Б. Нұржекеұлы. т10

ЖАЗУШЫГА СЫНШЫДАН ХАТ Беке, денсаулык,аркдсында езпцзге тиесш мшдетпцздд пйдагмдай аткдрып, журш жаткдн боларсыз. Мен сззге \"кджет деп тапсам, телефон согармын\" деген еддм. Ондай кдж еттш к туа крйган жок, KepiciHine, сдздщ жаца дуниелерщздд (мен ушш) окапан соц, хат жазу керектшн тубегегш тусщадм. СЛздщ сощы шыгармацыз, сез жок, унады. Ci3 менщ алдымда (не только) бакцймен де жаза алатын жазушы екешщздд таныттьщыз. Оган еш кумэшм жок, BipaK, маселе тек машык, кууда ма? (Бул cure кдтысты niicip емес, б1здщ кейб1р \"классиктердГ' айтам). \"Адамныц мынау кещспк сиякуы кец де тойымсыз жаныныц тояты не?\" деген барлауга сиректеу шыгатын сияк,тымыз (менше гана гой). Кейде адамныц кекешндепш ешим таба алмайды, мыц жылда да менщ кецшмдеп тоцды яабгге алмайды деген 6 ip c ip e c n e эгоизм! болады. Сыйлайсыц, 6ipaK, табына алмайсыц. Ci3 менщ сондай 6 ip жанды жерлер1мд1 басып- басып кдласыз. Басымныц цшндеп бар тамырлар ма, жок, журепм бе, шым ете кэлады. Кез1мнщ жастары кдлай ытып-ытып кеткенш ез1м де байкдмай кдлам. Мен акдгл- eciMAi жиып, сез1мдер1мдд тежеп, сабырмен, \"сыншы\" кезбен окуга кдйта KipiceM. Эй, курсын, ец непзп кдмалды awaH соц калганы не дейсщ. ©з1мше кейб1р кемшшктер табам. Мен кдйталап айтып, крймай журген повеснцз \"Кшэл1 махаббат\" екен. B y6im пен Жэмихан — азд щ FaHa емес, бэр1м1здщ жет!сппм1з. Q cip ec e Жэмихан. Эйел бггкен Жэмиханныц ширепне келмейдь \"Эйел жаныныц Флобера niipidH -ай, кцзакта тумай кетер ме екен?\" — деупп ем. Эз басым Жэмиханнан кэп кднагат таптым. Тарихи роман, бупнп замандас деп басымыз шыр кобелек айналып жургенде, 395

Ъвксутан НфЫсе-yiu__________________ _ жарк, етш Чехов Tipyvin кеткендей керддм аздд (кдтыстык, балама Foft). Ол жешнен ез туррыластарычыздыц eiu6ipi де содщ алдьщызра тусе алмас деп ойлаймьш. Эйелдд 6i3 куыршак, кусатып айналдырып-айнаддырып сыртьш рана жазамыз немесе ез1мз тон nimin оньщ езшен злдекдйда алые арманын жазамыз. Сонда ол эйелдщ e3i шыкдайды, жобасы FaHa салынады (силуэт). Кд13 акдш-жазушылар эйел жанын жакдш быедд деген де e T ipix. Ол оньщ талантына кдрай. Эйелдщ 6 ip i - менмш. Ал мен нагыз эйелдерге енерде табынганыммен, ем1рде мойындап керген емен... ол жеш нен тура Кэмешпш. Бубнн пен Жэмиханды жаныммен TyciHin, акдглыммен багалараныммен, бар болмысыммен кдозу куатгаура дэрменазбш. Оларды мен жан-тэшммен суйе алмаймын. Кэмеш ем егенде KiMMiH? К,айта маган Кэмештщ кейб1р табанды жак,тары, м а к с и м а л и с т жакдшырак, сеюддд. Эйел бола тура кдйраты, TepeHAiri, ддшне 6 epiicriri — тым сиректж. Туздпс кдеиет. Тамыры — тазалык, к,ой. Ж ан ы м -ай, сон ш а куш-к,айратпен арпалыекднда, езше тиген бакдптьщ eH iuici кдйсы? Ж алпы , Кэмеш драм атизм ш жак,сы ашк,ансыз, трагедиясын ашьщкдфай тусуге болар еде M iHe, керддцз бе, Kici жазушы больт туады Foft, туады. 9 p i бер)ден сон; осыньщ 6 e p i — ci3 Foft. B epi аздщ журек куддретщ1з. Бар жак,ты адам жазушы бола алмайды. Дурыс айтасыз. Жазушылык, мшез керек. Жазушылык, именно жазушылык, журек керек. Слздщ журепщзд1 денещзден бел1п алып, орамалга туйш адалбакднмен шацырак,тан жогары шырарып румыр бойы еуеге ш п крятын журек крй. Сонда да лупшн ток,татпай coFbin турар едь Сол кдеиегп журектщ тамыр соры сы н ез кдлпында хаткд Tycipy — ол аздщ бакдпъщыз. Эрине, 6i3 эдетгепше бакдптьщ угымы кеч дейапз гой. Дурыс та шыгар. Эдебиетпц муратын етейтшдер ьлуде- шалу. Ол дечгейге кетерые алмаганньщ 6epi бакдггсыз. Егер мен университетке эдебиетген сабак, бермесем, макдла жазып туруды 6 i3 re мшдетгемесе, эдебиет ушш кдлам туртпес ед1м. 0 з кунпме сенбеуден болар, ец бастысы эдебиет™ кдтты к,ад1рлегенд1г1мнен. К,атты суйгеншен Kici крркдды екен. 03iM сейтем, e irre y ip . 396

Ci3, суйген адаммен 6ipre болудьщ ш еказ бакдггын реал истж туррыда ж аз а оты ры п, сол бакдыт буйырмарандардыц сорлылыгын к,оса эшкерелейшз. Тамаша Адам ушш бул ете кджет нэрсе. Фанатиктердд эшкерелей туссе екен деп отырдым. ©те дурыс айтасыз \"Bapi де ащы шындык,тьщ садарасы\". BipaK, бойга сщген эдет — дерт. Осыныц бэрш адал мойындап жазып отырмын, сонда \"одан да белек дуниелер бар, бар...\" деп ар жагымнан 6ip дауыстар цуларымныц iiuiH A eri кулакдиамды таре-таре урып тур. Не айтура болады? \"0м1рде абсолютп ешнерсе жок,\" дештшм1з осыдан шыгар. Ж эй сез, \"Мьщ кун жумацтан 6ip кун ттрлж артык,\". Ендеше адам ушш eM ip шындьпъшан ешнерсе де бшк бола алмайды. Рафу, рафу, типа Ti3riHCi3 кетш барам. Осыныц бэрш ойлай берген адам, eM ip c y p ric i келген адам ой ецбеп емес, дене ецбепмен шурылданран жен той. Жалпы, ой аз болтан жерден рана шын eM ip басталады. Беке, кепйре керпцз, кеп сейлеп кетттм. K e3ip, 6 ip — ауыз... \"Арыз\" аркдллы мен ci36eH тубегейл1 макратгас екешмдд уцтым. Ci3re узак, хат жазуыма да себеп сол mbiFap. Ci3 менен бурын арызды жазып крйыпсыз. Мен ендд жазралы журмш. М етц шамам жетпей, эл1м курып, титык,тап турранда, ярн и ез уакдпында жарык, дуниеге менщ шпмде тунган туманды леб1з етш сырткд шыгарраньщыз ушш мьщ алгыс! ©Mip жырын жырлаудан юмнщ жары талган дейаз? Свдщ де жагьщыз талмас едд. Дегенмен 6 ip мезгтл кдсында болып жаткдн соракд1лык,ты да керш, сес керсету адамдык,тыц улкен 6eA rici гой. P.S. Беке, кеппрццз, байкдусыз менщ \"черн\" кдразым араласып KeTinTi. Ыцрайсыз болды, туешпцз. БудаДрт алып, KeinipiM етшу — ец жек кереттшм. Амал не, кейде мэжбур боласыц. Келе жатцан Ж аца жылыцызбен! Керюкенше кун жакры. Ип 1Стерщ13АЩ Плекшкi Бакдгт. Караганды, Мир квшеа, 47. (Картаева Б.К. Кэзф филология гылымынын локторы, профессор). 25.12.1982-жыл. 397

МАЗМУНЫ Дулат Исабеков. Жазумен откен кырыкжыл.....................5 Ордыц булаты —тарихи орын............................................. 10 Суан тайпасы туралы........................................................... 1 1 Кэмпескенщ шын 6eTi..........................................................19 Сац-уйсшнщ бейптер! табылды, ал астанасы Кызылкортан немесе Шыгу кдласы кзйда?..................... 22 А р ы с ....................................................................................... 32 Муде шэнуй......................................................................... 50 Умай ене................................................................................. 63 Майклы би.............................................................................. 70 Абылайдьщ вм1рбаянына аныкдама................................... 85 Казак, мемлекетшщ тущыш ханы им ?.............................. 89 Кдбдеш, кднда барасыц?.....................................................96 Губ1рнэтзр Калпаковский мен Албан Тазабек батыр жэне Жепсуга уйгырлардьщ жаппай кешу!.................... 105 Неге бабаларымыз Орбулакты таадаган?........................118 “Алтын адамга” тарихи ущлсек.........................................133 Орбулак, шайкдсы: ацыз бен акдкдт.................................147 Улкен уйезден калган улкен аудан....................................159 ............................................................................................... I®* Кдзыбек бек жэне казак тарихы.......................................183 Ацыракдй шайкдсын и м баскарды?................................ 218

Казак, жэне Отансуйпштж................................................ 229 Ие, “ойды ой козгайды...”................................................ 251 Райымбек батыр..................................................................258 Орбулак енегеа...................................................................274 Райымбек батырдыц cepiicrepi.......................................... 290 Шыщысхан - 1ле ещршщ уланы....................................303 Шыщысханныц атамекенш неге бигмей кедщк?..........322 Аралбай батыр.................................................................... 339 Крцырат Алатау батыр туралы..........................................350 Шыщысхан туралы тарихшылар не денш, тарих не дейш?.................................................................... 360 Ел б1рлн1не кдрсы шытута бола ма?..................................376 “Caigra казак, 6ipairiii!”.......................................................382 Райымбек батыр ескерткшп.............................................. 392 Жазушыта сыншыдан хат..................................................395

fO S V -0 O БЕК С1.1ТЛН IIV I'iK I K I-V .Ib l Т а р а х i.i.iopi Курастырган — К уа ны ш б а и К ур м а нга ли ев Сарашысы — У лж апгас З а ур б е к о в а Техникалык сарашысы, безсширген жэне беттеген — Сейдахметова Нургул ИБ № 5132 Теруге 22.07.13 ж1бершд1. Басуга 30.09.13 кол койыдды. Кдгазы офсеттЬс. Kapin Typi “Таймс”. Fliumri 84x108Vj2. Офсетгк басылыс. Шартты баспа табагы 21.0. Баспа табагы 25.00. Таралымы: мемлекетпк тапсырыс бойынша 2000 дана+баспа есебшен 50 дана. Тапсырыс № 1214. KeniciMui бага. \"Жалын баспасы” ЖауапкерштИ шектеул1 серктестш. 050009. Алматы каласы, Абай дангылы, 143/93-уй. Тел.: (727) 394-36-40 Тапсырыс беруипнщ дайын файлдарынан 1аоу1>| E-mail: [email protected] ISBN 978-601-7286-67-5 1 7 \"2 8 6 6 7 5\"