นิทานเวตาล

เดนิ ทางทงั้ กลางวันและกลางคนื มุงํ กลับไปยงั สุสานทต่ี นและ พรรคพวกชํวยกนั เผาศพนางคร้งั น้นั พอมาถงึ ปาุ ช๎ากแ็ ลเหน็ พราหมณค๑ นที่สองเดินทางกลับมาแลว๎ หลงั จากทีเ่ อาอัฐิของ นางไปโยนแมํนา้ํ คงคาเพ่อื ให๎นางไปสํสู คุ ติ และทสี่ ุสานน้ัน เชนํ กันกแ็ ลเห็นพราหมณ๑ผู๎เอาองั คารธาตขุ องนางมาโปรยนอน กาํ ลงั หลับอยูใํ นกระทอํ มทีส่ ร๎างไว๎ จึงพดู กบั พราหมณส๑ หายให๎ รอ้ื กระทอํ มท้งิ เสยี เพื่อตนจะได๎ทาํ พธิ ีรํายมนตรม๑ ฤตสัญชวี นิ ี (มนตร๑ชุบคนตายให๎ฟ้นื คืนชวี ิต พระศกุ รไ๑ ดม๎ าจากพระศิวะและ สบื ตํอกันมาถงึ คนรํนุ หลงั ) ชุบชวี ติ นางขึ้นใหมํ เมอ่ื รื้อกระทํอม ทิ้งแลว๎ เถา๎ ถํานของนางก็ตกเรย่ี รายอยบูํ นพื้นดนิ โยคหี นมํุ เมอ่ื เหน็ ทุกส่ิงพร๎อมแลว๎ กเ็ ปิดคมั ภรี ๑ราํ ยมนตร๑อนั ศิกด์ิสทิ ธิพ์ รอ๎ ม กบั โปรยฝุนลงไปบนพ้ืนดนิ ผสมผสานกบั เถา๎ ถําน มนิ านพอจบ มนตรด๑ งั กลําวก็ปรากฎรํางนางมนั ทารวดขี นึ้ ในกองไฟ นางกา๎ ว ออกมาจากกองไฟพิธีด๎วยรูปโฉมอนั เปลงํ ปลั่งงดงามยง่ิ กวาํ เดิม ราวกบั ทองคาํ ทถ่ี ูกไฟชาํ ระแลว๎ มคี วามสุกปล่ังผดุ ผอํ งฉะน้ัน

เมื่อพราหมณท๑ ้ังสามแลเห็นนางมนั ทารวดผี ู๎งามเฉิด ฉายราวเทพอปั สรปรากฏเฉพาะหนา๎ ตาํ งคนตาํ งกแ็ ทบจะคลง่ั ตายเพราะความรกั และตํางกท็ ุํมเถียงแกํงแยงํ กรรมสทิ ธิ์ในตวั นางดว๎ ยกัน ไมมํ ีใครยอมเสยี สละแกกํ ัน พราหมณผ๑ ู๎เปน็ โยคี กลําววาํ \"นางตอ๎ งเป็นของข๎าเพราะขา๎ เปน็ คนรํายมนตร๑ ศักด์ิสิทธช์ิ ุบนางขน้ึ มาจากความตาย ข๎ายอํ มมสี ิทธใิ์ นตัวนาง\" พราหมณ๑คนท่ีสองเถียงวํา \"นางควรเป็นของข๎าเพราะข๎าเป็น คนเอาอัฐขิ องนางไปโปรยลงในแมนํ า้ํ คงคา ทาํ ให๎นางสะอาด บริสทุ ธด์ิ ว๎ ยสายน้ําอนั ศกั ด์ิสิทธ์นิ ้นั \" และพราหมณ๑คนทสี่ ามก็ กลําวขึน้ อยํางเชื่อมั่นเตม็ ทว่ี ํา \"ขา๎ เทาํ นั้นทค่ี วรจะไดน๎ างเป็น ภรรยา เพราะขา๎ เอาเถา๎ ถํานของนางมาเก็บไวแ๎ ละบําเพ็ญตบะ เพือ่ นางทกุ วัน\" \"โอ ราชะ\" เวตาลกลาํ วย้ิม ๆ \"โปรดตัดสนิ ทีเถอะ วํา ในสามคนนีน้ างควรจะเป็นของใคร ถ๎าพระองคร๑ ู๎แลว๎ แกล๎งไมํ ตอบ พระเศียรของพระองค๑จะต๎องแยกเป็นเสยี่ ง ๆ\"

ฝุายพระเจ๎าตริวิกรมเสนเม่ือไดย๎ ินเวตาลพดู ดงั นั้นจงึ ตรสั วาํ \"ชายคนทรี่ าํ ยมนตรท๑ ําใหน๎ างคนื ชีวิตข้นึ มาน้นั ถึงแม๎ เขาจะตอ๎ งใชค๎ วามสามารถและลาํ บากลําบนปานใด กค็ วรจะ เป็นพอํ ของนางเทําน้ัน และพราหมณค๑ นท่เี อาอฐั ิของนางไปสํู แมนํ ้าํ คงคากค็ วรจะถอื วาํ เปน็ ลกู ของนางอยํางเดียว สวํ น พราหมณท๑ ี่เก็บเถ๎าถาํ นของนางและคงอยทูํ ่ีปุาชา๎ ถงึ กับสรา๎ งท่ี อยตํู รงทีเ่ ผาศพนาง และบําเพญ็ ตบะเพอื่ นางน่นั ตํางหาก ควร จะไดเ๎ ป็นสามีของนางโดยแท๎ เพราะเขาอยกํู บั นางตลอดเวลา มไิ ด๎ทอดทิ้งนางไปไหน แสดงความรักอันดม่ื ด่าํ ตอํ นางแมเ๎ พียง นอนบนเถา๎ ธุลขี องนางโดยมไิ ดร๎ งั เกยี จ\" เมื่อเวตาลได๎ฟ๓งพระเจ๎าตรวิ ิกรมเสนตรัส ดังน้นั เป็น การละเมิดสัญญาทีต่ กลงกัน จงึ อันตรธานจากบําของพระราชา กลบั ไปทอ่ี ยํูของตน แตํพระราชากต็ อ๎ งทนลําบากตดิ ตามหาตัว มันอกี ท้ังน้ีกเ็ พราะพระองคท๑ รงถอื มนั่ ในสจั จะที่ใหไ๎ ว๎แกโํ ยคี ศานติศลี และบุคคลที่มสี ัจจะเชํนพระองคน๑ นั้ ไมํวาํ จะเป็นใครก็

ยํอมจะปฏบิ ตั ิเหมือนกันหมด คือตอ๎ งทาํ ภาระของตนใหส๎ ําเรจ็ ลลุ วํ งไป ไมวํ าํ จะตอ๎ งทนลาํ บากแม๎ใหญํหลวงเพยี งไร

นทิ านเร่อื งที่ ๓ พระวรี กษัตริยต๑ ริวกิ รมเสนเสดจ็ กลับไปท่ตี น๎ อโศกอีก ครง้ั หนึ่งเพ่ือจบั ตัวเวตาลเอามา ณ ทน่ี ัน้ ได๎แลเห็นซากศพท่ีมัน สิงอยูํห๎องหัวบนกง่ิ อโศก จงึ ปนี ขน้ึ ไปจับตัวมันพาดไหลํ แลว๎ เสดจ็ กลบั ไปตามทางเดมิ ระหวํางทางอนั เงยี บสงดั เวตาลได๎ถือ โอกาสกลําวขึ้นวาํ \"ข๎าแตํวศิ ามบด\"ี ขา๎ รสู๎ ึกประหลาดใจมากท่ี แลเห็นพระองค๑สท๎ู นความลําบากเสดจ็ กลับไปมากลบั มาหลาย เทยี่ ว เพือ่ จะทําธุระใหแ๎ กํคนอน่ื โดยใชเํ หตุ ขา๎ จงึ คิดวาํ จะเลํา นทิ านสนกุ ๆ สกั เรือ่ งหนงึ่ ถวาย เพ่ือเปน็ เครื่องปลอบพระทยั ขอทรงฟ๓งเถดิ \" แตปํ างบรรพ๑มีพระนครอันใหญแํ ละสวยงามชือ่ ปาฏลี บุตร มีพระมหากษตั ริยอ๑ งคห๑ นงึ่ ทรงนามวาํ พระเจ๎าวกิ รมเกศ ริน ซง่ึ ทรงมคี ณุ ธรรมอันไพศาล พอ ๆ กับท๎องพระคลงั ของ พระองคซ๑ ึง่ อดุ มดว๎ ยมณรี ตั นนับไมถํ ๎วน พระองคม๑ นี กแก๎วตัว หน่ึง ซึง่ มคี วามเฉลยี วฉลาดอยาํ งอศั จรรยร๑ าวกับเทพยดาเข๎า

ดลใจแลมีความชาํ นชิ ํานาญในศาสตร๑ทงั้ ปวง เหตุทมี่ ันต๎องมา เกิดเปน็ นกในชาติน้ีกเ็ พราะมนั ถูกสาปดว๎ ยเร่อื งใดเรือ่ งหน่ึง นกแกว๎ ตวั นี้มีช่อื วาํ วิทัคธจูฑามณี มันได๎ทลู แนะนาํ พระองค๑ให๎ อภิเษกสมรสกับเจ๎าหญงิ ผู๎ทรงศกั ด์ิแหงํ แคว๎นมคธช่ือจนั ทร ประภา เจ๎าหญิงเองกท็ รงเลยี้ งนกไวเ๎ ป็นคูํพระทัยตัวหนงึ่ เป็น นกขนุ ทองตัวเมียมีช่ือวาํ โสมกิ า เปน็ นกท่ีเจนจบในวิชาการ ตาํ ง ๆ ทงั้ นกแกว๎ และนกขุนทองถูกเลย้ี งไวใ๎ นกรงทองกรง เดียวกนั ราวกับเป็นคูผํ วั เมยี ฉะนั้น วนั หนงึ่ นกแก๎วเกิดความกําหนัดในนางนกโสมกิ าจงึ กลําวแกํนางวํา \"มาแตงํ งานกับข๎าเถดิ เจา๎ รปู งาม ไหน ๆ เราก็ หลับนอนและไดร๎ ับการเลยี้ งดใู นกรงเดียวกนั แลว๎ \" นางนกขุนทองไดฟ๎ ง๓ ก็ตอบวาํ \"อยําเลย ข๎าไมํเคย พศิ วาสในผู๎ชายหน๎าไหนทั้งนน้ั เพราะขน้ึ ชือ่ วาํ ผ๎ชู ายแล๎วล๎วน แตชํ ่วั ช๎าและใจรา๎ ย\" ทั้งสองตํางกโ็ ต๎เถยี งกันอยาํ งไมลํ ดละ ใน ท่ีสดุ เกดิ ทา๎ ทายและพนนั กนั วาํ ถา๎ นกแกว๎ ชนะจะได๎นกขุนทอง

เปน็ เมีย และถา๎ นางนกขุนทองชนะ นกแกว๎ จะตอ๎ งกลายเป็น ทาสของนางตลอดไป เม่อื ตกลงกนั ดังนี้แลว๎ ก็พากันไปเฝูา เจา๎ ชาย ทลู เรือ่ งให๎ฟง๓ และขอให๎ตดั สนิ อยาํ งยุตธิ รรม ขณะน้ัน เจา๎ ชายประทบั อยูํในทอ๎ งพระโรงธารกาํ นลั ของพระราชบดิ า เมื่อไดฟ๎ ง๓ คดวี ิวาทของนกทั้งสอง จึงตรสั แกนํ างนกโสมิกาวํา \"เจา๎ จงเลาํ ให๎ข๎าฟง๓ สิวาํ เหตุใดจงึ วําผชู๎ ายเปน็ คน อกตญั ๒\"ู นางนกไดฟ๎ ๓งดังนนั้ กก็ ลาํ ววาํ \"ขอทรงฟ๓งเถดิ \" แล๎วก็ ลงมือเลาํ เรอ่ื งประกอบข๎อกลาํ วหาของตนดงั ตอํ ไปนี้ (เรอื่ งแทรกของนางนกโสมกิ า) พระเจ๎าข๎า ในสมยั โบราณมีพระนครชอ่ื กามันทกี ใน เมืองนี้มพี ํอคา๎ คนหนึง่ ร่ํารวยมาก มีช่ือวํา อรรถทัตต๑ พํอคา๎ มี ลกู ชายอยํูเพยี งคนเดยี วชอื่ ธนทัตต๑ เมื่อไวศยะผเู๎ ศรษฐีถึงแกํ กรรมลง ลูกขายกใ็ ช๎จํายอยาํ งสรุ ํุยสุรําย ผลาญทรัพยท๑ ม่ี อี ยูแํ ม๎

มากมายมหาศาลให๎หดเหย้ี นไป ธนทัตตค๑ บเพือ่ นท่ลี ว๎ นแตํชว่ั ช๎าเลวทราม ซ่ึงคนชั่วเหลาํ นี้ได๎ชกั จูงใหเ๎ ขาประพฤตชิ ัว่ ตาํ ง ๆ มกี ารเลํนการพนนั และอื่น ๆ ตอํ มามิชา๎ ทรัพยส๑ มบตั ิกม็ ลายไป หมด ชายหนํมุ มีความละอายที่กลายเป็นคนยากจนเพราะ รักษาสมบตั ิของตวั เองไมไํ ด๎ จงึ ละถน่ิ ฐานบ๎านเรือนออก ตหุ รัดตุเหรไํ ปในดินแดนตําง ๆ ในระหวาํ งทางทผ่ี ํานไป ชายหนมุํ มาถึงเมืองแหํงหนง่ึ ช่อื จันทนปุระ และบงั เกิดความหิวโหยเหนือ่ ยล๎าเป็นอยํางย่ิง จงึ เข๎าไปในบา๎ นนายวาณชิ ผหู๎ นึง่ เพอื่ ขออาหารกนิ และราวกับ โชคบนั ดาลใหเ๎ ป็นไป เผอิญพํอคา๎ ผ๎ูนน้ั ไมมํ บี ตุ รชายและเหน็ ธนทัตตเ๑ ป็นชายหนุมํ รปู งามทาํ ทางเป็นผู๎ดมี สี กุล กบ็ ังเกดิ ความ สนใจ จงึ ไตํถามเร่อื งราวความเปน็ มาของเขา เมือ่ ได๎ทราบวํา เปน็ ไวศยะเหมอื นกับตน นายวาณชิ ผเ๎ู ฒํากร็ สู๎ ึกยนิ ดจี ึงรบั ชาย หนมํุ ไวเ๎ ป็นบตุ รบญุ ธรรม และยกธดิ าช่อื รัตนวลใี หเ๎ ป็นภรรยา อีกดว๎ ย ธนทัตตก๑ อ็ ยํูบ๎านพํอตามคี วามสขุ สําราญต้งั แตนํ ้นั เป็น ตน๎ มา

กาลเวลาผํานไป ธนทัตตผ๑ อ๎ู ยูํบ๎านพํอตาอยาํ งสขุ สบาย มีเงินจับจํายใชส๎ อยไมํขาดมอื ก็เกดิ ความด้ินรนขน้ึ มาอีก คดิ จะกลบั บ๎านเดิมเพ่อื จะเอาทรพั ย๑ไปเลนํ การพนนั ใหส๎ นุก ตื่นเตน๎ ตามนสิ ยั สนั ดานเดมิ ของตนซ่งึ อดไมไํ ด๎ จงึ ขออนญุ าต พํอตาเดนิ ทางกลับบ๎านเดมิ และพาภรรยาไปดว๎ ย นายวาณิช เฒาํ มบี ตุ รสาวเพยี งคนเดยี วกม็ คี วามอาลัยไมอํ ยากจะใหไ๎ ป แตํ เมื่อขัดไมํไดก๎ จ็ ําใจตอ๎ งใหต๎ ามสามไี ป นางแตํงเครอ่ื งถนมิ พิมพา ภรณไ๑ ปเตม็ ที่ มพี ี่เล้ียงเฒาํ ตดิ ตามไปเป็นเพ่ือน ทงั้ สามคนก็ ออกเดินทางไป หลังจากทีเ่ ดินมาพักใหญถํ ึงปุาเปลย่ี ว ซ่ึงนาํ จะ เป็นทีอ่ ยูํของพวกโจร ขายหนมํุ จึงกลําวแกํนางผภ๎ู รรยาวาํ เพ่ือ ความปลอดภยั ขอให๎นางถอดเครือ่ งประดบั มามอบให๎ตนดแู ล เพราะถ่นิ นเ้ี ปน็ ถ่ินโจร เมอ่ื ไดร๎ ัตนาภรณ๑อนั มีคาํ มาแล๎ว ชายชัว่ กเ็ ก็บเข๎ารวมกบั หํอสมบตั ิของตนอนจิ จาเอ๐ย ขอใหต๎ รองดเู ดดิ วําเจ๎าผัวจําแลงนี้มันชว่ั ชาติเพียงไร มันตดิ การพนนั จนโงหวั ไมํ ขึ้น คนอยาํ งน้ใี จแขง็ และคมกริบเหมือนดาบ

เจ๎าโจรใจฉกาจเมื่อหลอกไดท๎ รัพยข๑ องภรรยาแลว๎ ก็ คดิ จะฆาํ นางเสยี เพ่อื ปิดปาก จึงผลกั นางกับแมเํ ฒําลงไปอยใํู น เหวแล๎วรบี เดนิ ทางตอํ ไป หญงิ ชรานัน้ ตายในเหวแตนํ าง บตุ รสาวเศรษฐีหาไดต๎ ายไมํ เพราะเมอื่ ตกลงไปในเหวน้ัน เผอิญนางตกลงไปบนซมุ๎ ไม๎เล้อื ยทเี่ กี่ยวพันกนั ราวกับลงไปอยูํ ในตาขําย นางจึงรอดชีวิตไป นางคํอยไตํเชิงเถาวลั ยข๑ ้ึนมาจนถึง ปากเหว มคี วามรู๎สกึ เหน่ือยอํอนแทบจะขาดใจ นางคํอยลดั เลา มาจนถงึ ทางทีน่ างผํานมา และลม๎ ลุกคุกคลาน โซซดั โซเซมา ตามทางจนในทส่ี ดุ กลับมาถึงบา๎ นโดยปลอดภยั แตรํ าํ งกายของ นางฟกชํา้ ดําเขยี วเจบ็ ระบมไปหมด เมือ่ นางกลับมาถงึ บ๎าน บดิ ามารดาของนางตกใจมาก ไตถํ ามสาเหตุดว๎ ยความสงสยั นางผมู๎ ีคุณธรรรมจึงกลบั เร่อื งเสียใหมโํ ดยกลาํ วแกบํ ดิ ามารดา วาํ \"พวกเราถกู โจรปล๎นระหวาํ งทาง สามขี องลกู ถกู โจร มนั จบั มัดลากเอาตัวไป ยังไมรํ ช๎ู ะตากรรมเลย แมํเฒาํ ถกู ฆําตาย แตํลูกรอดชวี ติ มาได๎เพราะเม่อื ถูกเหว่ียงลงเหวนั้น เผอญิ ตกไป

คา๎ งอยบํู นซุ๎มไม๎เลอ้ื ยจงึ ไตํข้นึ มาได๎ ถงึ ปากเหวกส็ ลบเหมือด แตํนกั เดนิ ทางกลมํุ หนึง่ ชํวยเอาไว๎ โชคยงั ดอี ยํจู ึงกลับมาถึงบ๎าน ได๎\" เม่อื นางรตั นาวลีเลาํ เรอ่ื งจบ เศรษฐีผเ๎ู ปน็ บดิ าและ มารดาก็กลาํ วปลอบโยนนางตําง ๆ มใิ หเ๎ สยี ใจในเรอ่ื งทีเ่ กดิ ขน้ึ เพราะการทีน่ างเอาชีวติรอดมาไดก๎ น็ บั วาํ โชคชวํ ยอยํางมาก แลว๎ นางอยใํู นบ๎านพํอแมเํ ร่ือยมา แตํไมมํ คี วามสขุ นักเพราะ เฝาู แตคํ ิดถึงสามอี ันเป็นท่รี กั ไมเํ วน๎ วาย ฝุายธนทัตตผ๑ สู๎ ามซี ่งึ เดินทางกลับไปเมอื งทตี่ นเคย อาศยั อยูพํ รอ๎ มด๎วยทรัพยส๑ นิ ของภรรยาน้ัน ตํอมามชิ า๎ เขากถ็ ลงุ เงนิ จนหมดเกล้ียงด๎วยการเลนํ การพนนั อยาํ งหามรงุํ หามคาํ่ และปรนเปรอตวั เองดว๎ ยของกินชนิดเลศิ และสรุ านารไี มํเวน๎ แตํ ละวนั เม่อื เงนิ หมดก็คดิ หาทางที่จะแสวงหาอกี โดยมีความคดิ วํา \"เราจะกลบั ไปบ๎านพํอตา ออ๎ นวอนขอเงินเขามาสัก๎อนหน่ึง เอาไปทาํ ทุน เราจะบอกแกเํ ขาวาํ ลูกสาวของเขายังพักอยทํู ี่

บา๎ นของเรา มิไดเ๎ อามาดว๎ ย\" เมอื่ ทาํ กําหนดแผนการเรยี บรอ๎ ย แล๎ว ชายหนุมํ กเ็ ดินทางไปทบ่ี า๎ นพอํ ตา พอเขา๎ ประตบู ๎าน ภรรยาของเขาแลเห็นแตไํ กลก็ดใี จ ว่ิงมาต๎อนรบั และทรดุ ตัวลง คารวะอยํางนอบน๎อม ทงั้ ท่รี ๎ูอยํูวําเขาเป็นโจรใจอํามหติ ความ จริงก็เป็นดงั นแ้ี หละ ผห๎ู ญิงดนี ้นั แม๎ผัวจะชัว่ ชาตสิ กั ปานใด นาง กไ็ มเํ คยเปลยี่ นแปลงความรส๎ู ึกเคารพรัก ทนี่ างมตี อํ เขา เมือ่ เห็นนางวง่ิ เข๎ามหาโดยไมํคาดฝ๓น ชายหนํมุ ก็ตกใจแทบสิน้ สติ แตํนางก็กลาํ วปลอบโยนเขาใหค๎ ลายใจ โดยกลําวววาํ นางได๎ สร๎างเรือ่ งโกหกแกํบิดมารดาของนางวํา นางถกู โจรปล๎นจับเอา ตวั สามไี ปและผลักนางตกเหว แตนํ างเอาชวี ิตรอดมาได๎และยัง ไมํรู๎ชะตากรรมของสามวี าํ เป็นอยาํ งไร เมื่อชายหนมํุ ได๎ฟ๓งกห็ าย วิตก เขา๎ ไปสํบู ๎านพอํ ตาแมยํ ายของตนพรอ๎ มดว๎ ยภรรยา ข๎าง พอํ ตาแมยํ ายแลเห็นเขา๎ กด็ อี กดใี จที่ลกู เขยกลบั มาได๎ จึงเรยี ก ประชุมญาตพิ ่ีนอ๎ งและเพือ่ นฝงู จัดการฉลองอยํางใหญํโตเปน็ การรับขวัญลูกเขย และประกาศวาํ \"ชํางนาํ ยนิ ดนี ก่ี ระไรที่ ลูกเขยของเราถูกโจรจบั ไปแตหํ นีรอดมาได๎ในท่สี ดุ \"

หลังจากน้ันธนทตั ตก๑ อ็ าศยั อยํกู ับนางรตั นาวลใี นบา๎ น พํอตาแมํยายดว๎ ยความสขุ มเี งนิ ทองใช๎อยํางอุดมสมบูรณ๑ แตํ เจ๎าประคุณเอ๐ย คืนหนงึ่ อ๎ายคนชัว่ เห็นไดโ๎ อกาสกแ็ อบฆํา ภรรยาของตนตอนทีน่ างหลับอยูํ กวาดเอาทรัพยส๑ นิ และของมี คาํ ตาํ ง ๆ หนีกลบั ไปสถูํ นิ่ เดมิ ของตน มชี วี ิตอยอูํ ยาํ งหลบ ๆ ซํอน ๆ ไมมํ ใี ครไดข๎ าํ วคราวอีกนับแตํนนั้ \"ฉะน้ันเราอาจจะกลาํ วไดอ๎ ยาํ งเตม็ ปากวาํ ผ๎ชู ายมันก็ ช่ัวเหมอื นกันทงั้ โลกนั่นแหละ\" นางนกขุนทองสรุปทงิ้ ท๎ายอยาํ ง แคน๎ เคือง พระราชาจงึ หนั มาตรสั แกํนกแก๎ววํา \"คราวนีถ้ ึงทีเจ๎า แลว๎ ละ มีอะไรจะเถียงไหม\" นกแก๎วได๎ยินก็กลาํ ววาํ \"โอ เทวะ ข้นึ ขอ่ื วําผู๎หญงิ แลว๎ ล๎วนมีจรติ เหลือท่ีจะทนทาน เปน็ คนทุศลี และชั่วชา๎ สามานย๑

เหมือนกนั หมด ขอได๎โปรดสดบั เรอ่ื งราวที่ขา๎ พระบาทจะเลาํ ถวายดังตอํ ไปน้\"ี (เร่ืองแทรกของนกแกว๎ วทิ ัคธจูฑามณ)ี มีนครหน่งึ ช่ือหรรษวดี ในนครนมี้ ไี วศยะทมี่ ี ชอื่ เสยี งเลอื่ งลือคนหน่ึงมชี อ่ื วาํ ธรรมทัตต๑ มีทรัพยห๑ ลายสบิ โกฏิ พํอค๎าผ๎นู ีม้ ธี ดิ าคนหน่ึงช่ือ วสทุ ตั ตา มีความงามหาที่ เปรยี บมไิ ด๎ เป็นท่ีรกั ของบดิ าปานชีวติ ตอํ มาเศรษฐจี ดั การแตงํ นางกับพอํ คา๎ หนมํุ ผูม๎ ัง่ คง่ั ชอ่ื สมุทรทตั ต๑ ซึง่ มีฐานะเทาํ เทยี มกนั ทงั้ ทรพั ยส๑ มบัตแิ ละรปู สมบตั ิอันงามพรอ๎ ม เปน็ ที่ตอ๎ งตาของ สตรที ง้ั หลายซ่งึ ทอดสายตาใหด๎ ๎วยความหลงใหลราวกบั นกจโก ระทค่ี ลัง่ ไคลต๎ ํอแสงจนั ทรฉ๑ ะน้ัน ไวศยะหนมุํ ผ๎นู ีม้ าจากเมอื งตา มรลิปติ ซงึ่ เป็นแหลํงของคนดีมเี กยี รตยิ ศท้งั หลาย

ครั้งหนึง่ นางวสุทัตตตาพกั อยทูํ บ่ี า๎ นพํอของนางใน ขณะทีส่ ามกี ลบั ไปทําธรุ กิจในแวนํ แคว๎นของตน นางแลเหน็ ชายหนุมํ ผห๎ู นึง่ เดินทางมาแตรํ ะยะไกล ชายผนู๎ ัน้ มีความงดงาม มาก บังเกดิ ความพศิ วาสหลงใหลดว๎ ยอาํ นาจของมาร (ผเู๎ ฒํา เป็นฉายานามของกามเทพ) จึงแอบเช้ือเชิญเขาอยาํ งลับ ๆ และทาํ เขาให๎เปน็ ชูข๎ องนาง หลงั จากนัน้ นางกแ็ อบมาพบเขาทุก ๆ คืน มีความคลั่งไคล๎แตํชายช๎ูผเ๎ู ดยี วโดยมเิ ส่ือมคลาย ครั้นแลว๎ วนั หนงึ่ สามขี องนางก็กลับมาจากเมอื ง ของเขา การปรากฏตัวของเขายงั ความปลาบปลมื้ แกํบดิ า มารดาของนางอยํางยง่ิ ตํางก็ต๎อนรบั เขาอยํางกุลกี จุ อ ในวนั แหงํ ความร่ืนรมยน๑ ้ัน แทนทนี่ างจะสดชื่นรื่นเริง กลบั ไมํพูด อะไรกับสามเี ลย และเมอื่ อยสํู องตอํ สองกับนาง นางกแ็ กล๎งทํา เป็นหลับ ไมํไยดตี ํอสามี ในใจนางมีแตคํ วามโหยไหค๎ ิดถงึ แตํ หนุํมชายช๎เู ทําน้ัน สวํ นสามขี องนางมึนเมาไมไํ ด๎สตเิ พราะเสพ สุรา ประกอบกบั ความเหน็ดเหนื่อยเมอ่ื ยลา๎ เพราะการเดินทาง มาตลอดวันทําใหเ๎ ขามํอยหลบั ไป

ขณะน้ันมโี จรคนหน่ึงแอบเจาะชอํ งกาํ แพงเลด็ ลอด เข๎ามาในบา๎ น ประจวบกับนางวสทุ ตั ตาลกุ ขึน้ จากเตยี ง แตงํ ตวั ดว๎ ยเสื้อผ๎าอันงดงาม ประดบั ดัวยรตั นาภรณ๑แพรวพราวระยับ เดินออกมาจากหอ๎ งนอนโดยไมทํ นั เห็นโจร มงํุ หนา๎ ออกไปยงั สถานท่ที นี่ างนัดไว๎กบั ชายชู๎ เมื่อโจรแลเห็นนางรบี ลกุ ลล้ี กุ ลน ออกไปก็สงสัย กลาํ วแกตํ นเองวํา \"นางผ๎นู อ้ี อกไปจากห๎องใน เวลาดกึ ดน่ื เท่ียงคืนแตํงตวั งดงามดว๎ ยปลิ ันธนาภรณ๑อันมีคําซ่งึ เราตัง้ ใจจะเขา๎ มาขโมยพอดี ดลี ะเราจะสะกดรอยดูวํานางจะไป ไหน\" เม่ือโจรตง้ั ใจดงั นี้แล๎วกแ็ อบออกไปจากหอ๎ งติดตามนาง วสทุ ตั ตาไปโดยมใิ ห๎คลาดสายตา และนางไมทํ ันสังเกต นางวสทุ ัตตาถอื ชํอดอกไมแ๎ ละของขวญั อันมีคําเดนิ ออกจากบา๎ นไป มโี จรตดิ ตามไปอยาํ งลบั ๆ เขา๎ ไปสูํอุทยาน แหงํ หนงึ่ นอกพระนครออกไปไมไํ กลนัก ทอ่ี ทุ ยานน้ั เอง นางได๎ เห็นชรู๎ กั ของนางถกู แขวนคอหอ๎ ยอยํูกับก่งิ ไมด๎ ว๎ ยเชอื กเส๎นหนึ่ง เนอื่ งจากราชบุรุษ(ตาํ รวจ) มาพบเขาด๎อม ๆ มอง ๆ อยูใํ นสวน ในเวลากลางคืน จงึ จับเขาแขวนคอเป็นการลงทณั ฑ๑เพราะคิด

วําเขาเป็นขโมย นางซวนกายผงะหงายด๎วยความตกใจแทบสิ้น สติ รอ๎ งออกมาวาํ \"ฉบิ หายแลว๎ เรา\" พรอ๎ มกบั ทรดุ กายลงนั่งกบั พ้นื ดนิ ร่าํ ไห๎ด๎วยความรกั และเสียดาย เม่ือคํอยสรํางโศกได๎สตขิ ้นึ นางจงึ ปนี ขึ้นไปบนกิ่งไม๎ แกเ๎ ชอื กออกปลํอยรํางช๎รู ักลงไปบนพื้น แล๎วลงมายกศพของ เขาข้นึ วางในทํานัง่ แล๎วลบู ไล๎รํางกายของเขาดว๎ ยวิเลปนะของ หอม และประดบั ด๎วยบปุ ผามาลัยอนั วจิ ติ ร และถึงแมร๎ ํางของ เขาจะปราศจากชีวติ แลว๎ นางกย็ งั โอบกอดเขาไวด๎ ว๎ ยความ เสนํหา ราํ่ ไหเ๎ หมอื นใจจะขาด และในความโศกรันทดน้ันเอง นางจับหนา๎ ของเขาใหเ๎ งยขึ้นและประจงจบู อยํางทะนถุ นอม ขณะนัน้ เวตาลเขา๎ สงิ ศพอยูํ เหน็ นางยน่ื หนา๎ เขา๎ มาใกล๎ก็กดั จมกู นางในทนั ที นางวสทุ ตั ตาตกใจรบี ผละหนีไป แตํแลว๎ กเ็ กดิ ความงุนงงจับตน๎ ชนปลายไมํถกู จงึ เดนิ กลบั มาใหมํเพือ่ จะดใู ห๎ แนวํ ําชู๎รกั ของนางยงั มีชวี ิตอยูหํ รือเปลาํ ครั้นเหน็ เวตาลละรําง ไปแล๎ว และรํางนน้ั ตายสนทิ เคลอ่ื นไหวตํอไปอกี ไมไํ ด๎ นางก็

ผละจากศพนั้นเดินทางกลบั ไปบ๎าน ร๎องไห๎ดว๎ ยความกลัวและ อัปยศอดสู ระหวํางนั้นโจรซง่ึ แฝงกายแอบดูอยํู ไดเ๎ หน็ เหตกุ ารณโ๑ ดยตลอดก็กลาํ วแกตํ วั เองวํา \"นางหญงิ ช่วั มาทาํ อะไรท่ีน่ี อนจิ จา จิตใจของผ๎ูหญิงนี้ ชํางนาํ กลวั และดาํ ราวกบั ความมดื ของบอํ นํ้าลึกสุดหยัง่ ที่ใครตก ลงไปแล๎วไมมํ วี นั จะไดก๎ ลบั ข้ึนมาไดอ๎ ีก เราสงสยั นกั วํานางจะ ทาํ อยาํ งไรนับแตนํ ี\"้ หลงั จากรําพึงดงั น้ีแล๎ว โจรกแ็ อบยอํ งตามนางกลับไป ทางเดมิ ดว๎ ยความพศิ วงวาํ นางจะแก๎สถานการณ๑ดว๎ ยวธิ ีใด นางวสทุ ตั ตากลบั ไปถงึ บา๎ นก็ตรงเขา๎ ไปใน หอ๎ งนอน เห็นสามียังหลบั อยํูกท็ ําตีอกชกหวั ร๎องไหร๎ ๎องหมํ แผด เสยี งวาํ \"ชํวยด๎วย ชวํ ยดว๎ ย ไอ๎คนชาตชิ ว่ั ผวั เลวทรามมนั กัดจม กขู า๎ ขาดแลว๎ ขา๎ ไมไํ ดท๎ าํ ความผดิ อะไรแมแ๎ ตสํ กั นดิ \" ฝุายสามี

ของนางพร๎อมด๎วยพอํ ตาและบรรดาคนใชไ๎ ดย๎ ินเสียงนางร๎อง ตะโกนดังนน้ั ตาํ งตกใจตนื่ และวิง่ กรกู นั มาดว๎ ยทําทางตน่ื เตน๎ บิดานางวสทุ ัตตาแลเหน็ ลกู สาวของนางที่ถูกกดั มาใหมํ ๆ ก็ป๓ก ใจเชื่อวาํ เปน็ การกระทําของลกู เขยตน จงึ ให๎บําวไพรํชวํ ยกนั จบั ตวั มดั และกลาํ วหาวําชายผเู๎ คราะหร๑ า๎ ยเป็นคนทํารา๎ ยธดิ าของ ตน ฝาุ ยสมทุ รทัตต๑ถึงแมจ๎ ะถูกมดั และถกู กลาํ วหาดงั นนั้ กย็ งั คง นิ่งเฉยมิไดต๎ อบโต๎แตํประการใด ราวกับเป็นใบ๎ พํอตาและคน อื่น ๆ ตาํ งก็หนั หลงั ใหแ๎ กํเขาด๎วยความชิงชัง เมื่อนายโจรไดเ๎ ห็นเหตุการณเ๑ กดิ ขน้ึ เชนํ น้นั ก็คํอย ๆ เลี่ยงหลบไปเงียบ ๆ และเมอ่ื คืนแหํงความโกลาหลดังกลําวได๎ ผาํ นไปแลว๎ ถึงเวลาเชา๎ บตุ รไวศยะก็ถกู ลากตัวไปเฝาู พระราชา พร๎อมด๎วยนางผภู๎ รรยาซึง่ มจี มกู โหวเํ พราะถูกกัด เมอ่ื พระราชา ไดฟ๎ ง๓ เรือ่ งราวฟอู งร๎องดังนน้ั มทิ นั ได๎พิจารณาโดยรอบคอบกส็ ่ัง ใหเ๎ พชฌฆาตนาํ ตัวบตุ รพํอค๎าไปประหารในข๎อหาวาํ ทาํ ร๎าย ภรรยาของตนให๎พกิ าร ท้ังนโี้ ดยมฟิ ๓งข๎อแก๎ตัวใด ๆ เลย ขณะท่ี ชายหนมุํ ถูกนาํ ตวั ไปยงั ตะแลงแกงเพอื่ ประหารชวี ิต และกลอง

ตีรัวเปน็ สัญญาณนัน้ ก็มโี จรผ๎หู นึง่ ปรากฏตวั ขนึ้ และกลาํ วแกํ เจ๎าหน๎าทผ่ี เู๎ ปน็ ราชบุรุษวาํ \"ทาํ นไมํควรจะประหารชายผนู๎ ี้ เพราะเขามไิ ด๎กระทําผิดเลยสักนดิ ขา๎ เป็นผู๎รูเ๎ หน็ เหตุการณโ๑ ดย ตลอดแตผํ เู๎ ดยี ว พาข๎าไปเฝาู พระราชาโดยเรว็ เถิดเพ่อื จะไดท๎ ลู ความจริงให๎ทรงทราบ\" เมือ่ ไดย๎ ินโจรเลาํ วดงั น้ัน บรรดาราชบรุ ษุ ก็พาโจรไป เฝูาพระเจ๎าแผํนดิน เม่อื ไดร๎ ับราชานญุ าตแล๎ว โจรก็กราบทูล เรือ่ งราวใหท๎ รงทราบโดยตลอดตั้งแตตํ ๎น และกลาํ วเสรมิ วํา \"ถ๎า พระองคไ๑ มํเชอื่ ขา๎ พระบาทกโ็ ปรดทอดพระเนตรจมูกของผ๎หู ญงิ คนนใ้ี นปากของศพชายชูข๎ องนางเถิด\" พระราชาได๎ฟง๓ ดงั นั้นก็สํงราชบุรุษไปดสู ถานทเี่ กดิ เหตุกไ็ ด๎ทราบความจรงิ จึงกลบั คําพพิ ากษาให๎งดโทษประหาร แตํสงั่ ใหเ๎ นรเทศหญงิ ชว่ั ไปให๎พน๎ แวํนแควน๎ พรอ๎ มกบั ตัดใบหู เสยี งท้ังสองขา๎ ง ยิ่งกวํานน้ั ยังโปรดใหร๎ ิบทรพั ย๑ของผู๎เป็นบดิ า นางเสยี และสาํ หรบั นายโจรนัน้ พระราชาทรงโปรดปรานวาํ

เปน็ คนเฉลยี วฉลาดและกลา๎ หาญจึงตั้งใหเ๎ ปน็ หวั หนา๎ ตลุ าการ ของพระนคร \"ได๎โปรดเกลา๎ ทรงเห็นหรอื ยงั วาํ ผห๎ู ญิงนัน้ โดย ธรรมชาตเิ ป็นคนชว่ั รา๎ ยและเจ๎าเลหํ แ๑ สนกลเพยี งใด\" นกแกว๎ กลําวสรุปในทีส่ ดุ พอเลําเร่ืองจบลง นกแก๎วก็พน๎ จากคาํ สาปของพระ อินทร๑ กลายราํ งเป็นคนธรรพร๑ ูปงามช่ือ จติ รรถ เหาะไปสสํู รวง สวรรค๑ ขณะเดียวกันคําสาปของนางนกขนุ ทองก็เส่อื มลง นาง นกโสมิกากก็ ลายรํางเปน็ นางเทพอปั สรชอ่ื ตโิ ลตตมา กลบั คืน ไปถวายการบาํ เรอทา๎ ววัชรนิ ทรใ๑ นสวรรคเ๑ ชนํ เดิม อยาํ งไรกด็ ี กรณีพพิ าทของนกทั้งสองกย็ ังไมไํ ด๎ตดั สนิ ในทอ๎ งพระโรง เมื่อเวตาลเลําเรื่องจบลง กก็ ลาํ วแกํพระราชาวํา \"ขอพระองค๑โปรดทรงวนิ จิ ฉยั ดว๎ ยเถิดวาํ ฝาุ ยชายหรอื ฝาุ ยหญงิ

พดู ถกู ถา๎ พระองค๑ทราบแลว๎ มแิ สดงความเหน็ พระเศียรของ พระองค๑ก็จะตอ๎ งแตกเป็นเสยี่ ง ๆ โดยพลนั \" ฝาุ ยพระราชาเม่ือถูกเวตาลซ่ึงหอ๎ ยอยํูบนบํากลําว ถ๎อยคาํ ดังน้ันกต็ รสั วาํ \"นางจอมมายาหญงิ ในเรอื่ งของนกแกว๎ นัน่ แหละเปน็ หญงิ ทชี่ ัว่ ชา๎ ท่ีสุด เพราะวําผูช๎ ายอาจจะหลงทาํ ผดิ ได๎ชวั่ ครงั้ หนงึ่ เทาํ น้ันเอง แตผํ ๎ูหญงิ นนั้ วําโดยความจริงเป็นคน ชว่ั ในทุกโอกาส\" เมอื่ พระเจ๎าแผํนดินตรัสดงั นี้ เวตาลก็หลดุ ลอยหนไี ป จากพระองั สาของพระองค๑ กลบั ไปยังทเ่ี ดมิ และพระราชาก็ ต๎องเสดจ็ ยอ๎ นไปทางเดมิ เพ่ือไปจบั ตัวเวตาลกลบั มาใหมํ

นิทานเรือ่ งที่ ๔ พระราชาตริวกิ รมเสนเสดจ็ กลับไปยงั ตน๎ อโศกอกี คร้ัง หน่ึง และควา๎ ตวั เวตาลซ่งึ สงิ อยูํในศพโดยปราศจากความ หวาดกลวั ถึงแม๎มันจะกรดี เสยี งร๎องโหยหวนเพียงใดก็ตาม เมอื่ จบั มนั ไดแ๎ ลว๎ ก็ตวดั รํางมนั ข้นึ พาดบาํ เสดจ็ ไปตามทางเดินอยําง เงียบ ๆ เวตาลเห็นพระราชาน่งิ เงยี บอยํู กก็ ลําวทาํ ลายความ เงียบขึ้นวํา \"โอ ราชะ ข๎าไมคํ ิดเลยวาํ พระองค๑จะมาเสยี เวลาทาํ งาน ให๎แกอํ ๎ายโยคชี ั่วคนน้นั เพ่ือประโยชนอ๑ ันใด จะวําไปพระองค๑ก็ รู๎ดอี ยแูํ ล๎วมใิ ชหํ รือวํา งานท่ีทรงทํานี้ยํอมไรผ๎ ลเปลาํ โดยแท๎ อยาํ งไรก็ดหี นทางยังอยูํอกี ไกล ข๎าคดิ วาํ ขา๎ จะเลํานทิ านสนุก ๆ ใหพ๎ ระองคฟ๑ ๓งสกั เรอ่ื งหน่ึงเพือ่ คลายเหงาโปรดทรงสดบั เถดิ \"

แตํครั้งดกึ ดําบรรพ๑ ยังมนี ครใหญแํ หํงหน่งึ ชอ่ื โศภาวดี มี พระเจา๎ แผํนดนิ ปกครองอยทํู รงทนามวาํ ศูทรกะ เปน็ ผห๎ู ๎าว หาญอยาํ งยอดยงิ่ ในสงคราม ซง่ึ ไฟแหํงชยั ชนะของพระองคถ๑ ูก กระพอื โหมใหเ๎ จดิ จ๎าด๎วยพดั ที่โบกจากหัตถข๑ องนางกษตั รยิ ๑ที่ ตกเปน็ เชลยเพราะสวามที ัง้ หลายต๎องพํายแพใ๎ นสงคราม ข๎าคิด วาํ แผนํ ดินโลกนมี้ เี กยี รตมิ หาศาลในรชั สมยั ของพระราชาองคน๑ ี้ โดยแท๎ ท้งั นเี้ พราะพระองคท๑ รงบาํ เพ็ญบารมีมาโดยตลอด มไิ ด๎ หยดุ เ่วน๎ แมแ๎ ตํสกั วนั คณุ ธรรมของพระองคช๑ นะใจแมก๎ ระทั่งแมํ พระธรณี ทาํ ให๎พระเทวลี ืมบคุ คลอื่นโดยส้นิ เชิง แม๎องค๑ พระรามจันทรผ๑ ูย๎ อดเยย่ี มในวรี จรติ ก็ตาม สมยั หนึง่ มีพราหมณค๑ นหนงึ่ ชอ่ื วีรวร เดนิ ทางมาจาก แควน๎ มาลวะ เพ่อื มารบั จา๎ งทํางานในราชสํานกั ของพระราชา เพราะทราบกิตตศิ ัพทว๑ ําพระราชาผ๎ูนเ้ี ปน็ ผโ๎ู ปรดปรานคนกล๎า ภรรยาของพราหมณช๑ ่ือนางธรรมวดี และทั้งสองสามภี รยิ ามี บุตรชายดว๎ ยกันช่ือ สตั ตววร และบตุ รสาวชอ่ื วรี วดี คนท้งั สาม นี้เปน็ ครอบครัวของเขา นอกเหนอื จากลกู นอ๎ งซงึ่ มอี กี สามคน

วีรวรนั้นเหน็บกรชิ ไว๎ท่สี ขี า๎ ง มอื ขา๎ งหน่ึงถือดาบ และอกี ขา๎ ง หน่งึ ถือโลํ ถงึ แม๎วําเขาจะรวมกันเป็นบริษัทอันน๎อยนิดเทาํ นี้กต็ าม เขายงั กลา๎ เรียกรอ๎ งคําจ๎างตํอพระราชาถึงวันละหา๎ รอ๎ ยเหรยี ญ ทีนาร๑ (เหรยี ญทองโบราณชนิดหนงึ่ ของอินเดีย) แตพํ ระราชา ศทู รกะกม็ ไิ ด๎เกยี่ งงอน ทงั้ น้ีเพราะพอพระทัยในรูปรํางทําทาง อนั แข็งแรงของเขา จงึ ตกลงจ๎างเอาไว๎ แตกํ ็ทรงพศิ วงในพระทยั ไมํหาย วําเขาเอาเงนิ ไปทาํ อะไรมากมายท้งั ๆ ท่เี ขาก็เลย้ี งคน เพยี งไมํก่คี น พระราชาจึงส่ังให๎สายลบั ของพระองค๑ติดตามดู พฤตกิ รรมของเขาอยํางใกลช๎ ดิ ความจรงิ ปรากฎวาํ ทุก ๆ วัน วีรวรจะต๎องเข๎าเฝาู พระราชาตอนเชา๎ ตอนกลางวันยืนยามอยูํ หนา๎ ประตวู งั มือถือดาบมั่นคง หลงั จากนน้ั ก็กลับไปบ๎าน จาํ ยเงนิ หนงึ่ ร๎อยทนี าร๑แกภํ รรยาเป็นคาํ อาหาร และจํายหนงึ่ ร๎อยเหรยี ญเพือ่ เสือ้ ผา๎ วิเลปนะเคร่ืองลบู ไล๎รํางกาย และซอ้ื หมากพลู เมือ่ อาบนา้ํ แลว๎ เอาเงนิ หน่งึ รอ๎ ยเหรยี ญไปบชู าพระ วษิ ณแุ ละพระศวิ ะ อกี สองร๎อยเหรยี ญสดุ ทา๎ ยใชท๎ าํ บญุ แกํ

พราหมณท๑ ่ียากจน ทก่ี ลําวมาทั้งหมดนี้คอื การใชจ๎ ํายประจําวนั จากเงนิ คํารับจ๎างห๎ารอ๎ ยเหรียญตอํ วนั หลงั จากน้วี ีรวรก็ทาํ การ บูชายญั ดว๎ ยเนยใส และทาํ พิธีอ่นื ๆ อีก เสรจ็ แลว๎ จึง รบั ประทานอาหาร เม่ือรับประทานอาหารเสร็จกก็ ลบั ไปอยูํ ยามหน๎าประตวู ังตามเดมิ ตลอดถงึ เวลาค่ําคนื ยนื ถอื ดาบเปลอี ยอยํู เมอ่ื พระราชาศทู รกะได๎ทราบเรื่องจากสายลับทไ่ี ปสบื ได๎ ความวาํ วรี วรเปน็ ผปู๎ ระพฤติชอบธรรมดงั นั้น กท็ รงช่ืนชมยงิ่ นัก จึงโปรดให๎จารบุรษุ เหลํานนั้ ยตุ กิ ารตดิ ตามวีรวร และทรง นิยมเล่อื มใสวาํ เขาชํางเปน็ คนดีนก่ี ระไร วันหน่งึ อากาศร๎อนจดั ดวงอาทติ ย๑แผดแสงแรงกลา๎ จน แทบจะทนไมไํ หว และแล๎วมรสมุ ใหญกํ เ็ คลอื่ นเขา๎ มาพร๎อมด๎วย เสียงคํารามกึกกอ๎ งในทอ๎ งฟาู สายฝนกระหนาํ่ ลงมาอยาํ ง รนุ แรงไมํขาดสายท้งั กลางวันและกลางคืน แตํวรี วรกย็ ังยนื น่งิ ไมสํ ะทกสะท๎านอยูกํ ลางหาํ ฝนทป่ี ระตูพระราชวัง พระเจ๎าศูทร

กะทอดพระเนตรเห็นในเวลากลางวันจากยอดมนเทยี ร ครั้น เวลากลางคนื เสด็จข้นึ ไปยอดมนเทยี รอกี เพ่ือดูวาํ เขายงั อยูํท่ี เดมิ หรอื เปลาํ จากทีน่ น้ั พระราชาตะโกนลงไปวํา \"ใครยืนอยูํท่ี ประตูวังนนั่ \" เมือ่ วีรวรไดย๎ ินก็ตอบไปวํา \"ขา๎ พระบาทเอง พระ เจา๎ ขา๎ \" พระราชาศทู รกะทรงนึกในพระทยั วาํ \"อา วรี วร เจ๎า ชํางเป็นชายที่เขม๎ แข็งและจงรักภกั ดีตอํ ข๎ายิง่ นกั ข๎าจะเลอื่ นเจ๎า ใหม๎ ีตําแหนงํ สูงขน้ึ ไปกวาํ น\"ี้ เม่อื พระราชาทรงคดิ ดงั น้แี ล๎วก็ เสดจ็ ลงจากยอดมนเทียรเขา๎ สสํู ิรไิ สยาและเข๎าบรรทม ในวนั รํุงขนึ้ เมฆดาํ ในทอ๎ งฟูาก็ยงั หล่งั ฝนลงมาอยาํ ง รนุ แรงตามเดิม ความมดื แผํซาํ นไปทวั่ เหมอื นจะบดบงั ไมใํ หเ๎ ห็น สวรรคอ๑ ีกตอํ ไป พระราชาเสดจ็ ขน้ึ ไปบนยอดมนเทยี รอีกครงั้ ด๎วยความสนใจใครรํ ๎ู ทรงตะโกนถามลงไปด๎วยเสียงอนั แจํมใส วํา \"ใครยืนเฝูาหนา๎ ประตูปราสาทน่นั \" วีรวรกต็ ะโกนขนึ้ ไปวาํ \"ข๎าพระบาทอยํทู ่ีน่ี\"

ขณะทพี่ ระเจา๎ แผํนดนิ กาํ ลงั นึกชนื่ ชมองครักษ๑ของ พระองค๑อยูนํ ้นั พลนั ไดย๎ ินเสียงผ๎หู ญิงรอ๎ งไหค๎ ราํ่ ครวญมาแตทํ ่ี ไกล เป็นเสยี งโหยหวนเหมือนคนมีทุกข๑ใหญปํ ่ิมวําใจจะขาด รอน เมอื่ พระราชาไดส๎ ดับดงั นั้นก็บังเกดิ ความสงสารจบั ใจ กลําวแกพํ ระองค๑เองวาํ \"ในอาณาจกั รของขา๎ ไมํมีใครถูกบังคบั กดขี่ ไมมํ ีคนยากไร๎ หรอื มใี ครเดอื ดรอ๎ น ก็ผู๎หญิงคนน้เี ปน็ ใคร เลาํ จงึ มาพลิ าปรํา่ ไห๎อยํูแตผํ เู๎ ดียวในยามคาํ่ คนื เชนํ นี้\" คิดดงั นี้ แล๎วพระราชาก็ออกคําส่ังแกวํ รี วรผย๎ู ืนอยํขู า๎ งลาํ งวํา \"ฟ๓งนะ วีรวร ข๎าไดย๎ นิ เสียงผหู๎ ญิงร๎องไหใ๎ นที่ไกล จงออกไปดูวํานางคอื ใคร และนางรอ๎ งไหท๎ าํ ไม\" เมอ่ื วีรวรได๎ฟ๓งรบั ส่ังก็กราบทลู วาํ \"ข๎าพระบาทจะไปสืบ ดู พระเจา๎ ข๎า\" แล๎วออกเดินหา มือถือดาบกระชบั แนนํ มกี รชิ ห๎อยเอว คอํ ยด๎อมมองเหมอื นรากษสท่ดี อ๎ มหาเหยอ่ื มแี สงฟาู แลบแวบวาบจากท๎องฟูาดปู ระหนงึ่ แสงจากดวงตาของอสรู รา๎ ย และเมด็ ฝนซ่งึ ตกกราดไปทว่ั นนั้ เลาํ ก็ดูประหนง่ึ กอ๎ นหินทม่ี นั ขวา๎ งปามาฉะน้นั พระราชาศทู รกะเม่ือแลเห็นองครักษ๑หนมํุ

ออกวง่ิ ไปแตผํ เ๎ู ดยี วในราตรีเชนํ นนั้ พระทยั ของพระองค๑ก็เป็น หํวง และเกิดความอยากจะรเู๎ หตุการณจ๑ ึงรีบเสดจ็ ลงจากยอด มนเทยี ร พระหตั ถก๑ ุมดาบวง่ิ ตามหลังไปตดิ ๆ แตลํ ําพังโดยที่ เขาไมทํ นั ร๎ู วีรวรว่งิ ตดิ ตามเสียงคราํ่ ครวญไปจนถงึ บึงแหงํ หนึง่ อยูํ นอกพระนคร ณ ที่น้นั ชายหนมํุ แลเหน็ หญงิ คนหน่ึงน่งั อยํใู นบึง กาํ ลงั เปลํงเสยี งร๎องไหค๎ รํ่าครวญอยูํ นางแลเห็นเขาก็กลําววํา \"โอ ทาํ นผูว๎ รี ะ ทํานผมู๎ เี มตตา ทาํ นผม๎ู ใี จอนั กว๎างขวาง ขอทาํ น จงชวํ ยเหลอื ขา๎ ด๎วยเถดิ ขา๎ จะอยไํู ด๎อยาํ งไรเลาํ ถ๎าปราศจาก ทํานเสยี แลว๎ \" ฝาุ ยวรี วรผูซ๎ ึงพระราชาแอบติดตามมาเงียบ ๆ ได๎ ฟง๓ ถ๎อยคําของหญงิ ลกึ ลบั ก็กลาํ วดว๎ ยความสนเทํห๑วาํ \"เธอเปน็ ใครทาํ ไมมานัง่ คร่ําครวญอยทูํ นี่ \"่ี นางได๎ฟง๓ กต็ อบวาํ \"วรี วรที่รกั ทาํ นจงรเู๎ ถดิ วาํ ข๎านแ่ี หละ คือแมํนางธรณี และพระราชาศูทรกะนน้ั เปน็ นาถะของข๎า นํา เสียดายที่พระองค๑จะต๎องสิ้นพระชนม๑เสยี แลว๎ นับแตํนไี้ ปอกี

สามวนั ขา๎ จะอยตํู อํ ไปไดไ๎ ฉน และข๎าจะหาใครทเ่ี ปน็ ท่ีพง่ึ อัน วิเศษสุดเชํนพระองค๑ไดท๎ ไี่ หนเลํา ด๎วยเหตุนแี้ หละข๎าจึงเศร๎า โศกและมาน่ังคร่าํ ครวญสงสารตัวเองและพระราชาองค๑น้ัน ด๎วย\" วีรวรไดย๎ นิ นางกลาํ วกต็ กใจ กลาํ วละลา่ํ ละลักวํา \"เรอื่ งเปน็ เชนํ นน้ั หรอื โอ๎พระปฤถิวเี ทวี จะมีหนทางใดทจี่ ะ ชวํ ยชีวติ ของพระราชาไว๎ไดเ๎ ลาํ เหตุใดพระโลกนาถจะต๎อง สิ้นพระชนมช๑ ีพด๎วยเลาํ \" พระธรณีน่ิงไตรํตรองอยคูํ รูํหนงึ่ จึงตอบวํา \"มีอยูทํ างเดยี วเทําน้ันท่ีจะพลิกผนั ชะตากรรมน้ไี ด๎ และเจา๎ ผ๎ู เดยี วที่จะรับภาระนไี้ ป\"

เมอื่ ไดฟ๎ ง๓ ดังน๎น วีรวรกร็ ีบรบั คาํ วํา \"บอกมาเถิด พระแมเํ จา๎ บอกมาเร็ว ๆ เพ่อื ข๎าจะได๎รบี ทาํ ข๎าเต็มใจทกุ อยํางแมจ๎ ะต๎อง พลีด๎วยชวี ติ ของข๎าก็ตาม\" พระเมทนีได๎ฟ๓งก็กลาํ ววํา \"ใครเลาํ จะกลา๎ หาญและภักดตี อํ องคพ๑ ระภบู ดเี หมือนเจา๎ จงฟง๓ คําของขา๎ ให๎ดี วิธีท่ีจะชวํ ย พระนฤบดนิ ทรไ๑ ดม๎ อี ยูํทางเดียวคอื เจา๎ ตอ๎ งเอาลกู ของเจา๎ คือ สัตตววรสังเวยตอํ พระแมเํ จา๎ จณั ฑี (ผ๎ูดุรา๎ ย หมายถึงพระอุมา มเหสีของพระศวิ ะในปางดรุ า๎ ย ซ่ึงเป็นปางทพี่ ระเทวีมาปรากฏ พระองคเ๑ พอื่ ทําสงครามกบั เหลาํ อสรู เทาํ น้ัน บางทีเรียกวาํ เจ๎า แมํกาล)ี พระมหาเทวผี ท๎ู รงเกยี รตริ ะบือจะทรงปรากฏพระกาย ตอํ หน๎าผ๎ูภักดตี ํอพระองค๑และพรอ๎ มจะทรงชํวยไดเ๎ สมอ พระจณั ฑีผ๎นู ป้ี ระทบั อยภํู ายในวหิ ารทอ่ี ยใูํ กลพ๎ ระราชวังนี้ แหละ เจา๎ จงทําอยํางทข่ี ๎าแนะและพระราชากจ็ ะปลอดภยั และ มีชีวติ ยนื ยาวตํอไปอกี ร๎อยปี ถ๎าเจา๎ จะปฏิบตั ติ ามคาํ ของขา๎ โดยเรว็ ขา๎ กเ็ ชอื่ แนวํ ําพระชนมช๑ พี ของพระองค๑จะดํารงอยูํ แตํ

ถา๎ เจา๎ มวั แตรํ รี อ กเ็ ชื่อเถดิ วํา พระราชาจะต๎องสนิ้ ชีวิตภายใน สามวัน้ นบั แตํวนั นเ้ี ป็นตน๎ ไป เม่อื พระปฤถิวเี ทวแี จ๎งใหท๎ ราบเรอ่ื งความลับดังน้ี วรี วรก็ ใหค๎ าํ ม่นั สญั ญาวํา \"ข๎าแตพํ ระเทวี ขา๎ จะไปดําเนนิ การเร่ืองน้ี โดยเร็วที่สดุ \" พระเทวจี งึ ใหพ๎ รวํา \"ขอจงสาํ เร็จเถิด\" แลว๎ อนั ตรธานหายไป ถ๎อยคําทัง้ หมดตัง้ แตตํ ๎นจนจบดงั กลาํ วมไิ ด๎ รอดพน๎ โสตของพระราชาไปได๎ เพราะพระองค๑แอบติดตาม วรี วรมาอยํางลับ ๆ โดยที่วีรวรไมรํ ต๎ู วั วีรวรกลบั ไปบา๎ นของตนอยาํ งรวดเรว็ ในความมดื สํวน พระราชาศูทรกะมคี วามอยากรวู๎ ําเหตุการณ๑จะดําเนินไป อยาํ งไร กแ็ อบยอํ งตามหลงั ชายหนํุมไปตดิ ๆ โดยเขาไมํรส๎ู ึกตวั แลเห็นวีรวรตรงเขา๎ ไปหานางธรรมวดีผ๎ูเปน็ ภรรยาและแจ๎งให๎ นางทราบวํา ตนไดร๎ บั คําแนะนําจากพระธรณีใหม๎ าเอาบตุ รชาย ไปสังเวยตอํ เจา๎ แมํกาลี เพือ่ ชวํ ยชีวติ พระราชา เมือ่ นางไดฟ๎ ๓งก็ กลาํ ววาํ

\"ทาํ นพ่ี เรามีหน๎าท่ตี อ๎ งพิทักษ๑พระชนม๑ชพี ของพระราชา จงอยาํ รรี อเลย รีบไปปลุกลูกชายของเราเถดิ และแจ๎งให๎เขา ทราบด๎วยตวั ทาํ นพเี่ อง\" วรี วรจึงปลุกลูกชายของตนให๎ลกุ ขึ้น เลาํ เรื่องท่ีเกดิ ขน้ึ ให๎ ฟง๓ และกลาํ ววาํ \"สัตตววรลูกรกั จงร๎เู ถิดวํา ถ๎าเจ๎ายอมเปน็ เครอื่ งสงั เวยพระแมํเจ๎าจณั ฑี พระราชาก็จะรอดชวี ิต แตํถา๎ เจ๎า ไมํยินยอม พระราชาก็จะตอ๎ งสญู สน้ิ พระชนมช๑ ีพภายในสาม วนั \" สตั ตววรแมจ๎ ะเป็นเดก็ ก็ตาม แตกํ ็มีความกลา๎ หาญอยาํ ง ยอดยงิ่ สมกับช่ือ สตั ตววร ซง่ึ มีความหมายวาํ \"ผม๎ู ีชื่อเสียงอัน โดดเดํนเพราะความกล๎าหาญ\" เดก็ น๎อยจงึ ตอบบดิ าวํา \"ลกู จะสงั เวยชวี ติ เพ่ือพระราชาเอง เพ่ือจะไดต๎ อบแทน พระคุณของพระองคผ๑ ๎ปู ระทานขา๎ วปลาอาหารเลย้ี งชวี ติ ของ พวกเรา ฉะนัน้ จะต๎องลังเลทาํ ไม เอาลกู ไปวางบนแทํนสังเวย

ของพระแมํเจ๎าเถดิ ขอใหล๎ ูกเป็นผรู๎ บั ภาระอนั นี้เพ่อื ความผาสกุ ขององค๑นฤบดีเถดิ \" เมื่อสัตตววรกลาํ วเชนํ น้ี ววี รกโ็ ลงํ อก กลาํ ววาํ \"ลกู เอ๐ย เจ๎าชาํ งสมเป็นลกู พํอยง่ิ นกั \" ฝุายพระราชาผ๎ูสะกดรอยตามมาและแอบฟง๓ อยูํข๎างนอก ได๎ยินเรอื่ งราวโดยตลอดก็ทรงตื้นตันพระทัยนัก ทรงรําพงึ แกํ พระองคเ๑ องวาํ \"อา คนเหลํานี้มคี วามกล๎าหาญเหมอื นกันหมด โดยแท๎\" วีรวรนําบตุ รชายออกจากบ๎าน ให๎เด็กน๎อยน่งั บนบํา และ นางธรรมวดผี ู๎ภรรยากจ็ ูงลกู สาวชอ่ื วีรวดี ตดิ ตามมาด๎วย พา กันไปยงั เทวาลัยของพระจณั ฑี ฝาุ ยพระราชากต็ ดิ ตามมาดู เหตกุ ารณ๑อยาํ งกระช้ันชดิ คร้ันแล๎ววีรวรก็อมุ๎ ลกู ชายลงจากบํา และวางบนแทนํ สังเวยของเทวรูป เมอ่ื สตั ตววรถกู นํามาสเูํ บอื้ งพระพกั ตร๑พระ

เทวีกม็ ไิ ดม๎ ีความหวาดหวั่นแตํประการใด ก๎มศรี ษะลงอยําง นอบนอ๎ ม กลําววํา \"ขา๎ แตพํ ระเทวี ขอให๎การสังเวยศีรษะของข๎าในวนั นจ้ี ง เปน็ ผลยังพระราชาศทู รกะให๎ดาํ รงพระชนม๑ชีพยนื นานถึงร๎อยปี ด๎วยเถดิ ขอให๎พระองค๑ทรงปกครองราชอาณาจกั รดว๎ ยความ เกรียงไกรไรผ๎ ตู๎ า๎ นทานเถิด\" เมอ่ื สัตตววรกลาํ วจบลง วีรวรก็เปลงํ เสียงดว๎ ยความยนิ ดี วาํ \"ดลี ะ ลกู ของพํอ\" พร๎อมกับชกั ดาบออกจากฝก๓ ฟน๓ ฉับลงไป ที่คอของบตุ รชาย แล๎วนําไปถวายเบอ้ื งพระพกั ตร๑พระจณั ฑเี ทวี และกลาํ ววํา \"ขา๎ พเจา๎ ไดส๎ งั เวยบตุ รตํอองค๑พระแมเํ จ๎าแล๎ว ขอ ทรงชวํ ยให๎พระราชารอดพ๎นความตายด๎วยเถิด\" ทันใดก็มีเสียงอุโฆษลอยมาในอากาศทําใหไ๎ ดย๎ ินท่ัวกันวํา \"สาธุ วีรวรเจ๎าชํางเปน็ คนซอ่ื สตั ยแ๑ ละภกั ดีตํอพระราชานก่ี ระไร จะหาใครเสมอเหมือนเจา๎ ก็ยากนกั เพราะการทเ่ี จ๎าทาํ การ

สงั เวยตํอขา๎ ดว๎ ยชวี ติ ของลกู ชายผปู๎ ระเสรฐิ ดงั นี้ พระราชาศูทร กะจะมพี ระชนม๑ชีพยาวนาน และอาณาจักรของพระองค๑จะ รุงํ โรจนส๑ ืบไปช่ัวกาลนาน\" ขณะนั้นเองนางวีรวดีบุตรสาวของวรี วรกล็ กุ ขน้ึ ตรงไป สวมกอดศรี ษะของพีช่ าย ซึ่งหาชีวิตไมํแล๎ว สะอกึ สะอน้ื ด๎วย ความรันทด และด๎วยความทุกข๑แสนศลั ยส๑ ดุ ทีจะทนทาน หวั ใจ นางก็แตกสลายลม๎ ลงขาดใจตาย พระราชาทรงเหน็ เหตกุ ารณ๑ท่ี เกดิ ข้ึนนี้โดยตลอดจากทีซ่ ํอนของพระองค๑ ทันใดนนั้ นางธรรมวดผี เ๎ู ป็นภรรยาของวีรวรก็ลุกข้ึนกลําว แกํสามีวํา \"เราไดช๎ ํวยเหลือพระเจา๎ แผนํ ดินและอาณาจักรของ พระองค๑ไวแ๎ ลว๎ บัดนี้ขา๎ มีบางส่งิ จะพดู กบั ทําน กต็ ัง้ แตลํ กู สาว ของข๎า แม๎เปน็ เดก็ ไรเ๎ ดยี งสา ไมํรอู๎ โิ หนอํ เิ หนํอะไรด๎วย ยงั ตอ๎ ง มาตายเพราะความโศกเศร๎าถงึ พช่ี าย เป็นอนั วําชวี ิตของลกู ทง้ั สองของข๎าก็ส้ินสูญไปแล๎ว ชวี ติ ของขา๎ จะมีประโยชน๑อันใดอกี เลาํ ข๎าเป็นคนโงํเองทมี่ ไิ ดเ๎ สนอตวั เองเพอ่ื สังเวยตั้งแตแํ รกเพ่ือ

ความอยูรํ อดของพระราชา ฉะนั้นขอใหข๎ ๎าเขา๎ กองไฟตายพร๎อม กับลกู ๆ ด๎วยเถดิ \" เม่ือนางปลงใจจะทําเชนํ น้ี วรี วรก็ขดั ไมไํ ด๎ จงึ กลําวแกํ นางวาํ \"นางผ๎ูเป็นภัฏฏินี (หญิงผูเ๎ จรญิ หญงิ ผ๎ูด)ี ของขา๎ ถา๎ เปน็ ความประสงค๑ของเจา๎ กจ็ งทําเถดิ ขอความเจรญิ จงมแี กํเธอ ขา๎ ร๎วู ําขา๎ ไมํอาจจะยบั ยั้งเจ๎าได๎ เพราะเจา๎ มคี วามต้ังใจแนวํ แนทํ ีจ่ ะ ทําเชนํ น้ี ขา๎ รว๎ู าํ เจ๎าจะทนทานตอํ ไปอีกไมํไหวเพราะเมอ่ื สนิ้ ลูก ชวี ิตเจา๎ กพ็ ลอยส้ินสญู ไปด๎วย แตอํ ยาํ โทษวาํ เปน็ ความผิดของ ตัวเองเลย เพราะเจา๎ เองมิได๎ถูกกาํ หนดใหต๎ ๎องสงั เวยชีวติ ตวั ข๎า กเ็ ชนํ เดียวกันที่จะตอ๎ งสงั เวย ถา๎ มใิ ชํความประสงคข๑ องพระแมํ เจ๎าทีป่ ระสงคเ๑ ฉพาะลูกชายของข๎าเทาํ นั้น เจ๎าจงคอยอยํูท่นี ่ี กํอน จนกวําขา๎ จะจดั กองไฟสาํ หรบั เจ๎าด๎วยฟืนเหลําน้ี และทาํ ร้ัวลอ๎ มรอบมณฑลแหงํ ยัชญพธิ ขี องพระแมํเจ๎าเสียกอํ น\" วรี วรก ลาํ วจบกล็ งมือทาํ จติ กาธาน (ท่เี ผาศพ ,เชิงตะกอน) และร้วั

ยัชญมณฑลจนเสรจ็ เรยี บรอ๎ ย แลว๎ วางศพลกู ทัง้ สองบนกองฟนื จดุ ไฟลกุ โชตชิ วํ งด๎วยตะเกยี ง นางธรรมวดีเห็นทุกสิ่งจดั เตรียมเรียบรอ๎ ยแลว๎ ก็คุกเขําลง แทบเทา๎ สามกี ลาํ วอาํ ลา และหลังจากทบ่ี ูชาพระแมํเจา๎ จัณฑี แล๎ว ก็สวดมนตร๑และอธิษฐานวาํ \"ขอให๎สามใี นปจ๓ จุบันของข๎า ไดไ๎ ปเจอกนั อีกในชาติหน๎าภพใหมํ และขอใหก๎ ารสงั เวยชวี ิต ของข๎าจงเปน็ ผลเพอื่ สวสั ดภิ าพของพระราชานั้นทุกประการ\" กลาํ วจบนางผ๎ูเลิศด๎วยคณุ ธรรมก็โผราํ งเขา๎ หากองไฟอนั ชวํ ง โชติในจติ กาธานซง่ึ เป็นเปลวแลบเลียไปทั่วทกุ ทิศทุกทาง คร้ันแลว๎ วีรวรบรุ ษุ ผู๎วีระก็กลําวแกํตนเองวํา \"เราไดท๎ ําทกุ สง่ิ ไปแลว๎ เพอ่ื การรอดชีวติ ของพระราชา และ ทาํ ตามท่เี สียงสวรรค๑ไดเ๎ ป็นประจกั ษ๑พยานรบั ร๎ู บัดนเ้ี ราก็ใช๎หน้ี ใหแ๎ กนํ ายของเราผ๎ูให๎ขา๎ วใหน๎ ้ําเรากินจนหมดสนิ้ แลว๎ บุญคุณ อ่ืนใดเปน็ อันยตุ ิ เดยี๋ วนเี้ รากเ็ ป็นอสิ ระแล๎ว ประโยชน๑อนั ใดที่

เราจะยดึ มน่ั ในชวี ติ นอี้ ีกตํอไป การมชี วี ิตอยูํโดยปราศจากผเ๎ู ป็น ที่รักคือลูกและเมยี ยํอมไรค๎ ําสําหรบั คนซึ่งมหี น๎าท่ีจะต๎อง กระทําอยาํ งเรา ก็เม่อื เป็นเชํนนไี้ ยเราไมํสังเวยชีวิตทเี่ หลอื อยูํนี้ ใหแ๎ กํพระทุรคาเทวี (เทวผี เู๎ ขา๎ ถึงยาก หมายถึงพระอุมาปางดุ รา๎ ย) เลาํ \" เมื่อคิดดังนแี้ ล๎วเขาก็ก๎าวเข๎าไปยนื อยเํู บ้ืองพระพักตร๑ ของพระเทวี และกลําวโศลกถวายด๎วยความนอบน๎อมวํา \"ขอเกียรตคิ ุณจงมีแดพํ ระเทวผี ูป๎ ระหารมหษิ าสรู (อสรู ผม๎ู ี ราํ งเป็นควาย เปน็ อสรู รา๎ ยกาจทพ่ี ระทุรคาตอ๎ งเสดจ็ มาปราบ และทรงประหารมนั ได๎ในทีส่ ดุ ด๎วยเหตนุ จ้ี งึ ทรงไดน๎ ามวํา มหษิ าสรมรรทินี ) ในบรรพกาล พระผ๎ูทําลายชีพของทานพรุรุ (ทานพ ชอ่ื รรุ ุ เปน็ ชื่อของอสูรหรือทานพผห๎ู นึง่ ท่ีไดร๎ บั พรจาก พระพรหมแลว๎ มใี จกําเริบ ยกทพั ไปยํ่ายสี วรรค๑ บรรดาทวยเทพ ตํางกห็ นไี ปเฝาู พระทุรคาหรือศกั ติ (มเหสพี ระศิวะ) ทีภ่ เู ขา อญั ชัน และทลู ขอร๎องให๎ชํวย พระเทวจี ึงเสดจ็ มาปราบ อสูรรุรุ

และทรงประหารอสูรด๎วยเลบ็ พระบาท) โอ พระเทวผี ๎ูทรงตรีศลู เปน็ เทพาวุธ ขอความรุํงโรจนจ๑ งมแี ดํพระโลกมาตา ผเ๎ู ป็นยอด แหงํ ผ๎ูเปน็ มารดาทั้งหลาย พระองค๑เป็นผนู๎ ําความบนั เทิงสขุ มา สํทู วยเทพ และเป็นผูท๎ รงไว๎ซ่ึงโลกทั้งสาม ขอสิทธศิ กั ดิจ์ งมีแดํ พระองค๑ ผูม๎ ีพระบาทอันชาวโลกทงั้ มวลพึงกราบไหว๎ พระเป็น ท่พี ึ่งของสัตตวนกิ รทั้งหลายผ๎ูมาพงึ่ พาํ นักจิตเพือ่ ความหลดุ พ๎น ขอชยั จงมแี ดํพระองคผ๑ ทู๎ รงพสั ตราภรณ๑คือรศั มแี หํงสูรยะ ผูข๎ ับ ไลํความมดื ความวุํนวายใหส๎ ้นิ ไป โอ๎ พระแมเํ จา๎ กาลี พระเทวผี ู๎ ทรงสายประคาํ คือกะโหลกมนุษย๑ และทรงประดบั พระเศียร ด๎วยกระดูกแหงํ สรีระ ขออนัตชัยจงมีแดํองค๑พระศวิ า (มเหสี ของพระศวิ ะ หมายถงึ พระอมุ า ทุรคา กาลี จณั ฑี เคารี และอื่น ๆ) ขอทรงมพี ระเกียรตยิ งิ่ ยนื นาน ขอพระองค๑ทรงพอพระทัยใน การสงั เวยศรี ษะของขา๎ และทรงอวยพระพรให๎พระราชาศทู ร กะมชี นมายุยิง่ ยืนนานเถดิ \" หลงั จากการกลําวถ๎อยคําดงั นี้แลว๎ วีรวรกต็ ัดศีรษะของ ตนให๎ขาดออกโดยฟน๓ ด๎วยดาบเพียงฉับเดียว

พระราชาศูทรกะผเู๎ ป็นสักขใี นเหตกุ ารณ๑ทงั้ หมด จาก การแอบดใู นทซี่ ํอนของพระองค๑ ทรงประหลาดพระทัย และ รสู๎ ึกงุนงงอยาํ งยง่ิ จากภาพท่ีไดเ๎ หน็ ทรงเสยี พระทยั ยงิ่ นัก ตรสั แกํพระองค๑เองวาํ \"ชายผ๎ูมีคําย่งิ คนนีพ้ ร๎อมด๎วยครอบครัวของ เขาไดป๎ ระกอบกรรมอันยากยง่ิ เพอ่ื ชวํ ยเหลอื เรา กรรมอนั นเี้ ปน็ ที่ทเ่ี หลือเชอ่ื ยากท่ใี คร ๆ ในแผํนดนิ โลกจะทําได๎อยาํ งนี้ และ เขากระทาํ เพือ่ เราโดยไมํมํงุ หวงั การตอบแทนสักนดิ ถ๎าเรามไิ ด๎ รถ๎ู ึงบญุ คุณของเขา ความเปน็ ราชนั ยะของเราจะมคี ณุ คาํ อะไร เราก็คงจะไมํแตกตํางไปจากสตั วต๑ วั หน่ึงโดยแท๎\" ดาํ ริฉะนี้แลพระวรี ราชากช็ ักพระแสงดาบออกจากฝก๓ เสด็จเขา๎ ไปหาพระเทวี และกลําวอ๎อนวอนดว๎ ยความนอบนอ๎ ม วาํ \"ข๎าแตพํ ระแมเํ จา๎ ขอไดโ๎ ปรดขา๎ ด๎วยเถิด โปรดประทาน พรแกขํ า๎ ขอใหพ๎ ราหมณ๑ชือ่ วรี วร ผน๎ู ซี้ ง่ึ มพี ฤติกรรม

เชนํ เดยี วกับชือ่ ของเขา ผู๎เสยี สละแมช๎ วี ติ เพอื่ ความอยรํู อดของ ข๎า ขอใหเ๎ ขาและครอบครัวจงกลบั ฟืน้ คนื ชีวิตขึ้นมาเถิด\" เม่ือกลาํ วกถาดงั นี้แล๎ว พระราชาเตรยี มจะเชือดพระศอ ด๎วยดาบอนั คมกล๎า ทนั ใดนน้ั กม็ เี สยี งลอยมาในอากาศวํา \"ชา๎ กํอนราชะ ข๎าพอใจในพลีของทํานแล๎ว เอาเถอะ ข๎าจะให๎ พราหมณ๑วรี วรกลับฟืน้ คืนชวี ิตขน้ึ มาใหมํพร๎อมด๎วยภรรยาและ บุตรของเขา\" เมื่อไดก๎ ลําวประกาศติ แลว๎ เสยี งสวรรค๑กห็ ายไป ทนั ใด วีรวรก็คนื ชีพขน้ึ มาพร๎อมด๎วยบตุ รชาย บุตรสาว และภรรยา ของเขา พอเห็นคนเหลําน้ีฟน้ื ขนึ้ มา พระราชาก็รีบวิง่ เขา๎ หาท่ี ซอํ นเรน๎ กําบังมใิ ห๎ใครเหน็ ทรงจอ๎ งดภู าพของคนเหลาํ น้ันด๎วย ความอศั จรรย๑ใจ และมอี สั สชุ ลเปย่ี มปริม่ ดว๎ ยความยนิ ดีเป็นลน๎ พน๎

ฝุายวีรวรเมอ่ื ไดม๎ ชี ีวิตอกี ครงั้ หน่ึง มคี วามรสู๎ ึกเหมือนคน ต่นื จากหลับแลไปเหน็ บตุ รและภรรยาตาํ งก็ยังมชี ีวติ อยูํ ก็ สบั สนในใจไมํทราบวาํ เกิดอะไรขึน้ จึงถามบุตรและภรรยาวาํ \"พวกเจ๎าถกู ไฟเผาไหม๎จนเปน็ เถา๎ ถําน แล๎วกลับฟ้ืนขึน้ มา อีก เป็นไปไดอ๎ ยาํ งไร ข๎าก็เหมือนกัน จําไดว๎ าํ ขา๎ ตดั หัวตัวเองไป แล๎วหลังจากท่เี ผาศพพวกเจา๎ แลว๎ น่ีขา๎ กลบั มีชีวิตข้นึ มาอีก น่ี จะเป็นมายาทีห่ ลอกตาขา๎ หรือไร หรือวําพระแมเํ จ๎าโปรดใหเ๎ รา รอดจากตายดว๎ ยความกรณุ าของพระองค๑ ชํางนาํ อศั จรรยเ๑ สยี จริง ๆ\" เมอ่ื ไดฟ๎ ง๓ ดังนีภ้ รรรยาและบุตรจึงกลําววาํ \"ที่เราได๎ กลับมามีชวี ิตอีกครัง้ น้ี คงจะเปน็ ดว๎ ยอาํ นาจของพระเทวี บนั ดาลใหเ๎ ปน็ ไประหวํางทเ่ี ราหมดสตนิ น่ั เอง\" วรี วรใครคํ รวญดูวําเรอ่ื งคงจะเป็นไปอยาํ งทคี่ นเหลาํ นนั้ พูด มิไดม๎ ขี อ๎ สงสยั อีกตอํ ไป จึงกระทาํ การบชู าตอํ องคพ๑ ระจณั ฑี

แล๎วพาครอบครวั กลับไปบ๎านมีความยนิ ดวี ําตนได๎ปฏบิ ัตภิ ารกิจ เสรจ็ ไปแล๎วตามปรารถนาทุกประการ และหลังจากทพี่ าบตุ ร ภรรยากลับไปบ๎านแลว๎ กก็ ลับมายนื ยามหน๎าประตูวัง อนั เปน็ หน๎าทีป่ ระจําของตนในราตรีนัน้ นน่ั เอง สํวนพระราชาศูทรกะผู๎ แลเห็นเหตกุ ารณโ๑ ดยตลอดก็ออกจากทซี่ อํ นเสดจ็ กลบั สวํู งั และ ข้นึ ไปที่ยอดพระมนเทียร และตะโกนลงมาวาํ \"ใครอยูหํ น๎า ประตนู น่ั \" วรี วรไดย๎ ินก็กลําวดว๎ ยเสยี งอันดงั วํา \"ข๎าพระบาทอยูํ ท่ีนพ่ี ระเจ๎าข๎า โอ ราชะ ตามท่ที รงมบี ญั ชาให๎ขา๎ พระบาทไปสืบ เร่ืองหญิงผน๎ู นั้ แตนํ างได๎อันตรธานไปตอํ หนา๎ ตํอตาเมื่อขา๎ พระ บาทแลเห็นนาง ราวกบั วาํ นางคอื รากษสี (นางรากษส หรือนาง อสรู ประเภทหนง่ึ ) ตนหนึ่ง หาใชํเป็นคนธรรมดาไม\"ํ พระราชาได๎ฟง๓ คาํ ตอบของวีรวรก็ทรงประหลาดพระทัย มาก เพราะพระองค๑เป็นบคุ คลทร่ี เู๎ หน็ เหตุการณโ๑ ดยตลอด ทรง รําพงึ ในพระทัยวํา \"จรงิ แท๎ทีเดียวบคุ คลผป๎ู ระเสริฐ ล๎วนเป็นผู๎ท่ี รู๎จักตนเองและควบคุมจิตใจไดอ๎ ยาํ งลกึ ซง้ึ เหมือนทะเลอัน กว๎างใหญํและลกึ สดุ หย่ัง เพราะเมอ่ื เขาประกอบกรณียกิจอัน

หาใครเปรยี บมไิ ด๎นั้น แทนท่เี ขาจะโอ๎อวดตนเอง กลบั นงิ่ เงียบ ไมกํ ลาํ วอะไรเลย\" เมื่อทรงรําพึงดงั นีแ้ ล๎ว พระราชาก็เสด็จลง มาจากยอดมนเทยี รกลบั คืนสหํู ๎องบรรทมและทรงพกั ผอํ น ตลอดคืน ในตอนเช๎าวีวรถูกตามมาเฝาู ตอํ หน๎าประชุมชน พระราชาผทู๎ รงมพี ระทยั อนั เปยี่ มไปดว๎ ยความยินดไี ดต๎ รสั แกทํ ี่ ประชุมมนตรีถึงเรื่องทเี่ กดิ ข้ึนในเวลากลางคนื โดยตลอด ทาํ ให๎ ทกุ คนในทอ๎ งพระโรงตื่นเต๎นกนั มาก ครั้นแล๎วพระราชาได๎ ประทานของขวญั อันลา้ํ คาํ แกวํ รี วรเพ่ือเปน็ เคร่อื งตอบแทน นา้ํ ใจอันย่ิงใหญํ คือทรงยกดนิ แดนเวํนแคว๎นลาฏะและ กรรณาฏะใหว๎ ีวรปกครอง หลงั จากนัน้ พระราชาสองพระองค๑ คอื พระเจ๎าวีรวรและพระเจ๎าศูทรกะ ผูม๎ ีอานภุ าพเสมอกนั ก็ ปกครองดินแดนของตนดว๎ ยความสงบสขุ สบื มา เมื่อเวตาลเลาํ นิทานอันพสิ ดารสดุ ขีดจบลง กก็ ลําวแกํ พระราชาตรวิ ิกรมเสนวํา \"โอ นฤบดี ในเรือ่ งทข่ี า๎ เลาํ มานี้

พระองคท๑ รงเหน็ วาํ ใครเป็นผ๎ทู ก่ี ลา๎ หาญท่ีสดุ ในจํานวนคน เหลํานัน้ ถา๎ พระองคท๑ รงทราบและไมพํ ูด คาํ สาปทข่ี ๎าเคยกลําว มาแลว๎ แตตํ น๎ กจ็ ะประสบแกํพระองคโ๑ ดยแท\"๎ พระราชาได๎ฟง๓ ถอ๎ ยคําของเวตาลก็ตรสั วํา \"พระราชา ศทู รกะนนั่ แหละ เป็นผท๎ู ีก่ ล๎าหาญท่สี ดุ ในบรรดาคนทั้งหลาย\" เวตาลได๎ฟ๓งกแ็ ยง๎ วาํ \"คนที่กล๎าหาญทส่ี ดุ มใิ ชวํ ีรวร หรอกหรือ เพราะเขาได๎ทาํ วรี กรรมท่ยี ากจะหาใครเสมอเหมือน ในโลกนี้ และมิใชํภรรยาของเขาดอกหรอื ท่กี ล๎าหาญกวาํ เพราะเปน็ แมํท่ีตอ๎ งทนเห็นลกู ชายตอ๎ งถกู สังเวยไปตํอหน๎าตอํ ตา และมิใชลํ ูกชายคือสตั ตววรหรอกหรอื แม๎จะเปน็ เพียงเด็ก แตํกก็ ลา๎ พลชี ีพของตนเพ่ือพระราชาและบิดาของตน น่ีไมํ เรียกวําวีรกรรมอนั ยอดย่ิงดอกหรอื ไร ไฉนพระองค๑จึงตรสั วาํ พระราชาศูทรกะเปน็ ผก๎ู ลา๎ หาญยง่ิ กวาํ คนเหลาํ นน้ั เลํา\"

เม่ือได๎ยนิ เวตาลกลําวดังน้ัน พระราชาตริวกิ รมเสนก็ อธบิ ายวํา \"เจา๎ อยําพูดอยาํ งนนั้ เลย กว็ ีรวรนั้นเป็นคนตระกลู สงู จะอยํใู นครอบครวั ใดกต็ าม วาํ ตามจริงเขาต๎องเป็นหัวหนา๎ ทีม่ ี ความรับผดิ ขอบ รวมทั้งลูกและเมยี ของเขาก็เชนํ เดียวกัน ทกุ คนถือเปน็ หน๎าท่อี ยํแู ลว๎ ทีจ่ ะต๎องสละขีวติ เพื่อคม๎ุ ครอง พระราชาของตน ในกรณีทเ่ี กิดขนึ้ นี้ นอกจากวรี วรจะทาํ ตาม หนา๎ ท่ผี กู พันกับพระราชาแลว๎ นางผ๎ูเปน็ ภรรยาน้ันเลํากเ็ ป็น หญงิ ประเสรฐิ ทเี่ คารพรักสามียง่ิ ชวี ติ หลอํ นทาํ ไปเพราะถือเป็น หนา๎ ท่วี าํ ภรรยาจะต๎องดําเนนิ รอยตามสามีดว๎ ยใจภกั ดิ์ สํวน สตั ตววรผเู๎ ปน็ ลูกนัน้ เลาํ ก็เปน็ เชํนเดยี วกับพํอและแมขํ องตน ยํอมทําตามพอํ แมดํ ๎วยความรกั และความผูกพนั โดยแนบแนํน เหมอื นเสน๎ ด๎ายทตี่ ีข้นึ มาจากฝาู ยฉะนัน้ แตพํ ระราชาศูทรกะ เปน็ เยี่ยมเหนอื กวาํ คนเหลาํ น้นั ทกุ คน เพราะพระองค๑เปน็ ผู๎ พร๎อมท่จี ะพลชี ีวิตเพ่ือคนรบั ใชข๎ องพระองค๑ เปน็ การเสียสละ

อยาํ งกลา๎ หาญทพ่ี ระเจ๎าแผํนดินไมํมคี วามจําเป็นจะต๎องทาํ เชํนนัน้ เลย\" เม่อื เวตาลไดย๎ นิ คาํ อธบิ ายจากพระโอษฐ๑ของ พระราชาเชนํ น้นั ก็ผละจากองั สาของพระราชา หายแวบไป ทนั ทีโดยไมมํ ีใครเห็น และกลับคนื ไปสทูํ เ่ี ดมิ ด๎วยอิทธฤิ ทธิข์ อง ตน ทําใหพ๎ ระราชาตอ๎ งเสดจ็ กลบั ทางเดิม เพ่ือไปนาํ ตวั เวตาล กลับมาใหมํ

นิทานเรื่องท่ี ๕ พระเจ๎าตรวิ ิกรมเสนเสดจ็ กลบั ไปทตี่ น๎ อโศก แลเหน็ ซากศพท่ีเวตาลเข๎าสิงหอ๎ ยอยูํบนกง่ิ ไมจ๎ ึงขน้ึ ไปลากตัวลงมา และหลังจากทที่ รงบริภาษเวตาลแลว๎ กร็ ีบเสดจ็ กลับไปทางเดิม เพอ่ื มงํุ ไปสูํจดุ ทีห่ มาย แตํในขณะที่ดาํ เนนิ ไปตามทางทีน่ าํ ไปสูํ สสุ านของโยคใี นราตรนี ้นั เวตาลซงึ่ เกาะอยํบู นองั สาของ พระราชากก็ ลาํ วขึ้นวํา \"ราชะ พระองค๑ชาํ งอดทนในภาระนีก่ ระไร ขา๎ เหน็ พระองคค๑ รัง้ แรกก็รสู๎ กึ ชอบเสยี แลว๎ ข๎าจะเลาํ นทิ านใหท๎ รงฟง๓ สักเรื่องหนง่ึ เพือ่ เปน็ เครอ่ื งบนั เทงิ พระทยั โปรดสดับเถิด\" ในพระนครอชุ ชยินี มีพราหมณ๑ท่มี ีชื่อเสยี งโดํงดงั ผู๎ หนึง่ เป็นราชเสวกและมนตรขี องพระราชาปณุ ยเสน มชี อ่ื วาํ หริ สวามิน พราหมณม๑ ภี รรรยาทีเ่ ปน็ หญิงมตี ระกลู เสมอกนั และมี บุตรชายคนหนึง่ เปน็ ชายหนุํมรูปงามช่อื เทวสวามนิ ตํอมานาง

ใหก๎ ําเนิดบตุ รหญิงคนหนง่ึ เมื่อเจรญิ วยั ขึ้นแล๎ว มีความงามอัน ยอดยง่ิ หาผใ๎ู ดเสมอมไิ ด๎ ชือ่ โสมประภา ครน้ั สบื มานางมวี ัยอัน พึงมีคูํครองไดแ๎ ล๎ว (คืออายุ ๑๖ ป)ี นางจงึ ให๎มารดาไปเจรจา ตํอบดิ าและพี่ชายของนาง โดยส่ังวาํ \"ลูกจะแตํงงานกบั ชายที่มี ความกล๎าหาญ หรือมคี วามรดู๎ ีเลิศ (จากศัพทว๑ ํา ชญานนิ ) หรอื มฉิ ะน้ันก็ต๎องเปน็ ชายทเี่ รียนรม๎ู ายาศาสตร๑เทาํ นน้ั ขออยาํ บังคบั ใหล๎ กู แตํงงานกับคนอ่นื นอกเหนอื จากนี้ ถ๎าพํอยังเห็นวํา ชีวติ ของลูกยงั มีคาํ อย\"ูํ เมือ่ หริสวามินผบ๎ู ดิ าได๎ยนิ ดังน้ี กก็ ังวลใจมาก ไมํ ทราบวําจะหาบรุ ษุ ใดมคี ณุ สมบตั ติ ามข๎อใดข๎อหน่ึงในสามข๎อท่ี นางต้ังเงอ่ื นไขเอาไว๎ ขณะน้นั พอดกี บั ทเ่ี ขาไดร๎ ับแตงํ ตั้งให๎เปน็ ทูตสนั ตเิ พื่อไปทาํ สญั ญาไมตรกี ับพระราชาแหงํ เดกขาํ น ซง่ึ กาํ ลงั จะเข๎ามารุกรานแวํนเคว๎น หริสวามนิ ได๎ทํางานสําเรจ็ ลลุ วํ งไปด๎วยดี และ เดนิ ทางกลบั มาบา๎ น ขณะนัน้ เอง พราหมณ๑ผูห๎ นึ่งซงึ่ ไดท๎ ราบ