ประมวลพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

๔ ๕ ๖๗ ๑-๔. ๒๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๓๕ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพน้ื ทบ่ี า้ นกดุ สมิ จงั หวัดกาฬสินธุ์ิ ๔. โครงการอา่ งเกบ็ นำ้�ลำ�พะยงั อนั เนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั กาฬสนิ ธ์ุิ ๕-๖. โครงการเกษตรทฤษฎีใหม่ (น้ำ�ฝน) อันเนื่องมาจาก ๓ พระราชดำ�ริ จังหวดั กาฬสนิ ธุิ์ ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั 349

วันท่ี ๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๓๕ บริเวณพ้นื ท่ีศูนยศ์ ิลปาชีพบ้านกุดนาขาม ก่ิงอ�ำ เภอเจริญศิลป์ ตำ�บลเจรญิ ศลิ ป์ จังหวดั สกลนคร พระราชด�ำ ริ • ให้ส่งรายงานผลเบื้องต้นการศึกษาเปรียบเทียบกับสาย พันธ์หุ ญา้ แฝกในประเทศไทย ไปทลู เกล้าทลู กระหม่อม ถวายสมเด็จพระศรนี ครินทราบรมราชชนนี เพ่ือทรงพจิ ารณา เน่ืองจากปัจจุบันทรงส่งเสริมการปลูกหญ้าแฝกเพื่อการ อนุรักษด์ ินและนำ้�ในบริเวณดอยตงุ ตลอดจนดอยใกล้เคียง อยูแ่ ลว้ • ควรพจิ ารณากอ่ สรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ ในล�ำ หว้ ยวงั กอไผ่ พรอ้ ม ระบบผันนำ้�ลงอ่างเก็บนำ้�หนองทุ่งมนและพิจารณา ก่อสร้างฝายเก็บกักนำ้�บ้านทุ่งแกและขุดคลองลำ�ห้วย วังกอไผ่ การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการศึกษาวิจัยและพัฒนาหญ้าแฝกอันเนื่องมาจาก พระราชด�ำ ริในโครงการพัฒนาพ้ืนที่ดอยตุง (พนื้ ทรงงาน) อันเนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ ๑๒ 350 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอย่หู วั

๔ ๓ บรเิ วณพนื้ ที่ลำ�หว้ ยวงั กอ่ ไผ่ และอ่างเก็บน�้ำ หนองทงุ่ มน ตำ�บลทุ่งแก กิ่งอำ�เภอเจรญิ ศลิ ป์ จังหวดั สกลนคร ๕ พระราชด�ำ ริ การสนองพระราชดำ�ริ • ให้กรมชลประทานพิจารณาก่อสร้างทำ�นบดินเกบ็ กกั น�ำ้ • ให้พิจารณาก่อสร้างฝายทดน้ำ�บ้านทุ่งแก และขุดลอก โครงการอ่างเก็บน้ำ�ห้วยวังกอไผ่อันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ ในล�ำ ห้วยวงั ไผ่ และผนั น�ำ้ ตอ่ ลงไปยังอ่างเก็บน�้ำ หนองทงุ่ มน ลำ�ห้วยวังกอไผ่ เพื่อจัดหาน�้ำ ใหร้ าษฎรบา้ นทุ่งแกให้ทำ� จงั หวัดสกลนคร ทก่ี รมชลประทานได้ท�ำ การปรบั ปรุงไว้ การเกษตรและอปุ โภค-บรโิ ภค ๑. โครงการศกึ ษาวจิ ยั และพฒั นาหญา้ แฝกอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ รใิ นโครงการ • ใหส้ ำ�รวจหาแนวระบบผนั นำ้�ทเ่ี หมาะสม รวมท้งั ระดับ • ให้กรมชลประทานพิจารณาจัดทำ�ระบบประปาหมู่บ้าน พฒั นาพื้นทีด่ อยตุง (พน้ื ท่ีทรงงาน) อนั เนื่องมาจากพระราชดำ�ริ ความแตกต่างของอ่างเก็บน้ำ�วังอ้อยหนูและอ่างเก็บน้ำ� โดยวิธีใหน้ ้ำ�ไหลผา่ นระบบกรองน�้ำ เพ่ือให้ราษฎรไดใ้ ช้ หนองทงุ่ มนด้วย ประโยชน์ในการอุปโภคน้ำ�ประปาได้ตลอดทง้ั ปีดว้ ย ๒-๔. ๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๓๕ เสด็จฯ บริเวณพื้นที่ศูนย์ศิลปาชีพบ้านกุดนาขาม จงั หวดั สกลนคร ๕. โครงการอา่ งเก็บน้ำ�หว้ ยวงั กอไผอ่ นั เนอื่ งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั สกลนคร ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 351

วันที่ ๑ ธนั วาคม ๒๕๓๕ อยู่ตอ่ ไป นอกจากน้ันยงั เป็นการป้องกันไม่ให้เกดิ กรณีพพิ าท ๑ ระหว่างหนว่ ยราชการกับประชาชนโดยไม่จำ�เป็น ส่วนกรมป่าไม้ ๒ บรเิ วณพ้นื ที่วดั หินหมากเปง้ บ้านไทยเจรญิ ก็ควรพิจารณาจดั รปู หมู่บ้านในเขตพฒั นาดงั กล่าว ให้เปน็ ลกั ษณะ ๓ ตำ�บลพระพุทธบาท อำ�เภอศรีเชยี งใหม่ หมบู่ า้ นป่าไม้ กล่าวคือ สมาชิกทำ�การเพาะปลกู กบั ช่วยงาน ๔ จังหวัดหนองคาย ปลูกสวนปา่ ตลอดจนป้องกนั รักษาป่าไม้ เจา้ หนา้ ทีป่ ่าไม้จะ ทำ�หน้าที่บำ�รุงป่าโดยการหาทำ�เลสร้างฝายต้นน้ำ�ลำ�ธารตาม พระราชด�ำ ริ ร่องน�ำ้ เพือ่ เก็บกักนำ้�สำ�รองไว้ใช้ในการเรง่ รดั งานปลูกปา่ กบั สรา้ งความชุ่มชน้ื ให้กบั ป่าไม้ใหค้ ่อยๆ ฟื้นฟสู ภาพดีดังเดิม ให้พิจารณาวางโครงการและก่อสร้างอ่างเก็บนำ้�ห้วยไผ่ การท่ีเจา้ หน้าทีห่ น่วยราชการต่างๆ เชน่ กรมชลประทาน อ�ำ เภอดงหลวง จงั หวัดมุกดาหาร เพอื่ จัดหาแหลง่ น้ำ�ช่วยเหลอื กรมป่าไม้ กรมพัฒนาทีด่ นิ กรมสง่ เสริมการเกษตร ในพ้ืนที่ ราษฎร และผันน้ำ�ไปชว่ ยเหลืออ่างเก็บน้ำ�ล�ำ พะยังตอนบน รว่ มมือกนั ช่วยหารอื ใหร้ าษฎรมีคุณภาพชีวติ ดีขนึ้ เมอ่ื มปี ญั หา และหมูบ่ ้านใกลเ้ คียง กป็ รึกษาหารอื กนั อยา่ งไม่เป็นทางการ ก็จะทำ�ใหม้ คี วามเปน็ มติ รกนั การทำ�โครงการพัฒนาท้องถิ่น บางกรณีจำ�เปน็ ต้อง การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอ่างเก็บน้ำ�ห้วยไผอ่ ันเนอื่ งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวัดมุกดาหาร บรเิ วณพ้ืนท่ีโครงการอ่างเก็บน�ำ้ ห้วยทอนอันเนอื่ งมาจาก ทำ�โดยเร่งด่วนและทางราชการเห็นชอบแล้ว ภาคเอกชนเชน่ พระราชดำ�ริ จงั หวดั หนองคาย มลู นธิ ชิ ยั พฒั นา ก็สามารถสนับสนุนด้านเงนิ ทุนทดรองไป พระราชด�ำ ริ ก่อนได้ ตอ่ เมอื่ ไดง้ บประมาณจงึ น�ำ มาใช้คนื ภายหลัง เม่ือชว่ ยกนั สำ�หรบั แหล่งน�้ำ ธรรมชาติ ได้แกล่ �ำ ห้วยสายตา่ งๆ ในบรเิ วณ ในลักษณะงานพัฒนาชนบทก็จะลลุ ่วงไดอ้ ย่างราบรนื่ โครงการอา่ งเก็บน้ำ�หว้ ยทอน ตอ้ งรบี พฒั นาให้เป็นอา่ งเกบ็ น�ำ้ การสนองพระราชด�ำ ริ ขนาดเลก็ หรือฝาย ซ่ึงแลว้ แต่ความเหมาะสม เพอ่ื วัตถปุ ระสงค์ โครงการอ่างเก็บน้ำ�ห้วยทอนตอนบนอันเนื่องมาจาก ในการจัดหาน้ำ�เพอื่ การเกษตรกรรมใหแ้ ก่ราษฎร จนสามารถ พระราชด�ำ ริ จงั หวดั หนองคาย ทำ�กินไดเ้ พียงพอ โดยกรมพัฒนาทีด่ นิ กบั กรมส่งเสรมิ การเกษตร จะได้เขา้ มาชว่ ยเรอ่ื งดนิ และพนั ธพ์ุ ชื ราษฎรจะได้ไมค่ ิดบุกรกุ ข้ึนเขาและเข้าป่าเพื่อแผ้วถางที่เพาะปลูก ทำ�ใหส้ ามารถอนุรักษ์ ๑-๓. โครงการอ่างเก็บน�ำ้ หว้ ยทอนอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั หนองคาย พ้ืนท่ีป่าไม้ที่มีสภาพค่อนข้างสมบูรณ์แต่เหลืออย่นู ้อยให้คง ๔. โครงการอ่างเก็บน�้ำ หว้ ยไผ่อันเน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวัดมุกดาหาร ๕. ๑ ธันวาคม ๒๕๓๕ เสดจ็ ฯ วัดหินหมากเป้ง 352 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ ัว

๕ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว 353

๒๕๓๔ ภาคเหนอื วนั ท่ี ๘ มีนาคม ๒๕๓๔ บรเิ วณพระตำ�หนักภพู ิงคราชนเิ วศน์ จงั หวัดเชยี งใหม่ พระราชด�ำ ริ ให้พิจารณาประสานหน่วยงานท่ีเกี่ยวข้องเพ่ือให้ความ ช่วยเหลอื แกร่ าษฎรบา้ นน้ำ�พรา้ ตำ�บลนางพญา อำ�เภอทา่ ปลา จังหวดั อุตรดติ ถ์ และพ้นื ท่ีใกลเ้ คียง โดยเฉพาะเรือ่ งเสน้ ทาง คมนาคมเพอ่ื ตดิ ตอ่ กบั อ�ำ เภอทา่ ปลาเปน็ การเรง่ ดว่ น รวมทง้ั ให้ความช่วยเหลอื ด้านสาธารณสขุ การประกอบอาชพี และ ชลประทานตามความเหมาะสม ๑. ๘ มนี าคม ๒๕๓๔ เสด็จฯ บรเิ วณพระตำ�หนกั ภพู ิงคราชนิเวศน์ จงั หวัดเชยี งใหม่ ๒. ๑๙ มีนาคม ๒๕๓๔ เสด็จฯ ศูนย์บริการการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำ�ปาย บ้านทา่ โป่งแดง อ�ำ เภอเมือง จงั หวัดแมฮ่ ่องสอน 298 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอย่หู วั

๒ วนั ที่ ๑๙ มนี าคม ๒๕๓๔ บรเิ วณพื้นท่ีศูนย์บรกิ ารการพัฒนาพ้ืนท่ลี ุ่มน้ำ�ปาย บ้านทา่ โป่งแดง ต�ำ บลผ่าบอ่ ง อ�ำ เภอเมือง จงั หวดั แมฮ่ อ่ งสอน พระราชดำ�ริ ใหพ้ ิจารณาก่อสร้างฝายกนั้ ล�ำ น�้ำ ปาย และทำ� turbine pump เพ่อื สูบนำ้�ข้นึ ยังพ้นื ท่ีของ ศูนย์บริการการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำ�ปาย และช่วยเหลือพื้นที่ทำ�กินของราษฎรบริเวณ บา้ นทา่ โป่งแดง ต�ำ บลผาบ่อง อ�ำ เภอเมือง จังหวดั แม่ฮอ่ งสอน และใกล้เคียง รวมทงั้ ชว่ ย ในการปลกู ป่าดว้ ย ซง่ึ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั ได้มพี ระราชกระแสความวา่ “บริเวณที่ ก�ำ หนดน้ีเป็นทำ�เลดมี าก อยา่ งไรก็ตามให้ส�ำ รวจดวู า่ มีพื้นท่ขี องราษฎรถูกน้ำ�ท่วมบา้ งหรอื ไม่ จะไดใ้ หค้ วามชว่ ยเหลอื ไดท้ นั โดยอาจจะสร้างเป็นผนงั กัน้ น�้ำ เพ่ือปอ้ งกันน�้ำ ทว่ มพ้นื ทขี่ อง ๑ ราษฎร และใหเ้ ร่งรัดการก่อสร้างในชว่ งฤดูแลง้ น้ีใหแ้ ขง็ แรงก่อนที่นำ้�จะท่วม” ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ ัว 299

๑ ๒ บริเวณริมฝัง่ แม่น้�ำ ปาย จังหวดั เชยี งใหม่ พระราชดำ�ริ ให้พิจารณาก่อสร้างอ่างเก็บนำ้�ท่ีสาขาของห้วยนากระจง เพาะปลูกของราษฎรหมู่บ้านแก่นฟ้า บ้านป่าลาน และ ให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการก่อสร้างฝายทดน้ำ�ใน อ�ำ เภอเมอื ง จังหวดั แมฮ่ ่องสอน เพ่อื ช่วยเหลอื พ้ืนทีท่ ำ� หมู่บ้านใกล้เคยี งในเขตอำ�เภอเมือง จงั หวดั แม่ฮอ่ งสอน ลำ�น�ำ้ ปาย ซง่ึ มีวตั ถุประสงค์ในการทดนำ้�ขน้ึ ระดับสูง โดยตดิ ตง้ั กนิ ของราษฎรบ้านหว้ ยเด่ือ และศูนย์ศิลปาชีพหว้ ยเดอ่ื เคร่ืองสูบไฟฟ้าพลงั น�ำ้ ท้ังทางดา้ นฝง่ั ขวาและฝ่ังซ้ายของล�ำ น้ำ� ตำ�บลผาบ่อง อ�ำ เภอเมอื ง จังหวัดแมฮ่ ่องสอน โดยให้ การสนองพระราชดำ�ริ เพอ่ื สบู น�ำ้ ขน้ึ ไปใชป้ ระโยชน์ในการเรง่ รดั การปลกู ปา่ ทดแทนบน พิจารณาจุดท่ีจะก่อสร้างให้เหมาะสมเพ่ือประโยชน์สูงสุด ศูนย์บริการการพฒั นาพน้ื ท่ลี มุ่ น้ำ�ปาย อำ�เภอเมอื ง ภเู ขาบรเิ วณเหนอื อา่ งเกบ็ น�้ำ ของราษฎรตอ่ ไป จังหวัดแมฮ่ ่องสอน การสนองพระราชด�ำ ริ ให้พิจารณาสำ�รวจและก่อสร้างอ่างเก็บนำ้�ท่ีลำ�ห้วยแก่นฟ้า ๑-๒, ๔. ๑๙ มีนาคม ๒๕๓๔ เสด็จฯ บริเวณพนื้ ที่ศูนย์บรกิ ารการพฒั นาพ้ืนท่ี โครงการฝายทดนำ้�ในลำ�น�้ำ ปายอนั เน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ แม่จ๋าตามความเหมาะสม เพอื่ จดั หาน�้ำ ชว่ ยเหลอื พนื้ ท่ี ลมุ่ น�ำ้ ปาย อำ�เภอเมอื ง จังหวัดแม่ฮอ่ งสอน จังหวัดแม่ฮ่องสอน ๓ ๓. โครงการฝายทดน�ำ้ ในล�ำ น้ำ�ปายอนั เนือ่ งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดแมฮ่ ่องสอน 300 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว

๔ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 301

302 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั

๒ วนั ที่ ๒๒ มนี าคม ๒๕๓๔ บรเิ วณพน้ื ทโ่ี ครงการฝายเกบ็ กกั น�ำ้ ตน้ น�ำ้ ล�ำ ธารและดกั ตะกอนจากอา่ งเกบ็ น�ำ้ ดอยโตน ต�ำ บลออนใต้ อ�ำ เภอสนั ก�ำ แพง จังหวัดเชยี งใหม่ พระราชด�ำ ริ การพฒั นาต้นนำ้�โดยเฉพาะบนท่ีสูง จะต้องพยายามขยายความชุ่มชน้ื ออกจากรอ่ งน้ำ�ทกุ รอ่ ง โดยการก่อสร้าง ฝายกนั้ น�ำ้ ร่องดงั กล่าว เพื่อกักเกบ็ น�้ำ ไวส้ ำ�หรับหล่อพื้นทีส่ ูงในแนวร่องน้ำ�เป็นระยะๆ ตลอดจนตอ่ ท่อจา่ ยน�ำ้ กระจาย ออกไปทงั้ สองขา้ ง ทำ�ใหค้ วามชมุ่ ช้นื ค่อยๆ แผ่ขยายออก การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอา่ งเกบ็ น้ำ�ดอยโตนอนั เน่ืองมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั เชยี งใหม่ ๑ ๑-๒. ๒๒ มนี าคม ๒๕๓๔ เสดจ็ ฯ พื้นทโี่ ครงการฝายเกบ็ กักน้�ำ ต้นน้ำ�ล�ำ ธารและดกั ตะกอนจากอา่ งเกบ็ น้ำ�ดอยโตน อ�ำ เภอสันก�ำ แพง จงั หวัดเชยี งใหม่ ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หวั 303

๑ วันท่ี ๒๓ มนี าคม ๒๕๓๔ ๒ บริเวณพื้นที่กอ่ สร้างโครงการอ่างเก็บน�้ำ แม่หอพระ อ�ำ เภอแมแ่ ตง จังหวัดเชยี งใหม่ พระราชดำ�ริ ควรวางโครงการและก่อสรา้ งอา่ งเก็บนำ้�ที่ล�ำ ห้วยตา่ งๆ เพื่อหาน�ำ้ ชว่ ยเหลอื พ้นื ท่ีเพาะปลกู หลายหมบู่ า้ นในเขตตำ�บล แมห่ อพระ อำ�เภอแม่แตง จังหวดั เชยี งใหม่ ซึ่งมีพื้นท่ีตดิ ตอ่ กับพืน้ ทท่ี ่ีได้รบั น�ำ้ จากอ่างเกบ็ น้ำ�หว้ ยประจุ๋ม ได้แก่ อ่างเก็บนำ้�แม่ปอน อา่ งเกบ็ น�้ำ ห้วยเฮอื อา่ งเก็บนำ้�หว้ ยแม่นาป๊อก และอ่างเก็บน�้ำ ห้วยสม้ เปน็ ต้น การสนองพระราชดำ�ริ โครงการอา่ งเกบ็ นำ้�ห้วยแม่ปอนอันเนือ่ งมาจากพระราชดำ�ริ ต�ำ บลแม่หอพระ อำ�เภอแม่แตง จังหวัดเชยี งใหม่ ๑-๒. ๒๓ มนี าคม ๒๕๓๔ เสด็จฯ บรเิ วณพ้ืนทกี่ อ่ สรา้ งโครงการอา่ งเก็บน�ำ้ แม่หอพระ จังหวดั เชียงใหม่ 304 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ ัว

๓ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 305

๒๕๓๓ ภาคกลาง วนั ท่ี ๒๖ มถิ นุ ายน ๒๕๓๓ ๒ บรเิ วณพ้นื ท่ีอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยตะแปด ศูนย์ศึกษาการ พัฒนาห้วยทรายฯ ตำ�บลสามพระยา อำ�เภอชะอำ� จงั หวัดเพชรบรุ ี พระราชด�ำ ริ • การพฒั นาภเู ขาป่า เป้าหมายของโครงการฯ นี้ ประการหนึ่ง ก็คือ ฟื้นฟูความชุ่มช้นื ใหก้ ับพื้นที่บริเวณนี้ โดยการพัฒนา เร่งรัดป่าไม้โดยเฉพาะบนภูเขาบริเวณใกล้เคียงให้ค่อยๆ กลับมีสภาพเขียวชอุม่ ดงั เดมิ ต่อจากนนั้ จงึ คอ่ ยๆ ขยาย การส่งเสริมการปลูกป่าโดยใช้ระบบชลประทานสนับสนุน บรเิ วณภเู ขาลูกอ่นื ๆ ต่อไป • ต้องพิจารณาหาวิธีพัฒนาเคร่ืองกลดังกล่าวให้มีประสิทธิภาพ ดีขึ้น โดยให้สามารถกระจายฟองอากาศในนำ้�ให้มากขึน้ อนั จะช่วยบรรเทาสภาพนำ้�เน่าเสียได้อย่างมีประสิทธิภาพ การสนองพระราชด�ำ ริ ๑. ศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาหว้ ยทรายอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดเพชรบรุ ี ๒. เครื่องกลเตมิ อากาศกงั หนั นำ้�ชยั พัฒนา ๑ ๑-๒. ๒๖ มถิ นุ ายน ๒๕๓๓ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพน้ื ทอ่ี า่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยตะแปด จงั หวดั เพชรบรุ ี ๓ ๓. เคร่อื งกลเติมอากาศกังหันนำ�้ ชยั พัฒนา 276 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ วั

วนั ที่ ๑๒ กนั ยายน ๒๕๓๓ บริเวณอาคารชัยพฒั นา สวนจติ รลดา พระราชวงั ดุสติ กรงุ เทพมหานคร พระราชดำ�ริ • ให้ดำ�เนินการศึกษาวิจัยเพ่ือหาวิธีแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ เกยี่ วกับการกำ�จดั ขยะมูลฝอย การบ�ำ บัดนำ�้ เสีย และการรกั ษา สภาพปา่ ชายเลนโดยวธิ ที างธรรมชาติ โดยทดลองด�ำ เนนิ งาน ๑ ๒ ที่บริเวณหาดเจ้าส�ำ ราญ อ�ำ เภอบ้านแหลม จังหวัดเพชรบรุ ี • ใหส้ �ำ รวจหาสถานที่ท่ีเหมาะสม ส�ำ หรบั ด�ำ เนินการทดลองตอก แนวเขม็ พืดตามแนวรมิ คลองท่มี คี วามลกึ พอสมควร ทั้งน้ี เพอื่ ตรวจสอบการเล่อื นไหลของดนิ รมิ ตลิ่ง • ให้ด�ำ เนินการปลูกป่าไม้ประเภทโตเร็ว ไมท้ ี่มคี ุณค่าทางเศรษฐกจิ กับไม้ผลท่สี ัตวป์ า่ และนกกินได้ ในบริเวณท่ีดนิ ท่ีราษฎรผ้มู ี จิตศรัทธาน้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายแด่พระบาทสมเด็จ พระเจา้ อยู่หวั จำ�นวน ๕๐๐ ไร่ ตลอดจนในปรมิ ณฑลรอบนอก ๓ ๔ พนื้ ที่ดงั กล่าว การสนองพระราชดำ�ริ ๑. โครงการศกึ ษาวจิ ยั และพัฒนาสง่ิ แวดลอ้ มแหลมผักเบี้ย อนั เนื่องมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวดั เพชรบุรี ๒. โครงการส�ำ รวจการเคลื่อนตัวของชนั้ ดินตามแนวราบในเขต กรุงเทพมหานคร ๓. โครงการปลูกปา่ วดั ญาณสังวรารามวรมหาวิหารอันเน่อื งมา จากพระราชด�ำ ริ อำ�เภอสัตหบี จงั หวัดชลบรุ ี ๑-๕. โครงการศกึ ษาวจิ ยั และพัฒนาส่ิงแวดล้อมแหลมผกั เบยี้ ฯ จังหวัดเพชรบรุ ี ๕ ๖ ๖. โครงการปลูกปา่ วัดญาณสงั วรารามฯ จงั หวัดชลบรุ ี ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั 277

๒๕๓๓ ภาคใต้ วนั ท่ี ๒๘ กนั ยายน ๒๕๓๓ บรเิ วณพื้นท่ปี ระตรู ะบายน้ำ�บางนราตอนบนโครงการพฒั นา ลมุ่ น�ำ้ บางนราอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ ต�ำ บลกะลวุ อเหนอื อ�ำ เภอเมอื งนราธวิ าส จังหวดั นราธวิ าส พระราชด�ำ ริ เนอ่ื งดว้ ยพน้ื ทเ่ี พาะปลกู สองฝง่ั แมน่ �ำ้ บางนรา ในเขตโครงการ พัฒนาลุ่มนำ้�บางนราอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ ท่มี ีระดับ พืน้ ดินต�ำ่ กว่า +๑.๐๐ เมตร(รทก.) มีโอกาสท่ีจะไดร้ บั น้�ำ ซง่ึ ถูกทดอัดโดยประตูระบายนำ้�บางนราตอนบนและตอนล่าง ใหส้ ูงจากระดับเก็บกักปกติ ระดับ +๐.๔๐ เมตร(รทก.) จนขึ้นไปท่วมพื้นที่แล้วลดระดับลงสลับกันเป็นครั้งคราวได้ ควรท่กี รมชลประทาน จะไดศ้ ึกษาการอดั นำ้�เขา้ ไปเกบ็ ขังใน แปลงนาต่าง ๆ ดว้ ยวิธกี ารน้ี เพอ่ื ลดค่าใช้จา่ ยในการสบู น�ำ้ หรือแนะนำ�เกษตรกรขดุ สระเก็บน�ำ้ ไวใ้ นทดี่ ินของตน เพ่ือ เกบ็ น�้ำ ไว้ใช้เม่ือคราวทร่ี ะดบั น้ำ�ในแมน่ �้ำ บางนรามรี ะดับตำ่� การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการพัฒนาลุ่มน้ำ�บางนราอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดนราธิวาส 278 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หวั

๒ ๑-๒. ๒๘ กนั ยายน ๒๕๓๓ เสด็จฯ เปดิ เขอ่ื นบางนราบริเวณพนื้ ท่ปี ระตูระบายน้ำ�บางนราตอนบน ๑๓ จังหวัดนราธวิ าส ๓. โครงการพัฒนาลมุ่ นำ้�บางนราอนั เน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวัดนราธิวาส ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั 279

๑ วันที่ ๒ ตุลาคม ๒๕๓๓ ๒ ๑-๓. ๒ ตลุ าคม ๒๕๓๓ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพน้ื ทบ่ี า้ นกะลแู ป อ�ำ เภอสายบรุ ี ๔ จังหวดั ปัตตานี บรเิ วณพ้นื ท่ีบา้ นกะลูแป ต�ำ บลเตราะบอน อ�ำ เภอสายบุรี จังหวดั ปัตตานี ๔. โครงการอ่างเก็บน�ำ้ กะลาพออนั เน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ พระราชด�ำ ริ จังหวัดปัตตานี ใหก้ รมชลประทานดำ�เนนิ การสำ�รวจภูมิประเทศ เหมืองแร่ ดีบกุ ร้าง ซึง่ ปจั จบุ ันมีสภาพเป็นสระขงั น�้ำ ฝนขนาดใหญ่ มี ความลึกมาก และมีน�ำ้ ขงั ตลอดทง้ั ปี จ�ำ นวน ๔ สระ โดยใช้ ภาพถา่ ยทางอากาศประกอบ เพ่อื พจิ ารณาวางโครงการ ปรบั ปรงุ สระน�ำ้ ดงั กลา่ วใหเ้ ปน็ อา่ งเกบ็ น�ำ้ จ�ำ นวน ๒-๓ แหง่ เรียงกนั ให้สามารถส่งน�ำ้ ใหก้ บั ท่ีนาของราษฎรเป็นเน้อื ท่ี ประมาณ ๒,๐๐๐ ไร่ แตจ่ ะตอ้ งไม่ใหร้ ะดบั น�ำ้ ในอา่ งเกบ็ น�ำ้ ทว่ มถงึ สวนยางของราษฎรตามลาดเชิงเขาได้ ส่งิ สำ�คญั ท่ตี อ้ งรีบด�ำ เนินการเปน็ ลำ�ดบั แรกก็คอื นำ�ตัวอยา่ งน้ำ�จาก สระแต่ละแห่งในระดับความลึกที่ต่างกันไปทดสอบคุณภาพ ในหอ้ งทดลองเพอ่ื ความแน่ใจวา่ ปลอดสารพิษต่าง ๆ การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอ่างเก็บน้ำ�กะลาพออันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั ปตั ตานี 280 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยู่หวั

๓ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 281

วันที่ ๓ ตุลาคม ๒๕๓๓ พระราชดำ�ริ • เน่ืองจากโครงการโคกกูแวมีวัตถุประสงค์เพื่อชะล้างความ บรเิ วณพน้ื ทีโ่ ครงการโคกกูแวอนั เนื่องมาจากพระราชด�ำ ริ ตำ�บลพร่อน และตำ�บลบางขุนทอง อำ�เภอตากใบ เปรย้ี วของดิน ในเขตโครงการเปน็ หลัก จงึ ควรสง่ น�ำ้ คุณภาพดี จังหวดั นราธวิ าส จากคลองมูโนะเขา้ ไปตามคลองสายตา่ งๆ ในเขตโครงการ อย่างต่อเนื่องตลอดเวลาทั้งปี เพื่อส่งน้ำ�ให้กับพื้นที่ที่ ตอ้ งการนำ้�ชะล้างดนิ เปรย้ี วและใชท้ �ำ นา ตลอดจนสง่ น้�ำ จากคลองระบายน�้ำ ต่างๆ สำ�หรับรักษาระดับน�ำ้ ในคลอง ระบายมิให้มรี ะดับต่ำ�เกนิ ไป และเพื่อลดความเปรยี้ วของ น�้ำ ใหเ้ จอื จางลงดว้ ย • ระหวา่ งแนวหมบู่ า้ นโคกอฐิ บ้านโคกใน กบั ขอบพรโุ ต๊ะแดง มพี น้ื ทน่ี ารา้ ง ซง่ึ ในปจั จบุ นั ท�ำ การเพาะปลกู ไมไ่ ดเ้ นอ่ื งจาก ดินเปรี้ยว ควรขุดคลองสง่ น�้ำ ในเขตชายหมู่บา้ นโคกอิฐ บ้าน โคกใน ขนึ้ อีกสายหน่งึ แยกจากคลองส่งนำ�้ สายหลกั เพอื่ น�ำ น�ำ้ ไปชะลา้ งดนิ เปร้ยี ว ซง่ึ คาดวา่ ราษฎรจะสามารถใช้พืน้ ที่ บริเวณนีเ้ ลีย้ งสตั ว์ เลี้ยงปลา และท�ำ การเพาะปลูกต่อไปได้ • นำ้�ในคลองมูโนะท่ีไหลมา บางเดือนมีระดับตำ�่ ประตูระบายน�ำ้ ปยู ู บางครัง้ ไม่สามารถทดอดั น�ำ้ ใหส้ งู ส่งเขา้ คลองสง่ นำ้�โครงการ ๑๒ 282 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั

๓ ๔ โคกกูแวได้ ควรพิจารณาสร้างอาคารอัดน้ำ�ทคี่ ลองมูโนะ เพ่ือ ช่วยทดนำ�้ ให้เข้าคลองส่งนำ�้ โครงการโคกกูแวหรือติดตั้ง เครื่องสบู น�ำ้ ส�ำ หรบั สบู น�ำ้ จากคลองมูโนะเขา้ คลองดังกล่าว โดยตรงตามความเหมาะสม • ริมคลองเกบ็ นำ้�บางเตย (ส่วนทส่ี ร้างรับน�ำ้ จากปลายคลอง ส่งน�้ำ โครงการโคกกแู ว) มคี ันกนั้ น้ำ�ไปเชือ่ มกบั คันกัน้ น้ำ�เปรย้ี ว ของโครงการพฒั นาลมุ่ น�ำ้ บางนราอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ สามารถเก็บขังนำ�้ ท่บี ริเวณขอบพรุโต๊ะแดงน้ไี ดจ้ ำ�นวนหน่งึ ควรพจิ ารณาผนั น�ำ้ คณุ ภาพดจี ากคลองสไุ หงปาดเี ขา้ มาเกบ็ กกั ในคลองบางเตย และบริเวณขอบพรหุ ลังคนั กน้ั น�ำ้ เปรย้ี วน้ี ตามความเหมาะสม ซง่ึ น้ำ�คุณภาพดีน้เี มอ่ื มมี ากจะสามารถ สง่ ลงคลองบางเตยยอ้ นเขา้ ไปในเขตโครงการโคกกแู วได้ การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการชลประทานมูโนะอนั เนือ่ งมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวัดนราธวิ าส ๑. ๓ ตุลาคม ๒๕๓๓ เสด็จฯ บริเวณพ้นื ที่โครงการโคกกแู วอันเน่ืองมาจาก พระราชด�ำ ริ อำ�เภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส ๒. โครงการชลประทานมโู นะอันเน่อื งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวัดนราธวิ าส ๓-๔. ๓ ตลุ าคม ๒๕๓๓ เสดจ็ ฯ โครงการโคกคูแวอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ อำ�เภอตากใบ จังหวดั นราธิวาส ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว 283

๑ วนั ที่ ๔ ตุลาคม ๒๕๓๓ บรเิ วณพนื้ ทโี่ ครงการฝายทดนำ้�บา้ นทุ่งคาและฝายทดน้ำ� บา้ นโคกกามา ตำ�บลสุไหงปาดี อ�ำ เภอสุไหงปาด ี จังหวดั นราธิวาส พระราชด�ำ ริ ตามที่กรมชลประทานได้สร้างอ่างเก็บน้ำ�ที่บ้านเจาะวา ต�ำ บลสไุ หงปาดี อำ�เภอสุไหงปาดี จังหวดั นราธิวาส ความจุ อา่ งเกบ็ น�้ำ ประมาณ ๐.๕ ล้านลกู บาศกเ์ มตร โดยสรา้ งเสร็จ เมื่อเดอื นกันยายน พ.ศ. ๒๕๓๓ และก�ำ ลงั รอเก็บน�ำ้ อยู่ ในขณะนี้ นัน้ เน่ืองจากอา่ งเกบ็ น�ำ้ แหง่ น้ีมขี นาดพ้ืนทีร่ ับน�้ำ ฝนเลก็ ปรมิ าณน้�ำ ตอ่ ปโี ดยเฉลี่ยที่ไหลลงอา่ งเกบ็ น�ำ้ มมี ากกวา่ ๐.๕ ล้านลกู บาศก์เมตร ไม่มากนกั สมควรผนั น�้ำ จากล�ำ นำ้� ขา้ งเคียง ได้แก่ คลองเจาะตงมาลงอ่างเก็บน�้ำ ดงั กล่าวแลว้ ขดุ ลอกพน้ื ทอี่ า่ งเก็บน้ำ�เหนืออ่าง เสริมระดบั สันเขอ่ื นดนิ ให้สูงเพอื่ เก็บกกั นำ้�เพ่ิมมากขน้ึ กว่าที่เป็นอยู่ในปจั จุบัน ซงึ่ จะเกดิ ประโยชนก์ บั พน้ื ที่เพาะปลูก และมีน�ำ้ ใชอ้ ุปโภคบริโภค สำ�หรบั ราษฎรหมูบ่ ้านต่าง ๆ อยา่ งกว้างขวางมากขึน้ 284 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยู่หวั

๓ เนอื่ งด้วยราษฎรบ้านตล่ิงสูงและบา้ นไอกูบู ตลอดจนหมบู่ า้ น ๔ ใกล้เคียง ในเขตตำ�บลสุไหงปาดี อำ�เภอสไุ หงปาดี ขาดแคลน นำ�้ ใช้ทำ�นาในฤดูฝนท้ิงชว่ ง และฤดแู ลง้ ควรพิจารณาวาง ตามแนวพนื้ ที่ขอบพรโุ ต๊ะแดงซ่ึงเชอื่ มกับพ้นื ท่ีนา ควรขุดสระ โครงการและก่อสร้างฝายทดน้ำ�และอ่างเก็บนำ้�ที่ลำ�น้ำ�ต่างๆ เก็บนำ้�ตามแนวขอบพรุสำ�หรบั ใชเ้ ลีย้ งปลา โดยสภาต�ำ บล ตามแนวเชงิ เขาปีแนมูดอ ดา้ นทิศตะวนั ออกตามความเหมาะสม และกลุ่มเกษตรกรควรร่วมแรงรว่ มใจกนั พฒั นาขน้ึ ซ่ึงคาดวา่ เกษตรกรจะมรี ายไดด้ จี ากอาชีพน้ี สำ�หรบั สระเก็บน้ำ�ตา่ งๆ ท่ีขุดไว้เป็นแนวสามารถใช้แบ่งเขตพ้ืนที่ออกจากพื้นที่พรุ ได้เปน็ อย่างดดี ้วย ๕ ๑-๔. ๔ ตลุ าคม ๒๕๓๓ เสด็จฯ บรเิ วณพืน้ ทีโ่ ครงการฝายทดน�ำ้ บ้านทงุ่ คา และ ฝายทดนำ้�บ้านโคกกามา จงั หวดั นราธิวาส ๒ ๕. โครงการพัฒนาลุ่มนำ้�บางนราอนั เนือ่ งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดนราธวิ าส ๖ ๖. โครงการชลประทานมูโนะอนั เนื่องมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั นราธิวาส ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว 285

๑ 286 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ วั

๒๓ การสนองพระราชดำ�ริ ๑. โครงการปแี นมดู ออนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั นราธวิ าส ให้สำ�รวจเพ่ือขุดลอกและขยายคลองสุไหงปาดีก่อนระบายนำ้� ให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการสร้างฝายทดน้ำ�และ ๒. โครงการชลประทานมูโนะอนั เน่อื งมาจากพระราชด�ำ ริ ลงพรโุ ตะ๊ แดง เพอ่ื ระบายนำ�้ คลองสไุ หงปาดีใหล้ งสู่พรุโตะ๊ แดง อ่างเก็บนำ้�ช่วยเหลือพ้ืนท่ีทำ�นาบริเวณหมู่บ้านตล่ิงสูง จงั หวดั นราธวิ าส โดยเร็ว ไม่ใหท้ ่วมพน้ื ทนี่ า นอกจากน้ี คลองสไุ หงปาดีท่ี บ้านไอกบู ู บา้ นเจาะวา ในเขตตำ�บลสไุ หงปาดี อ�ำ เภอสไุ หงปาดี ๓. โครงการพฒั นาพนื้ ทล่ี มุ่ นำ้�บางนราอนั เน่ืองมาจากพระราชด�ำ ริ ผ่านพรุโต๊ะแดงก็ควรสำ�รวจว่าจะสมควรขยายความกว้างของ โดยสรา้ งฝายปดิ ก้ันคลองเจาะตง ผนั น้ำ�มาลงอา่ งเก็บน�ำ้ ที่ จังหวัดนราธวิ าส คลองและขุดใหล้ ึกลงอีกหรอื ไม่ เพือ่ น�ำ น�้ำ จากคลองสไุ หงปาดี บา้ นเจาะวา ใหอ้ า่ งเก็บน้ำ�มีน�้ำ เพม่ิ มากขน้ึ ๔. โครงการพรโุ ตะ๊ แดงอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั นราธวิ าส ไปช่วยพื้นทบี่ า้ นบางเตย และอัดนำ้�ยอ้ นไปทางบ้านโคกชมุ บก ๕. โครงการฝายทดน�ำ้ บา้ นโคกกามาอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ ตอ่ ไป จังหวัดนราธวิ าส ๑-๓. ๔ ตลุ าคม ๒๕๓๓ เสด็จฯ โครงการฝายทดนำ้�บา้ นทงุ่ คาอันเน่ืองมาจากพระราชด�ำ ริ อำ�เภอสุไหงปาดี จังหวดั นราธวิ าส ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอย่หู วั 287

๒๕๓๓ ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนอื วนั ที่ ๑๗ พฤศจิกายน ๒๕๓๓ ๑ ๓ ๒ บรเิ วณพระตำ�หนักภพู านราชนเิ วศน์ ต�ำ บลห้วยยาง อ�ำ เภอเมืองสกลนคร จังหวดั สกลนคร พระราชด�ำ ริ ควรพจิ ารณาดำ�เนินการขดุ ลอกห้วยบอ่ แดง ห้วยซาง ในพืน้ ทอี่ ำ�เภอบา้ นมว่ ง อ�ำ เภอวานรนิวาส จังหวดั สกลนคร เพือ่ ช่วยให้น�้ำ ในลำ�น้ำ�ไหลไดส้ ะดวก ส�ำ หรับ ระบายน�ำ้ เคม็ ทป่ี ลอ่ ยลงมาจากการท�ำ นาเกลอื ทางตน้ น�ำ้ ใหไ้ หลลงสแู่ มน่ �ำ้ สงคราม ไดโ้ ดยเรว็ ซึง่ เปน็ การป้องกนั มิใหน้ ำ้�เคม็ เออ่ ลน้ ตลง่ิ เข้าไปท่วมนาข้าวของ ชาวบ้านดว้ ย ควรขุดลอกหนองทุ่งมน ตำ�บลเจริญศิลป์ ก่ิงอ�ำ เภอเจรญิ ศลิ ป์ จงั หวัดสกลนคร ให้ลกึ และเสริมคนั ดินรอบหนองน้ำ�ใหเ้ กบ็ นำ้�ได้มากขน้ึ พร้อมท้งั พิจารณาขุดลอก คลองผันน้ำ�จากลำ�หว้ ยสาขาของห้วยวังกอไผ่ไปลงหนองทงุ่ มน ควรพิจารณาก่อสร้างอ่างเก็บนำ้�ท่บี รเิ วณตน้ น�ำ้ ห้วยปลวกในเขตท้องท่ีตำ�บลโคกศิลา กงิ่ อำ�เภอเจริญศิลป์ ควรพจิ ารณากอ่ สร้างอ่างเกบ็ น�้ำ หว้ ยบูชา ในเขตกิง่ อ�ำ เภอบ้านม่วงและอำ�เภอวานรนวิ าส เพ่ือจดั หาน้ำ�ชว่ ยเหลือชาวบา้ นนายม และบ้านนาดอกไม้ การสนองพระราชด�ำ ริ ๑. โครงการอา่ งเก็บน้ำ�ห้วยบูชาอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ อ�ำ เภอวานรนิวาส จงั หวดั สกลนคร ๒. โครงการอา่ งเก็บน้ำ�ห้วยปลวกอนั เนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดสกลนคร 288 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อย่หู วั

วันท่ี ๑๘ พฤศจกิ ายน ๒๕๓๓ ปรมิ าณน�้ำ จากอา่ งเกบ็ น�้ำ อกี สว่ นหนึง่ จะส่งไปชว่ ยเหลอื พื้นที่เกษตรกรรมของราษฎรให้สามารถเพาะปลูกได้ทั้ง บรเิ วณพน้ื ท่โี ครงการอา่ งเก็บนำ้�หว้ ยวังแคนอนั เนือ่ งมาจาก ในฤดูฝนและฤดูแลง้ พระราชดำ�ริ และโครงการอา่ งเกบ็ นำ้�ห้วยค�ำ ผกั หนาม • ควรพิจารณาก่อสรา้ งอ่างเกบ็ น้ำ�ห้วยหนองลุมพุก เพอื่ จัดหา อนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ ต�ำ บลมว่ ง อำ�เภอบ้านม่วง นำ้�ช่วยเหลือพ้ืนท่ีเพาะปลูกและเพื่อการอุปโภค-บริโภคของ จังหวัดสกลนคร ชาวบ้านและควรขุดลอกหนองน�้ำ ธรรมชาติในหนองลมุ พกุ พระราชด�ำ ริ • ควรพิจารณาก่อสร้างอา่ งเกบ็ นำ้� เพอื่ ช่วยเหลือพนื้ ที่การ • ควรพิจารณาขุดบ่อที่บริเวณอ่างเก็บนำ้�ห้วยวังแคนสำ�หรับ เพาะปลกู ตา่ งๆ ในพ้ืนทบี่ ้านสามแยกพทิ ักษบ์ ้านลมื บอง ราษฎรใช้แชป่ อแทนการแช่ในอ่างเกบ็ น�ำ้ บ้านดงมะไฟ บา้ นสร้างแกว้ และบ้านดงยาง • ส�ำ หรบั ทา้ ยอา่ งเกบ็ น�ำ้ อน่ื ๆ ควรพจิ ารณากอ่ สรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ • ควรระบายน้ำ�จากอ่างเก็บนำ้�ห้วยคำ�และอ่างเก็บนำ้�ห้วยซาง หว้ ยวงั มว่ ง เพอ่ื จดั หาน�ำ้ ชว่ ยเหลือพ้ืนที่เพาะปลกู บริเวณ เขา้ มาชว่ ยการประปาของสขุ าภบิ าลอ�ำ เภอบา้ นมว่ งในฤดแู ลง้ บา้ นจารให้เพิม่ ขน้ึ • ใหจ้ ดั หาน�้ำ ช่วยเหลอื พนื้ ที่ทำ�กินในหม่บู า้ นต่างๆ ในบริเวณ • ให้เจ้าหน้าที่กรมชลประทานพิจารณาก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ� ใกลเ้ คยี ง โดยส�ำ รวจจากท�ำ เลสร้างอา่ งเก็บน�้ำ ขนาดเล็ก ขนาดเล็กเพม่ิ เติมตามความเหมาะสม เพื่อสนับสนนุ การ สำ�หรบั ช่วยเหลอื พ้นื ที่ท�ำ กินท่ีขาดแคลนน�้ำ เกบ็ กกั น�ำ้ ส�ำ หรบั ราษฎรบา้ นจาร น�ำ ไปใชเ้ พาะปลกู ไดอ้ ยา่ ง การสนองพระราชดำ�ริ สมบรู ณย์ ิ่งขึน้ ๑. โครงการอ่างเกบ็ น้ำ�ห้วยวังแคนอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ • ควรพิจารณาก่อสรา้ งอ่างเกบ็ น�้ำ ห้วยไร่ เพ่อื จัดหานำ้�ดบิ ส�ำ หรับ จงั หวัดสกลนคร การผลติ นำ้�ประปาของสุขาภบิ าล อำ�เภอบ้านมว่ ง ใหก้ ่อสร้าง ๒. โครงการอ่างเกบ็ นำ้�ห้วยไรอ่ ันเนื่องมาจากพระราชด�ำ ริ เพือ่ บรรเทาปญั หาเรอื่ งนำ้�อปุ โภคบริโภคมสี ภาพเค็ม อันเป็น ผลมาจากการทำ�นาเกลอื สินเธาว์ ใหก้ อ่ สร้างอา่ งเก็บน้ำ� จงั หวัดสกลนคร แหง่ น้ใี หม้ คี วามจขุ องอา่ งสงู สดุ เทา่ ทจ่ี ะท�ำ ได้ เพอ่ื สง่ น�ำ้ จดื ไป ๓. โครงการอา่ งเก็บนำ้�ห้วยวงั ม่วง, อา่ งเกบ็ น�้ำ หว้ ยโศกไฮ, สนับสนนุ กิจการประปาหมู่บา้ นใหเ้ พยี งพอตลอดท้ังปี สำ�หรับ อนั เน่ืองมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดสกลนคร แหล่งนำ้�ธรรมชาติ คือหว้ ยซาง ซ่ึงรองรับน�้ำ เค็มจากการ ๔. โครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยค�ำ ผกั หนามอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวัดสกลนคร ท�ำ นาเกลือสินเธาว์ เมื่อไมส่ ามารถใชส้ ำ�หรบั อปุ โภคบรโิ ภค ๑. โครงการอา่ งเกบ็ น้ำ�หว้ ยไร่อันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ร ิ จังหวดั สกลนคร ได้ก็สมควรค่อยๆ ปลอ่ ยไปลงแม่นำ้�สงคราม ซง่ึ เปน็ ล�ำ น้ำ�ใหญ่ ๒. โครงการอา่ งเก็บนำ้�วังม่วงอันเนือ่ งมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั สกลนคร ๓. โครงการอ่างเก็บน้ำ�ห้วยคำ�ผักหนามอันเนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ และจะไม่มีผลกระทบในกรณีท่มี ีนำ�้ เค็มไหลลงไปเจือสำ�หรับ จังหวดั สกลนคร ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั 289

วนั ที่ ๒๐ พฤศจิกายน ๒๕๓๓ บรเิ วณพน้ื ทฝี่ ายบ้านสรา้ งฟาก ต�ำ บลเจริญศิลป์ บรเิ วณที่ จะกอ่ สรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยปลวก บา้ นหนองโจด ต�ำ บลโคกศลิ า และอ่างเกบ็ นำ�้ หว้ ยพงโพด บ้านสรา้ งฟาก ต�ำ บลเจริญศิลป์ จงั หวดั สกลนคร พระราชดำ�ริ ควรพิจารณาเสริมสันฝายบ้านสร้างฟากด้วยฝายอ่าง เพื่อเพ่ิมระดับนำ้�ด้านเหนือฝายแห่งน้ีให้สูงขึ้นตอนช่วง ปลายฤดูฝน ควรพจิ ารณากอ่ สรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ บา้ นหนองโจด ๑ อา่ งเกบ็ น�ำ้ บ้านหนองโจด ๒ หากสรา้ งอ่างเก็บน�้ำ ไมไ่ ด้กค็ วรเปลย่ี น ไปกอ่ สรา้ งฝายกกั เกบ็ นำ�้ ในลำ�ห้วยปลวกแทนเปน็ ระยะๆ ควรพิจารณาก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ�ห้วยกุดแดงและอ่างเก็บนำ้� ห้วยน้ำ�เต้า หากที่ดินมีปัญหาก็ให้พิจารณาก่อสร้างฝาย เก็บกกั น้ำ�ตามลำ�ห้วยกดุ แดง พรอ้ มทงั้ ขุดขยายลำ�น้�ำ ด้าน เหนือด้วย ควรปรบั ปรงุ หนองทงุ่ มนทบ่ี า้ นเจรญิ ศลิ ป์ โดยขดุ ดนิ ในหนอง ให้ลึกและพิจารณาเสริมสร้างคันดินกั้นโดยรอบหนองน�ำ้ ให้สงู ข้นึ และควรกอ่ สร้างฝายทดน�ำ้ ในลำ�ห้วยสาขาของ หว้ ยวังกอไผ่ ควรขดุ ลอกลำ�หว้ ยและหนองน�้ำ ในเขตลมุ่ น�ำ้ ยาม พร้อมทง้ั ๑ กอ่ สรา้ งอาคารบงั คบั นำ้�ท่บี รเิ วณปากลำ�หว้ ย 290 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยูห่ วั

บรเิ วณพืน้ ทบ่ี ้านโคกหลวง ต�ำ บลธาตทุ อง อำ�เภอสวา่ งแดนดิน พระราชดำ�ริ ให้กรมชลประทานรีบก่อสร้างฝายเก็บกักนำ้� โดยดำ�เนินการขุดลอกลำ�น้ำ�กับขุดขยายลำ�น้ำ� ตลอดจนปรบั ปรงุ แตง่ ตลง่ิ ใหส้ ามารถเกบ็ ส�ำ รอง น�ำ้ ใหม้ ีปริมาณมากท่สี ดุ การสนองพระราชดำ�ริ โครงการอ่างเก็บนำ�้ ห้วยคำ�ผักหนามอันเน่อื งมา จากพระราชด�ำ ริ จังหวดั สกลนคร ๑. ๒๐ พฤศจกิ ายน ๒๕๓๓ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพน้ื ทฝ่ี ายบา้ นสรา้ งฟาก ต�ำ บลเจรญิ ศลิ ป์ จังหวัดสกลนคร ๒ ๒. ๒๐ พฤศจกิ ายน ๒๕๓๓ เสดจ็ ฯ บริเวณพน้ื ที่อ่างเกบ็ น้ำ� หว้ ยพงโพด จังหวัดสกลนคร ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว 291

๓ วันท่ี ๒๒ พฤศจิกายน ๒๕๓๓ บรเิ วณพืน้ ทหี่ นองหมาคาบปลา บา้ นจำ�ปา ต�ำ บลหนองลาด และอา่ งเก็บน�ำ้ หนองแบนอันเนือ่ งมาจากพระราชด�ำ ริ บา้ นวารชิ ภมู ิ ต�ำ บลวารชิ ภมู ิ อ�ำ เภอวารชิ ภมู ิ จงั หวดั สกลนคร พระราชดำ�ริ ควรทำ�การขุดลอกหนองหมาคาบปลาให้ลึกและสร้างเสริม คันดนิ ก้นั รอบหนองน�ำ้ พร้อมทง้ั กอ่ สรา้ งอาคารประกอบ และควรพิจารณาขุดคลองผันนำ้� เพอ่ื รบั น�้ำ จากหว้ ยปลา หางเข้าหนองหมาคาบปลา ให้กรมชลประทานด�ำ เนินการปรับปรุงหนองแบน โดยการ ขุดลอกตลอดจนสรา้ งอาคารบังคับเกบ็ กกั นำ้� จนสามารถ เกบ็ กักน้ำ�ได้ประมาณ ๔๐๐,๐๐๐ ลกู บาศกเ์ มตร การสนองพระราชดำ�ริ โครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยค�ำ ผกั หนามอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดสกลนคร ๑ ๑-๒. ๒๒ พฤศจกิ ายน ๒๕๓๓ เสด็จฯ บรเิ วณพื้นท่หี นองหมาคาบปลา บา้ นจำ�ปา และอ่างเก็บนำ้�หนองแบนฯ อำ�เภอวาริชภูม ิ จังหวัดสกลนคร 292 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอย่หู ัว

๑ ๒ วันที่ ๒๕ พฤศจิกายน ๒๕๓๓ บรเิ วณพนื้ ทกี่ ่อสรา้ งอ่างเกบ็ น�้ำ หว้ ยทอนตอนบน บา้ นลมุ พนิ ี ต�ำ บลพระพทุ ธบาท อำ�เภอศรีเชยี งใหม่ จังหวัดหนองคาย พระราชด�ำ ริ ให้พิจารณาถึงความเหมาะสมท่จี ะก่อสร้างอ่างเก็บนำ�้ ห้วยทอน ตอนบนโดยเรง่ ดว่ น ซ่ึงจะสามารถเกบ็ กกั น�ำ้ ไวไ้ ด้ประมาณ ๑๕ ล้านลูกบาศก์เมตร และส่งน้ำ�ให้ราษฎรในละแวกหมู่ บ้านลุมพินีและใกล้เคียง และให้เร่งพิจารณาวางโครงการ ก่อสร้างอ่างเกบ็ น�้ำ ตามลำ�น�ำ้ สาขาของล่มุ นำ้�หว้ ยทอนด้วย การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยทอนตอนบนอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวดั หนองคาย ๑. โครงการอา่ งเก็บน�ำ้ หว้ ยทอนตอนบนอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดหนองคาย ๒. ๒๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๓๓ เสด็จฯ บรเิ วณพนื้ ทกี่ อ่ สรา้ งอ่างเกบ็ นำ้� ห้วยทอนตอนบนอันเนอื่ งมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวัดหนองคาย ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยูห่ ัว 293

วนั ท่ี ๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๓๓ บรเิ วณพ้ืนท่ศี ูนยศ์ ึกษาการพัฒนาภพู านอนั เนื่องมาจาก พระราชดำ�ริ ต�ำ บลหว้ ยยาง อ�ำ เภอเมอื งสกลนคร จังหวัดสกลนคร พระราชด�ำ ริ ควรรวบรวมพันธุ์ไผ่และปลูกไผ่ในสภาพพื้นที่ต่างๆ กัน ถา้ เลือกเฉพาะสถานทที่ เ่ี หมาะสมปลูกแลว้ ทีอ่ ่ืนๆ ไมท่ ราบ ลองปลกู ดวู า่ จะไดผ้ ลในสภาพใดบา้ ง บรเิ วณพน้ื ที่งานศึกษาและพฒั นาด้านปศุสัตว์ ศูนย์ศึกษาการ พัฒนาภพู านอนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ ตำ�บลห้วยยาง อำ�เภอเมอื งสกลนคร จงั หวดั สกลนคร พระราชด�ำ ริ ควรส่งเสริมให้เลี้ยงสุกรพันธุ์พื้นเมือง เพราะลูกสุกร ราคาถูกกวา่ เกษตรกรสามารถหาไดง้ า่ ย อาหารสุกรควร ใชป้ ลาหมอเทศ เพราะใหโ้ ปรตีนสงู เม่ือสภาพดินแขง็ ควรระเบดิ หน้าดนิ ให้ทะลุ กระทุ้งใหด้ ิน ขา้ งล่างเป็นรู น�ำ กระถนิ มาปลูกแล้วไถพลกิ ดินช้ันล่างข้นึ มา ต้นกระถินซ่งึ ถกู กลบลงไปจะกลายเป็นปุย๋ อย่างดี ดีกว่าการ ใชป้ ยุ๋ คอก บริเวณพน้ื ทโ่ี ครงการบำ�บดั น้ำ�เสยี หนองสนมอนั เนอ่ื งมาจาก ๑ ผักตบชวาที่ใช้ประโยชน์ในการเพ่ิมปริมาณออกซิเจนให้ พระราชด�ำ ริ ในเขตเทศบาลเมอื งสกลนคร อ�ำ เภอเมอื งสกลนคร กับน้ำ�เสียกับดูดสิ่งโสโครกออกจากน้ำ�เสียนั้น ต้องหมั่น จังหวัดสกลนคร กรมชลประทานกับกรมพัฒนาท่ีดินควรร่วมกันศึกษาและ เปลยี่ นออกจากบ่อนำ้�เสียเปน็ ระยะๆ ก่อนที่จะเนา่ และเร่มิ ลด พระราชด�ำ ริ ทดลองฟ้ืนฟูดนิ ลูกรงั ให้พน้ื ท่ีโครงการป่ารักน้ำ� บา้ นทรายทอง รปู แบบของระบบบำ�บดั น�ำ้ เสีย กรมชลประทานควรตดิ ตาม ต�ำ บลปทุมวาปี อ�ำ เภอส่องดาว จังหวดั สกลนคร เก็บข้อมลู รายละเอียดผลการดำ�เนนิ งานต่อไป เพ่อื ไดข้ อ้ มลู ทเี่ ป็นประโยชน์ตอ่ การปรับปรงุ เพม่ิ ประสิทธิภาพใหส้ งู ย่งิ ข้ึน 294 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอย่หู ัว

ประสิทธิภาพในการบำ�บดั นำ้�เสยี ทั้งน้ี ควรทดลองหาวธิ ี สบั เปลย่ี นแพผักตบชวาทงี่ า่ ยที่สุด นอกจากนนั้ ต้องเตรียม สถานท่ีสร้างโรงงานบริเวณขอบหนองเพ่ือแปรสภาพ ผักตบชวาที่ใชง้ านแลว้ ให้เป็นปยุ๋ หมัก เชื้อเพลงิ และ เย่อื การสรา้ งโรงงานดังกล่าวในบรเิ วณบอ่ บำ�บัดน�้ำ เสยี จะ มีผลทำ�ให้นักวิชาการจากหน่วยงานที่เก่ียวข้องสามารถ ประสานงาน ปรึกษาหารือกันอยา่ งใกลช้ ดิ เจ้าหน้าทีป่ ระจำ� โครงการก็สามารถปฏิบัติหน้าท่ีได้หลายภารกิจในโครงการ ซึ่งมีลักษณะเบ็ดเสร็จ ตลอดจนช่วยประหยัดค่าขนส่ง ผักตบชวาอีกด้วย การสนองพระราชดำ�ริ ๑. ศูนยศ์ กึ ษาการพฒั นาภูพานอนั เนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวัดสกลนคร ๒. โครงการบ�ำ บดั น�ำ้ เสยี หนองสนมอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวัดสกลนคร ๒ ๑. ๒๖ พฤศจกิ ายน ๒๕๓๓ เสดจ็ ฯ ๓๔ บริเวณพ้นื ทศ่ี ูนยศ์ ึกษาการพฒั นา ภพู านอันเน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวัดสกลนคร ๒-๔. ศนู ยศ์ กึ ษาการพัฒนาภูพาน อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวดั สกลนคร ๕. โครงการบำ�บดั น้ำ�เสยี หนองสนม อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ ๕ จังหวัดสกลนคร ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ วั 295

วันท่ี ๓๐ พฤศจกิ ายน ๒๕๓๓ ๑ บริเวณพระต�ำ หนักภูพานราชนเิ วศน์ จงั หวัดสกลนคร พระราชดำ�ริ ควรพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างโครงการเก็บกักนำ้� ตามริมฝัง่ แม่น�ำ้ สงครามตามความเหมาะสม ลกั ษณะของ โครงการเก็บกักนำ้�ดังกล่าวน้ีสามารถทำ�ได้หลายรูปแบบ ตามท่ีสภาพภูมปิ ระเทศแต่ละแหง่ จะเอือ้ อำ�นวยให้ เช่น สรา้ งเข่อื นดนิ ปดิ ก้ันบริเวณท่ลี มุ่ น�ำ้ ทว่ ม เพ่ือเกบ็ กักน�้ำ จากแม่นำ้�สงครามท่ีไหลบ่าเข้าไปท่วมหรือนำ้�ที่มีจาก ล�ำ น�ำ้ แตล่ ะแหง่ ใหเ้ ปน็ อ่างเกบ็ น�ำ้ ขนาดตา่ งๆ ขุดลอกหนองน้ำ�ธรรมชาติแล้วนำ�ดินมาสร้างเป็นคันเก็บนำ้� โดยรอบหนองเพื่อเก็บน�้ำ จากแม่น�ำ้ สงคราม ขุดคลองเกบ็ กักน�ำ้ พร้อมกับสร้างอาคารบังคับนำ้�ท่ีปากคลอง เพื่อเกบ็ กกั น้ำ�จากแม่น้ำ�สงคราม ขอใหท้ างราชการขดุ ลอกหนองบวั แพ เนอ่ื งจากมสี ภาพต้ืนเขิน และสกปรก จงึ เหน็ ควรขดุ ลอกดินในหนองบัวแพให้ลึกลง มากท่สี ดุ เพ่ือช่วยเหลอื และแก้ไขปัญหาให้กับราษฎร การสนองพระราชด�ำ ริ ๒ ๓๔ ๑. โครงการพฒั นาแมน่ �ำ้ สงครามอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั สกลนคร ๒. โครงการขดุ ลอกหนองบวั แพอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั สกลนคร 296 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู วั

วนั ท่ี ๑๓ ธันวาคม ๒๕๓๓ บริเวณมหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่ จังหวดั ขอนแกน่ พระราชดำ�ริ ทางทิศใตข้ องอ�ำ เภอเมืองขอนแกน่ สมควรได้รบั การพฒั นา เพ่ือราษฎรไดร้ บั ประโยชน์ การสนองพระราชดำ�ริ โครงการพัฒนาลุม่ นำ้�ชีอันเนือ่ งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดขอนแก่น ๖ ๑, ๓. โครงการขดุ ลอกหนองบัวแพอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั สกลนคร ๒. ป่าสมบูรณบ์ นเทือกเขาภพู าน จังหวดั สกลนคร ๔. โครงการพฒั นาแม่นำ้�สงครามอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั สกลนคร ๕. ๑๓ ธนั วาคม ๒๕๓๓ เสดจ็ ฯ บริเวณมหาวิทยาลยั ขอนแกน่ จงั หวดั ขอนแกน่ ๕ ๖. โครงการพัฒนาลุม่ นำ้�ชอี นั เนือ่ งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดขอนแกน่ ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั 297

๒๕๓๒ • ควรจดั หาน�ำ้ ใหแ้ กห่ มบู่ า้ นชาวเขาและผรู้ ว่ มพฒั นาชาตไิ ทย ยงั ไม่ชดั เจน จึงขอใหก้ รมชลประทานประสานกบั กองทัพ ภาคเหนือ จงั หวดั นา่ น เนอ่ื งดว้ ยจงั หวดั นา่ น มชี าวเขาและผรู้ ว่ มพฒั นา ภาคที่ ๓ จัดล�ำ ดบั หม่บู า้ นทค่ี วรจะด�ำ เนินการชว่ ยเหลอื ชาตไิ ทย จดั ตัง้ หม่บู า้ นอยู่บนเขตภูเขาสงู กระจายอยทู่ ว่ั ไป เปน็ การเรง่ ด่วนในระยะแรก ตรวจสอบข้อมูลและพิกัดหมบู่ า้ น วนั ท่ี ๑๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๓๒ ในเขตทอ้ งที่ กง่ิ อ�ำ เภอบอ่ เกลือ อ�ำ เภอปวั อำ�เภอทุ่งช้าง ให้ถกู ต้องกอ่ นพจิ ารณาโครงการตอ่ ไป อำ�เภอเชียงกลาง กิ่งอ�ำ เภอสนั ติสุข และอ�ำ เภอแมจ่ ริม เป็นต้น นอกจากเรื่องการจัดหานำ้�ให้แก่หมู่บ้านชาวเขาและผู้ร่วม บริเวณพระต�ำ หนักภพู งิ คราชนเิ วศน์ จงั หวัดเชียงใหม่ ซง่ึ ชาวเขาและผรู้ ว่ มพฒั นาชาตไิ ทยเหลา่ นป้ี ระสบปญั หาเรอ่ื ง พัฒนาชาติไทยดงั กลา่ วแลว้ สมควรท่ีหนว่ ยราชการที่ พระราชด�ำ ริ การขาดแคลนน้ำ�ในการเพาะปลกู และอปุ โภคบรโิ ภค ท�ำ ให้ เกย่ี วขอ้ งตอ้ งพจิ ารณาใหค้ วามชว่ ยเหลอื ดา้ นตา่ งๆ ทจ่ี �ำ เปน็ • ใหก้ รมชลประทานด�ำ เนนิ การส�ำ รวจเพอ่ื พจิ ารณาวางโครงการ ไม่สามารถอยเู่ ปน็ หลักแหลง่ ท่แี น่นอนได้ จนตอ้ งแยกยา้ ย เชน่ การจัดที่ดินท�ำ กินให้เป็นหลกั แหลง่ รวมทง้ั ก่อสรา้ ง ถน่ิ ฐานหรอื ท�ำ ลายปา่ ไม้ ตน้ น�ำ้ ล�ำ ธาร เพอ่ื หาทด่ี นิ อดุ มสมบรู ณ์ สงิ่ จำ�เปน็ ข้ันพืน้ ฐานให้แกห่ มู่บา้ น เชน่ ถนน โรงเรียน พัฒนาแหล่งน้ำ�ขนาดเล็กตลอดแนวลำ�น้ำ�น่านตอนบน ทำ�การเพาะปลูกต่อไปอย่างไม่มีที่ส้นิ สุด ซึ่งกองทัพภาคที่ ๓ สถานพยาบาล และวัด เปน็ ต้น ให้สอดคลอ้ งกัน กบั ลำ�นำ�้ สาขาในเขตพื้นท่อี �ำ เภอทงุ่ ช้าง อำ�เภอเชียงกลาง ไดร้ วบรวมข้อมลู เบ้อื งตน้ เกีย่ วกบั ท่ีตัง้ หมบู่ า้ น จำ�นวนประชากร จากการประสานระหวา่ งกองทพั ภาคที่ ๓ กรมชลประทาน อำ�เภอปวั กิง่ อ�ำ เภอบ่อเกลอื จังหวดั นา่ น เป็นจ�ำ นวนหลาย สภาพความเปน็ อยู่ของราษฎร และสภาพหมูบ่ ้าน ตลอดจน และมีหมู่บ้านผู้ร่วมพัฒนาชาติไทยในท้องที่อำ�เภอต่างๆ โครงการโดยทัว่ ถึง เพ่ือสนับสนุนน�ำ้ สำ�หรบั การเพาะปลกู ได้ ความตอ้ งการดา้ นตา่ งๆ ที่ตอ้ งการใหท้ างราชการช่วยเหลอื ของจังหวัดน่านท่ีทางราชการสมควรให้ความช่วยเหลือ ตลอดทัง้ ปี รวมท้งั นำ้�เพ่ือการอปุ โภคบริโภคดว้ ย ไว้แล้ว จึงขอให้กรมชลประทานให้ความช่วยเหลือโดย ในระยะต้นจำ�นวน ๒๐ หมู่บา้ น ซ่งึ ทางกรมชลประทาน นอกจากนั้น สมควรพจิ ารณาจัดหาน�ำ้ ให้พน้ื ทีท่ ข่ี าดแคลนน้ำ� การสำ�รวจและวางโครงการพฒั นาแหลง่ น�ำ้ ขนาดเลก็ ใหก้ บั และกองทัพภาคที่ ๓ ไดส้ ำ�รวจพน้ื ที่เพื่อวางแนวทางให้ ในเขตพื้นทอี่ �ำ เภอปา่ ซาง อ�ำ เภอแมท่ า จงั หวัดล�ำ พูน ซ่งึ ไดแ้ ก่ หมบู่ ้านชาวเขาและผ้รู ว่ มพฒั นาชาตไิ ทยดังกลา่ ว หมู่บา้ น ความช่วยเหลือ การพฒั นาลำ�น้ำ�แม่ขนาด ล�ำ น�ำ้ แม่กัม เป็นตน้ ในเขตเหลา่ นอ้ี าจจะหาน�ำ้ คอ่ นขา้ งยากเนอ่ื งจากพน้ื ทส่ี ว่ นใหญ่ การสนองพระราชด�ำ ริ • สำ�หรับบริเวณที่มีสภาพค่อนข้างแห้งแล้งในเขตพื้นที่ เปน็ ภูเขาสูง กข็ อให้กรมชลประทานพิจารณาวิธีจดั หาน�ำ้ ๑. โครงการจัดหาน้ำ�ให้แก่หมู่บ้านชาวเขาและผู้ร่วมพฒั นา อำ�เภอเมืองพะเยาและพน้ื ท่ีใกลเ้ คียง ให้พิจารณากอ่ สรา้ ง ทเ่ี หมาะสมแก่หมบู่ า้ นเหลา่ นตี้ อ่ ไป เนือ่ งจากจำ�นวนหมู่บ้าน ชาติไทย จงั หวดั นา่ น โครงการอา่ งเกบ็ นำ้�ขนาดต่างๆ ตามความเหมาะสม เพอ่ื ทก่ี องทพั ภาคท่ี ๓ เสนอเขา้ มามจี �ำ นวนมาก และขอ้ มลู ตา่ งๆ ๒. โครงการอ่างเกบ็ น้ำ�หว้ ยไครอ้ ันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ ช่วยเหลือนำ้�สำ�หรับการชลประทานกับการอุปโภคบริโภค อ�ำ เภอปา่ ซาง จงั หวัดล�ำ พูน ของราษฎรในบรเิ วณดังกลา่ ว ๑ ๓. โครงการอ่างเก็บนำ้�หว้ ยบงอนั เนอื่ งมาจากพระราชดำ�ริ อำ�เภอแมท่ า จังหวดั ลำ�พูน 248 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ ัว ๔. โครงการอา่ งเก็บนำ�้ โฮ่งฮางอันเน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวัดล�ำ พนู ๑. โครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยไครอ้ นั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั ล�ำ พนู ๒. ๑๙ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๓๒ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพระต�ำ หนกั ภพู งิ คร์ าชนเิ วศน์ จงั หวดั เชยี งใหม่

๒ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว 249

บรเิ วณพน้ื ทพ่ี ระต�ำ หนักภพู ิงคราชนิเวศน์ จังหวดั เชียงใหม่ พระราชด�ำ ริ ๑ • ควรศกึ ษาพจิ ารณาวางโครงการ และกอ่ สรา้ งเขอ่ื นกกั เกบ็ นำ�้ ปิดก้ันแมน่ ้ำ�ปา่ สักทบี่ ริเวณเขาถ�ำ้ พระ บา้ นท่าสะบก ตำ�บลท่าคลอ้ อ�ำ เภอแกง่ คอย จงั หวัดสระบรุ ี โดยเรง่ ด่วน • โครงการลมุ่ นำ้�ป่าสัก เป็นโครงการขนาดใหญท่ ี่จะต้อง พิจารณาดำ�เนินการ เพราะจะเป็นโครงการท่สี ง่ ผลประโยชน์ อย่างกวา้ งขวางต่อพนื้ ที่เพาะปลกู ในเขตภาคกลาง คอื พ้ืนที่เพาะปลูกของลุ่มนำ้�ป่าสักและลุ่มน้ำ�เจ้าพระยา ตอนลา่ ง นอกจากนั้น ยังช่วยบรรเทาน้ำ�ทว่ มและน�้ำ เสีย ให้แก่กรุงเทพมหานครได้อกี ส่วนหน่ึงดว้ ย โดยการศึกษา ความเหมาะสมและพิจารณาวางโครงการเขื่อนเก็บน้ำ� แม่น�ำ้ ป่าสกั โดยการสร้างเขอื่ นเกบ็ น้ำ�ปิดกนั้ แมน่ ้�ำ ปา่ สกั ที่บริเวณเขาถ้ำ�พระ บ้านท่าสะบก ตำ�บลคล้อใหญ่ อ�ำ เภอแกง่ คอย จงั หวัดสระบรุ ี ซ่ึงจะได้ความจปุ ระมาณ ๒,๖๐๐ ลา้ นลูกบาศกเ์ มตร และสามารถสง่ นำ้�ไปช่วย พื้นที่เพาะปลูกได้ประมาณ ๑.๒ ล้านไร่ โครงการ ล่มุ น้ำ�ป่าสัก นอกจากจะให้ประโยชนด์ งั กล่าวแลว้ ยังเป็น โครงการอเนกประสงค์ที่จะให้ประโยชน์ในด้านการผลิต กระแสไฟฟ้าอีกด้วย ซึ่งขอให้การไฟฟ้าฝ่ายผลิตไป ค�ำ นวณดูวา่ จะให้พลงั งานไฟฟา้ มากน้อยแค่ไหน 250 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั

๒๓ • การดำ�เนินงานของโครงการน้ี สิง่ ส�ำ คญั ทจ่ี ะตอ้ งพจิ ารณาคอื เร่อื งการโยกย้าย ชาวบา้ น สถานท่รี าชการ วัด ถนน ทางรถไฟ ตลอดจนการจัดสรรทดี่ ินในเขต น�ำ้ ทว่ ม ใหเ้ ปน็ ไปอยา่ งเหมาะสม เพราะจะเกย่ี วขอ้ งกบั งานของหลายๆ หนว่ ยงาน รวมทง้ั จะตอ้ งไดร้ บั ความเหน็ ชอบและสนบั สนนุ จากภาครฐั บาลดว้ ย จงึ จะท�ำ ให้ โครงการน้ีไดร้ บั ผลสำ�เร็จและเป็นประโยชน์ตามที่คาดหมายไว้ พ้ืนท่ที คี่ วรจะ ศึกษาอาจจะเปน็ บรเิ วณล�ำ นารายณ์ การสนองพระราชดำ�ริ โครงการพัฒนาพนื้ ท่ลี มุ่ นำ้�ปา่ สกั อนั เนือ่ งมาจากพระราชดำ�ริ อ�ำ เภอพัฒนานคิ ม จังหวัดลพบุรี และอำ�เภอวงั มว่ ง จังหวัดสระบรุ ี ๔๕ ๑-๕. โครงการพฒั นาพ้นื ท่ีลุ่มนำ้�ป่าสักอันเนอื่ งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวัดลพบรุ ี ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั 251

วันที่ ๒๒ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๓๒ บรเิ วณพนื้ ทอี่ ่างเกบ็ นำ้�หว้ ยป่าไร่ จังหวดั เชียงใหม่ พระราชด�ำ ริ ใหพ้ จิ ารณาด�ำ เนนิ การสรา้ งฝายราคาประหยดั โดยใชว้ สั ดรุ าคาถกู และหาได้งา่ ยในทอ้ งถ่นิ เช่น แบบหินทงิ้ คลุมด้วยตาขา่ ยปดิ กนั้ รอ่ งน�้ำ กับลำ�ธารขนาดเล็กเป็นระยะ ๆ เพ่อื ใช้เก็บกกั น้ำ�และตะกอนดิน ไวบ้ างสว่ น โดยน�ำ้ ทเ่ี กบ็ กกั ไวจ้ ะซมึ เขา้ ไปสะสมในดนิ ท�ำ ใหค้ วาม ชุ่มช้ืนแผ่ขยายออกไปสองขา้ ง ต่อไปจะสามารถปลูกพนั ธ์ุไม้ ท้องถน่ิ พนั ธุ์ไม้โตเร็วและพนั ธ์ุไมไ้ มท่ ิง้ ใบ เพอ่ื ฟืน้ ฟูพน้ื ทตี่ ้นน�ำ้ ลำ�ธารให้มสี ภาพเขียวชอ่มุ ข้นึ เป็นลำ�ดับ การสนองพระราชด�ำ ริ : ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้อันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดเชยี งใหม่ (ฝายชะลอความชุ่มช้ืน) ๑ ๒ ๑. ศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาหว้ ยฮอ่ งไครอ้ นั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั เชยี งใหม่ (ฝายชะลอความชมุ่ ชน้ื ) ๒. ๒๒ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๓๒ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพน้ื ทอ่ี า่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยปา่ ไร่ จงั หวดั เชยี งใหม่ 252 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั

๒ ๑๓ วนั ท่ี ๒ มีนาคม ๒๕๓๒ เพื่อให้เกิดความชุ่มชื้นแก่พื้นที่รอบๆ ด้วย ถ้าสามารถ ด�ำ เนนิ การตามนี้ได้ทัง้ หมดแล้ว พน้ื ที่ลมุ่ น้ำ�แม่อาวใหญ่ก็ บริเวณพืน้ ท่ีโครงการอ่างเก็บน้ำ�แม่อาวใหญ่ บา้ นผาเงิบ ตำ�บลนครเจดยี ์ อ�ำ เภอป่าซาง จังหวดั ล�ำ พูน จะได้น้ำ�อย่างสมบูรณ์ พระราชด�ำ ริ การสนองพระราชดำ�ริ โครงการอา่ งเกบ็ น้ำ�แม่อาวใหญพ่ ร้อมระบบสง่ น�ำ้ อนั เนอื่ ง โครงการอ่างเก็บน้ำ�แม่อาวใหญ่ตอนบนซึ่งกรมชลประทาน รักษาพื้นที่ดินให้เป็นของตัวเองไว้ได้ ประโยชน์จะตกแก่ มาจากพระราชดำ�ริ ตำ�บลนครเจดีย์ อ�ำ เภอปา่ ซาง จงั หวดั ก�ำ ลงั ด�ำ เนนิ การกอ่ สรา้ งอยขู่ ณะน้ี จะสามารถชว่ ยพน้ื ทเ่ี พาะปลกู ราษฎรเอง นอกจากน้ีในล�ำ น�ำ้ แม่หว้ ยบง เพื่อแจกจา่ ยใหก้ บั ลำ�พูน ซึ่งส่วนใหญ่จะทำ�สวนผลไม้และน้ำ�กินน้ำ�ใช้ของชาวบ้านได้ มากกวา่ ๑๐๐ ครวั เรอื น ดงั นน้ั ถา้ ราษฎรเจา้ ของทด่ี นิ สามารถ ระบบสง่ น�้ำ ไปสู่พื้นท่ขี องหมูบ่ า้ นต่างๆ ตอ่ ไป สำ�หรับในลำ�น�ำ้ ๑-๒. ๒ มนี าคม ๒๕๓๒ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพืน้ ท่โี ครงการอ่างเก็บน้ำ�แม่อาวใหญ่ อำ�เภอป่าซาง จังหวดั ลำ�พูน แม่อาวใหญน่ ้ัน ขอให้พิจารณาจัดทำ�ฝายเล็กๆ กกั นำ้�เปน็ ชว่ งๆ ๓. โครงการอ่างเก็บน้ำ�แมอ่ าวใหญต่ อนบนอนั เน่อื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดล�ำ พูน ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยูห่ ัว 253

วันท่ี ๙ มนี าคม ๒๕๓๒ บรเิ วณพระต�ำ หนักภูพงิ คราชนเิ วศน์ จงั หวดั เชียงใหม่ พระราชดำ�ริ • หมบู่ า้ นปา่ กลาง ต�ำ บลศลิ าแลง อ�ำ เภอปวั จงั หวดั นา่ น และ หมู่บา้ นใกลเ้ คียง ในปจั จุบนั มีปัญหาเร่อื งการแบง่ ปนั น้ำ� และราษฎรมีน�ำ้ ไม่พอใช้ จงึ ขอใหก้ รมชลประทานท�ำ การ ปรับปรุงและวางโครงการก่อสร้างเพ่ิมเติมเพื่อแก้ปัญหา ดังกล่าวโดยเร่งด่วน โดยขอให้ไปศกึ ษาวิธีการนำ�นำ�้ จาก ห้วยบงมาเติมห้วยบวั และแบง่ มาใหบ้ า้ นป่ากลางอีกชนั้ หนึ่ง นอกจากน้นั ขอให้ประสานรายละเอยี ดกับกองทพั ภาคที่ ๓ เก่ยี วกับการจัดหานำ�้ ช่วยเหลือหม่บู ้านผ้รู ่วมพัฒนาชาติไทย และหม่บู ้านชาวไทยภูเขาในเขตจังหวัดน่านท่ขี าดแคลนนำ�้ และเรง่ พจิ ารณาวางโครงการและด�ำ เนนิ การใหค้ วามชว่ ยเหลอื ต่อไปตามความเหมาะสม โดยเฉพาะหมู่บ้านปา่ กลางและ หมบู่ า้ นใกล้เคยี ง • โครงการเข่ือนกกั เกบ็ นำ้�แม่นำ้�ปา่ สกั เปน็ โครงการพัฒนา ๑ แหล่งนำ้�ขนาดใหญ่ที่ควรพิจารณาดำ�เนินการก่อสร้างหาก ศกึ ษาแลว้ วา่ มคี วามเหมาะสม เพราะนอกจากจะใหป้ ระโยชน์ ตอ่ พน้ื ทเ่ี พาะปลกู หมบู่ า้ นปา่ สกั และลมุ่ น�ำ้ เจา้ พระยาตอนลา่ ง ก็จะเข้าไปช่วยสนับสนุนเพ่ือให้กิจกรรมที่เร่งด่วนสามารถ อยา่ งกวา้ งขวางแลว้ ยงั สามารถชว่ ยบรรเทาปญั หาน�ำ้ ทว่ มและ ด�ำ เนนิ การไดใ้ นชว่ งแรก หลงั จากนน้ั หนว่ ยงานตา่ งๆ กจ็ ะ น้ำ�เสยี ให้กับกรุงเทพฯ อกี ส่วนหนงึ่ ดว้ ย เปน็ โครงการที่อยู่ใน สามารถเข้ามารว่ มด�ำ เนินการตอ่ ไปได้ ความนึกคดิ วา่ จะมีประโยชนอ์ ย่างมาก เปน็ โครงการใหญ่ ทต่ี อ้ งอาศยั หนว่ ยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งเขา้ มารว่ มด�ำ เนนิ การใหล้ ลุ ว่ ง การสนองพระราชด�ำ ริ ด้วยวธิ กี ารต่างๆท่เี หมาะสมตอ่ ไปด้วย มลู นธิ ชิ ัยพฒั นาก็อาจ ๑. โครงการจดั หาน�ำ้ ใหห้ มบู่ า้ นปา่ กลาง ต�ำ บลศลิ าแลง อ�ำ เภอปวั เข้าไปสนับสนุนในช่วงแรกของโครงการเพ่ือความรวดเร็ว ๒ เพราะกจิ กรรมบางอยา่ งอาจใชง้ บปกตไิ มไ่ ด้ มลู นธิ ชิ ยั พฒั นา จังหวดั นา่ น ๑. ๙ มนี าคม ๒๕๓๒ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพระต�ำ หนักภพู ิงคราชนเิ วศน์ ๒. โครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มนำ้�แม่นำ้�ป่าสักอันเน่ืองมาจาก จังหวัดเชียงใหม่ ๓. โครงการเขอ่ื นกกั เกบ็ น�ำ้ แมน่ �ำ้ ปา่ สกั อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั ลพบรุ ี พระราชดำ�ริ จังหวัดลพบุรี (เขื่อนป่าสกั ชลสิทธ์ิในปัจจบุ ัน) 254 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยูห่ ัว

๒๓ วนั ที่ ๑๑ มีนาคม ๒๕๓๒ บรเิ วณพืน้ ที่โครงการหลวงดอยอ่างขาง อ�ำ เภอฝาง จังหวดั เชียงใหม่ พระราชด�ำ ริ • ให้เจ้าหน้าที่กรมชลประทานพิจารณาโครงการจัดหาน้ำ� กง่ิ อ�ำ เภอไชยปราการและอ�ำ เภอฝาง จงั หวดั เชยี งใหม่ ตามท่ี สนับสนุนกิจการเกษตรกรรมกับนำ้�เพ่ือการอุปโภคบริโภค ราษฎรตำ�บลแมง่ อน อ�ำ เภอฝาง และราษฎรต�ำ บลปงคำ� ของราษฎร นอกจากนัน้ ควรสรา้ งฝายตน้ น�ำ้ ล�ำ ธารตาม กง่ิ อ�ำ เภอไชยปราการ ไดท้ ลู เกลา้ ฯ ถวายฎกี าขอพระราชทาน รอ่ งนำ้� เพื่อชว่ ยชะลอกระแสน�ำ้ และเกบ็ กักนำ้� ส�ำ หรับสรา้ ง ทงั้ นี้ ใหพ้ ิจารณาดำ�เนินการโดยเรง่ ด่วนต่อไปตามความ ความชุ่มชื้นใหก้ บั บรเิ วณตน้ นำ้� เหมาะสม • ควรพิจารณาโครงการและก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ�ห้วยบง การสนองพระราชดำ�ริ อา่ งเกบ็ น�ำ้ แมข่ า่ หลวง อา่ งเกบ็ น�ำ้ แมข่ า่ นอ้ ย และอา่ งเกบ็ น�ำ้ โครงการอา่ งเก็บน้ำ�แม่ขา่ น้อย ๒ อันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ แมง่ อน ตามโครงการพฒั นาลมุ่ น�ำ้ สาขาน�ำ้ ฝาง เพอ่ื จดั หาน�ำ้ บา้ นสินผักหวาน ตำ�บลแม่งอน อ�ำ เภอฝาง จังหวัดเชยี งใหม่ ๑ ช่วยเหลอื พ้ืนทีเ่ พาะปลกู ใหก้ บั ราษฎรหมูบ่ ้านตา่ งๆ ในเขต ๑-๓. ๑๑ มีนาคม ๒๕๓๒ เสด็จฯ พ้นื ทีโ่ ครงการหลวงดอยอ่างขาง อำ�เภอฝาง จังหวดั เชยี งใหม่ ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว 255

๒๓ วันที่ ๑๔ มีนาคม ๒๕๓๒ บรเิ วณพื้นทบ่ี ้านสมเรมิ ต�ำ บลบา้ นเปก้ ในโครงการอา่ งเกบ็ นำ�้ แมง่ ัดสมบูรณ์ชล จังหวดั เชียงใหม่ พระราชดำ�ริ ๔ ๕ • ให้เจ้าหน้าท่ีกรมชลประทานคิดประดิษฐ์เคร่ืองสูบน้ำ� โดยพลังงานน้�ำ ไหล ราคาประหยัด แต่มีประสิทธภิ าพสงู เพอ่ื ชว่ ยเหลือราษฎรในพ้นื ที่อืน่ ๆ ตอ่ ไป • ให้พิจารณาวางโครงการและก่อสร้างงานจัดหานำ้�ช่วยเหลือ ราษฎรบา้ นภูดนิ ตามทรี่ าษฎรหมบู่ ้านดงั กลา่ วไดท้ ูลเกลา้ ฯ ๖ ๗ ถวายฎีกาขอพระราชทานความชว่ ยเหลือ ๑ • บริเวณดา้ นซา้ ยและขวาของโครงการอา่ งเก็บน้ำ�แมเ่ ริม มี การสนองพระราชด�ำ ริ ๑. โครงการอ่างเกบ็ นำ้�แม่งดั สมบรู ณช์ ล (งานติดตงั้ ไฟฟา้ ) ๑-๓. ๑๔ มนี าคม ๒๕๓๒ เสดจ็ ฯ บริเวณพ้ืนทบี่ า้ นสมเรมิ ต�ำ บลบ้านเป้ก ทำ�เลเหมาะสำ�หรับสร้างอ่างเก็บนำ�้ ขนาดเล็กได้อีกสองแห่ง บา้ นภูดินตำ�บลแมพ่ ระอำ�เภอแม่แตงจงั หวดั เชียงใหม่ ในโครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ แมง่ ัดสมบูรณช์ ล จงั หวดั เชยี งใหม่ ๒. โครงการอ่างเก็บนำ้�ห้วยโป่งอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ ๔, ๖-๗. โครงการอ่างเก็บน้ำ�แม่งดั สมบูรณช์ ล จงั หวดั เชียงใหม่ เพอ่ื ใชป้ ระโยชน์ในการเก็บสำ�รองนำ้� จากอ่างเก็บนำ้�แมเ่ รมิ ตำ�บลแมห่ อพระ อำ�เภอแม่แตง จงั หวดั เชยี งใหม่ ๕. โครงการอ่างเกบ็ น�ำ้ แมเ่ รมิ อันเนือ่ งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวดั เชียงใหม่ ซงึ่ มีปริมาณนำ้�เหลือใช้ค่อนข้างมาก ทั้งน้ี เพอ่ื จะไดส้ ามารถ ๘. ๑๔ มีนาคม ๒๕๓๒ เสดจ็ ฯ บริเวณพนื้ ทก่ี ารท�ำ งาน Sping-pump จา่ ยน้ำ�สนับสนนุ พ้นื ทเี่ พาะปลูกของราษฎร ๓. โครงการอ่างเก็บนำ้�แม่เริมอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ เขือ่ นแมง่ ดั สมบูรณ์ชล อำ�เภอแมแ่ ตง จงั หวัดเชียงใหม่ ตำ�บลบ้าน อำ�เภอแม่แตง จังหวัดเชยี งใหม่ 256 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ ัว

๘ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 257

๒๕๓๒ ภาคกลาง วนั ท่ี ๒๖ มิถุนายน ๒๕๓๒ ๑ บริเวณพืน้ ทีอ่ ่างเก็บน้�ำ หว้ ยตะแปด อำ�เภอชะอ�ำ จงั หวัดเพชรบรุ ี พระราชดำ�ริ ในเขตศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาหว้ ยทรายฯ เขาเสวยกะปนิ บั วา่ เปน็ ภเู ขาทม่ี ี ระดบั คอ่ นขา้ งสงู จงึ สมควรพฒั นาใหท้ �ำ หนา้ ทเ่ี ปน็ “แหลง่ ก�ำ เนดิ น�ำ้ ” กลา่ วคอื สามารถดงึ ดดู ลมฝนทพ่ี ดั ผา่ นมาใหก้ ลน่ั ตวั เปน็ ฝนตกลงในบรเิ วณ เขาเสวยกะปิ ซึ่งเท่ากับเป็นการเพ่ิมเตมิ ปรมิ าณนำ้�ลงในอ่างเก็บน�ำ้ หว้ ยตะแปดทต่ี ง้ั อยเู่ ชงิ เขาเสวยกะปิ สว่ นเปา้ หมายการด�ำ เนนิ การนน้ั จะตอ้ งพยายามสบู น�ำ้ ขน้ึ ไปทลี ะชน้ั จนถงึ ระดบั สงู ทส่ี ดุ เทา่ ทจ่ี ะเปน็ ไปได้ โดยพจิ ารณาใชเ้ ครอ่ื งสบู น�ำ้ พลงั งานธรรมชาติ เชน่ พลงั งานแสงอาทติ ย์ กบั พลังงานลม ซ่ึงมีใช้งานอยแู่ ลว้ ท้งั นี้เพ่ือจะไดไ้ ม่ต้องสน้ิ เปลอื ง เชื้อเพลงิ เมอ่ื น�ำ นำ้�ขึน้ ไปพัก ณ ระดับสงู สดุ ไดแ้ ลว้ จะสามารถปลอ่ ย นำ้�ใหค้ ่อยๆไหลซมึ ลงมา เพ่ือชว่ ยเร่งรัดการปลูกป่าท่มี ีท้งั พันธ์ุไมท้ อ้ งถนิ่ กบั พนั ธ์ุไมโ้ ตเรว็ นอกจากนน้ั ยงั จะแปรสภาพโครงการภเู ขาปา่ ใหเ้ ปน็ ปา่ เปยี ก ซง่ึ สามารถปอ้ งกนั ไฟปา่ ไดอ้ กี ดว้ ย การสนองพระราชดำ�ริ โครงการภเู ขาปา่ บรเิ วณเขาเสวยกะปใิ นศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาหว้ ยทราย อนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวัดเพชรบุรี 258 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอย่หู วั

วนั ท่ี ๓๐ มถิ ุนายน ๒๕๓๒ บรเิ วณพน้ื ทพ่ี ระราชวงั ไกลกงั วล อ�ำ เภอหวั หนิ จงั หวดั ประจวบครี ขี นั ธ์ พระราชดำ�ริ การจดั หาน�ำ้ ชว่ ยเหลอื พน้ื ทเ่ี พาะปลกู ในเขต อ�ำ เภอหวั หนิ ซง่ึ ในปจั จบุ นั ราษฎรตอ้ งประสบปัญหาความแห้งแล้ง และขาดแคลนน�ำ้ อยู่โดยท่วั ไป อา่ งเกบ็ น�ำ้ จ�ำ นวนมากทส่ี รา้ งไวม้ ขี นาดเลก็ ส�ำ หรบั อา่ งเกบ็ น�ำ้ ทม่ี ขี นาด ความจุพอสมควรก็มีเพียงอ่างเก็บนำ้�ห้วยตะแปดและอ่างเก็บน้ำ� ๒ บา้ นทงุ่ ขามเทา่ นน้ั จงึ เหน็ สมควรกอ่ สรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ ขนาดความจมุ ากๆ ตามทอ้ งท่ตี ่างๆ ทเ่ี หมาะสม อาทิ ในเขตตำ�บลหนองหลบั ซ่งึ มี โครงการพฒั นาทด่ี นิ หนองพลบั อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ ทข่ี าดแคลน นำ้�มากในเวลาฝนแล้ง การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการเครอื ข่ายอา่ งเกบ็ น้ำ� (อ่างพวง) อนั เน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ ๓ ๔ (ระบบผันน้ำ�อ่างเก็บนำ้�ห้วยตะแปด-อ่างเก็บนำ้�ห้วยทราย) จังหวัดเพชรบรุ ี ๕๖ ๙ ๑๐ ๑-๒. ๒๖ มิถนุ ายน ๒๕๓๒ เสด็จฯ บรเิ วณพ้นื ท่ีอ่างเกบ็ น้�ำ หว้ ยตะแปด จังหวัดเพชรบรุ ี ๓. โครงการภเู ขาป่าบรเิ วณเขาเสวยกะปิ (อดีต) ๔-๘. ศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาห้วยทรายอนั เน่อื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั เพชรบุรี ๙-๑๐. โครงการเครอื ขา่ ยอ่างเกบ็ นำ้� (อ่างพวง) ๑ อนั เน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ ๗ ๘ จงั หวัดเพชรบุรี ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หัว 259

๒๕๓๒ ภาคตะวันออกเฉียงเหนอื วันท่ี ๓๐ มิถนุ ายน ๒๕๓๒ บริเวณพน้ื ทีโ่ ครงการฝายทดนำ�้ บ้านโพนดู่ ตำ�บลหนองบอ่ อ�ำ เภอนาแก จงั หวัดนครพนม บรเิ วณอา่ งเกบ็ น้ำ�ห้วยโท อา่ งเก็บน�ำ้ หว้ ยยางอนั เน่อื งมาจากพระราชด�ำ ริ ต�ำ บลโพนคอ้ ก่งิ อ�ำ เภอโคกศรีสุพรรณ จงั หวดั สกลนคร พระราชดำ�ริ ๑ ๒ • ให้เจ้าหน้าท่ีฝ่ายจังหวัดและกรมชลประทานสำ�รวจหาพ้นื ท่ี กรมชลประทานจะได้พิจารณาช่วยเหลือตามความเหมาะสม ๑. โครงการอา่ งเกบ็ นำ้�ห้วยยางอนั เนือ่ งมาจากพระราชด�ำ ริ วา่ งเปลา่ ทย่ี งั ไมม่ ผี ถู้ อื สทิ ธคิ รอบครอง เพอ่ื วางแผนการชลประทาน สำ�หรับพื้นที่บริเวณปากลำ�น้ำ�ก่ำ�ในเขตอำ�เภอธาตุพนม จังหวัดสกลนคร ให้สามารถสนบั สนนุ น�ำ้ ส�ำ หรับปลูกข้าวไดท้ ง้ั ปี แล้วจดั สรรให้ จังหวดั นครพนม ๒. โครงการอา่ งเก็บน�ำ้ ห้วยโทอนั เนื่องมาจากพระราชดำ�ริ เกษตรกรทข่ี าดแคลนทที่ �ำ กินเข้าอยูอ่ าศยั ทงั้ นจี้ ะตอ้ งจดั ระเบยี บ • สมควรพจิ ารณาสรา้ งอ่างเกบ็ นำ้�ห้วยนางออ เพ่ือจัดหานำ้� จงั หวดั สกลนคร ทด่ี นิ ใหด้ ี กลา่ วคอื บรเิ วณทเ่ี ปน็ โคกหรอื เนนิ ซง่ึ ท�ำ การเพาะปลกู สนับสนุนฝายทดน้ำ�บ้านโพนดู่และช่วยเหลือพื้นที่เพาะปลูก ไมไ่ ด้ ต้องสงวนไว้ส่งเสรมิ ปา่ ไม้ โดยในระยะแรกอาจจะจ�ำ เป็น สองฝง่ั หว้ ยนางออ พน้ื ทท่ี า้ ยอา่ งเกบ็ น�ำ้ บางแหง่ ทอ่ี ย่ใู นเขตทด่ี นิ ตอ้ งใชเ้ คร่อื งสบู นำ้� หรือระบบกาลกั นำ้� เพือ่ นำ�นำ้�ขนึ้ ไปหล่อเล้ยี ง ป่าสงวนแห่งชาติ ป่าทีป่ ลกู เสรมิ บนพน้ื ท่ีสงู ดังกล่าว ตลอดจนอาจพิจารณา การสนองพระราชดำ�ริ ความเหมาะสมในการจดั ตงั้ เป็นลักษณะหมบู่ า้ นปา่ ไม้ ซ่งึ มี ๑. โครงการฝายทดน้ำ�บ้านโพนดู่อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ นโยบายให้ราษฎรท่เี ปน็ สมาชิกเปน็ ผูป้ ลกู ป่า รกั ษาป่า และหา จงั หวัดสกลนคร ประโยชนจ์ ากปา่ นอกจากเหนอื จากการท�ำ อาชพี เกษตรกรหลกั ๒. โครงการอา่ งเก็บน้ำ�ห้วยน้อยอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ • ในการกอ่ สรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยโทและอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยยางอนั เนอ่ื ง จังหวดั สกลนคร มาจากพระราชดำ�ริ มรี าษฎรหลายครอบครวั ได้รบั ความเดอื ดรอ้ น เน่ืองจากพ้ืนท่ีเพาะปลูกอยู่ในเขตอ่างเก็บนำ้�และถูกน้ำ�ท่วม 260 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ ัว

วนั ที่ ๑๗ พฤศจิกายน ๒๕๓๒ บริเวณพ้ืนทโ่ี ครงการชลประทานสกลนครห้วยเดียก ต�ำ บลหว้ ยยาง อ�ำ เภอเมอื งสกลนคร จงั หวดั สกลนคร พระราชด�ำ ริ โครงการชลประทานตา่ งๆ ท่ีก่อสรา้ งเสร็จแล้ว ควรจัดการ ใหร้ าษฎรมีการใชน้ ำ้�อยา่ งถกู วธิ ีและเกดิ ประโยชน์สูงสุด ควรศึกษาและพิจารณาวางโครงการเข่ือนทดนำ้�นำ้�พุง ตอนล่าง โดยสรา้ งเขือ่ นทดนำ้�ที่บริเวณบา้ นนอ้ ยนาโศก กิ่งอำ�เภอเตา่ งอย จงั หวดั สกลนคร เพอ่ื ใช้น�้ำ ที่ระบาย จากเขื่อนเก็บกักน้ำ�น้ำ�พุงไปช่วยเหลือการเพาะปลูกใน ทอ้ งท่ตี ำ�บลตา่ งๆ ควรศึกษาและพิจารณาวางโครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ� หว้ ยหนิ ขาวและอ่างเกบ็ น�ำ้ บา้ นหนองโอง่ ในเขตต�ำ บล เขาดินพัฒนา อำ�เภอเมอื งสระบรุ ี จังหวดั สระบุรี ควรพจิ ารณาสบู น�ำ้ จากแมน่ �ำ้ ป่าสกั ลงห้วยแห้ แลว้ ขุดลอกและขยายความกว้างห้วยแห้สำ�หรับใช้เป็น คลองเก็บขังนำ้�ก็จะได้ประโยชน์แก่พื้นที่ทำ�นาทั้งเขต อำ�เภอแก่งคอย อ�ำ เภอเมืองสระบรุ ี และอ�ำ เภอเสาไห้ ๑ ต่อเมื่อมีการก่อสร้างโครงการพัฒนาลุ่มน้ำ�ป่าสักข้ึนใน อนาคต การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอ่างเก็บนำ้�ห้วยหินขาวอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ อำ�เภอเมืองสระบรุ ี จังหวดั สระบุรี ๑. ๑๗ พฤศจิกายน ๒๕๓๒ บริเวณพื้นท่โี ครงการชลประทานสกลนคร ห้วยเดยี ก จังหวัดสกลนคร ๒ ๓ ๔ ๒-๔. โครงการอา่ งเก็บน�้ำ ห้วยหินขาวอันเนือ่ งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดสระบรุ ี ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ วั 261

วนั ที่ ๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๓๒ บรเิ วณพ้นื ท่ีเพาะปลกู จากโครงการอ่างเก็บน้�ำ ห้วยทราย ตอนบนอนั เนือ่ งมาจากพระราชด�ำ ริ ตำ�บลพังขวา้ ง อำ�เภอเมอื งสกลนคร จงั หวัดสกลนคร พระราชดำ�ริ • การจัดต้ังกลุ่มสหกรณ์น้ัน ต้องกำ�หนดนโยบายให้ดแี ต่ต้น ไม่ใชเ่ พียงแต่เป็นแหล่งเงนิ กู้ และต่อมาประสบปัญหาหนีส้ ญู ในทส่ี ดุ กจิ การกล็ ม้ เหลวไปโดยปรยิ าย ทง้ั น้ี นา่ จะดตู วั อยา่ ง จากสหกรณ์ทีป่ ระสบความสำ�เร็จ เชน่ สหกรณ์โคนมหนองโพ จังหวัดราชบรุ ี กลา่ วคอื เมอ่ื สามารถต้งั ตวั ไดม้ ั่นคงและ หมดหนี้สินแลว้ ก็จะใชเ้ งินทีส่ ะสมไว้ตั้งเป็นกองทุนสำ�หรบั การสงเคราะห์สมาชิกกับใช้เป็นทุนการศึกษาสำ�หรับบุตร หลานสมาชกิ เมอื่ ผู้ไดร้ บั ทุนส�ำ เร็จการศึกษาโดยเฉพาะ ในระดับสูง กจ็ ะกลับมาท�ำ งานในสหกรณ์ เช่น ในหน้าท่ี บรหิ าร ทำ�บัญชีและการเงนิ นับว่าเปน็ กิจการลกั ษณะเบด็ เสร็จ ท�ำ ใหผ้ ู้อปุ ถัมภ์กจิ การไม่จำ�เป็นตอ้ งอมุ้ ชูต่อไป และมโี อกาส ไปจดั ตั้งสหกรณ์แหลง่ อ่นื ต่อไปได้ เนื่องจากสามารถพึ่ง ตวั เองไดแ้ ลว้ นอกจากนั้นต้องเปิดรา้ นสหกรณ์เล็กๆ เพอื่ จำ�หน่ายเครื่องอุปโภคบริโภคที่จำ�เป็นแก่ชีวิต รวมถึง อุปกรณก์ ารเรียนการศกึ ษา ตลอดจนอุปกรณท์ ีเ่ กี่ยวข้องกับ กิจการโคนม แกส่ มาชกิ ตลอดจนราษฎรในทอ้ งถนิ่ ไม่ใช่ ม่งุ แสวงหากำ�ไรเพยี งอยา่ งเดียว • ควรพิจารณาเรื่องการสง่ เสริมการปลูกถว่ั เหลือง เน่ืองจาก ๑ ปัจจุบันสามารถสนับสนุนน้ำ�ให้กับพ้ืนท่ีเพาะปลูกบริเวณน้ี 262 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอย่หู ัว