เสด็จสู่แดนสรวง ศิลปะ ประเพณี และความเชื่อในงานพระบรมศพและพระเมรุมาศ

๑ [จากบทแปลเรอื่ ง “การทอ่ งเทยี่ ว การเดนิ ทาง และการผจญภยั ของ เฟอรด์ นิ นั ด์ เมนเดซปนิ โต”. แปลโดย นางนันทา วรเนติวงศ.์ จากต้นฉบบั ภาษาองั กฤษเร่อื ง The Travels, Voyagesand Adventures of Ferdinand Mendaz Pinto. พิมพ์อยู่ในหนงั สือ รวมเร่อื งแปลหนังสือและเอกสารทางประวัตศิ าสตร์ ชุดท่ี ๓ กรมศลิ ปากร พมิ พ์ครง้ั แรก พ.ศ.๒๕๓๘] เฟอร์ดินนั ด์ เมนเดซปินโต ชาวโปรตุเกส เดินทางเข้ามาถึงพระนครศรีอยุธยาในรัชกาลน้ี กล่าวกันว่าเขารับอาสางานราชการทัพด้วย แล้วอยู่จนกระทั่งสมเด็จพระไชยราชาธิราชสวรรคต จึงเห็นงานถวายพระเพลิงพระบรมศพ ยุคกอ่ นมพี ระเมรมุ าศ)] เวชยนั ตราชรถ ทำ� กระหนกคลา้ ยเศยี รนาคสญั ลกั ษณโ์ ขนเรอื นาค ในโรงราชรถ พพิ ธิ ภณั ฑสถานแหง่ ชาติพระนคร (ภาพจากหนังสือ เคร่ืองประกอบพระราชอิสริยยศ ราชยาน ราชรถ และพระเมรุมาศ กรมศิลปากรพิมพค์ รั้งแรก ๒๕๓๙)ราชรถ มาจากเรือนาค ตอ่ มาเมอื่ เกดิ ประเพณอี อกพระเมรมุ าศ กไ็ มจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งไปทางเรอื อกี เพราะจดั ทลี่ านสนามหนา้ จักรวรรดิ (ดา้ นตะวนั ออกของวงั หลวง อยธุ ยา) หรอื ท่กี รงุ เทพฯ เรียกสนามหลวง แต่พาหนะท่ีเชิญพระบรมศพหรือพระโกศก็ยังเป็นเรือนาค แม้จะสร้างเป็นราชรถแต่ส่วนหัวและหางยังเป็นลวดลายสัญลักษณ์ของนาคเหมือนเดิม ย่ิงในกัมพูชา งานออกพระเมรุจะเชิญพระศพด้วยรถทีแ่ ต่งเปน็ นาคชดั เจน ในท้องถ่ินอีสานทุกวันนี้ งานศพพระสงฆ์จะเชิญศพด้วยรถที่แต่งเป็นนาค แม้ตามวัดวาอารามปัจจุบนั ท่ีมเี มรุเผาศพ จะมรี ถเชญิ ศพแตง่ เป็นรปู นาคด้วย 51เสดจ็ สู่แดนสรวง ศลิ ปะ ประเพณี และความเชื่อในงานพระบรมศพและพระเมรมุ าศ

๕. เครือ่ งประโคมงานศพ ป่,ี ฆอ้ ง, กลอง ตน้ แบบป่ีพาทย์ คนตาย เพราะขวัญหายไปหนไหนไม่รู้? ตอ้ งทำ� พธิ ีเรยี กขวัญคืนร่าง คนจะได้ฟน้ื คนื ปกติ โดยประโคมตีเคร่ืองมือ (เครื่องดนตรี) เท่าท่ีมีขณะน้ัน แล้วร้องร�ำท�ำเพลงอึกทึกดังที่สุดให้ขวัญ ได้ยนิ จะได้กลับถกู ทาง (มอี ธิบายแลว้ ในบท ๒) ดนตรีประโคมงานศพเก่าสุดในอุษาคเนย์ราว ๓,๐๐๐ ปีมาแล้ว มีเคร่ืองมือหลัก ได้แก่ เคร่อื งตี (เช่น กลองไม)้ , เครือ่ งเปา่ (เช่น ป)่ี ต่อมา ๒,๕๐๐ ปีมาแล้ว ค้นพบโลหะ กม็ ีเคร่อื งมือโลหะเพ่มิ ขน้ึ ได้แก่ เครื่องตี (เช่น กลอง ทองมโหระทกึ , ฆ้อง), เครอ่ื งเปา่ (เช่น แคน) งานศพดึกด�ำบรรพ์ ราว ๒,๕๐๐ปี มาแล้ว มีขบวนแห่พร้อมเคร่ืองประโคมหลายอย่าง มีคนแบกหาม เครอื่ งมือชนิดเหลี่ยมและกลมคลา้ ยกลองทองมโหระทกึ กับกลองไม้ ในขบวนมีรูปคล้ายกำ� ลงั รว่ มเพศของหญิงชาย เพื่อความสมดุลท่ีสูญเสียสมาชิกไป แล้วยังเป็นสัญลักษณ์ของการเจริญเผ่าพันธุ์ให้เกิดความมั่งค่ังในพืชพันธุ์ ธญั ญาหาร [สรปุ ใหมจ่ ากคำ� อธบิ ายในบทความเรอ่ื ง “เซก็ ซห์ นา้ ศพ เพศสมั พนั ธเ์ หนอื ความรกั ” ของ พพิ ฒั น์ กระแจะจนั ทร์ ในเวบ็ ไซต์ themomentum.com เผยแพรเ่ มอื่ ๖ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๖๐, ลายเสน้ คดั ลอกของกรมศลิ ปากรจากภาพเขยี น ในถ้ำ� ตาด้วง บ้านวงั กลุ า ต.ชอ่ งสะเดา อ.เมอื ง จ.กาญจนบรุ ี] ชนชาติจว้ ง (พดู ตระกูลภาษาไต-ไท) มณฑลกวางสใี นจีน มปี ระเพณปี ระโคมตีกลองทองมโหระทึก และ มกี ลองไม้ขงึ หนงั ตอกหมดุ หนา้ เดียว (เหมอื นกบั กลองทัดปจั จบุ นั ) เปน็ ประธาน เสียงกงั วานโลหะ เมื่อราว ๒,๕๐๐ ปี มาแล้ว นับเปน็ เสยี งใหม่ ยิ่งใหญ่ เปน็ ส่งิ ศักด์สิ ทิ ธิ์ และมหศั จรรย์ ทีส่ ดุ ของยุคน้นั เคร่อื งดนตรโี ลหะจึงมฐี านะสูงมากตราบถึงทกุ วันนี้ เช่น ฆอ้ งวง ถอื เปน็ “ครใู หญ”่ ของวงป่ีพาทย์ ทง้ั ในไทยและอษุ าคเนย์ [ภาพจากหนงั สือ คนไทยอย่ทู น่ี ี่ ทีอ่ ุษาคเนย์ ของ สุจติ ต์ วงษ์เทศ มหาวทิ ยาลัยศลิ ปากร พิมพ์คร้ังแรก พ.ศ.๒๕๓๗ หน้า ๑๓๘-๑๗๕]52 เสดจ็ สูแ่ ดนสรวง ศลิ ปะ ประเพณี และความเชอ่ื ในงานพระบรมศพและพระเมรมุ าศ