ประมวลพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

วันที่ ๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๒๗ บรเิ วณพืน้ ทโ่ี ครงการอา่ งเก็บนำ้�มอ่ นตะแลง ต�ำ บลปางหมู อำ�เภอเมอื งแมฮ่ อ่ งสอน จงั หวัดแมฮ่ อ่ งสอน พระราชดำ�ริ ให้พจิ ารณาจดั หานำ้�ใหร้ าษฎร และจัดรูปที่ดินโดยมอบสิทธ์ิ ทำ�กนิ ให้ การสนองพระราชดำ�ริ โครงการระบบสง่ น�ำ้ ฝง่ั ซา้ ยอา่ งเกบ็ น�ำ้ มอ่ นตะแลงอนั เนอ่ื งมาจาก พระราชด�ำ ริ ต�ำ บลผาขอ่ ง อ�ำ เภอเมอื ง จงั หวดั แมฮ่ อ่ งสอน ๒ ๑. ๘ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ โครงการอ่างเก็บนำ้�มอ่ นตะแลง ตำ�บลปางหมู ๑ อ�ำ เภอเมืองแม่ฮ่องสอน จงั หวัดแม่ฮ่องสอน ๒. โครงการอา่ งเกบ็ น้ำ�มอ่ นตะแลงอนั เนือ่ งมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั แมฮ่ ่องสอน ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ ัว 69

วันที่ ๑๓ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๒๗ บริเวณพน้ื ที่บ้านหว้ ยลึก ตำ�บลปิงโค้ง อ�ำ เภอเชยี งดาว จังหวดั เชียงใหม่ พระราชด�ำ ริ เจ้าหน้าที่โครงการหลวงซงึ่ ส่วนใหญเ่ ปน็ นักวชิ าการจะต้อง ท�ำ หนา้ ที่เปน็ นกั สงั คมสงเคราะห์ พรอ้ มกันไปดว้ ย ทัง้ นี้ เพอ่ื ช่วย พัฒนาสภาพความเป็นอยู่ของราษฎรในบริเวณเขตโครงการฯ ให้สามารถด�ำ รงชีพโดยไม่มีปัญหาทางเศรษฐกจิ และสงั คม การสนองพระราชด�ำ ริ ศนู ยพ์ ฒั นาโครงการหลวงหว้ ยลกึ ต�ำ บลปงิ โคง้ อ�ำ เภอเชยี งดาว จงั หวัดเชยี งใหม่ ๑ ๒ ๑. ศนู ยพ์ ฒั นาโครงการหลวงหว้ ยลกึ อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดเชียงใหม่ ๒. ๑๓ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพืน้ ทบ่ี า้ นหว้ ยลกึ อำ�เภอเชยี งดาว จังหวัดเชยี งใหม่ 70 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยู่หัว

ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 71

72 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ วั

๒ วันท่ี ๑๖ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๒๗ ๓ บรเิ วณพ้นื ทต่ี ำ�บลแมว่ ิน อำ�เภอสันป่าตอง จงั หวัดเชยี งใหม่ พระราชดำ�ริ เม่อื พฒั นาแหล่งน้ำ�ตามแนวร่องน้ำ�ต่างๆ แล้ว จะตอ้ งส่งเสริมใหร้ าษฎรปลกู ขา้ วสำ�หรบั บรโิ ภค จนเพยี งพอแกค่ วามตอ้ งการ เพราะจะเป็นการชว่ ยให้ราษฎรชาวเขาลดการปลกู ฝนิ่ เพ่อื จำ�หน่ายเปน็ รายไดส้ ำ�หรับนำ�ไปซ้อื ข้าวมาบรโิ ภค ส�ำ หรับพ้ืนทบี่ ริเวณต่ำ�ลงไปก็จะสามารถ พฒั นาให้เปน็ แปลงปลูกไม้ผลเมืองหนาวชนิดต่างๆ ได้อย่างเหมาะสม การสนองพระราชดำ�ริ ศนู ย์พฒั นาโครงการหลวงขนุ วาง ตำ�บลแม่วิน อ�ำ เภอแมว่ าน จงั หวัดเชยี งใหม่ ๑-๒. ๑๖ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ บริเวณพ้ืนทตี่ ำ�บลแม่วนิ อำ�เภอสนั ป่าตอง จังหวดั เชียงใหม่ ๔ ๑ ๓-๔. โครงการหลวงขุนวาง จังหวดั เชียงใหม่ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอย่หู ัว 73

๒ วนั ท่ี ๑๙ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๒๗ ๔ บรเิ วณพื้นท่ีบา้ นปง ตำ�บลปา่ ไผ่ อ�ำ เภอสนั ทราย จังหวัดเชียงใหม่ 74 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยูห่ วั พระราชด�ำ ริ ใหพ้ จิ ารณาวางโครงการและกอ่ สร้างอ่างเก็บนำ้�หว้ ยโจพ้ ร้อมอ่างบรวิ ารโดยเรง่ ดว่ น แล้วตอ่ ทอ่ สง่ นำ้�จากอา่ งเกบ็ นำ้�ห้วยโจ้ นำ�นำ้�ไปเสรมิ ให้กับอา่ งบริวารคือ อา่ งเกบ็ น�้ำ ห้วยเก๋ยี ง และ อ่างเก็บน้ำ�หว้ ยฮัก ตามความเหมาะสม เพอื่ ใหอ้ า่ งเก็บน้ำ�ต่างๆ ดงั กลา่ ว มีนำ้�ส่งใหก้ บั พื้นท่ี หมบู่ ้านจัดสรรเขอื่ นแมก่ วง พื้นทีป่ ระมาณ ๒,๑๐๐ ไร่ สามารถท�ำ การเพาะปลูกและการ อปุ โภคบริโภคได้ตลอดปี ซงึ่ จะช่วยใหส้ มาชกิ หมบู่ า้ นจัดสรรดังกล่าวมีรายได้ดีขน้ึ พอเลีย้ ง ครอบครวั ได้ นอกจากน้นั ควรตอ่ ท่อสง่ นำ้�จากอ่างเพ่อื นำ�น�ำ้ ไปส่งให้กับพ้ืนทล่ี ูกเนนิ ทา้ ยอา่ ง สำ�หรับสนับสนนุ โครงการปลูกไม้ฟนื และไมผ้ ล ของสถาบนั เทคโนโลยเี กษตรกรรมแมโ่ จ้ พนื้ ท่ี ๑ ประมาณ ๑,๒๐๐ ไร่ และควรพจิ ารณากอ่ สรา้ งอ่างเก็บนำ้�ซับ บรเิ วณชายเนนิ เปน็ แหง่ ๆตาม ความเหมาะสม เพอื่ เพ่ิมความชมุ่ ช้นื ในดนิ สนบั สนนุ การปลกู ไม้ฟนื และไม้ผลบนพ้นื ทล่ี กู เนินน้ี ให้ไดผ้ ลอยา่ งสมบูรณต์ อ่ ไป การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอา่ งเก็บนำ้�หว้ ยโจ้อนั เนื่องมาจากพระราชด�ำ ริ ตำ�บลปา่ ไผ่ อ�ำ เภอสันทราย จังหวดั เชยี งใหม่ ๓ ๕ ๑-๖. โครงการอ่างเก็บน�้ำ ห้วยโจอ้ ันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั เชยี งใหม่ ๖

๒ วนั ที่ ๒๐ กมุ ภาพันธ์ ๒๕๒๗ บริเวณพ้นื ท่บี รเิ วณกอ่ สร้างอนุสรณ์ผเู้ สยี สละเขาคอ้ จงั หวดั เพชรบูรณ์ พระราชดำ�ริ • ให้มกี ารอนรุ ักษ์ป่าและอนรุ กั ษส์ ัตวข์ น้ึ โดยจัดเป็นสวนสตั วเ์ ปดิ ทางตะวันตกของเขาค้อ (เขาปางก่อท่ีตง้ั อนุสรณผ์ เู้ สียสละ เขาคอ้ ) พน้ื ทป่ี ระมาณ ๑๔ ตารางกโิ ลเมตร ๑ • ให้กรมป่าไม้พยายามอนุรักษ์ป่าบริเวณเขาค้อลูกแรก (เนิน ๑๑๒๙ QB ๑๐๔๒) อกี ด้วย การสนองพระราชดำ�ริ โครงการเขาค้อ ตำ�บลนางั่ว อำ�เภอเมืองเพชรบูรณ์ จงั หวัดเพชรบรู ณ์ ๑-๒. ๒๐ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ พน้ื ทก่ี อ่ สรา้ งอนเุ สาวรยี ผ์ เู้ สยี สละเขาคอ้ จงั หวดั เพชรบรู ณ์ ๓ ๔ ๓-๔. โครงการเขาคอ้ จงั หวดั เพชรบรู ณ์ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยู่หวั 75

วันที่ ๒๑ กุมภาพันธ์ ๒๕๒๗ บรเิ วณพ้นื ท่ีบา้ นโรงววั ตำ�บลแม่สอย อ�ำ เภอจอมทอง จังหวดั เชียงใหม่ และอำ�เภอโฮ่ง จังหวัดล�ำ พูน พระราชด�ำ ริ • พัฒนาพ้นื ท่ปี า่ ไม้ โดยควบคมุ ไม่ใหม้ ีการตัดไมใ้ นบริเวณ ปา่ ไมท้ ค่ี อ่ นขา้ งสมบรู ณ์ และท�ำ การปลกู ไมใ้ ชส้ อย คอื ไม้ ใชส้ ำ�หรบั ในการก่อสร้าง ไมส้ ำ�หรบั ใช้ท�ำ ฟืน ไม้ผลชนดิ ต่างๆ ในเนือ้ ที่ประมาณ ๔๐,๐๐๐ ไร่ เพอ่ื อนรุ กั ษ์ไวเ้ ป็นบริเวณ ต้นน้ำ�ล�ำ ธารทสี่ มบรู ณต์ ่อไป • ให้ทดลองปลูกต้นแมคาดาเมียนัทตามบริเวณขอบ อ่างเกบ็ น้ำ� เนือ่ งจากเปน็ ไม้ผลทจี่ ะสามารถท�ำ รายได้สงู มากหากไมม่ อี ุปสรรคทางดา้ นวิชาการ การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการพัฒนาเบ็ดเสร็จลุ่มน้ำ�สาขาแม่ปิงอันเน่ืองมาจาก พระราชด�ำ ริ อำ�เภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ ๑๒ ๓ ๑-๒. โครงการพัฒนาเบด็ เสรจ็ ลุ่มน้ำ�สาขาแม่ปงิ อนั เนื่องมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั เชยี งใหม่ ๓-๖. ๒๑ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ บา้ นโรงววั อ�ำ เภอจอมทอง จงั หวดั เชยี งใหม่ ๗-๘. โครงการศูนยพ์ ฒั นาพันธ์ไุ มด้ อกไม้ผลบ้านไรอ่ ันเนอื่ งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั เชียงใหม่ 76 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ วั

บรเิ วณพนื้ ท่ีศูนยข์ ยายพันธไ์ุ ม้ดอกไมผ้ ล งานสาธติ ฝึกอบรม และส่งเสรมิ อาชีพราษฎรตามพระราชดำ�ริ บ้านโรงววั อำ�เภอจอมทอง จงั หวัดเชยี งใหม่ ๕๖ พระราชดำ�ริ เมื่อเจ้าหน้าท่ีของศูนย์ขยายพันธ์ุไม้ดอกไม้ผลซ่ึงล้วน เป็นนักวิชาการและนักพัฒนาได้เข้ามาสร้างความเจริญ ดา้ นเศรษฐกิจในท้องถ่นิ ทุรกันดารในบรเิ วณนี้ ซ่ึงอยู่ในเขต โครงการพฒั นาเบด็ เสรจ็ ลมุ่ น�ำ้ สาขาแมน่ �ำ้ ปงิ กน็ า่ จะพจิ ารณา ขยายกิจการให้เป็นศูนย์พัฒนาเกษตรกรรมในอนาคต โดยส่งเสรมิ กจิ การด้านสงั คมอ่ืนๆ ด้วย เช่น การศึกษา การอนามัย และการศาสนา ตลอดจนทำ�หน้าที่สนบั สนนุ กจิ การของโครงการพฒั นาเบด็ เสรจ็ ฯ ซง่ึ เปน็ โครงการพฒั นา ท่ีเพง่ิ เริ่มต้นเสร็จแลว้ การสนองพระราชดำ�ริ โครงการศนู ยบ์ รกิ ารการพฒั นาขยายพนั ธ์ุไมด้ อกไมผ้ ลบา้ นไร่ อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ อ�ำ เภอจอมทอง จงั หวดั เชยี งใหม่ ๔๗ ๘ ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยูห่ วั 77

๒๕๒๗ ภาคกลาง วันท่ี ๑๗ มิถุนายน ๒๕๒๗ บริเวณพื้นทฝ่ี ายเก็บน�้ำ ห้วยทรายและบรเิ วณห้วยสามพันนาม ๑ อ�ำ เภอชะอ�ำ จงั หวัดเพชรบุรี พระราชด�ำ ริ ให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ� ห้วยผากโดยเรง่ ดว่ น เพอ่ื จดั หานำ้�ใหร้ าษฎรรมิ ห้วยผาก ให้สามารถ มีน้ำ�เพอื่ การเพาะปลกู และอปุ โภค-บรโิ ภคได้ตลอดปี และช่วยบรรเทา อุทกภยั ในฤดูฝน นอกจากนนั้ ยังช่วยสนบั สนุนโครงการชลประทาน เพชรบรุ ีใหไ้ ด้ผลสมบูรณ์ย่งิ ข้ึน ๒ การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยผากอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ ต�ำ บลกลดั หลวง อำ�เภอทา่ ยาง จงั หวัดเพชรบรุ ี ๑. ๑๗ มถิ ุนายน ๒๕๒๗ เสด็จฯ ฝายเกบ็ น�ำ้ หว้ ยทราย อำ�เภอชะอ�ำ จงั หวัดเพชรบุรี ๔ ๒-๓. โครงการอ่างเกบ็ น�ำ้ ห้วยผากอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั เพชรบุรี ๔. ๒๗ มิถนุ ายน ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพ้นื ท่โี ครงการพัฒนารอบพนื้ ทีว่ ดั ญาณสงั วรารามฯ จังหวดั ชลบรุ ี ๕-๘. ศูนยฝ์ กึ และพฒั นาอาชีพเกษตรกรรมวัดญาณสังวรารามวรมหาวหิ าร จังหวดั ชลบรุ ี ๓ 78 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ ัว

วนั ท่ี ๒๗ มิถนุ ายน ๒๕๒๗ บรเิ วณพน้ื ทโ่ี ครงการพัฒนารอบพ้นื ทวี่ ดั ญาณสงั วราราม ตามพระราชดำ�ริ ตำ�บลหว้ ยใหญ่ อ�ำ เภอบางละมุง จังหวดั ชลบุรี พระราชด�ำ ริ ให้ดำ�เนินการวิจยั การอนุรักษป์ า่ และอนุรกั ษ์สัตว์ปา่ โดยการ ปลูกสวนป่าทดแทนเพ่ือฟ้ืนฟูสภาพป่าและปลูกพืชคลุมดิน นอกจากนั้นควรพิจารณาปลูกไม้ผลพ้ืนเมืองชนิดต่างๆ สำ�หรับเป็นอาหารของสัตวป์ า่ ส�ำ หรบั ไมผ้ ลทสี่ �ำ คัญ เชน่ มะม่วงป่า กค็ วรขยายพนั ธุ์ปลกู ท่วั บรเิ วณพ้นื ที่โครงการฯ ท้ังน้ีต้องส่งเสริมให้นักเรียนและราษฎรในบริเวณดังกล่าว เข้าใจถึงวิธีการอนุรกั ษ์ปา่ และสัตวป์ ่าด้วย การสนองพระราชดำ�ริ ศูนย์ฝึกและพัฒนาอาชีพเกษตรกรรมวัดญาณสังวราราม วรมหาวหิ ารอันเนื่องมาจากพระราชด�ำ ริ ต�ำ บลห้วยใหญ่ อำ�เภอบางละมงุ จงั หวัดชลบรุ ี ๕๖ ๗๘ ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยูห่ ัว 79

๒๕๒๗ ภาคใต้ วนั ที่ ๕ กันยายน ๒๕๒๗ ๑ ๒ บรเิ วณพน้ื ทป่ี ระตรู ะบายน�ำ้ ปยู แู ละระบบสง่ น�ำ้ เกาะสะทอ้ น โครงการชลประทานมโู นะ อ�ำ เภอตากใบ จงั หวดั นราธวิ าส พระราชด�ำ ริ โครงการชลประทานมูโนะมีประโยชนร์ วมกันหลายดา้ น เช่น ปอ้ งกนั น�้ำ เคม็ การระบายน�้ำ และ เก็บกักนำ้�จดื ไวใ้ ชเ้ พื่อการชลประทาน ฯลฯ โครงการนม้ี ีอาคารสำ�หรบั การควบคุมน้ำ�จ�ำ นวนมาก เพื่อใหก้ ารระบายนำ้� การเก็บนำ้� และการส่งน้ำ�ไปใหพ้ ้ืนทเี่ พาะปลูกในช่วงเวลาต่าง ๆ กนั นั้นเปน็ ไปด้วยดแี ละเกดิ ประโยชนก์ ับพ้ืนท่ที ่วั ไปอย่างท่ัวถึง จงึ สมควรจัดทำ�ค่มู อื ขนึ้ ไว้ใช้ปฏบิ ัติ และ แนะนำ�กลุ่มราษฎรที่เกีย่ วข้องใหท้ ราบต่อไป ราษฎรเขตต�ำ บลเกาะสะทอ้ น อ�ำ เภอตากใบ จงั หวดั นราธวิ าส พน้ื ทป่ี ระมาณ ๑๐,๐๐๐ ไร่ จะได้ รบั ประโยชน์จากการชลประทานมูโนะเป็นอยา่ งมาก เพราะสามารถปอ้ งกนั นำ้�เคม็ ไม่ใหเ้ ข้าไปใน พ้ืนท่ีไดแ้ ลว้ และสามารถส่งน�้ำ จืดจากคลองปูยูเขา้ ไปชว่ ยการทำ�นาไดต้ ลอดปี สมควรจดั ให้มีการฝกึ อบรมราษฎรให้มคี วามเข้าใจถงึ วธิ กี ารส่งน้ำ�เขา้ ไปใชท้ �ำ นา และวิธกี าร ระบายน้ำ�ที่ไมต่ อ้ งการออกไป ตลอดจนวิธกี ารดแู ลบ�ำ รงุ รกั ษาอาคารต่าง ๆ ทกี่ ่อสร้างไว้ด้วย เพอื่ ราษฎรจะได้ชว่ ยแบง่ เบาภาระของเจ้าหนา้ ทีช่ ลประทานไดเ้ ป็นอยา่ งดี และเมอื่ พ้นื ท่ีใน เขตตำ�บลเกาะสะท้อนมนี ้ำ�จืดไวใ้ ช้ตลอดปีแล้ว สมควรส่งเสรมิ ให้ราษฎรใชพ้ ้ืนที่ใหเ้ ปน็ ประโยชน์ อยา่ งท่วั ถงึ และควรสนับสนนุ ใหร้ าษฎรปลูกพืชที่ขายไดร้ าคาดีดว้ ย การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการชลประทานมูโนะอนั เน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดนราธวิ าส 80 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยูห่ วั

วันที่ ๑๒ กนั ยายน ๒๕๒๗ บริเวณพ้ืนทต่ี �ำ บลขนุ ทอง อ�ำ เภอตากใบ จงั หวดั นราธวิ าส พระราชด�ำ ริ ให้รีบดำ�เนินการขุดคลองส่งน้ำ�โดยรับนำ้�จากคลองมูโนะ เขา้ มาในพน้ื ทด่ี งั กลา่ ว เพอ่ื ใชช้ ะลา้ งหนา้ ดนิ ใหล้ ดสภาพความ เปน็ กรด นอกจากนน้ั ยงั สามารถสง่ น�ำ้ ใหพ้ น้ื ทเ่ี พาะปลกู บรเิ วณ สองฝ่งั คลองส่งนำ้�ไดอ้ ีกดว้ ย สำ�หรบั ในกรณที ่ีมีปรมิ าณน้ำ�ใน พ้ืนท่ีที่เป็นพรุเดิมเกินความต้องการก็จะสามารถระบายออก โดยใช้คลองระบายน้ำ� ซึ่งจะทำ�ใหน้ ้�ำ เสียท่ีตอ้ งการระบาย ออกทง้ิ ไม่ปนกบั น�้ำ จากคลองส่งน�ำ้ ซึ่งเปน็ น�ำ้ สะอาด การสนองพระราชดำ�ริ โครงการชลประทานมูโนะอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั นราธิวาส ๔ ๑. ๕ กนั ยายน ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ บรเิ วณประตรู ะบายน�ำ้ ปยู ู และระบบสง่ น�ำ้ เกาะสะทอ้ น โครงการชลประทานมโู นะ อ�ำ เภอตากใบ จงั หวัดนราธิวาส ๒. ประตรู ะบายน�ำ้ โครงการชลประทานมโู นะอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั นราธวิ าส ๓. ๑๒ กนั ยายน ๒๕๒๗ เสด็จฯ ต�ำ บลขนุ ทอง อำ�เภอตากใบ จังหวดั นราธวิ าส ๓ ๔. โครงการชลประทานมโู นะอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั นราธวิ าส (คลองสง่ น�ำ้ ) ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยู่หัว 81

วันที่ ๑๔ กนั ยายน ๒๕๒๗ บรเิ วณพนื้ ทนี่ ิคมสร้างตนเองศรสี าคร ตำ�บลศรสี าคร อ�ำ เภอศรสี าคร จังหวดั นราธวิ าส พระราชด�ำ ริ เมอ่ื มพี น้ื ทส่ี �ำ หรบั ท�ำ นคิ มสรา้ งตนเองฯ แลว้ กอ่ นอน่ื จะตอ้ งพจิ ารณาวางแผน ๑ การจัดรูปทดี่ นิ ในแผนท่เี สียก่อน กล่าวคอื กำ�หนดบริเวณที่อยอู่ าศยั ของ สมาชกิ ฯ รวมกัน โดยจดั พืน้ ที่ท�ำ กินใหอ้ ยบู่ ริเวณรอบท่อี ยู่อาศยั ทง้ั น้ี เพอื่ ๑. ๑๔ กนั ยายน ๒๕๒๗ เสด็จฯ ฝายทดน�้ำ ปรนิ ยอ บ้างกาหลง อำ�เภอศรีสาคร เหตุผลในด้านความปลอดภัย สำ�หรบั พืน้ ที่ป่าไมเ้ ดมิ จ�ำ เปน็ จะตอ้ งสงวนไว้ จังหวดั นราธวิ าส อยา่ งจรงิ จงั เพอ่ื เปน็ การอนรุ กั ษค์ วามสมดลุ ของทรพั ยากรธรรมชาติ ซง่ึ ไดแ้ ก่ บรเิ วณตน้ น�ำ้ ล�ำ ธาร สตั วป์ า่ และพชื ทม่ี คี ณุ คา่ ทางเศรษฐกจิ ตลอดจนชว่ ยปอ้ งกนั ๒. โครงการฝายทดนำ้�ปรนิ ยออนั เน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั นราธิวาส การทำ�ลายความสมบูรณ์ของดนิ จากการกดั เซาะหนา้ ดิน ในขณะเดยี วกนั ๓. ๑๖ กนั ยายน ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ อา่ งเกบ็ น�ำ้ ใกลบ้ า้ น อ�ำ เภอเมอื ง จงั หวดั นราธวิ าส กต็ อ้ งเตรยี มส�ำ รวจหาท�ำ เลสรา้ งฝายเกบ็ กกั น�ำ้ ตามรอ่ งน�ำ้ เพอ่ื รกั ษาความชมุ่ ชน้ื ๔. โครงการแกล้งดนิ ภายในศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาพกิ ลุ ทองอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ ของปา่ และท�ำ ใหม้ รี ะบบชลประทานทส่ี มบรู ณ์ในบรเิ วณพน้ื ทเ่ี พาะปลกู ซง่ึ ท�ำ ให้ จงั หวดั นราธวิ าส สามารถลดจำ�นวนเนื้อที่ทำ�กินท่ีจะจัดสรรลงจนเพียงพอกับจำ�นวนสมาชิกฯ ท่ีรับไว้ ส่วนพนื้ ท่ีระหวา่ งป่าไมก้ บั ท่ที ำ�กนิ ก็อาจพฒั นาใหเ้ ป็นสวนยางพารา และสวนผลไมไ้ ดเ้ ช่นกนั ส่งิ ทสี่ �ำ คญั กค็ ือตอ้ งจดั ระบบการทำ�เกษตรกรรม ในลกั ษณะสหกรณ์ โดยสมาชิกฯ ร่วมกันทำ�งาน และจะไดร้ ับสว่ นแบ่งจาก ผลิตผลอยา่ งยตุ ิธรรมเพียงพอกบั การดำ�รงชพี ทัง้ นี้ ควรมีการตงั้ กรรมการ หมบู่ า้ นสหกรณ์ ซงึ่ ประกอบดว้ ยขา้ ราชการและราษฎร เพ่ือรว่ มกันบรหิ าร และดแู ลด�ำ เนนิ กจิ การใหเ้ ปน็ ไปตามวตั ถปุ ระสงคท์ ว่ี างไว้ เมอ่ื นคิ มสรา้ งตนเองฯ มีความม่นั คงแลว้ กส็ ามารถทำ�หนา้ ที่ใหก้ ารบรกิ ารในฐานะศนู ยพ์ ฒั นาและ สาธิตทางเกษตรกรรม สำ�หรับราษฎรที่อาศยั อยูโ่ ดยรอบเขต การสนองพระราชด�ำ ริ ๒ โครงการฝายทดน้ำ�ปรินยออันเนอื่ งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวดั นราธิวาส 82 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยู่หัว

วนั ที่ ๑๖ กนั ยายน ๒๕๒๗ พระราชดำ�ริ พ้ืนท่ีของศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองฯในบริเวณท่ีได้รับ บรเิ วณพ้นื ท่ีอ่างเกบ็ น�้ำ ใกล้บ้าน และโครงการอา่ งเก็บนำ้�เขาสำ�นกั ต�ำ บลกะลวุ อ อ�ำ เภอเมือง จงั หวัดนราธวิ าส น�ำ้ ชลประทานจากอ่างเกบ็ น้ำ�ใกล้บ้าน และมรี ะบบระบายน�้ำ ซง่ึ กรมชลประทานไดท้ �ำ การกอ่ สรา้ งแลว้ เสรจ็ นน้ั จะสามารถ ควบคุมน้ำ�ชลประทานท่ีจะส่งเข้าไปในพ้ืนท่ีและควบคุม ระดับนำ้�ทีต่ อ้ งการระบายน้ำ�ออกทง้ิ ไปได้ ควรท�ำ การทดลอง ชะล้างดนิ เปรี้ยว โดยแบง่ พื้นที่ทดสอบเป็นแปลง ๆ ส�ำ หรบั รบั น�ำ้ จดื เขา้ ไปแลว้ ระบายน�ำ้ ทช่ี ะลา้ งกรดแลว้ ทง้ิ ไป เมอ่ื ไดผ้ ล เปน็ ประการใดจะไดใ้ ชเ้ ปน็ รปู แบบส�ำ หรบั การปรบั ปรงุ ดนิ เปรย้ี ว ทเ่ี หมาะสมในพืน้ ท่ีอนื่ ต่อไป การสนองพระราชดำ�ริ โครงการแกล้งดนิ ภายในศนู ย์ศกึ ษาการพฒั นาพกิ ุลทอง อันเน่อื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดนราธิวาส ๓๔ ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยูห่ วั 83

วนั ท่ี ๑๘ กันยายน ๒๕๒๗ บรเิ วณพน้ื ที่บ้านโคกยาง ตำ�บลพรอ่ น อ�ำ เภอตากใบ จังหวดั นราธวิ าส พระราชด�ำ ริ ให้กรมชลประทานพิจารณาขุดคลองส่งน้ำ�โดยรับน้ำ�จืด จากคลองมูโนะ ไปถงึ พื้นทตี่ ำ�บลขุนทอง อ�ำ เภอตากใบ เพ่ือใช้ประโยชน์ในการล้างหน้าดินบริเวณท่ีมีสภาพเป็น ดนิ เปรี้ยว ไมส่ ามารถใช้เพาะปลูกหรือเล้ยี งสตั ว์ได้ ใหล้ ด ความเป็นกรดลง นอกจากนั้น คลองส่งน้ำ�ดงั กล่าวยังจะ สามารถสง่ น�ำ้ ใหก้ บั พน้ื ทเ่ี พาะปลกู ของราษฎรตลอดแนวคลอง อกี ด้วย ส่วนคนั คลองอีกฝั่งหน่ึงจะท�ำ หนา้ ที่เก็บกักนำ้�ในพรุ ให้อยู่ในระดบั ที่จะใช้ประโยชน์ได้ ทั้งน้ี หากมีปริมาณน้ำ�เกิน ความเหมาะสมเมื่อใดก็จะสามารถระบายออกโดยใช้คลอง ระบายน�้ำ ซง่ึ มอี าคารสำ�หรบั ควบคมุ ระดบั น้ำ� การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการชลประทานมูโนะอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั นราธวิ าส ๑ ๒ ๑. โครงการชลประทานมโู นะอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั นราธวิ าส ๒-๓. ๑๘ กนั ยายน ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ บา้ นโคกยาง อ�ำ เภอตากใบ จงั หวดั นราธวิ าส 84 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยู่หัว

๓ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยูห่ ัว 85

วันท่ี ๒๑ กนั ยายน ๒๕๒๗ บรเิ วณพน้ื ทโ่ี รงเรยี นชมุ ชนสหพฒั น์ ต�ำ บลบองอ อ�ำ เภอระแงะ จังหวัดนราธิวาส พระราชด�ำ ริ ให้พิจารณาความเหมาะสมในการสร้างฝาย เก็บกักนำ้�ขนาดเล็ก ในร่องนำ้�ใกล้ๆ เพอื่ สง่ นำ้� มาใชใ้ นเขตโรงเรียน ซง่ึ เปน็ ทตี่ งั้ สถานอี นามัย และเป็นศูนย์กลางของกลุ่มโรงเรียนในด้าน การกฬี ากบั กิจกรรมต่างๆ การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการฝายโรงเรียนชุมชนสหพัฒนาอันเน่ือง มาจากพระราชดำ�ริ บ้านปาแล หมู่ที่ ๒ ตำ�บลบองอ อ�ำ เภอระแงะ จงั หวดั นราธวิ าส ๑. ๒๑ กนั ยายน ๒๕๒๗ เสด็จฯ โรงเรียนชมุ ชนสหพฒั น์ ๑ อ�ำ เภอระแงะ จังหวัดนราธิวาส ๒. ๒๒ กนั ยายน ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ หนองบวั บากง จงั หวดั นราธวิ าส ๓. โครงการชลประทานมโู นะอนั เนอื่ งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวัดนราธวิ าส 86 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั

วนั ท่ี ๒๒ กันยายน ๒๕๒๗ บรเิ วณพ้นื ทหี่ นองบวั บากง ต�ำ บลหนองบัวบากง อ�ำ เภอรือเสาะ จังหวัดนราธิวาส พระราชด�ำ ริ เก่ียวกับการแก้ปัญหาน้ำ�ท่วมพ้ืนที่ในฤดูฝน รวมทงั้ จดั หาน�้ำ ใหแ้ ก่พ้ืนทก่ี ารเกษตรในฤดูแลง้ การสนองพระราชดำ�ริ โครงการชลประทานมูโนะอันเนื่องมาจาก พระราชด�ำ ริ จังหวดั นราธิวาส ๒๓ ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยู่หวั 87

วนั ที่ ๒๔ กนั ยายน ๒๕๒๗ บริเวณพื้นที่โครงการหมู่บ้านปศุสัตว์ - เกษตรมูโนะตามพระราชดำ�ริ ตำ�บลโฆษิต อำ�เภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส พระราชด�ำ ริ เอาออกทิ้งไปนอกโครงการได้ ดังน้นั ความเป็นกรดจดั • เน่ืองจากโครงการในเขตพื้นท่ีส่วนใหญ่เดิมเป็นพรุและ ในดนิ จงึ ยงั คงมสี ภาพเหมอื นกบั ทเ่ี ปน็ อยเู่ ดมิ ควรพจิ ารณา วางโครงการและก่อสร้างระบบระบายนำ�้ ท่ชี ะล้างกรดแล้วน้ี ในปจั จุบนั เปน็ พ้นื ทดี่ ินเปร้ียวจดั ขณะน้พี ื้นทีท่ ง้ั หมดใน ท้งิ ไปเพอื่ ชว่ ยปรบั ปรุงดนิ ใหม้ ีสภาพดีขน้ึ โดยด่วนทสี่ ดุ เขตโครงการสามารถได้รับน้ำ�คุณภาพดี โดยส่งมาจาก ด้วยการก่อสร้างคลองระบายนำ้�พร้อมอาคารบังคับนำ้� คลองชลประทานมูโนะได้แลว้ แต่น�ำ้ ในคูส่งนำ�้ และในบ่อ ในคลองระบายน�ำ้ ตามความเหมาะสม ใหส้ ามารถระบายน�ำ้ ตา่ ง ๆ ยังมคี วามเปรย้ี วก็เน่อื งจากน้ำ�ในระบบชลประทาน ที่ไม่ต้องการในพื้นท่ีออกไปทางด้านท้ายประตูระบายน้ำ� รวมท้ังน้ำ�ฝนที่ชำ�ระกรดจากดินแล้วไม่สามารถถ่ายเท โตะ๊ แดงได้อย่างอิสระตลอดเวลา • นอกเหนือจากการก่อสร้างระบบระบายนำ้�อิสระของ โครงการชลประทานมูโนะในบริเวณทั่วไปโดยเร่งด่วนแล้ว ควรพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างโครงการควบคุมน้ำ� จากพรโุ ตะ๊ แดง ตามความเหมาะสมโดยดว่ นด้วย เพื่อ ควบคุมนำ้�ท่ีไหลออกจากพรุโต๊ะแดงในฤดูแล้งหรือช่วง ต้นฤดูฝนซึง่ เป็นกรด ไม่ใหไ้ หลลงคลองชลประทานมูโนะ หรอื ไหลเขา้ ไปในเขตโครงการมากเกนิ ไป การสนองพระราชดำ�ริ โครงการชลประทานมูโนะอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ ๑ จังหวัดนราธวิ าส ๒ 88 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หวั

วนั ท่ี ๒๖ กนั ยายน ๒๕๒๗ บรเิ วณพน้ื ทโ่ี รงเรยี นบา้ นจดู แดง ต�ำ บลมะนงั ตายอ อ�ำ เภอเมอื งนราธวิ าส จงั หวัดนราธวิ าส พระราชดำ�รสั ให้กรมชลประทานพิจารณาผันนำ้�จากแม่นำ้�เข้า มาตามเหมอื งเดมิ ของราษฎร ซ่ึงจะตอ้ งท�ำ การ ขดุ ลอกเสยี กอ่ น นอกจากนนั้ จะตอ้ งสำ�รวจทต่ี ัง้ ฝายของราษฎร หากพบว่าชำ�รดุ เสียหาย จะได้ สามารถซอ่ มแซมใหเ้ ปน็ ฝายถาวรต่อไป ทง้ั น้ี เพอื่ ส่งนำ้�ให้พ้ืนท่ีบริเวณน้ีสามารถเพาะปลูกข้าวและ พืชหมุนหมุนเวยี นได้ตลอดทั้งปี การสนองพระราชดำ�ริ โครงการฝายบา้ นจดู แดงอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวัดนราธวิ าส ๑. โครงการชลประทานมโู นะอันเน่อื งมาจากพระราชดำ�ร ิ จงั หวัดนราธิวาส ๒. ๒๔ กนั ยายน ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ โครงการหมบู่ า้ นปศสุ ตั ว-์ เกษตรมโู นะ ตามพระราชด�ำ ริ จังหวดั นราธวิ าส ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยู่หวั 89

วันที่ ๒๘ กนั ยายน ๒๕๒๗ ๑ บรเิ วณพระตำ�หนักทกั ษณิ ราชนเิ วศน์ จังหวัดนราธิวาส พระราชด�ำ ริ คลองสาขาของแมน่ �ำ้ สายบรุ ี ในเขตต�ำ บลมาโมง กง่ิ อ�ำ เภอสคุ ริ นิ จังหวัดนราธิวาส ได้แก่ คลองไอร์ยาเด๊ะ คลองไอร์บองอ คลองปาลี เป็นลำ�น้ำ�ที่มีน้ำ�ไหลตลอดปี สำ�หรับประมาณ พิกดั ๔๗ NRG ๐๑๗-๔๗๒ ๔๗ NRG ๐๗๑-๔๙๔ และ ๔๗ NRG ๐๗๗-๕๔๐ ตามลำ�ดับนน้ั เป็นบรเิ วณท่ีสร้าง ฝายทดนำ้�แล้วส่งน้ำ�ไปช่วยพ้ืนท่ีจำ�นวนมากด้านท้ายฝายได้ ซ่ึงถ้าหากพื้นที่ในเขตส่งน้ำ�ท้ายฝายดังกล่าวไม่ใช่พื้นที่ทำ� สวนยางและสวนตน้ ไม้ท่ีไดผ้ ลดแี ล้ว สมควรวางโครงการและ กอ่ สรา้ งโครงการฝายทดน�ำ้ ตา่ ง ๆ เพอ่ื จดั หาน�ำ้ สนบั สนนุ พน้ื ท่ี ซ่ึงจะบกุ เบกิ ให้ท�ำ นาแบบขั้นบันไดต่อไปตามความเหมาะสม การสนองพระราชด�ำ ริ ๑. โครงการฝายไอรย์ าเด๊ะอนั เน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ บ้านไอร์ยาเด๊ะ หมู่ที่ ๒ ตำ�บลมาโมง อำ�เภอสุคิริน จงั หวัดนราธิวาส ๒. โครงการฝายปาลีอนั เนอื่ งมาจากพระราชดำ�ริ บ้านปาลี หมู่ที่ ๕ ต�ำ บลมาโมง อำ�เภอสุคริ ิน จังหวดั นราธวิ าส ๑. โครงการฝายปาลอี นั เนอื่ งมาจากพระราชดำ�ริ อ�ำ เภอสุคิริน จงั หวดั นราธวิ าส ๒ ๓ ๒. โครงการฝายไอรย์ าเดะ๊ อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ อ�ำ เภอสคุ ริ นิ จงั หวดั นราธวิ าส ๓-๔. ๒ ตลุ าคม ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ ฝายทดน�ำ้ คลองปาลี อ�ำ เภอสุคริ นิ จงั หวัดนราธวิ าส 90 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หัว

๔ วนั ที่ ๒ ตลุ าคม ๒๕๒๗ บรเิ วณพืน้ ทีโ่ ครงการฝายทดน�้ำ กาเปาะ ๑ ฝายทดน�ำ้ คลองไอรย์ าเด๊ะ และฝายทดน�้ำ คลองปาลี อำ�เภอสคุ ิรนิ จงั หวัดนราธิวาส พระราชดำ�ริ ควรสร้างฝายทดน�้ำ คลองตมี งุ เพ่อื จดั หาน�ำ้ ช่วยเหลอื การ ท�ำ นาขน้ั บนั ไดแบบโครงการฝายทดน้ำ�กาเปาะ ๑ ให้ กับหม่บู า้ นสอวอ (ใน)ได้ตลอดปี การสนองพระราชดำ�ริ โครงการฝายทดน�ำ้ คลองตมี งุ อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวัดนราธิวาส ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยูห่ ัว 91

วันที่ ๔ ตลุ าคม ๒๕๒๗ บริเวณพื้นท่โี ครงการฝายทดนำ้�กาเปาะ ต�ำ บลภเู ขาทอง กงิ่ อ�ำ เภอสคุ ิริน อ�ำ เภอแว้ง จงั หวัดนราธวิ าส พระราชด�ำ ริ ให้ทดลองปลกู ธญั พชื ต่างๆ ในท่ดี ินทขี่ าดความอุดมสมบรู ณ์ บรเิ วณใกลก้ บั นาขา้ ว ส�ำ หรบั เปน็ อาหารศตั รพู ชื ดงั กลา่ ว จะไดล้ ด การทำ�ลายตน้ ข้าวลงบ้าง นอกจากน้นั หากสามารถปลูกได้ เป็นปรมิ าณมาก ในอนาคตกอ็ าจใชเ้ ป็นอาหารเสริมสำ�หรบั ปศุสัตว์ได้อีกดว้ ย การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการฝายทดนำ้�กาเปาะ ตำ�บลภูเขาทอง ก่ิงอำ�เภอสุคิริน จงั หวดั นราธวิ าส ๑๒ 92 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยู่หวั

บรเิ วณพืน้ ที่บา้ นยาเดะ๊ และบา้ นไอร์ปาลี ต�ำ บลมาโมง กิ่งอำ�เภอสุคิริน อำ�เภอแวง้ จังหวดั นราธิวาส พระราชด�ำ ริ ให้วางโครงการสร้างฝายทดนำ้�พร้อมระบบท่อส่งน้ำ�ในคลอง สาขาของแมน่ �ำ้ สายบรุ ี ไดแ้ ก่ คลองไอรย์ าเดะ๊ คลองไอรป์ าลี และคลองไอร์บอง เพื่อจัดหาน้ำ�ใหพ้ ื้นท่ที ่ีเหมาะสมส�ำ หรับ บกุ เบกิ ท�ำ นาขา้ วแบบข้ันบนั ได และสวนผลไม้ เป็นเนื้อท่ี ทง้ั หมดประมาณ ๑,๗๐๐ ไร่ สำ�หรับบริเวณท่ีมีโครงการจะ สรา้ งฝายทดน�ำ้ คลองไอร์บอง ในเขตพ้นื ทกี่ ะลูบี การสนองพระราชดำ�ริ โครงการฝายทดน�ำ้ คลองไอรบ์ องอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ อำ�เภอแว้ง จงั หวดั นราธิวาส ๔ ๑. โครงการฝายทดนำ้�กาเปาะ จงั หวดั นราธวิ าส ๒. ๔ ตลุ าคม ๒๕๒๗ เสด็จฯ พื้นที่บ้านยาเด๊ะ อำ�เภอแว้ง จงั หวัดนราธิวาส ๓-๔. ๔ ตลุ าคม ๒๕๒๗ เสด็จฯ โครงการฝายทดนำ้�กาเปาะอันเนือ่ งมาจาก ๓ พระราชด�ำ ริ อ�ำ เภอแวง้ จังหวดั นราธิวาส ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั 93

วันท่ี ๕ ตุลาคม ๒๕๒๗ บริเวณพื้นที่หมู่บ้านปลักปลา ตำ�บลโฆษิต อำ�เภอตากใบ จังหวัดนราธิวาส พระราชดำ�รัส ให้สำ�รวจพื้นที่และพิจารณาวางโครงการทำ�ระบบคลองในทุ่งเป็น แนวขนานกบั คลองมูโนะ เพอ่ื ระบายน�ำ้ เสยี ออกจากบรเิ วณทท่ี �ำ กนิ ตลอดจนทำ�น�้ำ จดื เขา้ ไปลา้ งหนา้ ดนิ และถ่ายเทน�้ำ จนกระท่ังดนิ เรม่ิ ลดสภาพความเปน็ กรด จึงทดลองปลกู ขา้ ว โดยคดั เลอื กพันธ์ุ ที่สามารถเก็บเกี่ยวได้ทนั กอ่ นน�ำ้ จะท่วม นอกจากน้ันยงั ตอ้ งทำ� ลานพกั ปศสุ ตั วท์ ส่ี งู กวา่ ระดบั น�ำ้ ทว่ มเปน็ ระยะๆ และทดลองปลกู พชื อาหารสตั ว์บนลานดงั กล่าวตอ่ ไป เมื่อสามารถแก้ไขสภาพน้ำ�ทว่ ม ไดอ้ ย่างถาวรแล้ว กอ็ าจพฒั นาลานปศสุ ตั ว์ดังกลา่ วให้เป็นนาข้าว ไดอ้ กี ดว้ ย ส�ำ หรบั คลองสง่ น�ำ้ และคลองระบายน�ำ้ ทม่ี โี ครงการจะขดุ ในทงุ่ จะท�ำ หนา้ ทสี่ กดั กน้ั ไม่ให้ไฟไหมท้ ุง่ ลามเข้าไปในป่าได้ พน้ื ท่ขี องราษฎรหมู่บา้ นโคกเบยี ด และหมูบ่ า้ นปลักปลาระหวา่ ง พรโุ ตะ๊ แดงกบั คลองชลประทานมูโนะ เปน็ พน้ื ทด่ี นิ เปรย้ี วเชน่ เดยี วกบั พนื้ ทบี่ รเิ วณบา้ นโคกชุมบกท่อี ยู่ขา้ งเคียง อีกท้ังในชว่ งฤดูฝนยงั มนี �้ำ ขัง ไม่สามารถระบายนำ้�ออกไปจากพื้นที่ได้ ควรสรา้ งคลอง ระบายน้ำ�เพ่ือระบายน้ำ�ท่วมขังและระบายนำ้�ท่ีชะล้างดินแล้ว ออกไปจากพนื้ ที่ โดยขดุ คลองระบายน�ำ้ ไปรวมกับคลองระบายน�ำ้ หลังคลองชลประทานโคกชุมบก เพ่ือระบายนำ้�ออกไปทางคลอง โคกอฐิ คลองระบายสายน้ีให้สร้างอาคารควบคมุ ระดับน�ำ้ ในคลอง ตามความจ�ำ เปน็ ดว้ ย ส�ำ หรบั การควบคมุ น�ำ้ คณุ ภาพไมด่ จี ากพรโุ ตะ๊ แดง ตามพระราชด�ำ ริเมื่อวันที่ ๑๒ และ ๒๔ กันยายน พ.ศ. ๒๕๒๗ ๑ มคี วามจ�ำ เปน็ มากควรพจิ ารณาวางโครงการและกอ่ สรา้ งโดยเรง่ ดว่ น 94 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อย่หู ัว

ตอ่ ไปตามความเหมาะสม อนง่ึ ส�ำ หรบั พน้ื ท่ี แห่งนี้ต้องการนำ้�จืดไปชะล้างความเปร้ียว ของดนิ เชน่ เดยี วกบั พน้ื ท่โี ครงการโคกชมุ บก ซง่ึ จะสามารถแกไ้ ขได้ โดยการกอ่ สรา้ งอาคาร บังคับน้ำ�กลางคลองชลประทานมูโนะขึ้น แหง่ หนง่ึ ทป่ี ระมาณพกิ ดั ๔๘ NSM ๗๒๑-๗๒๘ แลว้ จะสามารถทดน�ำ้ ในคลองชลประทานมโู นะ จากประตรู ะบายน�ำ้ ปากคลองลงมาใหม้ รี ะดบั สงู เปน็ ประโยชน์ในการผนั น�ำ้ จดื ไปสพู่ น้ื ทต่ี า่ ง ๆ ไดเ้ ปน็ จ�ำ นวนมาก และทว่ั ถงึ กนั ในบรเิ วณสองฝง่ั คลองมโู นะ เมอ่ื ขดุ คลองสง่ น�ำ้ รบั น�ำ้ จากคลอง ชลประทานมโู นะ มแี นวไปตามบรเิ วณขอบพรุ ยอ่ มสามารถสง่ น�ำ้ จดื มาชะลา้ งดนิ เปรย้ี ว และ ใช้เพ่ือการเพาะปลูกในพื้นที่ดังกล่าวใน ระยะต่อไปได้ การสนองพระราชดำ�ริ โครงการชลประทานมูโนะอันเน่ืองมาจาก พระราชด�ำ ริ จงั หวดั นราธิวาส ๓ ๑-๒. ๕ ตลุ าคม ๒๕๒๗ เสด็จฯ บา้ นปลกั ปลา อำ�เภอตากใบ จังหวดั นราธวิ าส ๓. โครงการชลประทานมูโนะอนั เนอื่ งมาจากพระราชด�ำ ริ ๒ จงั หวัดนราธวิ าส (ประตูระบายน�ำ้ ) ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ ัว 95

วนั ที่ ๖ ตุลาคม ๒๕๒๗ บรเิ วณพืน้ ท่ีพระตำ�หนกั ทักษิณราชนิเวศน์ จังหวดั นราธวิ าส พระราชด�ำ รัส ควรพิจารณาสร้างโครงการจัดหาน้ำ�สนับสนุนการปลูกข้าว ในเขตนคิ มสรา้ งตนเองศรีสาคร ตำ�บลศรีสาคร อำ�เภอศรสี าคร จังหวัดนราธิวาส ในลุ่มน้ำ�คลองนำ้�ใส และลุ่มนำ้�คลองไอรจ์ อื แนะ และได้พระราชทานแผนทท่ี ่วี างโครงการไว้ ดงั นี้ ควรพจิ ารณาสรา้ งฝายทดน�ำ้ คลองน�ำ้ ใส ๑ และฝายทดน�ำ้ คลองน�ำ้ ใส ๒ เพื่อจัดหาน้ำ�ส่งไปช่วยพื้นที่เพาะปลูกคลองนำ้�ใสทั้งสองฝ่ังให้ สามารถทำ�นาได้ตลอดปีเนื่องจากลำ�นำ้�ดังกล่าวมีน้ำ�ไหลมาก และมีน�้ำ ไหลในฤดูแล้ง ควรพจิ ารณาสรา้ งฝายทดน�ำ้ คลองไอรจ์ อื แนะ และอา่ งเกบ็ น�ำ้ บา้ นปา่ ไผ่ เพอ่ื สง่ ไปชว่ ยพน้ื ทเ่ี พาะปลกู ในลมุ่ น�ำ้ คลองไอรจ์ อื แนะ ใหส้ ามารถ ท�ำ นาไดต้ ลอดปี และควรพจิ ารณาสรา้ งสระเกบ็ น�ำ้ บา้ นประชานมิ ติ ร เพ่อื เกบ็ น้ำ�ไวใ้ ชส้ ำ�หรบั อุปโภค บรโิ ภค ส�ำ หรับสมาชกิ หมบู่ า้ น นิคมประชานมิ ติ รดว้ ย การสนองพระราชด�ำ ริ ๑. โครงการฝายคลองน�ำ้ ใส ๑ อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ บา้ นตะบงิ ลูโตะ๊ หม่ทู ่ี ๑ ต�ำ บลโคกสะตอ อำ�เภอรอื เสาะ จงั หวัดนราธวิ าส ๒. โครงการฝายคลองน�ำ้ ใส ๒ อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ บา้ นตะบงิ ลูโตะ๊ หมทู่ ่ี ๑ ต�ำ บลโคกสะตอ อ�ำ เภอรือเสาะ จังหวดั นราธวิ าส ๑๒ 96 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว

วนั ที่ ๘ ตลุ าคม ๒๕๒๗ บรเิ วณพน้ื ทฝ่ี ายคลองสไุ หงปาดแี ละพน้ื ทบ่ี รเิ วณขอบพรโุ ตะ๊ แดง บา้ นทา่ ควาย ต�ำ บลสไุ หงปาดี อำ�เภอสุไหงปาดี จังหวัดนราธิวาส พระราชด�ำ ริ ควรพจิ ารณาปรบั ปรงุ โครงการฝายทดน�ำ้ สไุ หงปาดี ซง่ึ เปน็ งานกอ่ สรา้ งตามแผนขนาดเลก็ ใหม้ ี ระบบคลองสง่ น�ำ้ ซง่ึ สามารถสง่ น�ำ้ ใหก้ บั พน้ื ทน่ี าอยา่ งทว่ั ถงึ เนอ่ื งจากคลองสไุ หงปาดมี นี �ำ้ ไหล ตลอดปี และมนี �ำ้ เพยี งพอในฤดแู ลง้ เพอ่ื ใหร้ าษฎรซง่ึ มพี น้ื ทน่ี าใกลก้ บั พรโุ ตะ๊ แดงท�ำ การเพาะปลกู ไดอ้ ยา่ งสมบรู ณ์ จะไดไ้ มบ่ กุ เบกิ รกุ ล�ำ้ เขา้ ไปท�ำ นาตามขอบพรใุ นปที น่ี �ำ้ ขอบพรแุ หง้ อกี ตอ่ ไป อนง่ึ คสู ง่ น�ำ้ ฝง่ั ซา้ ยทร่ี าษฎรไดช้ ว่ ยกนั ขดุ เลาะไปตามลาดเนนิ นน้ั ราษฎรไดก้ ราบบงั คมทลู วา่ นำ้�จากฝายที่ทดแล้วไหลไปตามคนู ้นั ไม่สามารถสง่ นำ้�ใหก้ บั พืน้ ทนี่ าได้ ควรทก่ี รมชลประทาน จะเข้าไปตรวจสอบและพจิ ารณาแก้ไขรว่ มกบั ฝา่ ยราษฎรโดยดว่ น ควรตดิ ตง้ั เสาวดั ระดับน�้ำ ตามขอบพรุโตะ๊ แดง ด้านอำ�เภอสไุ หงปาดี รวมไปถงึ ดา้ น อำ�เภอสุไหงโก-ลก และอำ�เภอตากใบ ตามตำ�แหน่งทเ่ี หมาะสม เพือ่ เกบ็ ข้อมูลเกีย่ วกับ ระดับน�้ำ ขอบพรใุ นเวลาต่าง ๆ วา่ มีสภาพสงู ต่ำ�อย่างไร นอกจากน้นั จะได้ทราบถึงทศิ ทาง การไหลของน้ำ�ภายในหรือผ่านพรุได้อีกด้วย เพ่อื ประกอบการพิจารณาวางแผนงานควบคมุ นำ�้ ในพรุโต๊ะแดงที่พระราชทานพระราชด�ำ ริไว้ เรื่องเกี่ยวกับราษฎรบุกรุกพ้ืนท่ีบริเวณขอบพรุเพื่อใช้พื้นท่ีทำ�นาในช่วงปีฝนแล้งดังเช่น ปที ี่ผา่ นมา ควรให้ระงบั หรือมีการควบคุมโดยดว่ น เนือ่ งจากเปน็ พื้นท่สี งวนไว้แล้ว และ ในระยะต่อไปจะมงี านควบคมุ รักษาระดับน้ำ�ในพรุโตะ๊ แดง เพ่อื รักษาสภาพป่าพรใุ ห้มี สภาพสมบูรณอ์ ยู่ตลอดไป ขอให้เจ้าหน้าที่ผู้เก่ยี วขอ้ งกบั เรือ่ งน้ชี ว่ ยแนะน�ำ ราษฎรหมู่บา้ น ต่างๆ ใหท้ ราบโดยท่วั กนั ดว้ ย การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการฝายสไุ หงปาดอี นั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ บา้ นแซะ หมทู่ ่ี ๒ และ ๔ ต�ำ บลสไุ หงปาดี อำ�เภอสุไหงปาดี จังหวัดนราธวิ าส ๓ ๑. โครงการฝายคลองน�้ำ ใส ๒ อันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ อำ�เภอรอื เสาะ จังหวดั นราธิวาส ๒-๓. ๘ ตลุ าคม ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ ฝายสไุ หงปาดี บ้านเทา่ ควาย อำ�เภอสไุ หงปาดี จังหวัดนราธวิ าส ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอย่หู วั 97

๒๕๒๗ ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนือ วนั ที่ ๙ พฤศจิกายน ๒๕๒๗ บริเวณพื้นที่โครงการอ่างเก็บน้ำ�ห้วยเดียกอนั เน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ บ้านนาคำ� ตำ�บลห้วยยาง อำ�เภอเมอื งสกลนคร จงั หวดั สกลนคร พระราชด�ำ ริ • ใหพ้ จิ ารณาพฒั นาบรเิ วณท้ายเขื่อนใหเ้ ปน็ แปลงทดลองเกษตรกรรม อนั เปน็ การส่งเสริม ให้มีการใช้ที่ดนิ ในเขตชลประทานให้เกิดประโยชน์สูงสุดทางด้านเศรษฐกิจ พนื้ ทข่ี อง ศูนย์ศกึ ษาการพฒั นาทกุ แห่งกค็ ือการย่อส่วนภมู ิประเทศของแต่ละทอ้ งถน่ิ ซ่งึ มลี กั ษณะ แตกตา่ งกัน แลว้ ทำ�การศกึ ษาการพฒั นาด้านเกษตรกรรมสาขาตา่ งๆ เชน่ การปลกู ปา่ ใชส้ อย ซงึ่ ไดแ้ ก่พนั ธุ์ไม้โตเรว็ สำ�หรับรดิ ก่งิ มาท�ำ ฟืน เผาถ่าน ตลอดจนไม้สำ�หรบั ใช้ ๑ ในการกอ่ สรา้ งและงานหตั ถกรรม รวมทัง้ ไม้ผลชนดิ ตา่ งๆ โดยทดลองใชน้ ้ำ�จาก โครงการชลประทานช่วยเรง่ อัตราการเจรญิ เติบโต นอกจากนัน้ จะต้องศึกษาอตั ราการ ๑. บรเิ วณอ่างเกบ็ น้ำ�หว้ ยเดยี ก มีพื้นทซี่ ึง่ ไดก้ นั้ เขตไวเ้ ปน็ ของราชการแล้ว กรมชลประทาน อปุ โภคไม้ใช้สอยของประชากรในทอ้ งถ่นิ เพื่อจะไดก้ �ำ หนดพ้นื ทสี่ วนป่าใหเ้ พียงพอ สมควรจดั ทำ�แปลงเพาะปลกู พชื ต่างๆ ตามความเหมาะสม เมื่อด�ำ เนนิ การทดลองเปน็ ผลสำ�เร็จแลว้ จงึ จดั แสดงสาธิตผลการทดลองวิจยั ภายใน ๒. กรมชลประทานไดส้ ร้างอ่างเกบ็ นำ้�ห้วยเวียนไพร ควรสรา้ งฝายเก็บกกั น�้ำ ตามล�ำ หว้ ยคำ�ก้งั แล้วต่อท่อรับนำ้�จากท่อส่งนำ้�ของอ่างเก็บนำ้�ห้วยเรือนไพรภายในพื้นท่ีพัฒนาป่าไม้ในเขต ศนู ย์ศกึ ษาการพฒั นาในทำ�นองพิพิธภัณฑว์ ิทยาศาสตร์ เพ่อื เปน็ การยนื ยันว่า งานศกึ ษา ปริมณฑลของศนู ยฯ์ การพฒั นาทกุ งานทส่ี าธิตใหป้ ระชาชนชมนน้ั สามารถนำ�ไปปฏบิ ตั ไิ ด้ผลจรงิ สำ�หรับ งานศกึ ษาการปลกู ป่าใชส้ อยแบบเร่งด่วนดังกล่าว หากนำ�ไปขยายผลในพ้นื ท่อี ื่นๆ การสนองพระราชดำ�ริ โครงการอา่ งเกบ็ น้ำ�ห้วยเดยี กอนั เนอื่ งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวัดสกลนคร ก็จะช่วยชะลอการบกุ รกุ เขา้ ท�ำ ลายปา่ ต้นน�ำ้ ลำ�ธารไดใ้ นท่ีสดุ ๑-๒. ๙ พฤศจิกายน ๒๕๒๗ เสด็จฯ อ่างเกบ็ นำ้�ห้วยเดยี กอนั เนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั สกลนคร 98 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยู่หัว

๒ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยูห่ ัว 99

บรเิ วณพนื้ ทีศ่ นู ย์ศึกษาการพัฒนาภูพานอนั เน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั สกลนคร พระราชด�ำ ริ ๓๔ เพือ่ จะไดใ้ ห้เปน็ สถานท่ีสำ�หรับการศึกษา ทดสอบ แลว้ หารปู แบบและวธิ ีการพัฒนา ด้านตา่ งๆ ที่เหมาะสม หลังจากนน้ั จึงจะสาธิตและเผยแพรแ่ กเ่ จ้าหน้าทขี่ องสว่ นราชการ เกษตรกร และประชาชนทว่ั ไป ซง่ึ อาจเขา้ ไปการศกึ ษาพฒั นาดา้ นประมง สมควรด�ำ เนนิ การ โดยคำ�นึงใหเ้ หมาะสมกับสภาพภมู ปิ ระเทศเปน็ หลกั ซง่ึ ควรมีการปรบั ปรุงแหลง่ นำ้�ธรรมชาติ ในการศึกษาพัฒนาด้านป่าไม้ - ในเขตพืน้ ทพี่ ฒั นาปา่ ไมด้ ้วยน�้ำ ชลประทาน ควรเรง่ รัดปลกู ตน้ ไม้ประเภทต่างๆ - ป่าไมบ้ รเิ วณท่ถี กู บุกรกุ แผ้วถางปา่ ไปแล้ว ควรจัดเป็นพ้ืนท่สี าธติ การปลกู ป่า - การปลูกเสริมปา่ สมควรปลูกป่า ๓ อยา่ ง ได้แก่ ไม้ใช้สอย ไมผ้ ล และไมส้ ำ�หรับใช้ เปน็ เชื้อเพลงิ ควบคกู่ นั ไปเสมอด้วย - ควรทดลองปลกู ยางพารา เพ่อื ทดสอบวา่ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนอื เช่น ทีศ่ ูนยศ์ กึ ษาแห่งนี้ การปลกู ยางพาราจะมคี วามเหมาะสมเพยี งไรหรอื ไมค่ วรศกึ ษาการเจรญิ เตบิ โตของกล้าไม้ ที่เพาะในถงุ พลาสตกิ ขนาดต่างๆ - มีการแปรรปู ถั่วเขียวเป็นผลติ ภณั ฑ์วุ้นเสน้ จ�ำ หน่าย การพฒั นาด้านเกษตรอตุ สาหกรรม สมควรท�ำ การศกึ ษาเก่ยี วกับการจัดต้ังโรงงานวุ้นเส้นขนาดเลก็ พร้อมทั้งศึกษาเปรียบเทยี บ ดว้ ยว่าการปลกู ถัว่ เขยี วสำ�หรบั จ�ำ หน่ายโดยตรง กับการผลิตถว่ั เขยี วแล้วน�ำ มาแปรสภาพ เปน็ แป้งถ่ัวเขยี ว - การสง่ เสรมิ การเกษตร สมควรส่งเสรมิ การเพาะปลูกโดยใช้พันธ์พุ ืชที่มคี วามเหมาะสม กบั สภาพภมู ิประเทศและทอ้ งถน่ิ เปน็ หลัก การสนองพระราชด�ำ ริ ศูนย์ศกึ ษาการพัฒนาภูพานอนั เนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวัดสกลนคร ๕ ๓-๖. ศูนยศ์ กึ ษาการพฒั นาภพู านอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั สกลนคร (งานปา่ ไม)้ 100 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ ัว

๖ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 101

102 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั

๒๓ วนั ท่ี ๑๒ พฤศจิกายน ๒๕๒๗ บรเิ วณพ้ืนทห่ี ว้ ยเรือ บา้ นดงนอ้ ย ต�ำ บลดงมะไฟ อำ�เภอเมืองสกลนคร จงั หวดั สกลนคร บริเวณพน้ื ทีห่ ้วยม่วงไข่ ในเขตพ้ืนทบี่ า้ นดงนอ้ ย พระราชดำ�ริ ตำ�บลดงมะไฟ อำ�เภอเมืองสกลนคร จงั หวัดสกลนคร พระราชด�ำ ริ ควรพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างโครงการ อ่างเก็บน้ำ�ห้วยเรือ ปิดกั้นลำ�ห้วยเรือโดยเร่งด่วน ให้พิจารณาสำ�รวจทำ�เลสร้างอ่างเก็บน้ำ� เพื่อส่งน้ำ� เพ่ือจัดหาน้ำ�ช่วยเหลือพ้ืนที่เพาะปลูกของหมู่บ้าน สำ�หรับการเกษตรและการอุปโภคบริโภคของราษฎร ดงนอ้ ย และหมู่บ้านใกล้เคยี ง ในเขตตำ�บลดงมะไฟ บ้านดงน้อยบ้านนากับแก้และหมู่บ้านใกล้เคียง อ�ำ เภอเมอื งสกลนคร จังหวดั สกลนคร ซึ่งปลูกข้าวไม่เพียงพอกับการบริโภค ตลอดจนให้ สง่ เสรมิ การปลกู ไม้ผลชนดิ ตา่ งๆ ในเขตหมบู่ ้านบริเวณ การสนองพระราชดำ�ริ ดงั กล่าวด้วย โครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยเรอื อนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ อ�ำ เภอเมือง จังหวัดสกลนคร การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอ่างเก็บนำ�้ ห้วยมว่ งไขอ่ นั เน่อื งมาจากพระราชด�ำ ริ ๑-๓. ๑๒ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๗ เสด็จฯ บ้านดงนอ้ ย อำ�เภอเมืองสกลนคร จังหวดั สกลนคร ๑ จังหวัดสกลนคร ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ ัว 103

วันท่ี ๑๔ พฤศจิกายน ๒๕๒๗ บรเิ วณพน้ื ทอ่ี า่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยนกเคา้ บา้ นกดุ นาขาม ต�ำ บลเจรญิ ศลิ ป์ อา่ งเกบ็ น�ำ้ ห้วยขา้ วหลาม อา่ งเกบ็ น�้ำ ร่องน้ำ�ซับ ๒ และอ่างเก็บน�้ำ รอ่ งนำ้�ซับ ๓ ตำ�บลโคกสี อำ�เภอสว่างแดนดนิ จังหวัดสกลนคร พระราชดำ�ริ • บรเิ วณพ้ืนท่ลี มุ่ ขอบอ่างเก็บน�้ำ ทกุ แห่ง ทีม่ ีลักษณะค่อนขา้ งราบ ควรจะ พฒั นาใหเ้ ปน็ พน้ื ทเ่ี กษตรกรรม เชน่ นาขา้ ว แปลงพชื ไร่ พชื ผกั สวนครวั และแปลงหญา้ เล้ียงปศสุ ตั ว์ โดยใช้ประโยชน์จากน�ำ้ ใต้ดนิ ท่ีซมึ เข้ามา จากอ่างเก็บนำ้� อันเป็นการขยายพ้นื ที่ท�ำ กินให้ราษฎรทีย่ ากจนและ เป็นการใช้ประโยชน์จากโครงการอา่ งเก็บนำ้�ให้ไดผ้ ลสงู สุด • ใหด้ ำ�เนนิ การสำ�รวจภูมปิ ระเทศ เพ่อื หาทางพัฒนาแหลง่ น�ำ้ สำ�หรับ ชว่ ยเหลือพ้นื ท่ีเพาะปลกู ข้าวของราษฎรในบริเวณน้ัน การสนองพระราชดำ�ริ โครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยนกเคา้ อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั สกลนคร บรเิ วณพน้ื ทบ่ี า้ นนาขาม ต�ำ บลเจรญิ ศลิ ป์ อ�ำ เภอสวา่ งแดนดนิ จงั หวดั สกลนคร พระราชด�ำ ริ ๑. ตามบรเิ วณพน้ื ทล่ี มุ่ ขอบอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยนกเคา้ ควรพจิ ารณาด�ำ เนนิ การ ๑ เพาะปลกู ขา้ ว พชื ไร่ และพืชผัก ตามความเหมาะสม ๒. ตามแนวท่อส่งนำ้�จากเครื่องสูบน้ำ�กังหันนำ้�ทั้งสองฝ่ังของโครงการ ๑. ๑๔ พฤศจิกายน ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ อ่างเก็บน�้ำ อา่ งเก็บน�ำ้ ห้วยนกเคา้ ควรพิจารณาสรา้ งสระเกบ็ น�้ำ ขนาดเล็ก เพื่อเก็บน�้ำ ห้วยนกเคา้ อันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ร ิ จังหวัดสกลนคร ทอ่ี าจสง่ ออกมาจากทอ่ สง่ น�้ำ ดังกล่าว ของหว้ ยสาขา ๒-๓. โครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยนกเคา้ อนั เนอ่ื งมาจาก ๓. ควรพจิ ารณาสรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ ขนาดเลก็ ทล่ี �ำ หว้ ยสาขาตา่ งๆ พระราชด�ำ ริ จงั หวดั สกลนคร ตา่ งๆ ของหว้ ยพานเพ่อื จัดหาน้ำ�ช่วยเหลอื พ้ืนทเี่ พาะปลกู ในเขตหมบู่ า้ นโสก ๒ ๔. ๑๔ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ บา้ นกดุ นาขาม จงั หวัดสกลนคร 104 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ วั ๓ อ�ำ เภอสว่างดนิ แดน จงั หวดั สกลนคร

๔ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 105

วันที่ ๑๖ พฤศจิกายน ๒๕๒๗ บรเิ วณพ้นื ท่บี ้านม่วง ตำ�บลห้วยยาง อ�ำ เภอเมืองสกลนคร จงั หวดั สกลนคร พระราชด�ำ ริ - ใหด้ �ำ เนนิ การส�ำ รวจหาพน้ื ทท่ี �ำ เลสรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ เพอ่ื รกั ษาความชมุ่ ชน้ื ของบรเิ วณปา่ ตลอดจน สามารถส่งน�้ำ ชว่ ยเหลือพืน้ ที่นาของราษฎรในระยะฝนทงิ้ ชว่ ง นอกจากนนั้ ในช่วงฤดูแล้งกจ็ ะ สนับสนุนน�ำ้ สำ�หรบั ใชใ้ นการปลกู พืชไรก่ บั พืชผักสวนครัวอกี ดว้ ย ส่วนอา่ งเก็บน้ำ�จะเปน็ สถานที่ เพาะพันธป์ุ ลาน�้ำ จืดเพ่ือเป็นแหล่งอาหารโปรตีนของสว่ นรวม - ควรพจิ ารณากอ่ สรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยเคลม้ิ ซง่ึ เปน็ สาขาของหว้ ยพรกิ แทนฝายราษฎร เนอ่ื งจากใน ฤดแู ลง้ ฝายแห่งนี้ไม่สามารถช่วยเหลือพ้ืนที่เพาะปลกู ได้ เพราะลำ�หว้ ยไม่มีน�้ำ ไหล ถา้ หาก สรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยเคลม้ิ ดงั กลา่ วแลว้ จะสามารถเกบ็ กกั น�ำ้ ไดจ้ �ำ นวนมาก ส�ำ หรบั สง่ ไปชว่ ยเหลอื พน้ื ทเี่ พาะปลูกในเขตบา้ นมว่ ง บา้ นนาขาม และหมู่บ้านขา้ งเคยี ง ไดเ้ ปน็ บริเวณกวา้ ง - ควรพิจารณาก่อสร้างอา่ งเก็บน�้ำ ห้วยอา่ ง ซง่ึ เป็นสาขาของห้วยพริกเพอ่ื เกบ็ กกั น�้ำ ไวส้ �ำ หรบั ช่วยเหลอื พ้ืนที่เพาะปลูกของหมบู่ า้ นเหลา่ บา้ นห้วยยาง บา้ นบอน และหม่บู า้ นขา้ งเคียง ใน เขตตำ�บลหว้ ยยาง อำ�เภอเมืองสกลนคร จงั หวดั สกลนคร นอกจากน้ัน อา่ งเกบ็ นำ้�หว้ ยเคลมิ้ และอา่ งเกบ็ นำ้�หว้ ยยาง ยังมนี ำ้�เพือ่ ช่วยเหลือราษฎรหมู่บ้านต่างๆ ส�ำ หรับใชอ้ ุปโภค-บรโิ ภค ได้ตลอดปีอกี ดว้ ย การสนองพระราชด�ำ ริ ๑. โครงการอา่ งเกบ็ นำ้�หว้ ยเคลิม้ อนั เน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดสกลนคร ๒. โครงการอา่ งเกบ็ น้ำ�ห้วยอ่างอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดสกลนคร ๓. โครงการอ่างเก็บน้ำ�ห้วยยางอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดสกลนคร ๒ ๑ ๑. ๑๖ พฤศจิกายน ๒๕๒๗ เสด็จฯ บรเิ วณพื้นทีบ่ ้านม่วง ตำ�บลหว้ ยยาง อำ�เภอเมอื ง จังหวัดสกลนคร ๒. โครงการอา่ งเก็บน้ำ�ห้วยเคลิ้มอนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั สกลนคร 106 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว

วันที่ ๒๐ พฤศจิกายน ๒๕๒๗ กกปลาซวิ อ�ำ เภอเมอื งสกลนคร จงั หวดั สกลนคร ซง่ึ อยทู่ า้ ยอา่ งเกบ็ น�ำ้ น�ำ้ พงุ แตเ่ ปน็ พน้ื ทส่ี งู บรเิ วณพนื้ ท่พี ระตำ�หนกั ภูพานราชนิเวศน์ บา้ นนานกเคา้ ต�ำ บลหว้ ยยาง อ�ำ เภอเมอื ง ไม่สามารถรบั น�้ำ จากลำ�น�ำ้ พุงมาใช้เพื่อการเพาะปลกู ได้ สกลนคร จงั หวัดสกลนคร • กรมชลประทานไดท้ ำ�การกอ่ สรา้ งอ่างเกบ็ นำ้�ห้วยหวด ทบี่ ้านห้วยหวด ตำ�บลเต่างอย กิง่ อำ�เภอ พระราชดำ�ริ เตา่ งอย จงั หวดั สกลนคร โดยสรา้ งเขอื่ นดินส�ำ หรบั เก็บกักน�้ำ และอาคารประกอบทต่ี วั • ควรพจิ ารณาวางโครงการและก่อสร้างอาคารบงั คบั น้ำ�ปิดกัน้ ห้วยซาง ซ่งึ ไหลลงสแู่ มน่ ้ำ� สงคราม ทบี่ ริเวณใกลก้ ับปลายลำ�ห้วย ในท้องท่ีอ�ำ เภอบา้ นม่วง จังหวดั สกลนคร เพ่ือ เขอ่ื นเสรจ็ เรยี บรอ้ ย และจะท�ำ การกอ่ สรา้ งระบบคลองสง่ น�ำ้ และอาคารในคลองตอ่ ไปนน้ั เก็บกกั น้ำ�ไวใ้ ชเ้ พอ่ื การเพาะปลูกและเป็นแหล่งเพาะเลี้ยงปลา เพราะถึงแมว้ า่ พื้นท่ีบรเิ วณ อา่ งเกบ็ น�้ำ จะถกู นำ้�ทว่ มเปน็ บรเิ วณกว้างแตเ่ ป็นพ้ืนทลี่ ุ่มรมิ ลำ�หว้ ย ซึ่งทุกๆ ปี ไดถ้ ูกน้ำ�ท่วมขัง โดยทง่ี านระบบคลองส่งน�้ำ สำ�หรบั พืน้ ท่ีในเขตโครงการประมาณ ๑๑,๐๐๐ ไร่ ตอ้ งใชเ้ วลาใน อยเู่ ปน็ เวลานานจนใช้ท�ำ การเพาะปลกู ไมไ่ ดผ้ ลอยแู่ ลว้ ยอ่ มไมม่ ปี ัญหาในเรอ่ื งท่ดี ินซ่ึง ถกู น้ำ�ทว่ มแตอ่ ยา่ งใด สำ�หรบั พืน้ ที่ได้รับประโยชน์จากโครงการนี้จะไดแ้ ก่ พื้นทร่ี ิมขอบ การกอ่ สร้างนานหลายปี ควรพิจารณาการส่งน้ำ�ไปชว่ ยพน้ื ท่เี พาะปลูกภายในเขตโครงการ อา่ งเก็บนำ้�โดยรอบซงึ่ เป็นพน้ื ที่ราบลุ่มรอบอ่างเก็บน�ำ้ ท้ังหมด ในเขตอำ�เภอบา้ นม่วง จังหวัดสกลนคร จะสามารถได้รบั นำ้�ซบั ที่ซึมขึน้ มาจากระดับน้ำ�ใตผ้ วิ ดิน และจากน�ำ้ ใน สว่ นหนง่ึ ในชว่ งเวลาทก่ี �ำ ลงั กอ่ สรา้ งระบบคลองสง่ น�ำ้ ปกี อ่ น โดยอาจพจิ ารณาสรา้ งฝายทดน�ำ้ อ่างเกบ็ น้ำ� ทีท่ ว่ มขงั บนพน้ื ท่ลี มุ่ ซงึ่ มีความลกึ ไมม่ ากนัก ทำ�การเพาะปลกู ขา้ วและพชื ไร่ ต่างๆ ไดเ้ ป็นอย่างดี ช่ัวคราวแบบง่ายๆ ทล่ี �ำ หว้ ยหวดตามความเหมาะสมแล้วสง่ น้ำ�จากท่อส่งน�้ำ ทเ่ี ขอ่ื นลงไป • ตามล�ำ หว้ ยสาขาของหว้ ยซาง ในทอ้ งทอ่ี �ำ เภอบา้ นมว่ ง และอ�ำ เภอวานรนวิ าส จงั หวดั สกลนคร ตามลำ�ห้วยให้ฝายต่างๆ ดังกล่าว เพื่อทดอัดแล้วส่งน้ำ�ไปให้พื้นที่เพาะปลูกต่อไป ควรพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างโครงการอ่างเก็บน้ำ�ขนาดเล็กในบริเวณที่สภาพ ภูมปิ ระเทศและแหล่งนำ้�จะอำ�นวยให้ เพ่อื จดั หาน้ำ�ชว่ ยเหลอื พนื้ ทเ่ี พาะปลกู ของหมูบ่ ้าน ส่วนพื้นท่บี ริเวณระดับสงู ซ่ึงได้รบั นำ้�จากอ่างเกบ็ นำ้�หว้ ยยางและหว้ ยทรายน้ัน สามารถ ต่างๆ ในเขตอำ�เภอบา้ นมว่ ง และอ�ำ เภอวานรนวิ าส จงั หวัดสกลนคร ได้รบั น�้ำ จากอ่างเก็บน้ำ�หว้ ยหวด โดยท่อส่งน�้ำ ฝงั่ ขวาอ่างเก็บน�ำ้ หว้ ยทราย เม่อื มีน�้ำ เหลือ • ลุ่มน�้ำ ห้วยอพี ัน ในเขตต�ำ บลเลา่ อ�ำ เภอสวา่ งแดนดนิ จงั หวดั สกลนคร มสี ภาพภูมปิ ระเทศ และล�ำ ห้วยท่ีสามารถสร้างโครงการอา่ งเก็บนำ้�ขนาดเล็กได้ ควรพจิ ารณาวางโครงการ ปลอ่ ยลงไปตามล�ำ ห้วยอ่างเก็บน้ำ� เมื่อสร้างฝายทดน�ำ้ ช่ัวคราวแบบงา่ ยๆ ทีล่ �ำ หว้ ย และก่อสร้างโครงการอา่ งเกบ็ น้ำ�ในล่มุ น�้ำ ห้วยอีพันตามความเหมาะสม เพอื่ จัดหาน�้ำ ช่วยเหลือพนื้ ที่เพาะปลูกของหมู่บ้านตา่ งๆ ในเขตตำ�บลบา้ นเลา่ อำ�เภอสว่างแดนดิน อีนูนตามความเหมาะสมจะสามารถทดอัดนำ้�จากลำ�ห้วยส่งไปช่วยพื้นท่ีเพาะปลูกได้ จังหวัดสกลนคร เชน่ กัน • ควรพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างโครงการอ่างเก็บน้ำ�ห้วยปลาฝาโดยเร่งด่วนตาม ความเหมาะสม เพอ่ื จดั หาน�้ำ ชว่ ยเหลือพนื้ ทเี่ พาะปลกู ของหมู่บา้ นต่างๆ ในเขตต�ำ บล การสนองพระราชดำ�ริ ๑. โครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ ห้วยหวดอนั เน่อื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั สกลนคร ๒. โครงการอา่ งเกบ็ นำ้�คำ�ปลาขาวอันเนือ่ งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั สกลนคร ๓. โครงการอา่ งเกบ็ น้ำ�ห้วยหนองกว่งั อันเน่อื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั สกลนคร ๔. โครงการอา่ งเกบ็ น้ำ�ห้วยกดุ เต่าอนั เน่ืองมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั สกลนคร ๕. โครงการอา่ งเกบ็ น้ำ�ห้วยนาก้านเหลอื งอนั เนื่องมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั สกลนคร ๖. โครงการอา่ งเก็บน�ำ้ ห้วยวังแคนอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั สกลนคร ๗. โครงการอ่างเก็บนำ�้ หว้ ยโศกอนั เน่ืองมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวดั สกลนคร ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยูห่ ัว 107

วนั ท่ี ๒๑ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๗ ๑๑ การสนองพระราชดำ�ริ ๑. โครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยรอ่ งโพอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ บรเิ วณพืน้ ทบ่ี ้านก๊กสม้ โฮง ต�ำ บลกสุ ุมาลย์ อำ�เภอกสุ ุมาลย์ อาจพิจารณาสรา้ งฝายช่ัวคราวแบบงา่ ยๆ ในล�ำ ห้วยท้าย จังหวัดสกลนคร อ่างเก็บน้ำ� เพื่อทดน้ำ�และผันน้ำ�ไปยังพื้นที่เพาะปลูก จังหวดั สกลนคร พระราชดำ�ริ ที่ตอ้ งการกอ่ น ๒. โครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ บา้ นกก๊ สม้ โฮงอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ ใหเ้ จา้ หนา้ ทก่ี รมชลประทานพจิ ารณาสรา้ งโครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ • ให้พจิ ารณาโครงสร้างอ่างเกบ็ น�ำ้ เพอ่ื สง่ นำ้�สนับสนนุ พ้นื ที่ นาของราษฎร โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ ในระยะฝนทง้ิ ชว่ ง ตลอดจน ต�ำ บลกสุ ุมาลย์ อ�ำ เภอกุสมุ าลย์ จังหวัดสกลนคร เพ่ือสง่ น�้ำ สนับสนนุ พืน้ ท่ีนาของราษฎร โดยเฉพาะอยา่ งยงิ่ ให้ราษฎรมนี ้ำ�สำ�หรบั การเพาะปลกู ตลอดฤดูแลง้ ในระยะฝนทง้ิ ชว่ ง ตลอดจนใหร้ าษฎรมนี �ำ้ ส�ำ หรบั การเพาะปลกู ๑-๒. ๒๑ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ บริเวณพ้ืนทบ่ี ้านกก๊ สม้ โฮง ตลอดฤดแู ลง้ นอกจากนน้ั ยงั จะสามารถขยายพน้ื ทเ่ี กษตรกรรม ตำ�บลกสุ ุมาลย์ อำ�เภอกสุ มุ าลย์ จังหวัดสกลนคร ออกไปไดอ้ กี แตเ่ จา้ หนา้ ทฝ่ี า่ ยปกครองจะตอ้ งจดั การประชมุ ราษฎร เพอ่ื ตกลงในหลกั การเกย่ี วกบั การจดั รปู ทด่ี นิ ใหเ้ กดิ ความยตุ ิธรรม กลา่ วคอื ผไู้ ดร้ ับประโยชน์จากโครงการฯ จะต้องยินยอมแบ่งปันท่ีทำ�กินให้กับผู้เสียประโยชน์ท่ีมีที่ ท�ำ กนิ อยู่ในเขตอ่างเกบ็ น�้ำ บ้าง ซึ่งในท่สี ดุ ทกุ คนจะมีขา้ ว บรโิ ภคอยา่ งเพยี งพอ เพราะผลผลติ ขา้ วตอ่ ไรจ่ ะเพม่ิ ขน้ึ อีก หลายเทา่ ส�ำ หรบั อา่ งเกบ็ น�ำ้ กจ็ ะเปน็ แหลง่ เพาะพนั ธป์ุ ลาน�ำ้ จดื ชนดิ ตา่ งๆ เพอ่ื เปน็ อาหารโปรตนี สว่ นรวมของราษฎร สว่ นฝาย ชว่ั คราวของราษฎรทช่ี �ำ รดุ เสยี หายนน้ั ทางราชการจะซอ่ มแซม ใหใ้ ชก้ ารไดถ้ าวรเพอ่ื ทดน�ำ้ ให้ โค กระบอื มีน�้ำ บรโิ ภคอย่าง สมบูรณ์ ควรพจิ ารณาวางโครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยรอ่ งโพโดยเรง่ ดว่ น เพอ่ื จดั หาน�ำ้ ชว่ ยเหลอื พน้ื ทเ่ี พาะปลกู ของหมบู่ า้ นกก๊ สม้ โฮง และหมบู่ า้ นขา้ งเคยี งในเขตต�ำ บลกสุ มุ าลย์ อ�ำ เภอกสุ มุ าลย์ จังหวัดสกลนคร นอกจากน้นั ส�ำ หรบั ลำ�หว้ ยขา้ งเคยี งไดแ้ ก่ หว้ ยสะเพอ กค็ วรพจิ ารณาสร้างอ่างเกบ็ นำ้�ชว่ ยเหลอื พนื้ ที่ เพาะปลกู ดว้ ยตามความเหมาะสม ส�ำ หรับในระยะแรก หลงั จากสรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ เสรจ็ แตย่ งั ไมม่ รี ะบบคลองสง่ น�ำ้ นน้ั 108 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว

๒ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 109

วันที่ ๒๓ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๗ บรเิ วณพ้นื ทส่ี ถานีบ�ำ รงุ พันธ์ุสัตวส์ กลนคร บา้ นดงยอ ต�ำ บลพังขว้าง อ�ำ เภอเมอื งสกลนคร จงั หวัดสกลนคร พระราชด�ำ ริ ควรพจิ ารณาวางโครงการ และก่อสร้างโครงการ อ่างเก็บน้ำ�ช่วยเหลือพื้นท่ีปลูกหญ้าของศูนย์ บำ�รุงพันธุ์และพื้นที่เพาะปลูกของหมู่บ้านต่างๆ ในเขตต�ำ บลพงั ขวา้ ง อ�ำ เภอเมอื ง จงั หวดั สกลนคร โดยเรง่ ดว่ น เนอ่ื งจากพนื้ ทเ่ี หล่านนั้ ขาดแคลนน�ำ้ ใชท้ �ำ การเพาะปลกู เปน็ ประจ�ำ ปี โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ ในช่วงฤดแู ลง้ ซงึ่ อา่ งเกบ็ น�ำ้ ตา่ งๆ จะสามารถ ส่งน้ำ�ใช้ทำ�การเพาะปลูกได้ท้ังระยะฤดูฝนและ ฤดูแลง้ ตลอดจนใหร้ าษฎรหมู่บ้านต่างๆ มีน�้ำ ส�ำ หรบั ใชอ้ ปุ โภค-บรโิ ภค ไดต้ ลอดปีอีกดว้ ย การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอา่ งเก็บน้ำ�หว้ ยทรายตอนบนอนั เน่อื ง มาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดสกลนคร ๑-๒. ๒๓ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๗ เสดจ็ ฯ บริเวณพน้ื ที่ ๑ สถานีบำ�รุงพนั ธุ์สตั ว์สกลนคร บ้านดงยอ ตำ�บลพงั ขวา้ ง อ�ำ เภอเมอื งสกลนคร จังหวดั สกลนคร 110 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ วั

๒ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 111

วนั ท่ี ๒๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๗ บริเวณพ้นื ที่อ่างเก็บนำ้�หว้ ยตาดไฮใหญ่และฝายเกบ็ กักน�้ำ ต้นนำ้�ลำ�ธารศนู ย์ศกึ ษาการพฒั นาภพู านอนั เน่อื งมาจากพระราชด�ำ ริ ต�ำ บลหว้ ยยาง อ�ำ เภอเมืองสกลนคร จังหวดั สกลนคร พระราชดำ�ริ • บรเิ วณปลายเขอ่ื นดนิ ฝง่ั ขวาของอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยตาดไฮใหญ่ • ควรท�ำ การทดสอบการใชน้ �ำ้ จากอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยตาดไฮใหญ่ มรี อ่ งนำ้�ไหลลงทางดา้ นท้ายอา่ งเก็บน�ำ้ ซึง่ สามารถสร้าง เพื่อกิจกรรมต่างๆ ของศนู ยว์ ่าชว่ งเวลาใดควรใช้นำ้�มาก สระเก็บน้ำ�สำ�หรับเก็บกักนำ้�ให้เกิดความชุ่มชื้นกับป่าไม้ นอ้ ยเท่าไรใหเ้ หมาะสมกับจำ�นวนน้ำ�ที่มี บริเวณน้ันได้ • บริเวณที่จะทำ�การทดสอบปลูกต้นยางพาราควรเลือกใน • ในเขตพื้นที่พัฒนาป่าไม้ด้วยน้ำ�ชลประทาน การส่งน้ำ� บริเวณพน้ื ท่ลี ุ่ม ออกจากทอ่ สง่ น�ำ้ ของอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยตาดไฮใหญ่ ควรสรา้ ง • มีผนู้ อ้ มเกล้าฯ ถวายโรงสีขา้ วขนาดเล็ก ซ่งึ ควรก่อสรา้ ง ฝายเก็บกักนำ้�ต้นน้ำ�ลำ�ธารเพ่ิมเติมให้มากตามความ ในพ้นื ทข่ี องศนู ยฯ์ บริเวณที่ใกลก้ ับบ้านนานกเคา้ เหมาะสม • สำ�หรับพนื้ ท่ีศนู ยศ์ ึกษาฯ การสนองพระราชดำ�ริ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ - ถ้าพื้นที่ดินซ่ึงราษฎรถือครองอยู่กระจัดกระจายกัน บ้านนานกเค้า ตำ�บลห้วยยาง อำ�เภอเมอื ง จงั หวดั สกลนคร ควรประชุมปรึกษากับราษฎรเหล่านั้นขอทำ�การจัด ทีด่ นิ ใหม่อยา่ งยตุ ิธรรม - ทด่ี นิ ซง่ึ เปน็ ปา่ สงวนหรอื เปน็ ของทางราชการ ศนู ยศ์ กึ ษาฯ จะใช้ในการศึกษาและพัฒนาต่อไปตามเป้าหมายท่ี ก�ำ หนดไว้ และในระยะตอ่ ไปควรใหร้ าษฎรบา้ นนานกเคา้ ๒ ซง่ึ เปน็ หมบู่ า้ นบรวิ ารของศนู ยฯ์ เขา้ ไปรว่ มท�ำ ประโยชน์ ในลกั ษณะสหกรณ์ - ส�ำ หรบั พน้ื ทท่ี �ำ นาในเขตศนู ยฯ์ และอย่ใู นเขตสง่ น�ำ้ ของ โครงการชลประทานห้วยเดยี กดว้ ยนัน้ ถา้ เป็นพื้นท่นี า ของราษฎรกค็ วรทำ�นาตอ่ ไป ๑ ๓ • ควรจัดหมบู่ า้ นนานกเคา้ ใหเ้ ป็นหมู่บ้านสหกรณ์ ๑-๓. ศูนยศ์ กึ ษาการพัฒนาภพู านอันเน่ืองมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั สกลนคร ๔ ๔. ๒๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๗ เสด็จฯ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาภพู านอนั เนอื่ งมาจาก พระราชดำ�ริ จงั หวดั สกลนคร 112 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ ัว

ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยูห่ ัว 113

วนั ที่ ๒๗ พฤศจิกายน ๒๕๒๗ บรเิ วณพื้นทโี่ ครงการอ่างเก็บน้ำ�หว้ ยหวดอันเนอ่ื งมาจาก พระราชดำ�ริ ต�ำ บลเต่างอย กิ่งอ�ำ เภอเต่างอย จังหวัดสกลนคร พระราชด�ำ ริ การส่งน้ำ�ออกจากคลองส่งน้ำ�ของโครงการอ่างเก็บน้ำ� ห้วยหวด ในเขตตำ�บลเต่างอย กิ่งอำ�เภอเต่างอย จังหวดั สกลนคร บริเวณร่องน้ำ�หรือแอ่งพื้นที่ต่ำ�ในเขตพ้ืนท่ีโครงการ ควรพิจารณาสรา้ งสระเก็บน�้ำ ขนาดเล็ก เพือ่ เก็บนำ้�ไว้ ใชใ้ ห้เป็นประโยชน์ ควรพิจารณาสร้างอ่างเก็บน้ำ�ห้วยถ้ำ�เต่า เหนือคลอง สง่ น�้ำ สายบนทีร่ บั น้ำ�มาจากอ่างเก็บน�ำ้ หว้ ยหวด การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอ่างเก็บนำ้�ห้วยหวดอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ อำ�เภอเตา่ งอย จงั หวดั สกลนคร ๒๑๒ 114 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ วั

วันที่ ๑ ธนั วาคม ๒๕๒๗ บริเวณพระต�ำ หนักภพู านราชนเิ วศน์ อ�ำ เภอเมืองสกลนคร จงั หวัดสกลนคร พระราชดำ�ริ ใหก้ รมชลประทาน พจิ ารณาวางโครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยเพลยี ก ในท้องที่อำ�เภอครบรุ ี จังหวัดนครราชสมี า เพ่อื จดั หาน�ำ้ ใหก้ ับ พื้นท่ีเพาะปลูกของหมู่บ้านจัดสรรซ่ึงขาดแคลนน้ำ�ใช้ในการ เพาะปลกู โดยส่งน้ำ�ไปตามท่อลงสสู่ ระเกบ็ นำ้�ทส่ี ร้างอยู่ในบริเวณ ท่สี ูงของพ้ืนท่ีจัดสรร แล้วสง่ กระจายไปยังพนื้ ทเ่ี พาะปลกู ตา่ งๆ ตามท่ตี ้องการต่อไป การสนองพระราชดำ�ริ โครงการอ่างเก็บนำ้�ห้วยเพลียกอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ อ�ำ เภอเต่างอย จังหวดั นครราชสีมา ๑. โครงการอา่ งเกบ็ นำ้�หว้ ยหวดอนั เนอื่ งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดสกลนคร ๒. ๒๗ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๗ เสด็จฯ โครงการอ่างเก็บนำ้�หว้ ยหวดอนั เนื่องมาจาก พระราชดำ�ริ จังหวัดสกลนคร ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอย่หู ัว 115

๒๕๒๖ ภาคกลาง วนั ที่ ๕ เมษายน ๒๕๒๖ บริเวณพ้นื ท่ีศูนยศ์ กึ ษาการพัฒนาหว้ ยทรายอันเน่ืองมาจากพระราชด�ำ ริ ต�ำ บลชะอำ� อ�ำ เภอชะอ�ำ จงั หวัดเพชรบรุ ี พระราชด�ำ ริ หากปลอ่ ยทง้ิ ไว้ จะกลายเปน็ ทะเลทรายในทส่ี ดุ เมอ่ื รายไดเ้ พม่ิ ขน้ึ แลว้ เขากท็ �ำ การพฒั นาอยา่ งน้ี ไปมากขึน้ ทกุ ที ตอนเริม่ ตน้ ทางราชการต้องชว่ ย เขาไมม่ ีเงินพอสำ�หรับมาทำ�การพัฒนาแบบน้ี เราท�ำ การพฒั นาแบบนใ้ี หท้ หี ลงั ไมต่ อ้ งสง่ เสรมิ หมายความวา่ รายไดข้ องเขามมี ากขน้ึ ยง่ิ มากขน้ึ ทกุ ปี แต่ถา้ ทงิ้ ไว้อยา่ งนีจ้ ะย่ิงจนลงทกุ ปี การสนองพระราชด�ำ ริ ๑ โครงการศนู ย์ศกึ ษาการพฒั นาห้วยทราย อนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ ตำ�บลชะอ�ำ อำ�เภอชะอ�ำ จังหวดั เพชรบุรี ๑. ๕ เมษายน ๒๕๒๖ เสดจ็ ฯ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาหว้ ยทรายอันเนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั เพชรบรุ ี ๒ ๒. ๓๑ พฤษภาคม ๒๕๒๖ เสดจ็ ฯ โครงการจดั หานำ้�สนับสนนุ ศนู ยศ์ ึกษาเพื่อพัฒนาป่าไม้อเนกประสงค์ตามพระราชด�ำ ริ จังหวดั เพชรบรุ ี ๓-๔. โครงการศนู ย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทรายอนั เน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดเพชรบรุ ี 44 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั

วันท่ี ๓๑ พฤษภาคม ๒๕๒๖ บรเิ วณพน้ื ทโ่ี ครงการจดั หาน�ำ้ สนบั สนนุ ศนู ยศ์ กึ ษาเพอ่ื พฒั นาปา่ ไมอ้ เนกประสงค์ ตามพระราชดำ�ริ ในเขตต�ำ บลห้วยทรายเหนอื ต�ำ บลชะอ�ำ อำ�เภอชะอ�ำ จังหวัดเพชรบุรี การสนองพระราชดำ�ริ พระราชด�ำ ริ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทราย ใหก้ รมชลประทานพจิ ารณาวางโครงการฯ อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ ต�ำ บลชะอ�ำ ประมาณ ๑๕,๐๐๐ ไร่ เพอ่ื การศกึ ษาพฒั นา อ�ำ เภอชะอ�ำ จงั หวดั เพชรบรุ ี ปา่ ไม้ การพฒั นาด้านการเกษตรกรรม ต่างๆ ซึ่งจะสามารถส่งน้ำ�ให้กับพื้นที่ เพาะปลูกของราษฎรบริเวณใกล้เคียง ท�ำ การเพาะปลกู ไดท้ ง้ั ในฤดฝู นและฤดแู ลง้ รวมทัง้ เพือ่ การอุปโภคบรโิ ภคตลอดปี และยังใช้เป็นแหล่งเพาะเลี้ยงสัตว์นำ้�ได้ อกี ดว้ ย ๓ ๔ ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว 45

วันที่ ๑๔ พฤศจิกายน ๒๕๒๖ บริเวณพ้นื ท่ีคลองเจก๊ คลองบางจาก คลองบางออ้ น้อย และคลองบางออ้ ใหญ่ กรุงเทพฯ พระราชด�ำ ริ ให้ติดต้ังเครื่องสูบน้ำ�ท่ีทำ�นบทั้งสามแห่งเพ่ิมข้ึนให้ เตม็ ท่ี ตลอดจนทำ�การขดุ ลอกคลองเจก๊ คลองบางจาก และคลองบางอ้อ ตั้งแตถ่ นนสุขุมวทิ ผ่านทางด่วนพิเศษ จนจรดทำ�นบของคลองทั้งสามสายบริเวณริมฝั่งแม่น้ำ� เจา้ พระยา เพอื่ ให้สามารถชกั นำ้�จากบรเิ วณท่ีมีสภาพ น�ำ้ ทว่ มขงั ดงั กลา่ ว ระบายลงสแู่ มน่ �ำ้ เจา้ พระยาอยา่ งเตม็ ท่ี ต่อไป ตลอดจนให้พจิ ารณาปรับปรุงและขดุ ลอกขยายคู ขา้ งถนนสรรพาวุธด้านทิศเหนอื เพ่ือชกั น�ำ้ จากพน้ื ที่ น�ำ้ ทว่ มขงั บรเิ วณถนนสขุ มุ วทิ ทส่ี แ่ี ยกบางนา ใหไ้ หลผา่ น ท่อลอดถนนสรรพาวธุ ลงสู่คลองบางนา และไหลผา่ นทอ่ ลอดถนนทางรถไฟสายปากน�ำ้ เกา่ ต้งั แตถ่ นนสรรพาวุธ จนจรดคลองพระโขนง และเสรมิ คนั กน้ั น�ำ้ ดา้ นทศิ ใตข้ อง คลองพระโขนง ตัง้ แต่ถนนทางรถไฟสายปากน�ำ้ เก่าจน จรดประตูน�้ำ พระโขนง เพอื่ ปอ้ งกันไม่ใหน้ �ำ้ จากแมน่ ้ำ� เจา้ พระยาลน้ คนั ก้ันน้ำ�ดังกล่าวด้วย หากได้ด�ำ เนินการ ดงั กล่าวทัง้ หมดแลว้ จะทำ�ใหส้ ภาพน�้ำ ทว่ มขงั บรเิ วณ ทงุ่ พระโขนงลดลงไดร้ วดเรว็ ขน้ึ ดว้ ย ตลอดจนจะเปน็ ผล ท�ำ ใหส้ ภาพน�ำ้ ทว่ มขงั บรเิ วณลาดพรา้ ว รามค�ำ แหง และ ศนู ยว์ ิจยั ลดลงรวดเรว็ ขนึ้ ดว้ ย ทงั้ นี้ ให้กรุงเทพมหานคร ๑ กองก�ำ ลงั รกั ษาพระนคร กรมชลประทานและการทางพเิ ศษ แหง่ ประเทศไทย รว่ มประสานงานด�ำ เนนิ การโดยเรง่ ดว่ น การสนองพระราชด�ำ ริ ๑. ๑๔ พฤศจิกายน ๒๕๒๖ เสดจ็ ฯ พนื้ ท่ีคลองเจ๊ก คลองบางจาก คลองบางออ้ นอ้ ย เพือ่ บรรลเุ ปา้ หมายต่อไป โครงการเรง่ ระบายน�ำ้ ออกจากพน้ื ทท่ี ว่ มขงั บรเิ วณยา่ นพระโขนง และคลองบางออ้ ใหญ่ กรุงเทพฯ ๒. ๒๔ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๖ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพน้ื ทท่ี ว่ มขงั บรเิ วณภาษเี จรญิ กรงุ เทพมหานคร ๓-๕. โครงการเรง่ งระบายน้ำ�ออกจากพน้ื ทนี่ ำ้�ทว่ มขงั บรเิ วณภาษเี จรญิ เขตหนองแขม บางนา กรงุ เทพฯ และเขตบางขนุ เทยี น กรุงเทพมหานคร 46 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อย่หู วั