຄ ຾ຖະ ທຄັ ນທົ ຄຓຓີ ຅ີ ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຉຌ຺ໄ ຉຽຑໃ ບຽຘຓີ ຘາໄ ຄຘະຊາຌະຍຈ຺ ຍາຈຍຌັ ຈາຽ຅າ຺ໄ ຘກັ ຈຌີ າ, ຂາໄ ຖາຆ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຌຌັໄ , ກາຌຉຈັ ຘຌີ ຃ະຈີ ກໃ ຓຽີ ຎາ຺ໄ ໝາງ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ແຎ ຅າກ຃ຌ຺ ຋າຓະຈາຘາຓຌັ . ຂຌັໄ ຘູຌກາຄ ຾ຖະ ຘາຌຎະຆາຆຌ຺ ດໃ ູຂຌັໄ ຋ບໄ ຄຊໃ ຌີ . ຘາຌຎະຆາຆຌ຺ ຂຌັໄ ຘູຌກາຄ ຓໜີ າໄ ຋ ຉາຓຖາຈຍັ ຾ຖະ ຓໜີ າໄ ຋ໃ ຅ີ ຍັ ກຸຓໜກັ ຿຋ຈຽຂາ຺ໄ ຃ຸກ ຾ຖະ ຘໃ ຄັ ຎໃ ບງຉທ຺ ໜກັ ຿຋ຈ, ຊາໄ ກ ຃ທາຓຑ຅ິ າຖະຌາ, ຘາຌ຋ບໄ ຄຊໃ ຌີ ໝາງຽຊຄີ ຘາຌຎະ຅າຽຓບຄຽບຌີໄ ທໃ າ: ຘາຌຽຓບຄ, ນທ຺ ຑຌິ ຈິ ເຘ ຾ຖະ ຖໃ າຓຽຓບຄ ” ຓີ 4 ຃ຌ຺ : ຋ໃ ຉີ ໃ າກທໃ າຽຓບຄຖຄ຺ ຓາ຾ຓໃ ຌຘາຌຐໃ າງຉາ຾ຘຄ, ຎະຆຸຓຽຑໃ ບ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ , ຊາໄ ຍໃ ຉກ຺ ຖຄ຺ ກຌັ ແຈກໄ ໃ ບຸ຋ບຌຂຌໄ ຉາຓຖາຈຍັ . ຉບຍ4: ຑຌໄ ຊາຌຽຘຈຊະກຈິ ຂບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຘະແໝຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋ ຖຼໄ ຄຘຈັ ຃ຼຄ຃ໃ ູກຌັ . ຌບກຌຌັໄ ຂະ຾ໜຄ ກາຌ຃າໄ ຾ຖະ ນຈັ ຊະກາກໃ ຂະນງາງ຃ທຍ຃ໃ ກູ ຌັ ຂບຍຽຂຈຉບຌຈຌິ ຋ໃ ຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ບະຌຸງາຈເນ,ໄ ຎະຆາຆຌ຺ ຋ຸກ຃ຌ຺ ຉບໄ ຄຽຘງຑາຘຽີ ຂາ຺ໄ ຃ຄັ ນ ເຌກຈ຺ ໝາງ. ກາຌບບກກຈ຺ ໝາງຈໃ ຄັ ກໃ າທຌຈີໄ ຽໄ ຎຌັ ຋ໃ ຘີ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ກະຉຸກຘຸກງູເໄ ນຏໄ ູ຋ໄ າກາຌຏະຖຈິ  ກາຌ຃ໃ ຸຓ຃ບຄ຋ໃ ຈີ ຌິ ຉບຌຈຌິ ຍຸກ຃ຌ຺ ແຈກໄ ໃ ຉາຓ຋ໃ ຎີ ະຎໃ ບງ຿ຈງຍໃ ຋າກ ເຌຈຌິ ຉບຌຌຌັໄ .  ກາຌຽຆໃ າ຺ ຈຌິ ຍຸກ຃ຌ຺ ແຈກໄ ໃ ຉາຓ຋ໃ ຽີ ຆໃ າ຺ ຈຌິ ຏູບໄ ໃ ຌ ຽຑໃ ບ຋າາຌຏະຖຈິ ຍໃແຈ ຽຈຈັ ຂາຈ, ຍໃ ທໃ າຍຸກ຃ຌ຺ ຌຌັໄ ຅ະຓຌຊາຌະຍຈ຺ ຘກັ ຘູຄຎາຌເຈກໃ ຉາຓ, ຊ ຖຄ຺ ຿຋ຈໜກັ ຂຌຶໄ .  ກາຌຽຘງຘໃ ທງ ກໃ ຼທກຍັ ກາຌຽຘຍຑາຘກີ ະຘກິ າຽຂາ຺ໄ ຑະ຃ຄັ ນົທຄຌຌັໄ , ຽ ກ. ຈາໄ ຌກະຘກິ າ

ະ ຘາຌງຸຈຉ຋ິ າປຍັ ເຆຎໄ ະຆາຆຌ຺ ຋ໃ ທ຺ ແຎ. ຘາຌ຋ຄັ ຘບຄຌຓີໄ ຅ີ ຈຸ ຎະຘຽ຺ ຎາ຺ໄ ໝາງ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ຃: ຘາຌ ຆະກາຌຂຸຌຌາຄເຌຑາຖາຆະທຄັ ເຌຊາຌະ຋ໃ ຉີ ຌ຺ ຽບຄ຾ຓາຌຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ໜໃ ຄ ຋ໃ ຓີ ບີ າຌາຈທາຈຘະໜາດໃ ູເຌ . ຘາຌ຋ໃ ປີ ຍັ ເຆຉໄ ຈັ ຘຌີ ຃ະຈຓີ ະນາຆຌ຺ ຋ໃ ທ຺ ແຎຌຌັໄ ກໃ ຓຘີ ບຄຂຌັໄ ນົ ຘບຄຖະຈຍັ ຃: ຘາຌຎະຆາຆຌ຺ ດໃ ູ ຋ໃ ຈີ າຽຌຌີ ຃ະຈບີ າງາ ຾ຖະ ຃ະຈ຾ີ ຑໃ ຄ ຂບຄຓະນາຆຌ຺ ຋ໃ ທ຺ ແຎ ເຌຌຌັໄ ແຈປໄ ຍັ ບຸ຋ບຌ຅າກ຋ບໄ ຄຊໃ ຌີ ກຖະຌ຋ີ ໃ ຘີ າຓຌຍີໄ ໃ ຘາຓາຈຉຈັ ຘຌີ ແຈໄ ກໃ ຌາຂຌໄ ກາຍ຋ຌູ ຽ຅າ຺ໄ ຓະນາບຸຎະນົາຈ ຾ຖະ ຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຽຑໃ ບຂ ທໜາໄ ຘາຌຌີໄ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ຘາຌຽຓບຄ, ຓີ 1 ຃ຌ຺ . ຏູຑໄ ຑິ າກຘາຌແຉໃ ຘທຌ ຾ຖະ ຉຸຖາກາຌຽບຌີໄ ທໃ າ “ ຂຸ ຌ ຍາໄ ຌຉາຓຖາຈຍັ , ຘາຌ຋ຄັ 3 ຂຌັໄ ຎກ຺ ຃ບຄ຋ໃ ກີ ທໃ າຓາຌີໄ ຍໃ ຓໜີ າໄ ຋ໃ ຎີ ະ຅າກາຌ ຉໃ ຓຽີ ຖໃ ບຄຽກຈີ ຂຌໄ ກໃ ຋າຓກິ ະຕາຈ ຎກ຺ ຃ບຄຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌດຈຶ ຊບາຆຍີ ກະຘກີ າຽຎຌັ ນົກັ ຿ຈງຓກີ າຌຎູກຐຄັ ຾ຖະ ຾ຖະ ຌແຎ. ກາຌຑະຖຈິ ຘໃ ທຌເນງໃ ຽຎຌັ ຂບຄຍຸກ຃ຌ຺ ນົ ຂບຄ຃ບຍ຃ທ຺ ຾ຉໃ ຉບຄໄ ຈາຽຌຌີ ກາຌຑະຖຈິ ດໃ ູເຌ ນົທຄ຿ຈງ຃ຈິ ແຖໃ ຽບາ຺ ຏຌ຺ ກາຌຏະຖຈິ ຉາຓ຅າຌທຌຑຌ຺ ເຌ຃ບຍ຃ທ຺ ຾ຖະ ຉາຓບາງຸກະຘຼຌ຋ໃ ຍີ ຄ຺ ແທ ຈຓກີ າຖຄັ ເ຅ຘະ຾ຈຄບບກຍໃ ບຌທໃ າ: ກາຌຏະຖຈິ ຌຌັໄ ຅ະຓຘີ ຈິ ຑຼຄ຾ຉໃ 3 ຎີ ຊາໄ ກາງ 3 ຎີ ຍໃ ຓາຍຸກຽຍກີ ຘາໄ ຄຘາ຅ະຊທໃ າໝຈ຺ ກາຓະຘຈິ ຈຂໄ າຈ ຾ຖະ ຽຘງ຃ໃ າຽຆໃ າ຺ ເນຽໄ ຎຌັ ຎະ຅າ, ຽ຅າ຺ໄ ຂບຄຈຌິ ຍໃ ຓຘີ ຈິ ຊບຌຈຌິ ຌາແຎເນຏໄ ູບໄ ໃ ຌຽຎຌັ ຊາໄ ຓາຍຄັ ຃ຍັ ເນຏໄ ູຽໄ ຆໃ າ຺ ຌາບບກ຅າກຈຌິ ຉບຌຌຌັໄ ຽຑໃ ບເນຏໄ ູບໄ ໃ ຌ຋າກາຌຏະຖຈິ ຍຸກ຃ຌ຺ ຌຌັໄ ຅ະຊກ ຽທຖາຌແີໄ ຈຓໄ ກີ າຌນຸຈົ ຏໃ ບຌຖຄ຺

ຎະຆາຆຌ຺ ຘະແໝຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ ະຕາຈ (ຎກ຺ ຃ບຄ) ບາຆຍີ ຉຌໄ ຉ຾ ຋ຄ຺ ຑຼຄຉາຓຘບຄຐຄັ ຾ຓໃ ຌາໄ ຂບຄ ຾ຖະ ຘາຂາ຾ຓຌາໄ ຂບຄ. ຘໃ ທຌນົາຍ຾ຓໃ ຌຽປຈັ ຌາ ຾ຉໃ ຍ ຑູຈບງ຾ຓໃ ຌຽປຈັ ແປໃ ຽຂາ຺ໄ ຎູກຽຎຌັ ນົກັ , ຎູກ຋າຈ຾ຎຄ ຾ຖະ ບໃ ຌໂ ຽຎຌັ ຘາປບຄ. ກາຌຽປ ກາຌຽປຈັ ຽໝບຄຐາງ (ຍບຌຽກຍັ ຌາໄ ) ແຈຓໄ ຃ີ ທາຓກາໄ ທໜາໄ ຘາຓາຈຽປຈັ ຌາແຈຎໄ ີ 2 ຽ຋ໃ ບ ຽຑໃ ຌີ ຽປຈັ ຐາງກຌັ ຌາໄ ຾ຉໃ ກໃ ບຌຽບຌີໄ ທໃ າ “ໜບຄ຃ຌັ ຾຋ຏຽີ ຆໃ ບຌາໄ ” ຍບຌຽກຍັ ຌາໄ ແທຽໄ ຑໃ ບກາ , ຄທ຺ , ຃ທາງ, ໝ,ູ ໝາ, ຾ຍ,ໄ ຽຎຈັ , ແກໃ ... ຘໃ ທຌຄທ຺ ຾ຖະ ຃ທາງຌຌັໄ ຖຼໄ ຄທຘໄ າຖຍັ ຖາກ຾ ເຌຖາຆະກາຌຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ ະຕາຈຌີໄ ງຄັ ແຈຓໄ ກີ ຈ຺ ໝາງນາໄ ຓຍໃ ຖຈັ , ຊາໄ ຍໃ ຈປໄ ຍັ ບະຌງຸ າຈ຅ະຊກຎຍັ ແໝ 1 ຿ຉຉໃ 5 ຿ຉເນຽໄ ຎຌັ ຂບຄນທົ ຄ. ຂ. ທຼກຄາຌນຈັ ຊະກາ - ກາຌ຃າໄ ຃ຼຄ຃ໃ ູກຍັ ທຼກຄາຌກະຘກິ າຌຌັໄ ທຼກຄາຌນຈັ ຊະກາຽຆໃ ຄີ ຓຓີ າເຌນົາງຘະຉະ ຉໃ າຄຎະຽ຋ຈຽຂາ຺ໄ ຓາດຼໄ ຓດາຓຖາທ ) ທຼກຄາຌນຈັ ຊະກາຓນີ ົາງຎະຽຑຈຽຆໃ ຌັ : ນຈັ ຊະ ນງຍິ ຾ຘໃ ທ, ຅ກັ ຘາຌ, ກາຌຆໃ າຄ ຾ຖະ ບໃ ຌໂ ແຎ຃ຼຄ຃ໃ ກູ ຍັ ກາຌຂະນງາງຉທ຺ . ທຼກຄາຌ ກຈິ ນາົ ງຂຌໄ . ກາຌ຃າໄ ຽທຖາຌຌັໄ ຓີ 2 ຎະຽຑຈ຃: ກາຌ຃າໄ ຂາງຂບຄຽບກະຆຌ຺ ຾ຖະ ກາຌ຃າໄ ຂບຄ ຃ບຍ຃ບຄຂບຄຖຈັ ຍຌ຺ ຑຌໄ ຊາຌຂບຄຖະຍຼຍກຈ຺ ໝາງ. ຉບຍ5: ຘຄັ ຃ຓ຺ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຘະແໝຎກ຺ ຃ບຄຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ ະຕາຈ ຌຌັໄ ຎະ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄຘະແໜຌຌັໄ ຾ຍໃ ຄບບກຽຎຌັ 2 ຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ເນງໃ ຃: ຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຎກ຺ ຃ບຄ ຾ຖະ ຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຊ  ຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຎກ຺ ຃ບຄຎະກບຍຈທໄ ງກະຘຈັ , ຑະຘຄ຺ , ຂຸຌຌາຄ ຾ຖະ ຂາໄ ຖາຆະກາຌ.  ຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຋ໃ ຊີ ກຎກ຺ ຃ບຄຎະກບຍຈທໄ ງຎະຆາຆຌ຺ ຘໃ ທຌເນງໃ ຋ໃ ຓີ ຊີ າຌະຽຎຌັ ແຑໃ ຾ ຏູຓໄ ຊີ າຌະປໃ ຄັ ຓເີ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ . ຑທກຍໃ າທແຑໃ ຾ຖະ ຂບໄ ງຂາໄ ຌຽີໄ ຎຌັ ຏູບໄ ບກ຾ປຄຄາຌ ຋ໃ ທ຺ ແຎເຌ຃ບຍ຃ທ຺ ໜໃ ຄ ຓຘີ ຈິ ຃ບຍ຃ບຄຈຌີ ຌາຽຎຌັ ຂບຄຉຌ຺ ຽບຄແຈໄ 500 ແປໃ 250 ແປໃ ນາ 100 ແປໃ . ຾ຉໃ ດໃ າຄເຈກໃ ຉາຓຽຊຄີ ທໃ າຘຄັ ຃ຓ຺ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຘະແໜ ຉາ຾ໜໃ ຄ ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ກໃ ຉາຓ຾ຉໃ ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ຓໃ ຌດໃ ູຍຌ຺ ຑຌໄ ຊາ ຌຖະຍຼຍກຈ຺ ໝາງຂບຄຍາໄ ຌຽຓບຄ ຾ຖະ ນກົັ ຘຌີ ຋າ຋າຄຈາໄ ຘາຘະໜາ. ຉບຍ6: ຖະຍຍ຺ ກາຌປຼຌ຾ຍໃ ຄບບກຽຎຌັ 3 ຂຌັໄ ຃:

຾ຓໃ ຌຽປຈັ ຌາ ຾ຖະ ຽປຈັ ແປໃ ແຎ຃ຼຄ຃ໃ ູກຌັ . ບຄີ ຉາຓຘະຑາງຽຄໃບຌແຂຂບຄ຋ບໄ ຄຊໃ ຌີ ເຏຖາທດໃ ູຂຄ຺ ຽຂຈ ຍາຄຎຒີ າໄ ຾ຖຄໄ ຅າຽຎຌັ ຉບໄ ຄຽປຈັ ແປໃ ຽຑໃ ຓີ ຽຉຓີ ຽຑໃ ບ຾ກໃ ແຂຘະຑາຍບຈຶ ດາກເຌຉໃ ໜາໄ . ຾ຉໃ ຋ບໄ ຄຊໃ ຌີ ຽຂຈ ປຈັ ຌາ, ຽປຈັ ແປໃ ຌໃ ຘີ ໃ ທຌເນງໃ ບຄີ ເຘໃ ຌາໄ ຐຌ຺ ຅ໃ ຄຘາຓາຈຽປຈັ ຌາຎແີ ຈຎໄ ີຖະຽ຋ໃ ບຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ , ຾ຉໃ ຍາຄຍໃ ບຌ ບຽຆໃ ຌັ : ດໃ ູຽຂຈ຋ຄ຺ ປາຍທຼຄ຅ຌັ ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຉາຌາຌບຸຖຄັ ຃ະ຋າຈຍູປາຌກໃ າທທໃ າດໃ ູຽຂຈຽ຋ຄິ ຍຄຶ ຋າຈນົທຄ າຌກະຘກິ າ. ແຎ຃ຼຄ຃ໃ ູກຍັ ກາຌຎູກຐຄັ ງຄັ ຓກີ າຌຖຼໄ ຄຘຈັ ຋ໃ ຎີ ະກຈ຺ ຆໃ ເຌກຈ຺ ໝາງຍູປາຌຓ:ີ ຆາໄ ຄ, ຓາໄ ຾ກໃ ຾ຖະ ຽຎຌັ ບານາຌ. ຍເນຂໄ າໄ ຄທ຺ , ຃ທາງຂໃ າງດໃ ູຉະນົາຈຽທຌັໄ ຽຘງ຾ຉໃ ກຖະຌ຅ີໄ າຽຎຌັ ຉບໄ ຄຂໃ ບະຌຸງາຈ຅າກຽ຅າ຺ໄ ໜາໄ ຋ໃ ຂີ ບຄ ະທຈັ ຾ຖທໄ ງໃ ຄິ ແຈຊໄ ກຎັຍຎຸ ຄຈກີ ທໃ າຽກໃ າ຺ ຾ຖະ ຓ຃ີ ູຌຌະຑາຍເໝໃ ( ກາຌຍຌັ ຋ກຶ ຂບຄຆາທຉາຽທຌ ະກາຆໃ າຄຎຌັໄ ຈຌີ ຽຏາ຺ , ນຈັ ຊະກາຉຽີ ນົກັ , ຎຌັໄ ນໃ ົ, ຉຽີ ຃ໃ ບຄຽບ,ໄ ຽ຃ໃ ບຄຎະຈຍັ , ນຈັ ຊະກາຉໃ າ຾ຏໃ ຌ຾ຑ, ຌກາຌ຃າໄ ເຌຘະແໜຌຌັໄ ແຈຂໄ ະນງາງຉທ຺ . ຑທກຑໃ ຃າໄ , ຾ຓໃ ຃າໄ ຓຘີ ຈິ ຽຘຖຑີ າຍເຌກາຌຈາຽຌຌີ ຋ຸຖະ ຄຖຈັ ຘບຄຎະຽຑຈຌແີໄ ຈຂໄ ະນງາງຉທ຺ ຃ຼຄ຃ໃ ູກຌັ ແຎ຾ຉໃ ທໃ າ: ກາຌ຃າໄ ຽບກະຆຌ຺ ຌ຅ີໄ ະຉບໄ ຄດໃ ູເຉກໄ າຌ ະກບຍນົາງຆຌັໄ ຃ຌ຺ ຋ໃ ຓີ ຊີ າຌະຉາ຾ໜໃ ຄ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ຾ຉໃ ຽປາ຺ ບາຈ຅າ຾ຌກຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຖາທ ຊກຎກ຺ ຃ບຄ. ເຌ຾ຉໃ ຖະຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຌຎີໄ ະກບຍຈທໄ ງນາົ ງຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຃: ຑທກຌຽີໄ ຎຌັ ຏູຓໄ ຘີ ຈິ ເຌກາຌ຃ບຍ຃ບຄຈຌີ ຾ຈຌຽຎຌັ ຘໃ ທຌຉທ຺ ຾ຖະ ຓຘີ ຈິ ຽໜບຎະຆາຆຌ຺ . ຾ຖະ ຂບໄ ງຂາໄ ຑທກຌຽີໄ ຎຌັ ຏູຓໄ ຆີ ທີ ຈິ ດໃ ູຑາງເຉກໄ າຌ຃ຸຓໄ ຃ບຄຂບຄຘກັ ຈຌີ າ ຾ຖະ ຽຎຌັ ຂບໄ ງຂາໄ ປຍັ ເຆໄ ຌ຿ຈງກຄ຺ ຽຑໃ ບຏະຖຈິ ຖຼໄ ຄຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຓຘີ ຈິ ຃ບຍ຃ບຄຈຌີ ຽຑໃ ບຎູກຐຄັ ຉາຓຊາໄ ຌະ຃: ຎະຆາຆຌ຺ ນາ 2000ແປໃ . ຑທກ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຂາໄ ຂບໄ ງເຌ຃ບຍ຃ທ຺ ໜໃ ຄ ຓຘີ ຈິ ຃ບຍ຃ບຄຈຌີ ຽຎຌັ ຂບຄຉຌ຺ ຽບຄແຈໄ ໜກາຌຎກ຺ ຃ບຄຂບຄຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ ະຕາຈ ຌຌັໄ ຅ະຓກີ າຌ຾ຍໃ ຄຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຉາຓຊາຌະ

 ຂຌັໄ ຋ໃ ີ 1 ປຼຌບກັ ຃ະຖະທ຋ິ ຃ີ : ປຼຌບໃ າຌ - ຂຼຌ ຾ຖະ ທຆິ າກາຌຉໃ າ  ຂຌັໄ ຋ໃ ີ 2 ປຼຌແທງໄ າກບຌຍາຖ,ີ ບະຑ຋ິ າ 7 ຃າຑີ ຾ຖະ ງຄັ ປຼຌກ ບໃ ຌໂ.  ຂຌັໄ ຋ີ 3 ຽຎຌັ ຂຌັໄ ຉບຌກາຌຉຈັ ຘຌີ ເຌກາຌປຼຌ ຅ະຈາຽຌຌີ ກາຌຘກຶ ຉບຍ7: ຘຓ຺ ຽຈຈັ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓະກຕິ າຈ ຆໃ ຽຈຓີ ຾ຓໃ ຌ ຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະກຸຓາຌ ຽ ຃: ຑະບຸຎະຕາຈ, ຑະໜໃ ບຓ຾ກທໄ (ຑະຉໃ ບຌ຃າ), ຑະໝໃ ບຓແຆ (ທແິ ຆ), ຽ຅າ຺ໄ ຆຸຓຑ ຖາຆະຍຸຈ ຾ຖະ ຖາຆະ຋ຈິ າ 3 ຃ຌ຺ ຃: ຽ຅າ຺ໄ ຖາຆະຍຸຈ, ຽ຅າ຺ໄ ຌາຄກຸຓຓາຖ,ີ ຽ຅າ຺ໄ ຌາຄຘຸຓຄັ ຃ ເຌຘະແໜຂບຄຑະບຄ຺ ຌແີໄ ຈຓໄ ຋ີ າຄຑທກນ຋ໄ ໃ ດີ ໃ ູ຋າຄຑາເຉຂໄ ບຄ຅ຌີ ແຈຖໄ ຄ຺ ຓາຉຽີ ບ ຘາທຆໃ ຌາຄ຅ຌັ ຋ະກຸຓຓາຖີ ໜຖີ ຄ຺ ຓາຽຑໃ ຄີ ຑະຕາຆະຘຓ຺ ຑາຌ ຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າ ຽ຅າ຺ໄ ຖາຆະຍຸຈ ແຈບໄ ະຑຽິ ຘກຘຓ຺ ຖຈ຺ ກຍັ ຌາຄ຅ຌັ ຋ະກຸຓຓາຖີ ແຈຍໄ ຸຈ 2 ຃ຌ຺ ຃ ຓຍີ ຸຈຆາງຏູໜໄ ໃ ຄ ຆໃ ຽ຅າ຺ໄ ໝໃ ບຓຌບໄ ງ ນົ ຽ຅າ຺ໄ ບຄ຺ ຌບໄ ງ ຑາງຖູຌ ຉໃ ຓາ຃ຌ຺ ຋ຄັ ນົາງຽບຌີໄ ຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ ະຕາຈ ຘະຽນທີ ງຖາຆາຘຓ຺ ຍຈັ ເຌຎີ ຃.ຘ 163 ຘຄັ ກາຈ 1057)ກໃ ຘຌີໄ ຑະຆຌ຺ ຈທໄ ງ຿ຖກຆະຖາຖທຓບາງແຸ ຈໄ 82 ຎີ ຾ຖະ ຍໃ ຓີ ຿ ທຼກຍາໄ ຌ: ທຌັ ຋.ີ .......................... ນທ຺ ໜາໄ ນບໄ ຄກາຌຎະຊຓ຺ - ບະຌຍຸ າຌ

າຄ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຑຌັ ກຍັ ຘາຘະໜາ ຌບກ຅າກຌງີໄ ຄັ ຓກີ າຌປຼຌຘູຈຓຌ຺ ຌບໄ ງ ຾ຖະ ກາຄບກີ . ກໃ ຼທກຍັ ທຆິ າກາຌຆໃ າຄຉໃ າຄໂຽຑໃ ບ຾ຌເຘໃ ຎະກບຍບາຆຍີ ຽຆໃ ຌັ : ຆໃ າຄ຾ກະຘະນົກັ , ຆໃ າຄນົບຓ ຾ຖະ ກຘາແຎຐໃ າງເຈ຃: ຐໃ າງ຋າ ນົ ຐໃ າງ຿ຖກ. ຽຎຌັ ຍຸຈຂບຄຑະທຖະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ ະຕາຈ. ຽກຈີ ຽຓໃ ບຎີ ຃.ຘ 1631ຓຑີ ໃ ຾ຓໃ ປໃ ທຓບາໄ ງຌບໄ ຄຈຼທກຌັ ຑູ, ຽ຅າ຺ໄ ຍູຌຆູ, ຽ຅າໄ ຎຸ, ຽ຅າ຺ໄ ຘບໄ ງ ຾ຖະ ຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະກຸຓຓາຌ ຽຑໃ ຌີ ຽບຄ. ຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະກຸຓຓາຌຓີ ຃ະຖາ. ບາ຺ ຽຓບຄຆຼຄປໃຸ ຄ, ຾຃ທໄ ຌຘຍິ ຘບຄຑຌັ ຌາຖໄ ຽ຅າ຺ໄ ບຌີ ຋ະກຸຓຓາຌ ຏູຎໄ ກ຺ ຃ບຄຽຓບຄຆຼຄປໃ ຸ ຄ ແຈຑໄ າຌບໄ ຄ າຓກິ ະຕາຈ ຋ໃ ຌີ ະ຃ບຌທຼຄ຅ຌັ . ຃: ຽ຅າ຺ໄ ກໃ ຄິ ກຈິ ຘະນົາຈ ຾ຖະ ຽ຅າ຺ໄ ບຌີ ຋ະ຿ຘຓ. ຘໃ ທຌຽ຅າ຺ໄ ບຌີ ຋ະກຸຓຓາຌຌຌັໄ ຈຘໄ ຓ຺ ຖຈ຺ ກຍັ ຌາຄກໃ າ ຌທໃ າ: ຽ຅າ຺ໄ ບຄ຺ ຌກ຺ (ຽຑາະຓກັ ຉໃ ຌກ຺ ). 38 ຾ຖະ ແຈຎໄ ກ຺ ຃ບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຓາແຈໄ 57 ຎີ຃: ຓາຽຊຄີ ຎີ ຃.ຘ 1659 (຅ຖຸ ະ ຿ບຖຈ຺ ຘຍ຾຋ຌຖາຆະຍຌັ ຖຄັ . ທຌັ ຋.ີ ............................ ຏູຘໄ ບຌ

ຍຈ຺ ຘບຌ (Unders ທຆິ າ: ຘຄັ ຃ຓ຺ ຘກຶ ຘາ ຍຈ຺ ຋ີ 13 ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌແຖງະຆຸຈ຿ຆຓ ຾ຖະ ຾ຉກ຾ງກ ຂຌັໄ ຉບຌ຋ີ 1 : ຏຌ຺ ແຈປໄ ຍັ ຽຎາ຺ໄ ໝາງ: (Goal) - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌປູ ໄ - ຽຂາ຺ໄ ເ຅ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຘະແໝຆຸຈ຿ຆຓ ຾ຖະ - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌຘາຓາຈບະ຋ຍິ າງແຈກໄ າຌງາຈຆຄີ ບາຌາຈຂບຄກໃ ຸຓຘກັ ຈຌີ າຖ ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ (Understanding) ຃າຊາຓ຋ໃ ຅ີ າຽຎຌັ (Que ຌກັ ປຼຌ຅ະຽຂາ຺ໄ ເ຅ກໃ ຼທກຍັ : 1. ຃ທາຓຂຈັ ຾ງໃ ຄເ 2. ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖ - ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຘະແໝຆຸຈ຿ຆຓ ຾ຖະ 3. ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖ ຾ຉກ຾ງກ 4. ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖ - ຘກັ ຈີຌາຘະນງາຓຈາຽຌີຌກາຌປຸ ກປາຌ ຾ຖະ ງຈຶ ຃ບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ. ຃ທາຓປູ(ໄ Knowledge) ຋ກັ ຘະ (Skill) - ຽຑໃ ບເນຌໄ ກັ ປຼຌ ຌກັ ປຼຌ຅ະປູ:ໄ - ຽຑໃ ບເນຌໄ ັກປ - ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຘະແໝຆຸຈ຿ຆຓ ຾ຖະ ຘະນງາຓຈາຽຌ ຾ຉກ຾ງກ - ຘກັ ຈີຌາຘະນງາຓຈາຽຌີຌກາຌປຸ ກປາຌ ຾ຖະ ຂຌັໄ ຉບຌ຋ີ 2 ງຈຶ ຃ບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ. ນົກັ ຊາຌບໃ ຌໂ (Other -຃ູຘຄັ ຽກຈກາຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທ ໜາໄ ທຼກ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄຎະຉຍິ ຈັ (Task) -ບະ຋ຍິ າງ, ຘຌ຺ ຋ະຌາກຍັ ຌກັ ປຼຌ, ເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທໄ າ

standing by Design) ຘາງຎະຊຓ຺ ຎີ 2 ຽທຖາ ຆໃ ທ຺ ຿ຓຄ ຍ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌ (Desired Results) ຾ຉກ຾ງກ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຾ຖະ ຘກັ ຈຌີ າຘະນງາຓຈາຽຌຌີ ກາຌປຸ ກປາຌ ຾ຖະ ງຈຶ ຃ບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ. estion) ເຌບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? ຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຘະແໝຆຸຈ຿ຆຓ ຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? ຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຘະແໝ຾ຉກ຾ງກຽຎຌັ ຃຾ຌທເຈ? ຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຾ຍໃ ຄບບກຽຎຌັ ບາຌາ຅ກັ ເຈ຾ຈໃ ? ຌປູ ໄ - ຽຂາ຺ໄ ເ຅ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຘະແໝຆຸຈ຿ຆຓ ຾ຖະ ຾ຉກ຾ງກ ປຼຌຘາຓາຈບະ຋ິຍາງແຈກໄ າຌງາຈຆີຄບາຌາຈຂບຄກໃ ຸ ຓຘັກຈີຌາຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຾ຖະ ຘັກຈີຌາ ຌຌີ ກາຌປຸກປາຌ ຾ຖະ ງຈຶ ຃ບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ. 2: ນກົັ ຊາຌ຋ໃ ເີ ຆຎໄ ະຽຓຌີ Evidence) ທຓເຌກຈິ ຅ະກາ

ຉບຍ຃າຊາຓຽຎຌັ ກໃ ຸຓ຾ຖທໄ ຖາຌຄາຌ -ກາຌຊາຓ຃າຊາຓ຋ໃ ຍີ ໃ ຽຂ -ກາຌຉບຍ຃າຊາຓ຋ໃ ຃ີ ຊູ -ກາຌຖາງຄາຌຉໃ າຄໜາໄ ກໃ ຸຓ -ກາຌຘບຍຽຘຄັ ຂຌັໄ ຉບຌ ກຈິ ຅ະກາກາຌປຼຌ: ກຈິ ຅ະກາ 1 -຃຾ູ ຍໃ ຄຌກັ ປຼຌບບກຽຎຌັ ກໃ ຸຓຉາຓ຃ທາຓຽໝາະຘຓ຺ - ຃ູຉຄັໄ ຃າຊາຓເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ຈິ ຿ຈງບຄີ ເຘໃ ກາຌປຼຌຏໃ າຌຓາຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 1.຃ທາຓຂຈັ ຾ງໃ ຄເຌບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? 2.ກາຌງາຈຆຄິ ບາຌາຈເຌຂບຄກໃ ຸຓຘກັ ຈຌີ າຖາໄ ຌຆາໄ ຄຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? 3. ກາຌ຾ຉກ຾ງກຂບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຓ຃ີ ຾ຌທເຈ? -຃ເູ ນຉໄ ໃ າຄໜາໄ ຾ຉໃ ຖະກໃ ຸຓຂຌຶໄ ຓາຖາງຄາຌດໃ ູກະຈໃ າຌ -຃ງູ ບໄ ຄງຌກັ ປຼຌ ຾ຖະ ຅ຈັ ຎະຽຑຈເນຌໄ ກັ ປຼຌ຾ຉໃ ຖະກໃ ຸຓ -຃ູ ຾ຖະ ຌກັ ປຼຌປໃ ທຓກຌັ ຘະນຸົຍຉາຓຎຓໄ ຾ຍຍປຼຌ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຉບຍ1: ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຌຍັ ຾ຉໃ ກາຄຘະຉະທຈັ ຋ໃ ີ XIV ຽຊຄີ ຋າໄ ງຘະຉະທຈັ ຋ີ X ປບຍຈາໄ ຌ. ຓາຽຊຄີ ຎີ ຃.ຘ 1638 ຓກີ າຌ຾ຉກ຾ງກເຌກໃ ຸຓຘກັ ຈຌີ າຖາທແຈຎໄ ະກຈ຺ ຉ ຋ໃ ຘີ າຓາຈກາ຅ຈັ ຍຌັ ຈາກໃ ຸຓ຃ຌ຺ ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຎຖະຎກັ ຃: ກໃ ຸຓຽ຅າ຺ໄ ຍູຌຆູ ຾ຖະ ກໃ ຸຓຽ຅າ຺ໄ ຆຓ຺ ຑູ ຋ ຑາງນົຄັ ຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຘຌີໄ ຑະຆຌ຺ ຃ທາຓ຾ຉກ຾ງກຑາງເຌກໃ ຸຓຘກັ ຈຌີ າ ຖະນທໃ າຄຽຆບໄ ຘາງຖາຆະທຄ຺ ຈທໄ ງກຌັ . ກາຌ຾ຉກ຾ງກຂບຄກໃ ຸຓຘກັ ຈຌີ າເຌ຃ຄັໄ ຌີໄ ແຈຽ ຽຓບຄເນງໃ ເຌ຋ໃ ທ຺ ບາຌາ຅ກັ . ຐໃ າງຑະງານທົ ຄຽຓບຄ຅ຌັ ແຈປໄ ູຂໄ ໃ າທທໃ າ ຃ທາຓຓຸຄໄ ນທຄັ ຂບຄຉຌ຺ ຊກຎະຉຽິ ຘຈ ໜບີ ບກ຅າກທຼຄ຅ຌັ ຾ຖະ ແຈແໄ ຎບາແຘດໃ ູກຍັ ຑະ຃ູງບຈ຾ກທໄ ຋ໃ ທີ ຈັ ຿ຑຌຘະຽຓກັ ຅ໃ ຄ ຅າກ຋ໃ ຌີ ຌັໄ ຾ຖທໄ ຍໃ ປູທໄ ໃ າແຎດໃ ູ຾ນໃ ຄນຌ຺ ເຈ, ກາຌກະ຋າ຾ຍຍຓກັ ເນງໃແຐໃ ຘູຄຂບຄຑະງານ ຏູ຅ໄ ຄ຺ ປກັ ຑກັ ຈຉີ ໃ ຖາຆະທຄ຺ ຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ ະຕາຈ, ຽຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຽກຈີ ຓຂີ ະຍທຌ

ຂາ຺ໄ ເ຅ ຊາຓ ຓ ຌ຋ີ 3:຾ຏຌກາຌປຼຌ XVII ຽຎຌັ ບາຌາ຅ກັ ຋ໃ ຓີ ບີ າຌາຽຂຈກທາໄ ຄຂທາຄ, ບຸຈຓ຺ ຘຓ຺ ຍູຌ ຓ຃ີ ທາຓຽຂຓັໄ ຾ຂຄ຅ະຽຖຌີ ປໃ ຸ ຄຽປບຄ ຉທ຺ ຂຌໄ , ຾ຉໃ ງບໄ ຌຓກີ ໃ ຸຓ຃ຌ຺ ຋ໃ ຓີ ກີ າຖຄັ ຽຂຓັໄ ຾ຂຄເຉກໄ າຌຌາຑາຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ ະຕາຈ ຋ຄັ ຘບຄກໃ ຽຎຌັ ບາໄ ງຌບໄ ຄຂບຄ ຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຋າຓກິ ະຕາຈ. າຖາໄ ຌຆາໄ ຄຈຽໄ ກຈີ ຂຌໄ ບກີ . ຘາຽນຈ຾ຓໃ ຌຽກຈີ ຓາ຅າກ຃ທາຓຓກັ ເນງໃແຐໃ ຘູຄງາຈ຾ງໃ ຄກາບາຌາຈເຌ ຽໄ ກຈີ ຂຌໄ ເຌກໃ ຸຓຘກັ ຈຌີ າຌະ຃ບຌນົທຄທຼຄ຅ຌັ ກໃ ບຌ ຾ຖທໄ ກໃ ແຈ຃ໄ ໃ ບງໂ຾ຏໃ ຖາຓບບກແຎຉາຓນທ຺ ກໃ ຃ຼຈ຾຃ຌໄ ຃ຈິ ຅ະກາ຅ຈັ ຌາຄຽຘງກໃ ບຌ຾ຉໃ ກໃ ຆາໄ ແຎ຾ຖທໄ . ເຌຽຓໃ ບປູທໄ ໃ າ ຌາຄແຈຑໄ າຑກັ ຑທກນົຍ຺ ຄ຾ຉໃ ຄ຃ຌ຺ ແຎຘຍຂໃ າທ ຾ຖະ ແຈປໄ ຍັ ຖາງຄາຌທໃ າ ຌາຄ ຘຸຓຄັ ຃ະຖາ ຑບໄ ຓຈທໄ ງຑກັ ຑທກໜບີ ບກແຎ ນົທຄຽຓບຄ຅ຌັ ແຈຘໄ າໄ ຄ຃ທາຓຍໃ ຑເ຅ດໃ າຄງໃ ຄິ ຉໃ ກຍັ ຍຌັ ຈາຽຘຌາຓຌ຺ ຉ,ີ ຂາໄ ຖາຆະກາຌ ຾ຖະ ຎະຆາຆຌ຺ ຌກາຌທາຄ຾ຏຌ ຽຑໃ ບ຿຃ໃ ຌຖຓ຺ໄ ຑະງານົທຄຽຓບຄ຅ຌັ ຖຄ຺ . ຅ໃ ຄຶ ຑາກຌັ ຽຉາ຺ໄ ຿ປຓກາຖຄັ ກຌັ ດໃ ູຽຓບຄຑາຌຑູ

ຆຌ຺ ຾ນໃ ຄບຸຈບຌ຿ຈງຊຽບາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຆາງບຄ຺ ນໃ ົ (ຖກູ ຆາງ຃ຌ຺ ຋າບຈິ ຂບຄຌາຄຘຸຓຄັ ຃ະຖາ) ຽຎຌັ ຉບຍ2: ຑາງນຄົັ ຑະງານທົ ຄຽຓບຄ຅ຌັ ຈຘໄ ະຊາຉຌ຺ ຽຎຌັ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຾ຏໃ ຌຈຌີ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ກາຖຄັ ຽຑໃ ບ຿຃ໃ ຌຖຓ຺ໄ ຽ຅າ຺ໄ ຾ຏໃ ຌຈຌີ ຑະງານທົ ຄຽຓບຄ຅ຌັ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ - ກໃ ຸຓຂບຄຽ຅າ຺ໄ ກໃ ຄິ ຘະຖາຈ ຾ຖະ ຽ຅າ຺ໄ ບຌີ ຋ະ຿ຘຓ ຉຄັໄ ໜຌັໄ ດໃ ູຑາກຽໜບຽຂຈຽຓບຄ - ກໃ ຸຓຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຌຌັ ຋ຖິ າຈ ຽ຅າ຺ໄ ຖາຆະທຄ຺ ຾ນໃ ຄຽຓບຄຘ຿ີ ຃ຈຉະຍບຄ. - ກໃ ຸຓຽ຅າ຺ໄ ແຆບຄ຺ ຽທໄ ຖກູ ຆາງຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຆຓ຺ ຑູ ຋ໃ ໜີ ແີ ຎດໃ ູຽຓບຄຽທໄ ຾຃ທໄ ຌບາຌາຓ ຽຓ - ກໃ ຸຓຂບຄຽ຅າ຺ໄ ໜໃ ກະຘຈັ ຉຄັໄ ຋ໃ ໜີ ຌັໄ ດໃ ູຑາກເຉຽໄ ຓບຄ຿ຂຄ ບຌັ ຓຑີ ະ຃ງູ ບຈ຾ກທໄ ດໃ ຉບຍ3: ຓຈີ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ - ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຾ງກບບກຽຎຌັ 2 ບາຌາ຅ກັ ( ຃.ຘ 1707) ຘຄ຺ ຃າຓກາຄຽຓບຄ຋ໃ ຆີ ຄີ ຽບາ຺ ຋ໃ າແຈຎໄ ຼຍຖະນທໃ າຄຘກັ ຈຌີ ານົທຄຑະຍາຄ ຾ຖະ ຘກັ ຈ ທຉິ ກ຺ ກຄັ ທຌ຺ ແຈ຾ໄ ກໃ ຐໃ າງທຼຄ຅ຌັ ຽ຅າ຺ໄ ແຆບຄ຺ ຽທໄ ແຈຂໄ ຼຌຑາຖາຆະຘາຌ຾ຉໃ ຄ຋ຈູ ຽຑໃ ບແຎ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຑະຽຑ຋າຖາຆາ ຽນຌັ ຽຎຌັ ຿ບກາຈ ຋ໃ ຅ີ ະ຾ຏໃ ບຈິ ຋ຑິ ຌ຺ ຽຂາ຺ໄ ຈຌີ ຾ຈຌຖາໄ ຄຆາໄ ຄ ຅ ຆໃ ທງຽນົບຐໃ າງທຼຄ຅ຌັ , ນທົ ຄຑະຍາຄບາຈ຅ະແຎຂ຃ທາຓຆໃ ທງຽນົບ຅າກຑະຓາໄ ບຌັ ຅ະ ຽຑ຋າຖາຆາ ຅ໃ ຄນຌັ ຓາເຆກໄ ຌ຺ ບຸຍາງແກໃ ຽກາງຘະຽໜເີ ນຽໄ ຅າ຺ໄ ຘກັ ຈຌີ າຖາທ຋ຄັ ຘບຄທຼຄ຅ ບາຌາ຅ກັ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄບບກຽຎຌັ ຘບຄບາຌາ຅ກັ ຽຑໃ ບຎ຺ກ຃ບຄເຌຎີ ຃.ຘ 1707 ຃: ບາຌ ຎກ຺ ຃ບຄຂບຄຽ຅າ຺ໄ ກໃ ຄິ ກຈິ ຘະຖາຈ. ຽຓໃ ບຘບຄຘກັ ຈຌີ າຽນຌັ ຃າຽໜີ ຾ຖະ ຽຎຌັ ຋າຄບບກ຋ໃ ຾ປຄຂບຄຘກັ ຈຌີ າຖາທເນບໄ ໃ ບຌຽຑງຖຄ຺ ຾ຖະ ຂຌໄ ກຍັ ຆາຈຉໃ າຄຈາໄ ທເຌ຋ໃ ຘີ ຸຈ. ຽຓໃ ບຘກັ ຈ ບບກຓາຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ - ຽຂຈຎກ຺ ຃ບຄນົທຄຑະຍາຄຂບຄຽ຅າ຺ໄ ກໃ ຄິ ຘະຖາຈ ເນຊໄ ຽບາ຺ ຉາຓຖາຌາໄ ຂບຄ ຌຍັ ຾ຖະ ຾ຈຌນທຼຈຌາຓ. ຋ຈິ ຉາຽທຌັ ຉກ຺ ຾ຈຌຑະຓາໄ ຾ຖະ ຋ຈິ ຉາຽທຌັ ບບກຘ - ຽຂຈຎກ຺ ຃ບຄທຼຄ຅ຌັ ຂບຄຽ຅າ຺ໄ ແຆບຄ຺ ຽທໄ ຓຽີ ຂຈ຾ຈຌ຾ຉໃ ຎາກຌາໄ ຽນບຄຖຄ຺ ຓາ ຋ ຏກີ ທຓຽບາ຺ ຈຌີ ຘບຄຐໃ ຄັ ຾ຓໃ ຌາໄ ຂບຄ຋ຄັ ຘບຄຐາກຐໃ ຄັ , ຋ຈິ ຉາຽທຌຉກ຺ ຉຈິ ກຍັ ຘາ - ກາຌ຾ຍໃ ຄຽຂຈຖະນທໃ າຄ ຽ຅າ຺ໄ ກໃ ຄິ ຘະຖາຈ ກຍັ ຽ຅າ຺ໄ ແຆບຄ຺ ຽທໄ ເຌຎີ ຃.ຘ 1707 ຍາຄ. - ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຾ງກບບກຽຎຌັ 3 ບາຌາ຅ກັ ( ຃.ຘ 1713 )