ວິຊາສັງຄົມສຶກສາ1

຃ບຄຂບຄຘກັ ຈຌີ າຑະຓາໄ າຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຽຎຌັ ຑທກຽຂາ຺ ກແໍ ຈ຾ໄ ຉໃ ຄຉຄັໄ ເນຽໄ ຅າ຺ໄ ທໍຖະ ຉຑະຽ຅າ຺ໄ ທໍຖະທຄັ ຿ຘຍໃ ໍຽ຃ງີ ຃ຈິ ຅ະ ຍຓາເນ຾ໄ ກໃ ຎະຆາຆຌ຺ ຾ຉໃ ດໃ າຄເຈ ຌຆາໄ ຄຂບຄຑະຓາໄ . ຂບຄຑທກຑະຓາໄ ຑທກຽຂາ຺ ແຈໄ ຍຈັ ຉາຓຽຄໃບຌແຂຉໃ າຄໂ຋ໃ ທີ າຄບບກ. ໂ຋ໃ ຘີ ກັ ຈຌີ າຑະຓາໄ ທາຄບບກຉໃ ໍ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ

• ກາໍ ຌຈ຺ ເນຘໄ ກັ ຈຌີ າຖາທຖາໄ ຌຆ ຘກັ ຈຌິ າຑະຓາໄ 10 ຿ຉ ຾ຖະ ຃ • ຉບໄ ຄຽກຍັ ຘໃ ທງ຅າກຎະຆາຆຌ຺ ແ • ຉບໄ ຄຽກຍັ ຽກຌ຾ປຄຄາຌຆາງໜໃ ເຆຑໄ ທກຑະຓາໄ ຉາຓ຃ທາຓຉບໄ • ຎຉບາໄ ຍຄຎຘໃ າຄ຺ ຓກຂບະຄ຋ຍຍທັ ແຌຎກຆາໃ ຌທຉງໃ ໍຘຑູດະໄ ໃ ຓູຑ ຉໃ າຄໂຉາຓ຃ທາຓປຼກປບໄ ຄຉບໄ • ຽຉກຑ຃ບະະໄໃ ບຓຍຄຄຌຈາ຺ຍໄເາໍ ຌຌັຽ຾ບຌ຋ຖາ຺ າຸຉກະກຌ຺ໂໄ ຍາຈໃຘຌໍຓບາຉ຃ີຓໃ ກາທຄຎແໂາ.ີຓຓ຋ຊຈໃໄ຅ຓີ າບໃໄ ຄ຺ຍ຃ີ ປກໃ ຸໍຎຌກັຽ

ຆາໄ ຄຉບໄ ຄແຈຘໄ ໃ ຄ຺ ຆາໄ ຄຽຘກິ ເນໄ ຃ໍາ 12 ກ຿ິ ຖເຌ຋ຸກໂຎ.ີ ແຎເນຑໄ ະຓາໄ ຋ຸກໂຎ.ີ ໜຸຓງຄິ ຘາທແຎຽຎຌັ ກາໍ ຖຄັ ຾ປຄປຍັ ບຄກາຌ. ຓາໄ ເຌຽຓໃ ບຽກຈີ ຘຄ຺ ຃າຓ ນົ ແຎ ຑາງເຌ ຾ຖະ ຎະຽ຋ຈຘາຖາຈ ບຄກາຌ. ຽຄຌິ , ຈບກແຓ຃ໄ ໍາ ຑບໄ ຓຈທໄ ງ ຌ຃ໃ າຘູຄແຎຊທາງ຾ກໃ ຘກັ ຈຌີ າ ຎກະຑຉກັ ຍິ ຈຈັ ຉີ ຉໃ ໍຑາຓະຓກາາໍໄ .ຌຈ຺ ຅ະຊທໃ າຽຎຌັ

2.4 ກາຌຉໃ ໍຘູຽໄ ຑໃ ບ຃ທາຓຽຎຌັ ຽກ ເຌຎີ ຃ຘ 1582 – 1600 ກ. ຘະຑາຍຽບບໄ ບໍາຌທງເນ຾ໄ ກ ຽບກະຖາຈ຅າກຑະຓາໄ ຂບຄຎະຆ ຽຓໃ ບຓາປບຈຎີ ຃.ຘ 1581 ບຸຎະຖາຈ ບຌິ ຾ຆະຓຌັ ກູ ຏູຽໄ ຎຌັ ຖູກ ແຈຎໄ ໃ ຼຌຆໃ ທໃ າ ຌຌັ ຋ະຍູຽຖຄັ ກະຘຈັ ປາຌບາຌາ຅ກັ ເກ຃ໄ ຼຄ, ຅າກຘະຑາ ຓ຃ີ ທາຓຽຍໃ ບໜໃ າງຘຄ຺ ຃າຓ, ເຌກໃ ຸຓ ກຌັ ດໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄ຅ຌ຺ ຽຊິຄຂຌັໄ ຾ຉກ ຃ທາຓຽຎຌັ ຖາຆາ຋ຖິ າຈຘໃ ຌັ ຃ບຌຽຉ

ກກະຖາຈຂບຄບາຌາ຅ກັ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ກໃ ກາຌຖຸກຂຌຶໄ ຉໃ ໍຘູຽໄ ຑໃ ບຎະກາຈ ຆາຆຌ຺ ຖາທ 1 ຍູຽຖຄັ ຌບຄ ແຈຽໄ ຘງຆທີ ຈິ ຓະນາ ກຆາງຽຎຌັ ຏູຘໄ ຍຶ ຋ບຈຍຌັ ຖຄັ ຾ຖະ ຈຑະຓາໄ ບຄ຺ ຌີໄ ແຈຘໄ ຍຶ ຉໃ ໍ຾ຌທ຃ຈິ ປຸ ກ າຍກາຌຈໃ ຄັ ກໃ າທຎະຆາຆຌ຺ ຑະຓາໄ ແຈໄ ຓຘກັ ຈຌີ າກຽໍ ກຈີ ຂໍຂໄ ຈັ ຾ງໃ ຄບໍາຌາຈ ກນກັ ຽປຈັ ເນຘໄ ະຊາຌະກາຌຂບຄ ຉຓັ ແຎຈທໄ ງ຃ທາຓຘຍັ ຘຌ຺ ທຸຌໄ ທາງ.

ຂ.ແຆຆະຌະຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຖາທເ ຂບຄຑະຓາໄ . ກຑ–ຂຂ຾ທຉຄະຈີຌຶ຺າໄ 1ໃຘຌຓຽໝ຃5ຌາຉາ9ບໄໃໃ ບາໍຘຏກ8ຑຄງຄູບູຽໄຍໄ າະ຅຾ຎກຌັຌຌັບນາຌັ ໍຘງຎກຖຄໃ຺ ຍຄແຌິໄາັຍແຑຄັຸຈທຈຑຆ຾ຎະຂຌຌໄະ຋ຸຆຄທຌຶາໄາຆໄບະຌໍຌຖ຃ຌ຺ຘາຌຂ,ະບຌ.າະທບຈທຄາຽເໃຌຖຄຄ຺຅ຑຄັຌໃໃຎຘຌບາກັະຽຈະາຍຄຌັໄໜຖບຆ຅ແບຽໄ າໃໄຈາາາໍຘຽ ຖທຘໍະຕາຓຆະາະຍຈກຉິ ຍາາຌໍຖຽ຾ນິຆໃຏຄິາຽຌຌຎຈຍຌັ ຌິາໄ ຑຌຆະໃຽທ຺ ຓຍ຃ຈບິ າາຄທຂແເຈບຌ.ໄຄຎ

ເຌກາຌຉໃ ຘໍ ູຽໄ ຑໃ ບຎຈ຺ ຾ບກຎກ຺ ຃ບຄ ບາຈາາຘຌຄກຆຑໄຌຉຆຌທ຺ ຼາຌ຺ໄໃາໄຖາຄບຄຂຑາຂ7າທບະຓບບຖຎຄາຄຂຄ຺າີຈໄຑຍ຃ຌະ຅ໃ ະໍຓຆຍໃ ຾ຄຶໜຑາີທໄຑຉຄໃ ະໃໍຌຽຉຽິຎຓຖຘໃ ທໍກີ າບ຃ກທິຍັຆຄ.ຑຈັຘຘະແະ຋຿ກຈັ 1ບທຈຽະໄ5ຎໍຖຖຌຌິ9ັຌຈ຺ະາາ1 ຄາຽຎຑງຓຘີ ຸະຌ຃ະບທຌບ.ໄຄຘໍຖຘຌັງໄ ະຍ1,ຓ5ຖ຋຅ຑີ 9ະໃໃ ບຄຶຼ8ທຘຈຄ.ຄ຺ ະ຾ຖຘຽຉາາໜໃ ຆຂ1຾ີະ3ຌຶ ກຉຽໃ ຎຄາຎຌຉີ ຌັ ຅຾ຄັໄ ໃຏຄຶ຋ຑູຍທໄ ຌໃະໍາາ

ຍຈ຺ ຋ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖ 1. ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຘະແໜກາຌ 1638 – 1695) 1.1 ກາຌຎຍັ ຎຸຄ຋າຄຈາໄ ຌກາຌຽຓບຄ ກ. ຊາຌະ ຾ຖະ ຘຈິ ບໍາຌາຈຂບຄຘະຊາຍຌັ ກ  ຑະຓະນາກະຘຈັ ນົ ຽ຅າ຺ໄ ຆທີ ຈິ ຋ໃ ຓີ ບີ ໍາ  ບໍາຌາຈຂບຄຽ຅າ຺ໄ ບຸຎະຕາຈ  ບໍາຌາຈຖາຆະທຄ຺  ບໍາຌາຈຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຖາຆະຍຸຈ  ຊາຌະ ຾ຖະ ຘຈິ ບໍາຌາຈຽຘຌາຍໍຈີ  ຃ະຌະຽຘຌາຍໍຈຐີ ໃ າງຂທາ  ຃ະຌະຽຘຌາຍໍຈຐີ ໃ າງຆາໄ ງ

຋ໃ ີ 12 ຖາຈຆະກາຌຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງິ ະທຄ຺ ຘາ ຌຎ຺ກ຃ບຄຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸ ຖງິ ະທຄ຺ ຘາ (຃.ຘ ກະຘຈັ າຌາຈຘູຄຘຸ ຈ

1.2 ທຼກຄາຌຎບໄ ຄກຌັ ບາຌາ຅ກັ ກ. ປູຍກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ກບຄ຋ຍັ ບຽຽຎຓກັ ຌັບ຃ຆຄະ຾ຌັໄ ຓຘຑປະຌູະຍນງກຘາາາະຽ4ຘຌຽຑຌ຅຃າາັຈຌ຺ະຍ,ດຉໍຈໃ ບູຘັຄໄ ຐີ ຍກູິຌໃ າັຌກງ2ຆາຂຄ຃ທາງຌທ຺ າຄັ ຽຼຓຎ” • ຑະງາຘຸ຿ຑ ຍຌັ ຆາກາຌປຍ຺ . • ຑະງາ຃ໍາຓຌູ ຽກຌກາໍ ຖຄັ ຋ະນາຌ • ,ຑຆະງາໄ ຄາຽ຾ຘກກິ ,຅ຓຈັ າກໄ ຽຘບກິຄ຋຾ຍັ ຖຐະກຶ ບ຾ໃ ຌບໂຍ.ໜ • ຑຊະາຌງະາທຈຼບຄຌ຃ຘໍາກັ ຖໍານຖົ ຼຽບຄຘຌີໄ ະທຍໃ າຼຓຄຂີ ບຌັໄານ຃ • ບຸຎະຕາຆາ ຽຎຌັ ຽຘຌາ຋ກິ າຌຏູຆໄ ໃ ທ • ໝໃ ຌຘະຽໜເີ ຅ຽຎຌັ ຽຘຌາ຋ກິ າຌຏ 800 ຽຄຌີ .

ຼ”ກ. ຓຄາງີ ຌຈ຺ ກຽຎບັຌຄ຋ຑັຍະງ຋າັຄຽບໝຌີໄ ຺ຈທຂໃ າ:ຌໄ ຑກະັຍງາ“ ຓຎ຃ີຌັ ະຏຌູຆໄ ໃ ະທຽງຘຽຌຘາຌ຋າ຋ກິ ກາິ ຌາຌ6ຓ຃຃ີ :ຌ຺ , ຓງີ ຈ຺ ຌ. ໜໃ ທງປຍ຺ ຉໃ າຄໂ ຓຐີ ກຶ ຾ບຍ຋ະນາຌ . ນາຌເນກໄ ບຄ຋ຍັ ຋ຄັ 4 ຃ຌ຺ ຌ.ີໄ ຓີ ຃ໃ າ຃ໍຑຌັ ຘບຄປບໄ ງ (1200). ທງ. ຏູຆໄ ໃ ທ຋ຄັ ຘບຄ຃ຌ຺ . ຓຊີ າຌະຈບຌຘຌັ

ຂ. ຋ຈິ ຋າຄຎບໄ ຄກຌັ ບາຌາ຅ກັ ຋ຈິ ຋າຄຎບໄ ຄກຌັ ບາຌາ຅ ຌ຾ຖບະກໜປຍີ ີຍຈປໃ ທັຈຌຂຈໃ ບັຄຌຄຑຌັໄ ະຑບະຄ຺ ບ. ຺ຄງ຅ບໃໄ ຄຶ ເ຿ຈນງຽໄ ຂຘຓັໄະຽ຾ຑຂາຄະປ຾ບຉໃຍຖຈະາໄນຌທ຺ ຘຽຓາຓບາຄຈເ ຉຌ຺ ຽບຄແຈໄ 1.3​ ກາຌຎຍັ ຎຸຄ຋າຄຈາໄ ຌຽຘຈຊະ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຘຑຸຖຌໄ ງິຊະາຌທຽຄ຺ ຘຘຈາ ຊ຋ະໍາຓກກຈິິ ຂະຕບາຄ ບ຃ຼາຆຄ຃ຍີ ໃ ູກກຌັະ.ຘຌກີ ບາໍ ຽກຎຌຌັ ຌັນໄ ຂົກັ ະ຿຾ຈໜງຓຄ ກີ ກາ ຂະນງາງ຃ທຍ຃ໃ ູກຌັ ແຎ.

຅ກັ ຾ຓໃ ຌທຼກຄາຌໜໃ ຄ຋ໃ ຘີ ໍາ຃ຌັ ບຄແຌຈຘຆໄະຸ ກຑາງຍູເໄ ດນໃ ູຑ຋ໄ າງບໄ ເຄຌຊໃ ີຌ຾ຖຑະຌໄ ຊຑາາຌງ ຈເຎນບໄງໃ ຄກຉບຌັໄ ຄຽຂຎຈັຍຌຎຸໍາຄໄ ຾ກຈໍາຖຌຄັຈຉີຌທ຺ ຂຽບບຄຄ ະກຈິ າຄຈບາຎຌກ຺ າ຅຃ກັບຖຄຌາທຌັໄ ຖ຾າໄ ຌຓໃຆຌາໄດຄຈຶຘຊະແໝ ກາາຌຌຎ຃ູກາໄ ຐ຾ຄັ ຖ຾ະຖນະຈັ ຾ຊຖະະກຖາໍ ຼໄກຄໃ ໍຘຈັ

1.4 ກາຌຎຍັ ຎຸຄຈາໄ ຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ຖ ກ. ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຘຄັ ຃ຓ຺ ຘຄັ ຃ຓ຺ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄຘະແໜ ເນງໃ ຃: ຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຎກ຺ ຃ບຄ ຾ຖະ ຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຌຎີໄ ະກບຍຈທໄ ງນົາງຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຃: • ຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຎກ຺ ຃ບຄຎະກບຍຈທໄ ງກ ຂາໄ ຖາຆະກາຌ. ຑທກຌຽີໄ ຎຌັ ຏູຓໄ ຘີ ຘໃ ທຌຉທ຺ ຾ຖະ ຓຘີ ຈິ ຽໜບຎະຆ • ຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຋ໃ ຊີ ກຎກ຺ ຃ບຄຎະກບຍຈ ຊາຌະຽຎຌັ ແຑໃ ຾ຖະ ຂບໄ ງຂາໄ ຑທ ຃ຸຓໄ ຃ບຄຂບຄຘກັ ຈຌີ າ ຾ຖະ ຽຎຌັ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ .

ຖະ ທຈັ ຋ະຌະ຋າໍ ໜຌຌັໄ ຾ຍໃ ຄບບກຽຎຌັ 2 ຆຌ຺ໄ ຆຌັໄ ຌຆຌັໄ ຊກຎກ຺ ຃ບຄ. ເຌ຾ຉໃ ຖະຆຌ຺ໄ ກະຘຈັ , ຑະຘຄ຺ , ຂຸ ຌຌາຄ ຾ຖະ ຘຈິ ເຌກາຌ຃ບຍ຃ບຄຈຌີ ຾ຈຌຽຎຌັ ຆາຆຌ຺ . ຈທໄ ງຎະຆາຆຌ຺ ຘໃ ທຌເນງໃ ຋ໃ ຓີ ີ ທກຌຽີໄ ຎຌັ ຏູຓໄ ຆີ ທີ ຈິ ດໃ ູຑາງເຉກໄ າຌ ຌຂບໄ ງຂາໄ ປຍັ ເຆຏໄ ູຓໄ ຊີ າຌະປໃ ຄັ ຓີ

ຂ. ທຈັ ຋ະຌະ຋າໍ ຾ຖະ ຘຖິ ະຎ  ຘາຘະໜາ  ກາຌຘກຶ ຘາ  ຘຖິ ະະກາໍ ຉໃ າໂ 2. ແຖງະຘຸຈ຋າໄ ງຂບຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸຖງ ຽ຅຺າໄ ຘຸ ຖິງະທ຺ຄຘາ ຋ໍາ ຘຓ຺ ຍຈັ ເຌຎີ ຃.ຘ 1638 ຾ຖ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄຓາແຈໄ 57 ຎີ຃: ຓ ຘຄັ ກາຈ 1057)ກໃ ໍຘຌີໄ ຑະຆຌ຺ ຈ 82 ຎີ ຾ຖະ ຍໃ ໍຓີ ຿ບຖຈ຺ ຘຍ຾຋

ຎະກາໍ ງິ ະທຄ຺ ຘາ ຓິກະຕາຈ ຘະຽນີທງຖາຆາ ຖະ ແຈຎໄ ຺ກ຃ບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທ ຓາຽຊີຄຎີ ຃.ຘ 1659 (຅ຸຖະ ຈທໄ ງ຿ຖກຆະຖາຖທຓບາງແຸ ຈໄ ຋ຌຖາຆະຍຌັ ຖຄັ .

ຍຈ຺ ຋ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌແຖງ 1. ຃ທາຓຂຈັ ຾ງຄຑາງເຌບາຌາ ຑາງນົັຄຽ຅າ຺ໄ ຘຸ ຖິງະທ຺ຄ ຾ງກຑາງເຌກໃ ຸຓຘກັ ຈີຌາຖາໄ ຌ ຾ຓໃ ຌຽກຈີ ຓາ຅າກ຃ທາຓຓກັ ເ ເຌຖະນທໃ າຄຽຆບໄ ຘາງຖາຆະທ ຂບຄກໃ ຸ ຓຘັກຈີຌາເຌ຃ັຄໄ ຌີໄ ແ ຌະ຃ບຌນົທຄທຼຄ຅ຌັ ກໃ ບຌ ຾ ແຎຉາຓນທ຺ ຽຓບຄເນງໃ ເຌ຋ໃ ທ຺

຋ີ 13 ງະຆຸຈ຿ຆຓ ຾ຖະ ຾ຉກ຾ງກ າ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຄຘາ ຘີຌໄ ຑະຆ຺ຌ ຃ທາຓ຾ຉກ ຌຆາໄ ຄຈຽໄ ກຈີ ຂຌໄ ບີກ. ຘາຽນຈ ເນງໃແຐໃ ຘູຄງາຈ຾ງໃ ຄກໍາບໍາຌາຈ ທຄ຺ ຈທໄ ງກຌັ . ກາຌ຾ຉກ຾ງກ ແຈຽໄ ກີຈຂຌໄ ເຌກໃ ຸ ຓຘັກຈີຌາ ຾ຖທໄ ກໃ ໍແຈ຃ໄ ໃ ບງໂ຾ຏໃ ຖາຓບບກ ທບາຌາ຅ກັ .

2. ກາຌງາຈຆຄີ ບາໍ ຌາຈຂບຄກໃ ຸຓຘ ຑາງນົຄັ ຑະງານົທຄຽຓບ ຾຿຾຃ຉຏໃ ໃໃຌຖຌຖະຈຓ຺ກໄຌີ ໃ ຸຽຓຖ຅ກາາ຺ໄທໃ຾ໍທຖຏາໃ ຄາໄຌຌຽຈຎຆຌາ຺ີໄ າໝໄ ຑຄ ະາ຾ງງຖຆາທໄນຄິ ຽຽທົ ກບຄຈາີ • ກໃ ຸຓຂບຄຽ຅າ຺ໄ ກໃ ຄິ ຘະຖາຈ ຾ຖ ຑາກຽໜບຽຂຈຽຓບຄຏຄ຺ , ຽຓບ • ກໃ ຸ ຓຂບຄຽ຅຺າໄ ຌັຌ຋ິຖາຈ ຽ຅ ຉະຍບຄ. • ກ຾ໃ ຃ຸຓທໄ ຽ຅ຌາ຺ບໄ ແາຆຌບາຓຄ຺ ຽທຽຓໄ ໃຖບູກ຃ຆ.ຘາງ1ຂ6ບ3 • ຑກໃ ຸະຓ຃ຂູງບບຄຈຽ຅຾າ຺ໄກໜທໄ ໃ ໍກດໃ ູຽະຍຘບໄ ຈັ ຄນຉຄົັ ຄັໄ.຋ໃ

ຘກັ ຈຌີ າຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ບຄຈາ຺ ຽຄ຋ຓຓ຅ໃ າບກີຌັແໃຄຸຈຓ຅ຈຎໄຉຌັ ຘໃໄຼໍຉຈຍະໃາໄຄັ ຊ຋ຌຌ຋າາ:ີໄ ຄຉໃ ຘີຈຌ຺ ໍາາໄ ຃ຽຌຎຌັກັຌນໍາຑຖົາງຄະັ ຽຽກຑ຅ໃໃຸຓບາ຺ໄ ຖະ ຽ຅າ຺ໄ ບີຌ຋ະ຿ຘຓ ຉັຄໄ ໜັຌໄ ດໃ ູ ບຄຖາ, ຾຃ທໄ ຌ 12 ຑຌັ ຌາ. ຅຺າໄ ຖາຆະທ຺ຄ຾ນໃ ຄຽຓບຄຘີ຿຃ຈ ບຄຽ຅າ຺ໄ ຆຓ຺ ຑູ ຋ໃ ໜີ ແີ ຎດໃ ູຽຓບຄຽທໄ 38. ຋ໜີ ຌັໄ ດໃ ູຑາກເຉຽໄ ຓບຄ຿ຂຄ ບຌັ ຓີ

3. ກາຌ຾ຉກ຾ງກຂບຄບາຌາ຅ກັ ຖາທຖ 3.1 ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຾ງກບບກຽຎ ຽຓໃ ບຘກັ ຈຌີ າຖາທ຋ຄັ ຘບຄຐໃ າງ ຽ•຅ຖຽຌປຂະຍບັ ຈ຅຾ຈຎາຉກ1ກ຺ໃ ຎ2ຌັ ຃າກ຅ບຏແຄຌຸຌ຺ ນ຋າໍກໄ ຽທົຉນາໃ ຌຄໍ຾ບຑຽຈຄ຅ະຌຂຖຍ຅ຌໄ ະາຌຄຽີ ຅ຓຂາ຾ບບຎຖ຅ຄະຽະຌກ຺຅ປ຾າຈ຺຺ໄ ກບຈບໃ ຑະຓາໄ ຾ຖະ ຋ຈິ ຉາຽທຌັ ບບກຘໃ ຼຄຽໜ • ຽຂຈຎກ຺ ຃ບຄທຼຄ຅ຌັ ຂບຄຽ຅າ຺ໄ ແຆບຄ ຓຐຑາທາກຌ຋ຐຆໃຈິ ຄັ ຼ,ຉຄ຋າຂຽຈທທິ ຉຌາັ ຄາບ,ຽບທ຋ກຌຈິ ຉຉເຉຈກິ຺ ປກໄຉບຍຈິັ ຈຘກນາຍັ ງໃ ົຏີຘຑກີາູ຾ງທ 1707 ແຈກຽໄາຎຌຌັ ຾ຂຍໃຈີ ຄຽໝຂຈາງຖ຾ະນນໃ ຄທກໃ າາຄຌຽ຾຅ຍາ຺ໄ ໃ ກຄ຾ໃ ຄ ບາຌາ຅ກັ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄນົທຄຑະຍາຄ.

ຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຎຌັ 2 ບາຌາ຅ກັ ( ຃.ຘ 1707 ) ງບຽບນກຌັ ຓ຃າໍາຈຘໃ ຄັະຌຽໜ:ີໄ ີ ກໃແໍ ຈຘໄ ໃ ຄ຺ ຋ຈູ ຽຂາ຺ໄ ປໃ ທຓ ກຄິ ຘະຖາຈ ເນຊໄ ຽບາ຺ ຉາຓຖໍາຌາໍໄ ຂບຄ ບຈຏາແຈຏາຈໃ າຄ, ຋ຈິ ຽໜບກທຓຽບາ຺ ຈຌນທຼຈຌາຓ. ຋ຈິ ຉາຽທຌັ ຉກ຺ ຾ຈຌ ໜບປບຈ 12 ຑຌັ ຌາ. ຄ຺ ຽທໄ ຓຽີ ຂຈ຾ຈຌ຾ຉໃ ຎາກຌາໍໄ ຽນບຄຖຄ຺ ຾ງທຈຑຓຌູຑຽນບະງາທ຺ ຈາຼຑຌີ ຈໃ ໍຈຘຌຄ຺ບາຑຓຄະຐໃງກຄັ ຾າທແຓຓຒໃ ຌຽ.ບາໍໄ ຂາ຺ ຾ບ຃ຄ຋ທໄ ຌຄັ ຘບຄ ຄິ ຘະຖາຈ ກຍັ ຽ຅າ຺ໄ ແຆບຄ຺ ຽທໄ ເຌຎີ ຃.ຘ ຾ງກບາຌາ຅ກັ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄທຼຄ຅ຌັ ຾ຖະ

3.2 ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ຾ງກບ ) ບາຌາ຅ກັ ຖາໄ ທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ນົຄັ ຓາຍໃ ໍຑໃ ໍຽ຋ໃ າ຺ ເຈຎີ ກໃ ໍຽກຈີ ຓກີ າຌຎະ ຅ຌັ ດໃ າຄຽຎຌັ ຽບກະຖາຈດໃ ູຑາກເຉ຃ໄ ຂບຄຽ຅າ຺ໄ ໜໃ ໍກະຘຈັ ເຌຎີ ຃.ຘ 171 ຎາຘກັ ຋ໃ ຍີ ໃ ໍງບຓຂຌໄ ຉໃ ໍທຼຄ຅ຌັ ຾ຓໃ ຌ ກ຅຋ໃ ຌະ຺ີທຘກຈັ ຈັາ຿ງຑຽຽຑຌຎໃ ບຌຘັ ກກະໃ ຽໍຘໍາຓຖາໄ ຄຄກັັ ປ຋ໃ າຓີ ຽກຑ຃ີ ຊາທະາາຌຽຓຎດ຾ໃ ັຌູ຋ຂ຃າຄ ຾ກທໄ ຊທໃ າຽຎຌັ ຑະຘຄ຺ ຏູຆໄ ຄ຺ ຃ູຌທຸຈ ຐໃ າງບຄ຺ ກາຌຑະຘຄ຺ ຾ຖະ ຐໃ າງຎກ຺ ຃

ບບກຽຎຌັ 3 ບາຌາ຅ກັ ( ຃.ຘ 1713 ຄກາຌ຾ງກບບກຽຎຌັ ຘບຄບາຌາ຅ກັ ະກາຈ຾ງກຉທ຺ ບບກບາຌາ຅ກັ ທຼຄ ຃: ຎະກາຈຽຎຌັ ບາຌາ຅ກັ ຅າໍ ຎາຘກັ 13. ກາຌຎະກາຈ຾ງກຉທ຺ ຂບຄ຅ໍາ ຌຓຽີ ຖໃ ບຄຖາທຉໃ ໍກຍັ ຑະ຃ູງບຈ຾ກທໄ ຃຺ຌເນກໄ າຌບຸ ຓໄ ຆູຆໃ ທງໜູຌຽ຅າໄ ໜໃ ໍ ຄຑາກເຉໄ ຂບຄບາຌາ຅ກັ ຖາໄ ຌຆາໄ ຄ ຄ຾ປຄ ຉໃ ໍຘູກໄ ຍັ ທຼຄ຅ຌັ ຑະ຃ູງບຈ ຈ຋,ິ ຓບີ ຈິ ຋ຑິ ຌ຺ ຽໜບ຅ຈິ ເ຅ດໃ ູ຋າຄ ຃ບຄຍາໄ ຌຽຓບຄ.

4. ຘກັ ຈຌີ າຘະນງາຓຈາໍ ຽຌຌີ ກາຌ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄ. ຽຊິຄຽຈບຌຓຄັ ກບຌ ຃.ຘ ຾ຉໃ ຄຉັຄໄ ເນຑໄ ະງາຘຸ ຿ຑ ຽຎັຌຏູປໄ ຾ຓໃ ຋ຍັ ຘະນງາຓແຈຌໄ ໍາຽບ຺າ຃ບ ຂບຄຂຸ ຌຌາຄ຋າໄ ທຑະງາ, ຆາທ຃າ ຉະນົບຈປບຈຑະ຾ກທໄ ຾ຖະ ຑ ຽໜຊໃ ຌຄີ ຽ຃ຓບບຍຄຘ຃ະທ຺ ຖຉະຍຄັໄ ຽູຖປີ ບ຾ຓຌໃ ດ຋ໃ ູ຋ຍັ ໃ ຘຌີ ະຌັໄ ນ ຂາໄ ຖາຆະກາຌຆຌັໄ ຏູເໄ ນງໃ ຌຌັໄ ຾ຓໃ ຓາບາຌາ຅ກັ ຖາທ຋ຄ 3 ທຼຄ຅ຌັ ຈຽໄ ຘງ຃ທາຓຽຎຌັ ຽບກະຖາຈເນ຾

ຌປຸກປາຌ ຾ຖະ ງຈຶ ຃ບຄ ຘ 1780 ຾ຓໃ ຋ຍັ ຘະນງາຓແຈໄ ປກັ ຘາຌະ຃ບຌທຼຄ຅ຌັ , ຘໃ ທຌ ບຍ຃຺ທຖາທຑບໄ ຓ຋ຄັ ຖາຆະຍຸ ຈ ຑາໄ ະຂຍາງາຄຖ຾ຄ຺ຖແະຎຍຆາຍັ ຄຘກຓ຺ ບຍກຈັ . ຽຽຂຓາ຺ໃໄ ບຂແບຎຄ ຌນ, ງຏາູຽໄ ຓຎແັຌຈຽເຆໄ ນບໄ ຃ໄຘບາງຍກ຃ະທ຺ ຘຖຈັາທ຾ນຖົາງະ ຌເນແໄ ຎດໃ ູຍາຄກບກ. ຌຍັ ຾ຉໃ ຌຌັໄ ຌ, ນົທຄຑະຍາຄ ຾ຖະ ຅າໍ ຎາຘກັ . ຾ໄ ກໃ ຘະນງາຓ.

ຍຈ຺ ຋ ບາຌາ຅ກັ ຖາທຖາໄ ຌຆາໄ ຄເຌຖ 1. ຎະນທຈັ ນງຂໍໄ ບຄຽ຅າ຺ໄ ບາຌທຸ ຄ຺ ຘ຅ກຽ຃຋ຌຈຘແຊຽບເທ຅ໃຈໃໃຌແະະຌຈະາໍັິຄັາຑີ ຖາ຺ຈໄຌຊ຋ຌນໄນຽນຉບະທາ຾ໃຈຸໃໄທັກຸຌຽີຈໄໍງຘຖາງ຃ຖຖ1ໍາຌ຺ຄ຅ຖຽູາ0າໄຽາງີະາຽຓຽຓຌຸຆທຽຓຍາັຎຑຌ຅ໃຎທຎຌບີະໃຄແ຺ແແ຅ັບຌຌັໄາ຺ະຖໄີຈຈຎທຌໃຽບແ຋ຄຶ຃ຏຉ຅າ຾ໄ຾຋ໄຄັຈຽະແໄໃາຌູຽທີ຅ກຍໄຌິ຿ຉຌາ຺ຈຉໄ຅ງຌໄ຺ຆໃາບງໃາຈັ຺ະາໄຸໄຄທຄ຾າໄກ຺ຓ຺ຍໄບານໄຉຍບີຉ຃ຌຓຄ຺ຄຉູຖ຋ຽາຄຉາາັາໃຄບັໄ຋ໄາຎຌຄຽເຌງີໃຌຍແັໍກເຌຉຽັຌນ຾ຸະທຎຸທຽ຅ແຌຈີບທັຄຽຖໄ຾ທຄ຺ຽ.ຎຄໄ຺າ຺ບໄຎ຅ຽຓາຼ຺ຽະບຖ຺ຽຄເຓຆຎກີ຅ຄາ຺ໄໃບີຌ຅ີໃະ຃ທບຉ຅ບຌັຘະາ຺ເໄາ຋.ງາາຓຌບຎຖັີຌຓໄຘຘງຓຌະໃຘີາາຸະຉຑຑ຃ີ ກຸຽທທກຈ1ຌໃກນັຎໍຘ7ຼະທຸຌຄ຺ຄຸຉ຺າທຈາັຌຄ7ກຆັຌາບາຽ຺ຄ຾ຂຌີ຅ຓຖ9

຋ີ 14 ຖາຆະກາຌຂບຄຽ຅າ຺ໄ ບາຌທຸ ຄ຺ ກຌບາຽ຾ຂຌ຅ຖ9ຎຈຓ຾ຸຎຉຌໄາຖູຸກຌຌັຌີໃຽຑຘະຓຘະຆະາຓ1ຖບະໄຘຘ1າຌັໄຌາະານຽຓະຍກ຋ັຈຎຎໍານງກນຂນກຌີັຌ,າາາບຄຍັງຌບົາະຽັເໄໄຓ຋຅ຂຄາຸຖຌຎໃທຽຉຓຽຽີາ຺ບໄ຅າຑະ຅ຎຄຆ຺າຈໄດໃຄຘາຖ຺ຌຌໄີີາ຺ໃທໄີ ບາ຃ຌາາຽແຑ1ຄຈິຌ຅ຌີຈ1.ຌຈັຘະຘ2ຖຸທ຋າ຺.ຸໄຘ຋ຈໄຓຘ9າຄ຺ຉະຍ1຃ທະາຖິໄ7ທ຾ະ(ນຉຽທຖຍິ຃ຘໃ1ນຖຄ຺ໍ຾າົາາ4ຸໄ,ຌ.ຌຓງະຌົຌບຘຑງ຃ຘຘຆທຈຏຑບະ1ໄ ຄາັກັາ຃ໄແໄູບ7ະໄຓຘ.ຓຄຖໃທຈຽ6ທຌາຽາຘຌງາຌີ຅7ຌຈຼໂຓຈຌັະໄ ຄາາ)຺...ໄ ຆຄຓ຺ຌຂເຘຌຌໄາຓຎຎາ຺ກີ ຈ຃຃ຉ.ບຘີຽຄບ1຺າຌ8ຆະ0ະ຃4ຌບະ຾ຌກຖຘຍັ ທໄະຑຉຽ຅ະະຓາ຺ໄຌຆາໄາແີທ຃ຈິຈະ.ໄ

2ຂ.ບກຄຽາ຅ຌາ຺ໄ ກບບະຌຍທຸກຄ຺ຽູ ໄ ບກະຖາຈຂບຎະ ງແຖບກກໃ ຎາາ຾.ີະຌຆກຉກປຸທະັຼຓາຄໄ ທຌຄ຺ດຓຽໃຄ຺ຓທ1ູກຽ3ໃ຾ຓໃາແຽບໍ ຄຎຖຈບກ຾຃ຌັ ະງໃໄຏໍຄຼາ຾ກ,຺ຑຌຓຽຓຐຎກກັຌກໃ ຋ກິີ຅ບບຑບ຾ຍັໍຄຍາຄໄ(຋ບ຃຋ກທ຃ຍຸຍເັຓຽໄູ.ຍັໄ ບຘກຌບ຃ຽກຎບບ຋ບ1ະັຌ8ກຄຄາໄຖ຋຋2຋ງ຅ ໜາໄ , ເນງໄ ກ຺ ກບຄ຋ຍັ ຖຄ຺ ແຎ຿຃ຖ ຅ະງກ຺ ຖຄ຺ ແຎປບຈ຿຃ຖາຈເຌ 3 ແຎປບຈ຿຃ຖາຈເຌຽຽຈບຌ 3 ຾ປ ຌຂຂຸ ບຂບໄ ຄຌັຄຆຑ,າະຽງຆງໃ ຄິຏາຑຖູຽໄ ະຎາງຌັຆານະແທົຘກຄີຓົຘຎຄ຺າະ຃ຑຕາທຓຈັ ຓແຽຈຊ຅ຽໄ

ະຆາຆຌ຺ ຖາທຑາງເຉກໄ າຌຌາໍ ຑາ ຖ຋ງ຅າໃ ຈາຎປີ ກີຼຽ຃ຍຓ.ປບຘບໄ ຄທງ18ຼ຾ຄ2ຖ຅5ທໄ ຌັ ,ຽຂຘຑໃາຓໄ຺ບຓຽຑຌຈັກໍາຈັໄ ຂຽຽຆບ຅຺ຄາາ຺ໄ ຋຋2ຍ6ັະປ)ນ.ຼາຽຍຌ຅ປາ຺ໄ5ບບໄ 0າງ0ຌ຾຃ຸທຖຌ຺ ຄ຺ ທໄແຽຈຎຑຘໄ ຌັໍຽໃ ຄຊັ ກເຄີ ນບຽຈຄໄ ຋ຽບ຅ຌຍັ າ຺ໄ 3ຖປຓາຓຈຉໄ ໃ 3ກໍໜໃ ບ຃າໄ ໃຌ.ໍາ ກ,ເຘບຌໃ ຄທຽທ຋ຌຖຍັ ກາຽຌບ຅ຌັຄາໄ຺ໄ ຖ຋ກາຍັບຆນຄະ຋ົທທຍັ ຄຄ຺ ຊ຅າກ຺ໄ ຽຓຖບທຄຄຂເຸ ຌນຂງໄຌັ ກ຺ ກ຋ຍັ ັຍ຋ແຎາໄ ທຉີຽກຓໃ ຄິ ນບຄົາໄ ຽປຈັ ກຌ຺ ຉກີ ຌັ ຽບຄ.

3. ຘາຽນຈ຋ໃ ຑີ າເນຎໄ ະຖາແຆ຾ຖະ ຎະນທຈັ ຘາຈ ງບໄ ຌທໃ າຘະນງາຓຆບໄ ຌາງ຋ຌຉາຽທຌັ ຉກ຺ ດໃ າຄນົທຄນົາງ ຏ຅ູກາກຂ຋າໃຈາຽກປາບຌ຋຃າາໄ ຄບ຋າທະຸຈຽຖ຅ໃ ຄ຾ຽຖປະຈັ ເຎນ ຋ຌັ ຘະແໜ຅າກຑາງຌບກ, ຘໃ ທຌ ຋ັຌຘະແໝ຾ຖທໄ , ຘະນງາຓງ ຽຐກິ ຾ບຍ຋າຄ຋ະນາຌ. ເ຾ຌຓໃຘຌະກແາໜຌຆຽ຅ໃ ທາ຺ໄ ງບຽານຌບົຸທຂຄ຺ ບ຋ຄຄັ ຎຘະະຆໜາຆຍັ ຾ຖະ ກາໍ ຖຄັ ຋ະນາຌ. ຓຌັ ແຈກໄ າງ ຖາທ - ນທຼຈຌາຓຓາປບຈຎະ຅

ະ຃ທາຓໝາງ຋າຄຈາໄ ຌ ບາທຸ ຈ຋ໃ ີ຋ັຌຘະແໝ຅າກຑທກ ຌຎງນຘະ,ຐໄ ະຽໃຘາ຋ນໃ ງທຈງຖຌ຋າາຖຓໃ ທຉີ າຌຍທຄັໄ ໃບດໍຘຖໃ ກູເາາໄ ຌຓກ຅ຆາາ຋ໄ ກຈາໄ ະຄຓຆ຾ຽບຖບໄີ ຓາາຆໃ ຌທທໍາໄ ນຸຸຈຈຑໃ າ຋຋ຈັ ຄໃໃ ີີ ງັຄ຅າໄ ຄ຃຺ຌຉໃ າຄຎະຽ຋ຈຽຎັຌຏູ ໄ ຆຌ຺ ນທຼຈຌາຓຉໃ ໍຎະຆາຆຌ຺ ຖາທ ຅ງຍຍຸຽຘຎຌັ ະຌັ ຌໜຓ.ີໄ ຌູຸຌ຋ຽຆາບຄໄ ທ຾ຈັ ນຊໃ ຄກຸ, າ຅ຌຈິ ຑເທ຅຺ ຑຌັ