ประมวลพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

วันท่ี ๒๔ พฤศจิกายน ๒๕๒๖ ๒ ๔ ๒๕ บรเิ วณพน้ื ที่แนวทางหลวงสายธนบุรี-ปากทอ่ และ ๓ ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ ัว 47 ตามแนวคลองพระยาราชมนตรี เขตบางขุนเทยี นและ เขตภาษีเจริญ กรงุ เทพฯ พระราชด�ำ ริ ให้ดำ�เนินการปรับปรุง ขุดลอกขยายคลองต่างๆ เช่น คลองพระยาราชมนตรี คลองศิริธร คลองหมื่นแช่ม คลองขเ้ี หลก็ คลองตาปลั่ง เปน็ ตน้ กับใหพ้ ิจารณาใช้ เครื่องผลักดันน้ำ�ที่สะพานรถไฟสายวงเวียนใหญ่-มหาชัย ขา้ มคลองสายตา่ งๆ ทแ่ี คบและน�ำ้ ไหลชา้ เพอ่ื ท�ำ ใหน้ �ำ้ ไหล เร็วขึ้น และสามารถระบายน้ำ�ได้มากขึ้น นอกจากนั้น ให้พิจารณาขุดช่องลัดท่ีประตูระบายน้ำ�ปลายคลอง พระยาราชมนตรี เพือ่ ใหน้ ้ำ�จากคลองพระยาราชมนตรี ระบายลงสู่คลองมหาชยั ได้มากขนึ้ ดว้ ย หากไดด้ �ำ เนินการ ดงั กลา่ วทง้ั หมดแลว้ จะชว่ ยใหส้ ภาพน�ำ้ ทว่ มในเขตบางขนุ เทยี น และเขตภาษเี จรญิ ลดลงไดร้ วดเรว็ ขน้ึ โดยใหก้ รงุ เทพมหานคร กองก�ำ ลังรกั ษาพระนคร กรมชลประทาน การรถไฟแหง่ ประเทศไทย และกรมทางหลวง รว่ มกันด�ำ เนินการโดย เร่งดว่ น เพ่อื ให้บรรลุเป้าหมายดังกลา่ วต่อไป การสนองพระราชดำ�ริ โครงการเรง่ ระบายน�ำ้ ออกจากพน้ื ทท่ี ว่ มขงั บรเิ วณภาษเี จรญิ เขตหนองแขม และเขตบางขุนเทียน กรุงเทพฯ

๒๕๒๖ ภาคใต้ วันท่ี ๒๓ สงิ หาคม ๒๕๒๖ การสนองพระราชด�ำ ริ ศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาพกิ ลุ ทองอันเนอื่ ง บริเวณพ้นื ท่โี ครงการอ่างเก็บน�้ำ ใกล้บ้าน และ มาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดนราธวิ าส ศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองอันเน่อื งมาจาก พระราชดำ�ริ ต�ำ บลกะลุวอ อำ�เภอเมอื ง จงั หวัดนราธิวาส พระราชด�ำ ริ เมื่อได้ดำ�เนินการก่อสร้างอ่างเก็บนำ้�บ้านสะปอม และอ่างเก็บน้ำ�บ้านจาเราะสโตร์เสร็จเรียบร้อยแล้ว ๑ ควรดำ�เนินการขุดคลองตน้ คลองยาบี พร้อมท้งั กอ่ สรา้ งอาคารบงั คบั น�ำ้ กลางคลองยาบตี ามความเหมาะสม เมอ่ื ระบายน�ำ้ ในพน้ื ทพ่ี รสุ ะปอมแหง้ ลง สามารถจดั สรรใหเ้ ปน็ พืน้ ทที่ ำ�กินของราษฎรไดต้ ่อไป รวมพน้ื ทป่ี ระมาณ ๓,๒๐๐ ไร่ ส่วน อาคารบังคับน้ำ�กลางคลองยาบีนั้น จะทำ�หน้าที่ระบายน้ำ�ในระยะฤดูน้ำ� และเก็บกักน้ำ�ใน คลองยาบชี ่วงตน้ คลองไวเ้ พื่อใช้ในการเพาะปลกู สำ�หรับในช่วงทข่ี าดฝน และในระยะฤดแู ลง้ ดว้ ย นอกจากนน้ั ยงั จะช่วยควบคมุ ระดบั น�ำ้ ใตด้ นิ ให้อยู่ในระดับน�้ำ ท่ีเหมาะสมส�ำ หรับการเพาะปลูก และบรรเทามิใหเ้ กดิ สภาพกรดบรเิ วณผวิ ดนิ อกี ดว้ ย ๑. ศูนยศ์ ึกษาการพฒั นาพิกลุ ทองอันเน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั นราธวิ าส ๒ ๒. ๒๓ สิงหาคม ๒๕๒๖ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพื้นทีโ่ ครงการอ่างเกบ็ น้ำ�ใกลบ้ า้ น และศนู ยศ์ กึ ษาการพัฒนาพกิ ุลทองอันเนอ่ื งมาจาก พระราชดำ�ริ จงั หวดั นราธวิ าส ๓. ๒๕ สงิ หาคม ๒๕๒๖ เสดจ็ ฯ ฝายทดน�้ำ ปาลอบาต๊ะ จงั หวัดนราธวิ าส ๔. โครงการอา่ งเก็บน�้ำ อ่างยะลูตง ๒ อนั เนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั นราธิวาส 48 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว

วนั ที่ ๒๕ สงิ หาคม ๒๕๒๖ บริเวณพ้นื ท่โี ครงการฝายทดน�ำ้ บา้ นพงบอื เราะ และโครงการฝายทดนำ้�ปาลอบาตะ๊ ตำ�บลจอเบาะ อำ�เภอยง่ี อ จังหวดั นราธวิ าส พระราชด�ำ ริ ๓ ให้กรมชลประทานพิจารณาสร้างโครงการอ่างเก็บนำ้�บ้านตันหยงบริเวณเหนือฝาย ทดน�้ำ บ้านพงบอื เราะ เพ่ือใชเ้ ป็นแหลง่ น�้ำ สำ�รองสำ�หรบั ส่งนำ้�มาเสรมิ ใหฝ้ ายทดน�ำ้ บา้ นพงบอื เราะมนี �ำ้ เพอ่ื การชลประทานอยา่ งบรบิ รู ณ์ไดต้ ลอดปี ทง้ั น้ี จะตอ้ งเรยี กประชมุ เพ่ือช้ีแจงให้ราษฎรที่อาศัยอยู่ในเขตโครงการเข้าใจว่าทุกคนจะได้รับผลประโยชน์ จากโครงการดังกล่าว เน่ืองจากจะสามารถเพาะปลกู ไดป้ ีละไม่ต่ำ�กวา่ ๒ คร้งั ซ่งึ เดิม ไมส่ ามารถท�ำ ได้ เพราะฉะนัน้ จะตอ้ งมคี วามสามคั คีและเสียสละบา้ ง โดยเฉพาะผทู้ ่ี มที ที่ ำ�กนิ อยู่ในเขตอ่างเกบ็ น�ำ้ ซ่ึงเป็นเขตน�ำ้ ทว่ ม ทางการก็จะจัดสรรทีด่ นิ ในเขตพื้นท่ี รบั นำ้�และจะปลกู พืชทเ่ี สียหายชดเชยให้ สว่ นผทู้ ่ีมีท่ีทำ�กนิ นอกเขตอา่ งเก็บนำ้�ก็ควรจะ เออื้ เฟือ้ เผ่อื แผ่กับผทู้ ี่ต้องอพยพจากเขตนำ้�ทว่ มเพ่อื ให้เกิดความยตุ ิธรรมแกท่ ุกฝา่ ย การสนองพระราชดำ�ริ ๑. โครงการอ่างเก็บน้ำ�ยะลูตง ๒ อนั เนื่องมาจากพระราชดำ�ริ บา้ นยะลูตง หมู่ท่ี ๒ ตำ�บลกาเยาะมาตี อ�ำ เภอบาเจาะ จังหวัดนราธวิ าส ๒. โครงการฝายกองบงั คับการต�ำ รวจภูธร ๑๒ อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ บา้ นปาโจ หมทู่ ่ี ๔ ตำ�บลบาเจาะ อ�ำ เภอบาเจาะ จงั หวดั นราธิวาส ๓. โครงการฝายทดนำ้�บา้ นบาลกู าสนอ อนั เน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ บา้ นบาลกู าสนอ หมทู่ ่ี ๔ ต�ำ บลตะปอเยาะ อ�ำ เภอยง่ี อ จงั หวดั นราธวิ าส ๔. โครงการฝายพงบอื เราะอนั เนอ่ื งมาจาก พระราชดำ�ริ หมู่ ๔ ต�ำ บลบาเจาะ อำ�เภอย่ีงอ จังหวัดนราธิวาส ๔ ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หวั 49

วนั ท่ี ๒๘ สิงหาคม ๒๕๒๖ บรเิ วณพน้ื ทีอ่ าคารบังคบั น�ำ้ ปลายคลองระบายน�้ำ ของ โครงการชลประทานมโู นะ อำ�เภอตากใบ จังหวดั นราธวิ าส พระราชดำ�ริ ควรพิจารณาดำ�เนินการก่อสร้างโครงการระบายน้ำ�และ เกบ็ กักน�ำ้ ของลมุ่ น�ำ้ บางนรา โดยก่อสรา้ งอาคารบงั คบั น้ำ� บางนราตอนล่าง และอาคารบังคับน้ำ�บางนราตอนบน โดยเรง่ ดว่ น ส�ำ หรบั อาคารบงั คบั น�ำ้ น�ำ้ แบง่ นน้ั กรมชลประทาน ได้ก่อสร้างเสร็จเรียบร้อยแล้ว ในปี ๒๕๒๖ เมื่อได้ ก่อสร้างอาคารบังคับน้ำ�บางนราท้ังสองแห่งเสร็จเรียบร้อย แลว้ จะสามารถป้องกนั น�ำ้ เค็ม ระบายน�้ำ และเก็บกกั นำ้� ในลุ่มน้ำ�บางนราได้อย่างสมบูรณ์ อันจะทำ�ให้สามารถ ปรบั ปรงุ พื้นท่ที ีอ่ ยู่ในเขตอทิ ธพิ ลของน�้ำ ทะเล ของลมุ่ นำ้� บางนราตอนล่าง พน้ื ทป่ี ระมาณ ๒๕๐,๐๐๐ ไร่ ใหเ้ ปน็ พื้นที่เพาะปลูก และเป็นพื้นที่ทำ�กินของราษฎรได้อย่าง สมบรู ณ์ ควรพิจารณากอ่ สรา้ งอาคารบังคบั น้ำ�บางนรา ตอนลา่ ง โดยเร่งด่วนท่ีสุดเป็นอันดบั แรก ส่วนอาคาร บงั คับน�ำ้ บางนราตอนบน ควรก่อสรา้ งโดยเร่งดว่ นเปน็ อันดบั ตอ่ ไป การสนองพระราชดำ�ริ โครงการพัฒนาพ้ืนท่ีลุ่มน้ำ�บางนราอันเน่ืองมาจาก ๑ พระราชด�ำ ริ จงั หวัดนราธวิ าส 50 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว

๓ ๔ ๕ ๑-๒. ๒๘ สงิ หาคม ๒๕๒๖ เสดจ็ ฯ โครงการชลประทานมูโนะ๊ จงั หวดั นราธวิ าส ๓-๕. โครงการส่งนำ้�และบำ�รุงรกั ษาลมุ่ นำ้�บางนราอนั เน่อื งมาจาก ๒ พระราชด�ำ ริ จังหวดั นราธิวาส ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว 51

วันที่ ๓๐ สงิ หาคม ๒๕๒๖ ๑ ๓๔ บริเวณพืน้ ทีอ่ าคารบังคบั ปลายคลองระบายน�ำ้ บาเจาะ ของ ๑ โครงการระบายน้�ำ พรุบาเจาะ อ�ำ เภอสายบุรี จังหวดั ปตั ตานี พระราชดำ�ริ ๒ • ปัจจุบนั สภาพนำ้�ในคลองระบายน�ำ้ บาเจาะ มีระดบั น้ำ�ตำ่�มาก รวมท้ังสภาพนำ้�ในคลองลัดที่ระบายน้ำ�จากพรุบาเจาะออกสู่ ทะเลดว้ ย ควรพจิ ารณาเกบ็ กกั น�ำ้ ในคลองระบายน�ำ้ บาเจาะไว้ ในระดบั ทเ่ี หมาะสมตามฤดกู าล เพอ่ื การควบคมุ ระดบั น�ำ้ ใตด้ นิ และการเกบ็ กกั น�ำ้ ไวส้ �ำ หรบั ใชเ้ พอ่ื การเพาะปลกู ในบรเิ วณทงุ่ พรุ บาเจาะ ซง่ึ พ้ืนท่ีได้แหง้ ลง เน่อื งจากการระบายน้ำ�ของคลอง ระบายน�้ำ บาเจาะ ในการน้ี ถา้ จ�ำ เป็นอาจจะต้องสรา้ งอาคาร บงั คบั นำ้�กลางคลองระบายน�ำ้ บาเจาะ และสรา้ งคนั กน้ั น�ำ้ เลก็ เปน็ บางแหง่ เพอ่ื ปอ้ งกนั น�ำ้ ทว่ มทท่ี �ำ กนิ ของราษฎรตามความ เหมาะสมตอ่ ไปโดยเรง่ ดว่ น เพอ่ื ใหโ้ ครงการระบายน�ำ้ พรบุ าเจาะ ตามพระราชด�ำ ริ พ้นื ท่ีประมาณ ๑๑๕,๐๐๐ ไร่ ไดผ้ ลตาม เปา้ หมายที่วางโครงการไว้ • ควรพจิ ารณากอ่ สรา้ งโครงการจดั หาน�ำ้ จดื จากอาคารบงั คบั น�ำ้ ไมแ้ กน่ หรอื จากคลองมอื โบะ และหว้ ยบาตู เพอ่ื สง่ น�ำ้ โดยวธิ ี Gravity ใหก้ บั ราษฎรหมบู่ า้ นตา่ ง ๆ ในเขตต�ำ บลปะลกุ าสาเมาะ อำ�เภอบาเจาะ จงั หวดั นราธิวาส และในเขตตำ�บลไทรทอง กบั ต�ำ บลไมแ้ กน่ กง่ิ อ�ำ เภอไมแ้ กน่ อ�ำ เภอสายบรุ ี จงั หวดั ปตั ตานี พืน้ ทปี่ ระมาณ ๑๑,๐๐๐ ไร่ สามารถมนี ำ้�จืดท�ำ การเพาะ ปลูกและเพ่อื อปุ โภค บริโภคได้ตลอดปี การสนองพระราชดำ�ริ โครงการระบายน้ำ�พรุบาเจาะอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั นราธวิ าส 52 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยูห่ วั

วันที่ ๒ กนั ยายน ๒๕๒๖ ๖ บรเิ วณพ้ืนทโ่ี ครงการอา่ งเกบ็ น�ำ้ ปแี นมดู อตามพระราชดำ�ริ ต�ำ บลบูกติ อำ�เภอเจาะไอรอ้ ง จงั หวัดนราธวิ าส พระราชดำ�ริ ใหด้ �ำ เนนิ การโครงการนเ้ี ปน็ ลกั ษณะโครงการผสมผสานหรอื โครงการเบด็ เสรจ็ เพอ่ื เปน็ โครงการ ตัวอย่าง หน่วยงานทุกหนว่ ยจะตอ้ งประสานงานกันในการจัดต้ังศนู ยพ์ ฒั นา ซ่งึ จะเปน็ สาขาของ ศนู ย์ศึกษาการพัฒนาพิกลุ ทองฯ โดยมีคณะกรรมการดำ�เนินงาน จัดหาและจดั รูปทด่ี ินท�ำ กนิ ท่ีอยู่ ในเขตพืน้ ที่รบั น�ำ้ ของโครงการอ่างเกบ็ นำ้�ปีแนมูดอ ซ่งึ เป็นพน้ื ท่ีท่สี ามารถปลกู ข้าวหมนุ เวยี นกับ การปลกู พชื ไรไ่ ดต้ ลอดทง้ั ปี จากนน้ั กจ็ ะเปดิ รบั สมคั รราษฎรทข่ี ยนั ขนั แขง็ ในหมบู่ า้ น แตข่ าดแคลน ทที่ ำ�กนิ เข้าใช้ประโยชน์ในที่ดิน ซงึ่ เป็นกรรมสิทธข์ิ องศนู ย์พฒั นา โดยผ่านการพจิ ารณา ของคณะกรรมการ ท้งั นี้ เมื่อเสรจ็ สิ้นฤดูกาลเพาะปลูกแต่ละคร้งั ก็จะต้องมาสมคั รใหม่ ทกุ คราวไป สำ�หรับศูนยพ์ ัฒนาจะมีหนา้ ทเ่ี ผยแพรค่ วามรู้ทางด้านวชิ าการเกษตร แจกจ่าย พันธุพ์ ืชและปุ๋ย ตลอดจนวางแผนขดุ คูสง่ นำ้�ไปยังแปลงเพาะปลูก และวางแผนการปราบ ศัตรูพืชรว่ มกบั ราษฎร การสนองพระราชด�ำ ริ ๗ ๑. โครงการอา่ งเกบ็ น�้ำ ปแี นมูดออนั เนื่อง มาจากพระราชด�ำ ริ จังหวัดนราธิวาส ๒. ศูนยศ์ กึ ษาการพัฒนาพิกลุ ทองอนั เนอื่ ง มาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดนราธิวาส ๑. ๓๐ สิงหาคม ๒๕๒๖ เสด็จฯ บริเวณพื้นท่ีคลองระบายนำ้�บาเจาะ จังหวัดปัตตานี ๒-๔. โครงการระบายน�้ำ พรบุ าเจาะอันเนือ่ งมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั ปตั ตานี ๕ ๕-๖. ๒ กนั ยายน ๒๕๒๖ เสดจ็ ฯ บริเวณพ้ืนทโี่ ครงการอา่ งเกบ็ นำ้�ปีแนมูดออนั เนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวัดนราธวิ าส ๗. โครงการอา่ งเกบ็ น�้ำ ปีแนมดู ออันเนอื่ งมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวัดนราธิวาส ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หัว 53

วันท่ี ๕ กนั ยายน ๒๕๒๖ บริเวณพ้ืนที่โครงการอา่ งเก็บน�ำ้ วทิ ยาลัยเกษตรกรรมนราธวิ าส และเขตพืน้ ท่ีบ้านปา่ ไผ่ ต�ำ บลตนั หยงลิมอ อำ�เภอระแงะ จงั หวัดนราธวิ าส พระราชด�ำ ริ ควรพจิ ารณาวางโครงการและกอ่ สรา้ งฝายทดน�ำ้ ในล�ำ น�ำ้ สาขา ตา่ งๆ ของแมน่ �ำ้ บางนรา เพอ่ื จดั หาน�ำ้ สง่ ใหก้ บั พน้ื ทน่ี าของ หมบู่ า้ นตา่ งๆ ในเขตอ�ำ เภอระแงะ จงั หวดั นราธวิ าส สามารถ ท�ำ นาในฤดฝู นไดอ้ ยา่ งสมบรู ณ์ โดยจะสง่ น�ำ้ จากฝายไปชว่ ยใน ระยะทฝ่ี นทง้ิ ชว่ งไดต้ ามตอ้ งการ นอกจากนน้ั ในระยะฤดแู ลง้ ยงั สามารถสง่ น�ำ้ จากฝายใหก้ บั พน้ื ทน่ี าดงั กลา่ ว เพอ่ื การเพาะปลกู พชื ฤดูแล้งหรือทำ�นาปรังในพ้นื ท่อี ีกส่วนหน่งึ ตามจำ�นวนนำ�้ ธรรมชาติท่ีจะมีให้อีกดว้ ย ควรพจิ ารณากอ่ สรา้ งฝายทดน�ำ้ คลองตนั หยงโดยเรง่ ดว่ นเปน็ อนั ดบั แรก เพอ่ื สง่ น�ำ้ ใหก้ บั พน้ื ทน่ี าของราษฎรหมบู่ า้ นเจาะไอรอ้ ง พน้ื ทป่ี ระมาณ ๗๐๐ ไร่ และพน้ื ทน่ี าของราษฎรหมบู่ า้ นบเู กะ พน้ื ทป่ี ระมาณ ๘๐๐ ไร่ ในเขตอ�ำ เภอระแงะ จงั หวดั นราธวิ าส สามารถท�ำ การเพาะปลกู ไดท้ ง้ั ในระยะฤดฝู น ฤดแู ลง้ และมนี �ำ้ เพอ่ื การอปุ โภค บรโิ ภคของราษฎรหมบู่ า้ นดงั กลา่ วตลอดปี การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการฝายคลองเขาตันหยงอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ บ้านเจาะเกราะ หมู่ที่ ๑ ตำ�บลบูกิต อำ�เภอเจาะไอร้อง จงั หวดั นราธวิ าส ๑ 54 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ ัว

๒๓ วนั ที่ ๘ กันยายน ๒๕๒๖ บรเิ วณวัดเขากง ต�ำ บลล�ำ ภู อ�ำ เภอเมอื ง จงั หวดั นราธวิ าส พระราชด�ำ ริ ให้ทำ�การสำ�รวจพื้นที่ เพื่อพิจารณาสร้างฝายหรืออ่างเก็บน้ำ�ขนาดเล็ก เพื่อช่วยเหลือพื้นที่เพาะปลูกเดิมของราษฎรและขยายพื้นที่เพาะปลูกใหม่ ในเขตบ้านบาโงไอซา และบ้านปีแนมูดอ กับสร้างฝายหรืออ่างเก็บน้ำ�จากลำ�คลองไอบือตง เพื่อช่วยให้พื้นที่นาบางส่วนสามารถทำ�นาได้สองครั้ง จากบา้ นบาโงไอซาจนถงึ บ้านไอสเตีย ในเขตอ�ำ เภอระแงะ การสนองพระราชดำ�ริ ๑. ๕ กนั ยายน ๒๕๒๖ เสดจ็ ฯ โครงการอ่างเก็บนำ้� วิทยาลยั เกษตรกรรม โครงการฝายคลองไอบอื ตงอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ บ้านบาโงไอซา หม่ทู ่ี ๑ นราธวิ าส และเขตพ้นื ทบ่ี า้ นปา่ ไผ่ จงั หวดั นราธิวาส ๒. ๘ กนั ยายน ๒๕๒๖ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพน้ื ทว่ี ดั เขากง อ�ำ เภอเมอื ง จงั หวดั นราธวิ าส ตำ�บลบูกิต อ�ำ เภอระแงะ จงั หวัดนราธวิ าส ๓. โครงการฝายคลองเขาตันหยงอนั เน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั นราธิวาส ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัว 55

วนั ท่ี ๑๘ กันยายน ๒๕๒๖ บริเวณพื้นทีอ่ ่างเกบ็ นำ้�ใกลบ้ ้านตามพระราชดำ�ริในเขตพน้ื ทบี่ ้านเขาส�ำ นัก ต�ำ บลกะลุวอเหนอื อำ�เภอเมือง จังหวัดนราธิวาส พระราชด�ำ ริ • ทรงส�ำ รวจทำ�เลทีจ่ ะทดลองโครงการสวนยางพาราแบบเอนกประสงค์ โดยศกึ ษา ค้นคว้าการปลูกพชื แซมที่มคี ุณคา่ ทางเศรษฐกจิ เชน่ ย่านลเิ พา กลว้ ยไม้ปา่ พนั ธุ์ตา่ งๆ ตลอดจนทดลองเล้ียงสัตว์ปา่ บางชนดิ เชน่ กระจง ในบริเวณสวนยาง ดังกลา่ ว ทัง้ น้ี หากไม่ไดผ้ ลเปน็ ทน่ี า่ พอใจทางศูนย์ศกึ ษาการพัฒนาพิกุลทองฯ ก็จะเปิดโอกาสให้ราษฎรที่มีอาชีพกรีดยาง หรือผู้สนใจทั่วไปเข้าชมกิจการ ของสวนยางพาราแบบเอนกประสงค์ ซงึ่ นกั วิชาการของศนู ย์ศึกษาการพัฒนาฯ จะท�ำ หนา้ ที่ถ่ายทอดความรูใ้ ห้ อันอาจจะทำ�ใหร้ าษฎรท่มี ีอาชพี กรีดยางท่ีเคย ทำ�งานในสวนยางเพียงปลี ะประมาณ ๔ เดอื น สามารถใชเ้ วลาวา่ งท่เี หลือให้ เปน็ ประโยชนแ์ ละสามารถเพ่ิมรายได้ให้แกค่ รอบครวั • ให้กรมชลประทานพจิ ารณากอ่ สรา้ งอ่างเก็บน�้ำ บริเวณเชงิ เขาส�ำ นกั เพอ่ื จดั หาน�้ำ ใหก้ บั พน้ื ท่ีโครงการสวนยางพาราแบบเอนกประสงค์ในเนือ้ ทปี่ ระมาณ ๑๕๐ ไร่ ตลอดจนส่งน้ำ�เพ่ือการอุปโภคบริโภคให้กับหมู่บ้านใกล้เคียงได้ตลอดทั้งปี ให้พิจารณาสรา้ งฝายต้นน�ำ้ ล�ำ ธารตามแหล่งนำ้�บนเขาสำ�นกั เพือ่ เป็นการรักษา สภาพป่าให้มีความชุ่มชื้นตลอดเวลา และยังสามารถสนับสนุนอ่างเก็บน้ำ�ได้ อีกด้วย การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการสวนยางเขาสำ�นักอนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ ตำ�บลกะลุวอ อ�ำ เภอเมือง จงั หวดั นราธวิ าส สาขาของศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาพกิ ลุ ทองอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดนราธิวาส ๑ ๑-๒. ๑๘ กนั ยายน ๒๕๒๖ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพน้ื ทอ่ี า่ งเกบ็ น�ำ้ ใกลบ้ า้ นตามพระราชด�ำ ริ อ�ำ เภอเมอื ง จงั หวดั นราธวิ าส 56 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั

๒ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยูห่ ัว 57

๑๘ กันยายน ๒๕๒๖ เสด็จฯ อา่ งเกบ็ น�ำ้ ใกลบ้ า้ นตามพระราชด�ำ ริ อ�ำ เภอเมอื ง จงั หวดั นราธวิ าส 58 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ วั

วนั ที่ ๒๐ กนั ยายน ๒๕๒๖ บริเวณพน้ื ทค่ี ลองม่วงชุม และคลองระบายน�ำ้ บาเจาะ บริเวณบ้านกูวิง ตำ�บลไทรทอง กงิ่ อำ�เภอไมแ้ ก่น อ�ำ เภอสายบรุ ี จงั หวดั ปตั ตานี พระราชดำ�ริ ควรศึกษาและพิจารณาวางโครงการก่อสร้างอาคารบังคับนำ้� ปลายคลองระบายนำ้�บาเจาะ เพือ่ ควบคุมระดับน้ำ�ใต้ดนิ และ เพ่อื เก็บกักน้ำ�ในคลองระบายน�ำ้ บาเจาะ และคลองระบายน�้ำ บา้ นทอน ไว้ในระดับทเี่ หมาะสมสำ�หรับใชเ้ พ่ือการเพาะปลกู ในบรเิ วณทงุ่ พรบุ าเจาะ ซง่ึ พน้ื ทไ่ี ดแ้ หง้ ลง เนอ่ื งจากการระบายน�ำ้ ของคลองระบายน�ำ้ ดงั กลา่ ว นอกจากนน้ั ยงั จะชว่ ยสง่ น�ำ้ ใหก้ บั อาคารบงั คบั น�ำ้ คลองมว่ งชมุ เพอ่ื การเพาะปลกู ในพน้ื ทป่ี ระมาณ ๑๐,๐๐๐ ไร่ ในระยะที่ขาดฝน และในระยะฤดแู ล้งได้อีกด้วย การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการระบายนำ้�พรุบาเจาะ-ไม้แก่นอนั เนือ่ งมาจาก พระราชด�ำ ริ จงั หวดั นราธิวาส ๑ ๑. โครงการระบายน้ำ�พรบุ าเจาะ-ไมแ้ กน่ อันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั นราธิวาส ๒. ๒๐ กันยายน ๒๕๒๖ เสด็จฯ บรเิ วณพนื้ ท่ีคลองม่วงชุมและคลองระบายน้ำ�บาเจาะ บริเวณบ้านกวู งั อำ�เภอสายบุรี จังหวัดปตั ตานี ๒ ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 59

วันท่ี ๒๒ กนั ยายน ๒๕๒๖ นคิ มสร้างตนเองปรนิ ยอ ตำ�บลศรสี าคร อำ�เภอศรสี าคร จงั หวัดนราธวิ าส พระราชดำ�ริ พจิ ารณาวางโครงการ และกอ่ สรา้ งโครงการจดั หาน�ำ้ เพอ่ื สนบั สนนุ ใหส้ มาชกิ ของนคิ มสามารถมีนำ�้ ท�ำ การเพาะปลูกขา้ ว และ พชื ไร่ พืชผัก ไดต้ ลอดปี ในบรเิ วณพืน้ ทล่ี ุ่มน้ำ�ไอร์บอื รา ใน เขตนิคมสรา้ งตนเองปรนิ ยอ ตำ�บลศรีสาคร อำ�เภอศรีสาคร จงั หวดั นราธวิ าส ซง่ึ เปน็ นคิ มสาขานคิ มหนง่ึ ของนคิ มสรา้ งตนเอง พัฒนาภาคใต้จังหวัดยะลา เพ่อื ใหส้ มาชิกของนิคมสามารถ ปลกู ขา้ ว พชื ไร่ พชื ผกั พอเลย้ี งสมาชกิ ของนคิ มไดต้ ามสมควร เท่าท่ีสภาพพื้นที่และภูมิประเทศจะอำ�นวยให้ดำ�เนินการได้ ทงั้ น้ี ควรพิจารณาดำ�เนินการอยา่ งเรง่ ด่วน โดยประสานงาน กับผูป้ กครองนคิ มตอ่ ไป และได้พระราชทานแผนที่มาตราสว่ น ๑:๕๐,๐๐๐ ทท่ี รงวางโครงการไวใ้ หก้ รมชลประทานใชป้ ระกอบ การพจิ ารณาดว้ ย การสนองพระราชด�ำ ริ ๑ ๑. โครงการฝายทดนำ้�บา้ นกาหลงอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ บา้ นกาหลง หมทู่ ่ี ๑ ต�ำ บลกาหลง อ�ำ เภอศรสี าคร จงั หวดั นราธวิ าส ๒ ๒. โครงการฝายทดน้ำ�ปรนิ ยออันเนอื่ งมาจากพระราชดำ�ริ บ้านปรินยอ หมู่ที่ ๑ ตำ�บลศรีสาคร อำ�เภอศรีสาคร จังหวัดนราธวิ าส 60 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ วั

วนั ที่ ๒๘ กันยายน ๒๕๒๖ วันท่ี ๒๙ กนั ยายน ๒๕๒๖ บริเวณพนื้ ทีศ่ าลาบุหลนิ พระตำ�หนักทกั ษณิ ราชนเิ วศน์ เขาตนั หยง จังหวัดนราธิวาส บริเวณพืน้ ท่บี ้านสาเมาะ ต�ำ บลบองอ อำ�เภอระแงะ จงั หวัดนราธวิ าส พระราชด�ำ ริ พระราชดำ�ริ • ให้กรมชลประทานพิจารณาสร้างฝายทดน้ำ�ในลำ�น้ำ� • ให้กรมชลประทานพิจารณาปรับปรุงฝายทดนำ�้ สาขาคลองอัยเยอร์เคม็ จัดหาน�ำ้ ให้กบั พ้นื ท่เี พาะปลกู ของ แห่งนี้ให้เป็นฝายถาวร พรอ้ มทัง้ สรา้ งอาคาร บา้ นวังใหม่ในเขตอำ�เภอเบตง จังหวดั ยะลา สามารถมีน้ำ� บังคับน้ำ�บริเวณปากคลองส่งน้ำ�ของราษฎร ใช้ท�ำ การเพาะปลูก และอุปโภค บริโภคในฤดูฝน-ฤดแู ล้ง ส�ำ หรบั ใชค้ วบคมุ น�ำ้ เพอ่ื ใหส้ ามารถสง่ น�ำ้ ใหก้ บั ตลอดปีด้วย พนื้ ทเี่ พาะปลูกของราษฎรหมู่บา้ นต่างๆ ใน • ควรพิจารณาสรา้ งฝายทดน้ำ�บา้ นแหร ทพี่ กิ ดั ประมาณ เขตอ�ำ เภอระแงะ เป็นเนอื้ ทป่ี ระมาณ ๖,๐๐๐ ไร่ ท�ำ การเพาะปลกู และอปุ โภคบริโภคไดต้ ลอด ๔๗ NQG ๔๒๒-๗๕๑ แผนทม่ี าตราสว่ น ๑:๕๐,๐๐๐ ระวาง ท้งั ปี ๕๒๒๑ III เพือ่ จัดหานำ้�ใหร้ าษฎรหมบู่ ้านแหร ซง่ึ อยู่ใน • ให้กรมชลประทานพิจารณาดำ�เนินการ เขตนิคมสร้างตนเองธารโต อ�ำ เภอธารโต จังหวัดยะลา ก่อสร้างอ่างเก็บนำ้�บองอกับอ่างเก็บน้ำ�ลาแป พ้ืนทกี่ ารเกษตรประมาณ ๒๐๐ ไร่ สามารถมีน้ำ�ท�ำ การ เพื่อจัดหาน้ำ�ให้กับราษฎรในเขตพ้ืนที่ เพาะปลูกได้ทั้งในฤดูฝนและฤดูแล้ง และมีน้ำ�เพื่อการ ต�ำ บลบองอ เปน็ เน้อื ทป่ี ระมาณ ๑,๐๐๐ ไร่ อปุ โภคบริโภคตลอดปดี ว้ ย สามารถเพาะปลูกและอุปโภคบริโภคได้ • ใหพ้ ฒั นาพรธุ ารโต เนอ้ื ท่ี ๑,๐๐๐ ไร่ ในเขตนคิ มสรา้ งตนเอง การสนองพระราชด�ำ ริ ๓ ตลอดทง้ั ปี ธารโต จงั หวัดยะลา ให้แห้งลงสามารถจัดสรรให้เปน็ ท่ี ท�ำ กนิ ของสมาชกิ นคิ มตอ่ ไป สว่ นใจกลางพรใุ หค้ งสภาพเดมิ ๑. โครงการจัดหานำ้�ให้บ้านวังใหม่อันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ การสนองพระราชดำ�ริ โดยก่อสร้างอาคารบังคับนำ้�เพ่ือควบคุมระดับนำ้�ในพรุ โครงการอา่ งเกบ็ น้ำ�บ้านบองอ อ�ำ เภอระแงะ และระดับน้ำ�ใต้ดินบริเวณขอบพรุไว้ในระดับที่เหมาะสม ต�ำ บลอัยเยอร์เวง อำ�เภอเบตง จงั หวัดยะลา จงั หวดั นราธิวาส เพ่ือใชใ้ นการอปุ โภค บรโิ ภค ๒. โครงการฝายบ้านแหรอนั เนื่องมาจากพระราชดำ�ริ อำ�เภอธารโต ๑. ๒๒ กันยายน ๒๕๒๖ เสดจ็ ฯ นิคมสร้างตนเองปรนิ ยอ จงั หวัดยะลา จงั หวัดนราธิวาส ๒. โครงการฝายทดนำ้�บ้านกาหลงอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ ๓. โครงการขุดสระเก็บน้ำ�พรุธารโตอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดนราธิวาส ๓. โครงการจดั หานำ้�ให้บา้ นวังใหม่อันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ อำ�เภอธารโต จังหวัดยะลา จงั หวัดยะลา ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยู่หัว 61

๒๕๒๖ ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื วันที่ ๑๗ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๖ บรเิ วณพ้นื ท่ีศนู ยศ์ ึกษาการพฒั นาภูพานอันเนือ่ งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั สกลนคร พระราชด�ำ ริ โครงการศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริน้ัน เป็นการดำ�เนินงานในลักษณะย่อส่วนภมู ิประเทศใหเ้ ล็กลง เพอื่ ท่ี จะมีการด�ำ เนินงานในทุก ๆ ด้านมารวมกนั อยู่ในศนู ย์ฯ น้ี โดยจะ มกี ารศกึ ษา ทดลอง เผยแพรก่ ารพฒั นา และเปน็ ตัวอย่างใหแ้ ก่ ผูเ้ ชยี่ วชาญ ขา้ ราชการ และประชาชนสามารถมาดูงานศกึ ษาและ พัฒนาไปใชป้ ฏิบัตไิ ด้ การสนองพระราชด�ำ ริ ศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาภพู านอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวดั สกลนคร ๑๒ ๓ ๑-๒. ศูนยศ์ กึ ษาการพัฒนาภพู านอนั เนอื่ งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั สกลนคร ๓-๔. ๑๗ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๖ เสด็จฯ บรเิ วณพน้ื ทศี่ ูนยศ์ ึกษาการพัฒนาภพู าน อนั เน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จังหวดั สกลนคร 62 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ ัว

๔ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยูห่ ัว 63

๒๕๒๕ ภาคเหนอื วันท่ี ๒๔ มกราคม ๒๕๒๕ บริเวณพนื้ ท่บี า้ นแม่สา ต�ำ บลโปง่ แยง อ�ำ เภอแม่รมิ จังหวัดเชียงใหม่ พระราชด�ำ ริ เจ้าหน้าท่ที ุกฝ่ายควรร่วมมือกันสำ�รวจและเตรียมขยายพ้นื ท่เี พาะปลูกพืชทดแทน ตามความเหมาะสม โดยพจิ ารณาสร้างโครงการชลประทานขนาดเลก็ เพม่ิ เติม โดยเฉพาะในระยะฝนท้ิงชว่ ง ทั้งนี้ ตอ้ งวางแผนใชท้ ด่ี ินให้ไดป้ ระโยชน์สูงสุด โดยการปลูกข้าวไร่สลับกับการปลูกพืชตระกูลถ่ัวและพืชเศรษฐกิจชนิดอ่ืนๆ หมุนเวียนการเลี้ยงปศสุ ัตว์ ซง่ึ จะเป็นการรักษาความอุดมสมบรู ณข์ องพน้ื ท่ี ธรรมชาติอกี ด้วย การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการปลกู พชื ทดแทน และการตลาดท่สี ูงบา้ นแม่สา ตำ�บลโปง่ แยง อำ�เภอแมร่ มิ จังหวัดเชียงใหม่ ๑ ๒ 16 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยู่หวั

๔ วันท่ี ๓๑ มกราคม ๒๕๒๕ บริเวณพ้ืนท่อี �ำ เภอเทิง จงั หวดั เชียงราย พระราชดำ�ริ ควรพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างอ่างเก็บนำ้�ตาม ลำ�น�้ำ สาขาต่างๆ ของแม่น้ำ�องิ เพื่อจัดหาน้ำ�ให้ราษฎร หมบู่ า้ นตา่ งๆ มนี �ำ้ ท�ำ การเพาะปลกู กบั เพอ่ื บรรเทาอทุ กภยั สำ�หรับพ้นื ท่เี พาะปลูกในเขตล่มุ นำ�้ อิงท่นี ำ�้ แม่ลอยไหลมา บรรจบกบั น้ำ�แม่อิง การสนองพระราชดำ�ริ โครงการอ่างเก็บน้ำ�ห้วยปล้องอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ ตำ�บลปล้อง อำ�เภอเทิง จังหวัดเชยี งราย ๓ ๑-๒ โครงการปลกู พชื ทดแทนและการตลาดทส่ี งู บา้ นแมส่ า จงั หวดั เชยี งใหม่ ๓-๔. ๓๑ มกราคม ๒๕๒๕ เสด็จฯ บริเวณพ้นื ทอ่ี ำ�เภอเทิง จงั หวดั เชียงราย ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ วั 17

วันท่ี ๔ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๒๕ บริเวณพื้นทบ่ี า้ นปรางค์ และบรเิ วณอ่างเกบ็ น�้ำ พงตามพระราชดำ�ริ ต�ำ บลพงษ์ อำ�เภอสนั ติสขุ จงั หวดั นา่ น พระราชด�ำ ริ ควรพิจารณาวางโครงการและก่อสรา้ งฝายทดน้ำ�และอา่ งเกบ็ น�้ำ ตาม ล�ำ ดบั สาขาตา่ ง ๆ ของแมน่ �ำ้ นา่ น เพอ่ื จดั หาน�ำ้ ใหร้ าษฎรหมบู่ า้ นตา่ ง ๆ ในเขตอ�ำ เภอปวั ก่งิ อ�ำ เภอสนั ตสิ ขุ และอำ�เภอแม่จริม จังหวัดนา่ น ใหส้ ามารถมนี �ำ้ ท�ำ การเพาะปลกู และใชใ้ นการอปุ โภคบรโิ ภคไดต้ ลอดปี การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอ่างเก็บนำ้�น้ำ�แกน่ อนั เน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ ตำ�บลนำ้�แกน่ อ�ำ เภอภเู พยี ง จังหวัดนา่ น ๑ ๒ ๑. โครงการอา่ งเกบ็ น�้ำ นำ้�แก่นอนั เนื่องมาจากพระราชดำ�ริ อำ�เภอภเู พยี ง จงั หวัดน่าน ๒. ๔ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๒๕ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพ้ืนทอี่ ่างเก็บน้ำ�พงตามพระราชด�ำ ริ อำ�เภอสันติสขุ จังหวัดนา่ น 18 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ ัว

วันที่ ๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๒๕ บริเวณพืน้ ทีโ่ ครงการหลวงปางอุ๋ง ต�ำ บลแม่ศึก อำ�เภอแม่แจ่ม จงั หวัดเชียงใหม่ พระราชดำ�ริ ให้เจ้าหน้าท่ีโครงการหลวงฯและราษฎรร่วมกันวางแผนจัดท่ีดิน ส�ำ หรับปลูกข้าวไรส่ ำ�หรับบรโิ ภคเอง สลบั กบั การปลกู ถว่ั สำ�หรับ จำ�หน่ายรว่ มกับพืชเศรษฐกิจอนื่ ๆ ที่โครงการหลวงฯ สง่ เสริมอย่แู ล้ว เนอื่ งจากโครงการฯ มรี ะบบชลประทานอยู่แลว้ การสนองพระราชด�ำ ริ ศนู ย์พัฒนาโครงการหลวงปางอุง๋ ต�ำ บลแม่ศกึ อ�ำ เภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ๑ ๒ ๑. ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงปางองุ๋ จังหวัดเชยี งใหม ๒. ๘ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๒๕ บรเิ วณพ้นื ทโ่ี ครงการหลวงปางองุ๋ ตำ�บลแมศ่ กึ อ�ำ เภอแม่แจม่ จังหวดั เชยี งใหม่ ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ ัว 19

วนั ที่ ๑๐ กมุ ภาพันธ์ ๒๕๒๕ บริเวณพน้ื ท่สี ถานที ดลองเกษตรท่สี ูงปางดะ บ้านปางดะ ต�ำ บลสะเมงิ ใต้ อ�ำ เภอสะเมิง จงั หวดั เชียงใหม่ พระราชด�ำ ริ ๑ ๒๓๔ ให้กรมชลประทานพิจารณาสร้างอ่างเก็บน้ำ�จาก ห้วยปลากา้ ง เพื่อส่งน�้ำ ให้พน้ื ที่ใกล้เคียง การสนองพระราชด�ำ ริ ๑. สถานีทดลองเกษตรท่ีสูงปางดะ ต�ำ บลสะเมงิ ใต้ อ�ำ เภอสะเมงิ จงั หวัดเชยี งใหม่ ๒. โครงการอา่ งเกบ็ น้ำ�หว้ ยปลาก้างอันเน่อื งมาจาก พระราชด�ำ ริ จังหวดั เชียงใหม่ บรเิ วณพ้ืนที่โครงการหลวงพัฒนาทีด่ นิ ทุ่งเรงิ บา้ นแม่ขนิล ต�ำ บลบา้ นปง อำ�เภอหางดง จังหวดั เชยี งใหม่ พระราชดำ�ริ ใหก้ รมชลประทานพิจารณาสร้างอา่ งเกบ็ น�ำ้ แห่งใหม่ เพื่อส่งน้ำ�ให้พื้นท่ีเพาะปลูกเพ่ิมข้ึนกับซ่อมแซม บ่อพักนำ้�เดิมที่มีอยู่แล้วให้สามารถใช้ประโยชน์ ไดเ้ ต็มท่ี การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการหลวงพัฒนาทดี่ ินทุ่งเริง ตำ�บลบ้านปง อำ�เภอหางดง จังหวดั เชยี งใหม่ ๕๓๑๔--.. ๒๖.. จ๑จพ๑โโคคังงั๐๐ัฒรรหห​​งงนกกววกกดัดัาุมมุ าาทเเภภรรชช่ีดอหาายียี นิพพ่าลงงงทวนันัใใเหหงุ่งกธธพเมม์์บ็ร๒๒ฒั่่งิน๕๕�้ำนจ๒๒หาังว้๕๕ทหยี่ดวปเเดัินสสลเทดดชาจ็จ็ุง่ ียกเฯฯงา้รใิงงบบหจอรรมเิเิงันั่ววหเณณนวพพัดอ่ื งเื้นื้นชมททียา่ีีโ่งจคอใาหร�ำ กงเมภพก่ อารระหหราาลงชดวดงงำ� ริ ๕ 20 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ วั

๖ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยูห่ ัว 21

วันท่ี ๑๔ กมุ ภาพันธ์ ๒๕๒๕ บริเวณพืน้ ท่ีศูนยศ์ ิลปาชพี ห้วยเดอ่ื อ�ำ เภอเมอื ง จังหวัดแม่ฮ่องสอน พระราชด�ำ ริ เนอ่ื งจากพน้ื ทบ่ี รเิ วณนข้ี าดแคลนน�ำ้ ใชใ้ นการท�ำ การเกษตร และการอุปโภคบริโภค จงึ ควรพิจารณาวางโครงการและ กอ่ สร้างฝายบ้านท่าโป่งแดงโดยเร่งดว่ น เพื่อจัดหานำ้� ให้ราษฎรในหม่บู า้ นสามารถมีน้ำ�ท�ำ การเพาะปลกู ไดท้ ้ังใน ฤดฝู น - ฤดแู ลง้ และมนี �ำ้ เพื่ออุปโภคบริโภคตลอดปดี ว้ ย การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการฝายท่าโป่งแดงอันเนื่องมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวัดแม่ฮอ่ งสอน ๑ ๒ ๑. ๑๔​กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๒๕ เสด็จฯ บรเิ วณพน้ื ทศ่ี ูนย์ศลิ ปาชีพห้วยเดอ่ื อำ�เภอเมือง จังหวดั แมฮ่ ่องสอน ๒-๓. ๑๕​กุมภาพันธ์ ๒๕๒๕ เสดจ็ ฯ บริเวณพ้นื ทศี่ นู ย์ศึกษาและพัฒนาใน สอยบ้านหว้ ยขาน ตำ�บลปางหมู อำ�เภอเมอื ง จงั หวัดแม่ฮ่องสอน ๔-๕. ศูนยศ์ ึกษาและพฒั นาในสอย อ�ำ เภอเมอื งแม่ฮอ่ งสอน จงั หวัดแม่ฮ่องสอน 22 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอย่หู วั

วนั ที่ ๑๕ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๒๕ บริเวณพื้นทศี่ ูนย์ศึกษาและพฒั นาในสอย บา้ นห้วยขาน ตำ�บลปางหมู อ�ำ เภอเมอื งแม่ฮอ่ งสอน จงั หวดั แม่ฮอ่ งสอน พระราชด�ำ ริ ๔ ควรใชท้ ่ดี ินในเขตศนู ย์พฒั นาฯ ซง่ึ มรี ะบบชลประทานอยา่ งสมบูรณ์ให้ ได้ประโยชนส์ ูงสุด โดยจัดพน้ื ท่ีเพอ่ื ปลกู ข้าวให้สามารถมีผลผลิตสำ�หรบั บรโิ ภคอย่างเพยี งพอเสยี ก่อน แลว้ จงึ สง่ เสริมให้ปลูกพืชเศรษฐกิจอน่ื ๆ เชน่ ไม้ผล เป็นต้น การสนองพระราชด�ำ ริ ศนู ยศ์ กึ ษาและพฒั นาในสอยตามพระราชด�ำ ริ ต�ำ บลปางหมู อำ�เภอเมือง จังหวัดแมฮ่ ่องสอน ๒๓ ๕ ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั 23

วันที่ ๑๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๒๕ บรเิ วณพ้ืนทีโ่ รงไฟฟา้ พลงั นำ้�ปางตอง ๒ อำ�เภอเมอื ง จังหวดั แมฮ่ อ่ งสอน พระราชด�ำ ริ ๒ ๔ ๓ ๖ • ให้ใชพ้ ้นื ท่บี รเิ วณศนู ย์เกษตรท่ีสงู ปางตอง จัดตั้งเป็น ๕ สวนสตั วเ์ ปดิ • ใหท้ ำ�การเพาะเล้ยี งสตั วป์ ่าในสวนสัตวเ์ ปิด ในข้ันตน้ ใหท้ �ำ คอกอนบุ าลเพอ่ื เปน็ ทพ่ี กั สตั วป์ า่ แลว้ จงึ พจิ ารณา นำ�ไปเล้ียงในสวนสตั ว์เปดิ ตอ่ ไป • สมควรใหโ้ ครงการเพาะเลยี้ งสตั ว์ป่านี้ เป็นอาชีพหลกั อยา่ งหนงึ่ ของราษฎรตอ่ ไปในอนาคตเพอ่ื ใหป้ ระชาชน เข้าเท่ียวชม บรเิ วณพน้ื ทศ่ี ูนยเ์ กษตรทสี่ งู ปางตอง อำ�เภอเมอื ง จังหวัดแม่ฮ่องสอน พระราชด�ำ ริ ควรสรา้ งฝายชมุ่ ชน้ื กน้ั ตามรอ่ งน�ำ้ รอบๆบรเิ วณศนู ยพ์ ฒั นา เพอ่ื รกั ษาสภาพแวดลอ้ มของปา่ ตน้ น�ำ้ ล�ำ ธารบรเิ วณพน้ื ทต่ี อนบน ทง้ั นจ้ี ะตอ้ งอนรุ กั ษพ์ นั ธ์ุไมแ้ ละพนั ธส์ุ ตั วป์ า่ ดว้ ย สว่ นพน้ื ทต่ี อนลา่ งซง่ึ เปน็ เขตพฒั นานน้ั ควรจดั ระบบชลประทานอยา่ งประหยดั และมปี ระสทิ ธภิ าพ โดยสรา้ งบอ่ พกั น�ำ้ ตามจดุ ตา่ งๆ เพอ่ื รบั น�ำ้ จากฝายมาเก็บส�ำ รองไว้ สำ�หรบั จา่ ยไปยังบริเวณที่พกั อาศัย หรือแปลงเพาะปลูกรอบๆ บ่อพักน้ำ�แต่ละแห่ง นอกจากนั้นน่าจะพิจารณาการตั้งโรงสีข้าวขนาดเล็กราคาประหยัด เพือ่ บริการสขี า้ วใหแ้ ก่ธนาคารข้าว และยังสามารถเลีย้ งไกแ่ บบเลยี้ งปล่อยบรเิ วณโรงสี การสนองพระราชดำ�ริ ศูนย์บริการและพฒั นาท่ีสงู ปางตองตามพระราชดำ�ริ ตำ�บลหมอกจ�ำ แป๋ อ�ำ เภอเมอื ง จงั หวัดแมฮ่ ่องสอน ๑ ๑-๒. ๑๖​กุมภาพนั ธ์ ๒๕๒๕ เสด็จฯ บรเิ วณพืน้ ท่โี รงไฟฟ้าพลงั น�ำ้ ตอง ๒ อำ�เภอเมอื ง จงั หวัดแมฮ่ ่องสอน ๓-๖. ศูนย์บริการและพัฒนาทีส่ ูงปางตองตามพระราชดำ�ริ ต�ำ บลหมอกจำ�แป๋ อ�ำ เภอเมอื ง จงั หวดั แม่ฮ่องสอน 24 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยู่หวั

วนั ที่ ๒๓ กุมภาพนั ธ์ ๒๕๒๕ บรเิ วณพนื้ ทอี่ า่ งเกบ็ นำ�้ หว้ ยเปา๊ ะ อ�ำ เภอสอง จงั หวดั แพร่ พระราชดำ�ริ ควรพจิ ารณาวางโครงการและกอ่ สรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ ตามล�ำ น�้ำ สาขาตา่ งๆ ของแมน่ ำ้�ยม เพ่ือจดั หา นำ้�ให้ราษฎรหมบู่ า้ นตา่ งๆ ในเขตอ�ำ เภอสอง และอ�ำ เภอเมือง จังหวัดแพร่ สามารถมนี �ำ้ ทำ�การเพาะปลูกได้ทง้ั ในฤดูฝน - ฤดแู ลง้ และ มีน้ำ�เพื่ออุปโภคบริโภคตลอดปี รวมทั้งลด อุทกภัยด้วย การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอ่างเก็บน้ำ�ห้วยเป๊าะอันเนื่องมาจาก พระราชดำ�ริ บ้านลูนิเกตุ ตำ�บลห้วยหม้าย อำ�เภอสอง จงั หวัดแพร่ ๑๒ ๑. โครงการอา่ งเก็บน�ำ้ หว้ ยเปา๊ ะอันเนือ่ งมาจากพระราชด�ำ ริ อำ�เภอสอง จังหวัดแพร่ ๒. ๒๓​กมุ ภาพันธ์ ๒๕๒๕ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพ้ืนที่อ่างเก็บน�้ำ หว้ ยเปา๊ ะ อำ�เภอสอง จงั หวัดแพร่ ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 25

วนั ท่ี ๒๕ กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๒๕ บริเวณพ้ืนทเี่ ขื่อนนเรศวร บ้านหาดใหญ่ ตำ�บลพรหมพริ าม อ�ำ เภอพรหมพริ าม จงั หวดั พษิ ณุโลก พระราชด�ำ ริ ควรพจิ ารณาวางโครงการบรเิ วณตอนเหนอื ของทงุ่ สาน เพอ่ื จดั หาน�ำ้ ใหร้ าษฎรหมบู่ า้ นตา่ งๆ นอกเขตชลประทาน ทุง่ สาน ซึง่ เป็นพืน้ ท่บี ริเวณทงุ่ สานตอนบน และ ตอนกลาง สามารถมนี �ำ้ ท�ำ การเพาะปลกู ไดท้ ง้ั ในฤดแู ลง้ และมีนำ�้ เพ่อื การอุปโภคบริโภคสำ�หรับราษฎรหม่บู ้าน ตา่ งๆ ดงั กลา่ วตลอดปี นอกจากนน้ั ยงั จะชว่ ยบรรเทา อุทกภัยส�ำ หรับพ้ืนท่เี พาะปลูกบริเวณทงุ่ สาน ควรพิจารณาโครงการและก่อสร้างเข่ือนเก็บกักนำ้� แควนอ้ ย ในเขตอำ�เภอวดั โบสถ์ จงั หวดั พิษณุโลก โดยเรง่ ดว่ น เข่อื นเก็บกกั นำ้�แควนอ้ ยนี้ควรพจิ ารณา วางโครงการใหเ้ กบ็ กกั น�ำ้ ไวอ้ ยา่ งเตม็ ท่ี เพอ่ื การบรรเทา อทุ กภัยในเขตลมุ่ น้ำ�แควน้อยตอนล่าง และจดั หาน�ำ้ สนบั สนนุ โครงการชลประทานพษิ ณโุ ลก และโครงการ ชลประทานเจา้ พระยาใหญ่ ใหไ้ ดผ้ ลอยา่ งสมบรู ณต์ อ่ ไป ควรพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างอ่างเก็บนำ�้ ตาม ล�ำ น�ำ้ สาขาตา่ งๆ ของแควนอ้ ยตอนลา่ ง บรเิ วณเขอ่ื น เกบ็ กกั น�ำ้ แควนอ้ ย เพอ่ื จดั หาน�ำ้ ใหร้ าษฎรหมบู่ า้ นตา่ งๆ ในเขตอ�ำ เภอวดั โบสถ์ จงั หวดั พษิ ณโุ ลก พน้ื ทป่ี ระมาณ ๑๙,๐๐๐ ไร่ สามารถทำ�การเพาะปลูกได้ตลอดปี นอกจากนน้ั ยังจะช่วยบรรเทาอทุ กภยั แกพ่ ืน้ เก็บน�ำ้ ตา่ งๆ ดงั กล่าวอกี ดว้ ย การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการเขื่อนแควน้อยบำ�รุงแคน อำ�เภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลก ๑ 26 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอย่หู ัว

๒๓ ๑. ๒๕​กมุ ภาพนั ธ์ ๒๕๒๕ เสดจ็ ฯ บริเวณ ๔๕ พื้นท่เี ขอ่ื นนเรศวร บา้ นหาดใหญ่ ต�ำ บลพรหมพริ าม อำ�เภอพรหมพริ าม จงั หวดั พษิ ณโุ ลก ๒-๕. โครงการเข่อื นแควน้อยบำ�รุงแคน อ�ำ เภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณโุ ลก ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ ัว 27

วนั ที่ ๓ มนี าคม ๒๕๒๕ ๒ บรเิ วณพน้ื ทด่ี อยสามหมน่ื ต�ำ บลเวยี งแหง กง่ิ อ�ำ เภอเวยี งแหง ๓ อำ�เภอเชียงดาว จงั หวดั เชยี งใหม่ ๔ พระราชด�ำ ริ ๕ ให้เจ้าหน้าที่กรมชลประทานพิจารณาก่อสร้างอ่างเก็บนำ้� ขนาดเลก็ เพอ่ื สง่ น�ำ้ ใหก้ บั พน้ื ทเ่ี พาะปลกู ของราษฎร ตลอดจน ๑. ๓ มนี าคม ๒๕๒๕ เสด็จฯ บริเวณ ส�ำ รวจพน้ื ทซ่ี ่ึงสามารถขยายเปน็ ท่ที ำ�กนิ ได้ พน้ื ทดี่ อยสามหมน่ื ต�ำ ลเวยี งแหง การสนองพระราชด�ำ ริ อ�ำ เภอเชยี งดาว จงั หวดั เชยี งใหม่ ศูนย์ศกึ ษาพัฒนาโครงการหลวงสามหมื่น ตำ�บลเวยี งแหง ๒-๕. ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงแกน้อย อำ�เภอเวียงแหง จงั หวัดเชยี งใหม่ อ�ำ เภอเชยี งดาวจงั หวดั เชยี งใหม่ บรเิ วณพนื้ ทโ่ี ครงการหลวงแกน้อย ต�ำ บลเมืองนะ ๑ ๖. ๓ มีนาคม ๒๕๒๕ เสด็จฯ บริเวณ อำ�เภอเชียงดาว จงั หวัดเชยี งใหม่ พน้ื ทโ่ี ครงการหลวงบา้ นแกนอ้ ย อ�ำ เภอเชยี งดาวจงั หวดั เชยี งใหม่ พระราชดำ�ริ ๗. ศูนยพ์ ัฒนาโครงการหลวงตนี ตก ให้พิจารณานำ�น้ำ�มาใช้ผลิตกระแสไฟฟ้า เพื่อเป็นการ จงั หวดั เชยี งใหม่ ประหยัดพลังงานกับให้ปรับปรุงพ้ืนที่บริเวณอ่างเก็บน้ำ� ใหเ้ ป็นพ้นื ทเี่ กษตรกรรมตวั อยา่ งอีกด้วย การสนองพระราชด�ำ ริ ศูนยพ์ ฒั นาโครงการหลวงแกนอ้ ย ตำ�บลเมืองนะ อำ�เภอ เชยี งดาว จังหวดั เชยี งใหม่ 28 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ ัว

วนั ที่ ๕ มนี าคม ๒๕๒๕ บริเวณพื้นที่ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงตนี ตก บ้านตนี ตก ตำ�บลหว้ ยแก้ว ก่ิงอำ�เภอแม่ออน จังหวดั เชียงใหม่ พระราชดำ�ริ ให้เจ้าหน้าที่โครงการหลวงส่งเสริมให้ราษฎรปลูกข้าวไร่ ตามพืน้ ท่ที ่ียงั ไม่ได้ใช้ประโยชน์ โดยให้กรมชลประทาน ด�ำ เนนิ การกอ่ สรา้ งฝายทดน�ำ้ ทต่ี น้ น�ำ้ แมล่ านอ้ ย เพอ่ื สง่ น�ำ้ ให้พืน้ ท่ีเพาะปลกู บา้ นป๊อก เปน็ เนอ้ื ท่ี ๔๐๐ ไร่ การสนองพระราชดำ�ริ ศูนยพ์ ฒั นาโครงการหลวงศูนย์ตีนตก บา้ นตีนตก ตำ�บลหว้ ยแกว้ ก่งิ อำ�เภอแมอ่ อน จงั หวัดเชียงใหม่ ๖๗ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู ัว 29

วนั ท่ี ๘ มีนาคม ๒๕๒๕ บริเวณพื้นท่ีโรงเรยี นหมู่บา้ นสหกรณ์ที่ ๕ หมู่ท่ี ๕ บา้ นสหกรณ์ ตำ�บลสหกรณ์ อำ�เภอสันก�ำ แพง จังหวดั เชียงใหม่ พระราชดำ�ริ ให้เจ้าหน้าท่ีสำ�นักงานเร่งรัดพัฒนาชนบทพิจารณาสร้าง ฝายเก็บน�้ำ เพอ่ื ส่งน้ำ�ใหก้ ับพ้นื ที่เพาะปลกู ได้ประมาณ ๑,๕๐๐ ไร่ การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการหมู่บ้านสหกรณ์สันกำ�แพงอันเนื่องมาจาก พระราชด�ำ ริ อ�ำ เภอสันกำ�แพง จงั หวัดเชียงใหม่ ๑ ๑. โครงการหม่บู า้ นสหกรณ์สันกำ�แพงอนั เน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ ๒ จงั หวดั เชยี งใหม่ ๒. ๘ มนี าคม ๒๕๒๕ เสด็จฯ บรเิ วณพ้ืนท่โี ครงการหม่บู ้านสหกรณ์สนั กำ�แพง อ�ำ เภอสันก�ำ แพง จงั หวัดเชยี งใหม่ 30 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยูห่ วั

วันที่ ๙ มนี าคม ๒๕๒๕ บริเวณพื้นที่ดอยอินทนนท์ อำ�เภอจอมทอง จังหวดั เชียงใหม่ พระราชดำ�ริ ให้พัฒนาแหล่งน้ำ�เดิม ศึกษาและก่อสร้าง แหลง่ น�้ำ ใหม่ และกอ่ สร้างระบบชลประทาน น�ำ น�้ำ จากแหลง่ น้ำ�มายังพนื้ ที่เพาะปลกู การสนองพระราชดำ�ริ โครงการหลวงพฒั นาทีด่ ินหว้ ยลกึ อ�ำ เภอเชยี งดาว จงั หวดั เชียงใหม่ ๒ ๓๔ ๑-๒. ๙ มนี าคม ๒๕๒๕ เสด็จฯ บริเวณพื้นท่ีดอยอินทนนท์ ๑ อำ�เภอจอมทอง จงั หวดั เชยี งใหม่ ๓-๔. โครงการหลวงพัฒนาท่ดี นิ หว้ ยลกึ จังหวัดเชียงใหม่ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หัว 31

วันที่ ๑๑ มนี าคม ๒๕๒๕ บริเวณพื้นที่โครงการพฒั นาทดี่ นิ ห้วยลึก อ�ำ เภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ พระราชดำ�ริ ให้ดำ�เนินการก่อสร้างอ่างเก็บนำ�้ ขนาดเล็กบนเนินเขา และจดั ท�ำ แปลงเพาะหญา้ โดยทำ�เปน็ ลักษณะ CONTOUR FARMING เพื่อเป็นตวั อยา่ งแก่ นพค. ต่าง ๆ รวมทงั้ ส่วนราชการอ่ืน ๆ ดว้ ย ๑ ๑. โครงการพฒั นาทด่ี นิ หว้ ยลกึ อ�ำ เภอเชยี งดาว จังหวดั เชียงใหม่ ๒ ๒-๓. ๑๑​มนี าคม ๒๕๒๕ เสด็จฯ โครงการพฒั นาท่ดี ินห้วยลึก อ�ำ เภอเชยี งดาว จงั หวัดเชยี งใหม่ 32 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั

๓ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยูห่ ัว 33

๒๕๒๕ ภาคกลาง วนั ท่ี ๒๒ เมษายน ๒๕๒๕ บริเวณพืน้ ทโ่ี ครงการชลประทานในเขตพ้นื ท ่ี อำ�เภอสนามชยั เขต จังหวดั ฉะเชงิ เทรา พระราชดำ�ริ ๑ ใหด้ �ำ เนนิ การจดั รปู ทด่ี นิ พ้นื ที่ละประมาณ ๒๐,๐๐๐ ไร่ เพ่ือพิจารณาจัดสรรให้ราษฎรที่ยากจนเข้าอยู่อาศัย และท�ำ กนิ เป็นการถาวร โดยจะมอบสทิ ธิท์ ำ�กนิ ให้ ซ่งึ หมายความว่าจะสามารถทำ�กินไปตลอดช่ัวลูกช่ัวหลาน แตไ่ มม่ กี รรมสทิ ธ์ใิ นทด่ี นิ อนั จะชว่ ยอนรุ กั ษด์ นิ ตลอดจน หยดุ ยง้ั การบกุ รกุ ท�ำ ลายปา่ ตน้ น�ำ้ ล�ำ ธารแหลง่ อน่ื ตอ่ ไปอกี ใหก้ รมชลประทานพจิ ารณาวางโครงการกอ่ สรา้ งอา่ งเกบ็ น�ำ้ ในลมุ่ น�ำ้ คลองระบม ซง่ึ เปน็ สาขาสายหนง่ึ ของคลองทา่ ลาด การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอา่ งเก็บนำ�้ คลองระบมอันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ อ�ำ เภอทา่ ตะเกยี บ จงั หวดั ฉะเชงิ เทรา ๑. ๒๒ เมษายน ๒๕๒๕ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพน้ื ทโ่ี ครงการชลประทานในเขตพน้ื ท่ี อ�ำ เภอสนามชยั เขต จังหวัดฉะเชงิ เทรา ๒-๔. โครงการอ่างเก็บนำ้�คลองระบมอันเน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ จงั หวดั ฉะเชงิ เทรา ๒ ๓ ๔ 34 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หวั

วันที่ ๓๐ เมษายน ๒๕๒๕ บริเวณพนื้ ทโี่ ครงการวดั ญาณสงั วรารามวรมหาวหิ าร อ�ำ เภอบางละมงุ จงั หวดั ชลบุรี พระราชดำ�ริ ใหม้ ีการพัฒนาท่ดี นิ บริเวณติดตอ่ กบั วัดญาณฯ เพื่อเปน็ แหลง่ น�ำ้ วนอทุ ยาน เพอ่ื การรกั ษาปา่ ไม้ สตั วป์ า่ และราษฎร ในพืน้ ทส่ี ามารถประกอบอาชีพทางการเกษตรได้ดีข้นึ การสนองพระราชดำ�ริ โครงการพัฒนาพ้ืนท่ีรอบวัดญาณสังวรารามวรมหาวิหาร อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ อ�ำ เภอบางละมงุ จงั หวดั ชลบรุ ี ๒ ๓๔ ๕๖ ๑. ๓๐ เมษายน ๒๕๒๕ เสด็จฯ บรเิ วณพนื้ ทโี่ ครงการวดั ญาณสังวราราม วรมหาวิหารอันเนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดชลบรุ ี ๒-๖. โครงการพัฒนาพนื้ ทร่ี อบวดั ญาณสังวรารามวรมหาวิหารอันเนอื่ งมาจาก ๑ พระราชดำ�ริ จังหวดั ชลบุรี ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ ัว 35

วันท่ี ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๒๕ บรเิ วณพื้นที่โครงการอ่างเกบ็ น�ำ้ วงั ขุนพลตามพระราชดำ�ริ บา้ นปมุ่ มะคา่ อ�ำ เภอหวั หนิ จังหวดั ประจวบคีรขี นั ธ์ พระราชดำ�ริ ให้สำ�รวจและพัฒนาแหล่งน้ำ�ในลักษณะอ่างเก็บน้ำ� ขนาดเลก็ และบอ่ น้ำ�ในไรน่ า เพ่ือใหร้ าษฎรทีม่ ีอาชีพปลกู พชื ไร่ สามารถปลกู ขา้ วไว้สำ�หรับบริโภคเอง ตลอดจน จดั ตง้ั โครงการธนาคารขา้ วของหมูบ่ า้ น การสนองพระราชด�ำ ริ โครงการอา่ งเก็บนำ้�วงั ขนุ พลตามพระราชด�ำ ริ ตำ�บลหินเหลก็ ไฟ อำ�เภอหัวหนิ จังหวดั ประจวบครี ขี ันธ์ ๒ ๑. ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๒๕ เสดจ็ ฯ บริเวณพืน้ ท่โี ครงการอ่างเก็บน้ำ� ๑ วังขุนพลตามพระราชดำ�ริ จงั หวัดประจวบคีรขี นั ธ์ ๒. โครงการอา่ งเก็บนำ�้ วงั ขนุ พลตามพระราชดำ�ริ จังหวดั ประจวบครี ีขนั ธ์ ๓. โครงการสง่ น้�ำ และบำ�รงุ รักษาเจ้าเจ็ด-บางยห่ี นอันเนื่องมาจาก พระราชด�ำ ริ จงั หวดั พระนครศรีอยธุ ยา 36 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยู่หวั

วันที่ ๒๕ พฤษภาคม ๒๕๒๕ บรเิ วณพ้นื ท่ี ตำ�บลหอ่ หมก อ�ำ เภอบางไทร จังหวดั พระนครศรอี ยธุ ยา พระราชดำ�ริ ให้ร่วมมือกันพิจารณาวางโครงการปรับพื้นท่ีเพาะปลูก ในเขตชลประทานเจ้าเจ็ด-บางยี่หน ด้านทิศตะวันตก ของเขตแม่น้ำ�น้อย โดยเริ่มดำ�เนินการในเขตพื้นที่ ตำ�บลห่อหมก และต�ำ บลบา้ นเกาะ ซ่ึงมเี นอื้ ทปี่ ระมาณ ๖,๐๐๐ ไร่ ให้เปน็ ตวั อยา่ งเสยี ก่อน ในขณะเดยี วกนั ก็ ควรพยายามจัดราษฎรทมี่ ีที่ท�ำ กินของตนเอง รวมเขา้ เป็นกลุ่มในลักษณะสหกรณ์เพื่อจัดรูปที่ดินและวางแผน การเพาะปลูก ตลอดจนการเล้ียงปลาให้รัดกมุ ในดา้ น ชลประทานก็ต้องเร่งสร้างระบบสูบนำ้�เข้าพื้นท่ีทำ�กิน สามารถเพาะปลกู ไดต้ ลอดทง้ั ปี ส�ำ หรบั คนั กน้ั น�ำ้ กส็ ามารถ ปรับปรุงให้ใช้เป็นถนนสำ�หรับการคมนาคมและขนส่ง ผลผลิตได้อีกด้วย การสนองพระราชดำ�ริ ๓ โครงการส่งน้ำ�และบำ�รุงรักษาเจ้าเจ็ด-บางยี่หน อนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ ต�ำ บลบา้ นมา้ อ�ำ เภอบางไทร จังหวัดพระนครศรอี ยธุ ยา ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอย่หู ัว 37

๑๒ ๓ ๔ วนั ที่ ๑๖ มถิ ุนายน ๒๕๒๕ ๕ บริเวณพน้ื ทโ่ี ครงการพฒั นาชนบทสหกรณก์ ารเกษตรหบุ กะพงตามพระราชดำ�ริ อำ�เภอชะอำ� จงั หวัดเพชรบุรี พระราชดำ�ริ • ให้จัดสรรทด่ี นิ ใหส้ มาชิกเขา้ อยูอ่ าศยั ท�ำ กนิ โดยให้ค�ำ นงึ ถึงความเป็นธรรม ระหว่างสมาชิกเก่า กับสมาชิกใหม่ เพื่อให้ได้รบั ผลประโยชนเ์ ทา่ เทยี มกนั ซึ่งจะต้องพจิ ารณาวางแผนระยะยาว ไวด้ ว้ ย • ให้ปลูกปา่ ในบรเิ วณเหนอื อา่ งเก็บน�้ำ โดยด�ำ เนนิ การตามแบบหมู่บ้านปา่ ไม้ เช่นเดียวกบั ที่ ดำ�เนินการอยู่ในโครงการหลวงภาคเหนอื และที่อื่นๆ การสนองพระราชด�ำ ริ ศนู ย์เรยี นรู้โครงการตามพระราชประสงค์หบุ กะพง อำ�เภอชะอำ� จงั หวัดเพชรบรุ ี ๑-๒. ๑๖ มถิ นุ ายน ๒๕๒๕ เสดจ็ ฯ บรเิ วณพนื้ ทโ่ี ครงการพฒั นาชนบทสหกรณ์การเกษตรหุบกะพงตามพระราชดำ�ริ ๖ ๗ จงั หวดั เพชรบรุ ี ๓-๖. ผลติ ภัณฑ์และพ้ืนทบ่ี รเิ วณโครงการตามพระราชประสงค์หบุ กะพง จงั หวัดเพชรบุรี ๗. ๓ กรกฎาคม ๒๕๒๕ เสด็จฯ บริเวณพนื้ ท่ีโครงการพัฒนาพน้ื ทีร่ าบเชงิ เขา จังหวดั ปราจีนบุรี ๘-๙. โครงการพฒั นาท่รี าบเชิงเขาอนั เนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริ จังหวัดปราจนี บรุ ี 38 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอย่หู ัว

วนั ท่ี ๓ กรกฎาคม ๒๕๒๕ บริเวณพน้ื ทโี่ ครงการพฒั นาพ้ืนทีร่ าบเชงิ เขา จังหวดั ปราจนี บรุ ี พระราชดำ�ริ ใหจ้ งั หวดั ปราจนี บรุ ี (ปจั จบุ นั คอื พน้ื ทจ่ี งั หวดั สระแกว้ ) ด�ำ เนนิ การพฒั นา พื้นทบ่ี รเิ วณเขาสามสิบ ต�ำ บลเขาฉกรรจ์ อำ�เภอสระแก้ว โดยจดั สรร ท่ดี ินให้ราษฎรเขา้ อยู่อาศัยและเปน็ ที่ท�ำ กนิ ใหส้ อดคลอ้ งกับการจัดระบบ สง่ น�้ำ ของโครงการก่อสร้างอา่ งเกบ็ น้ำ�คลองสามสิบ และพัฒนาเศรษฐกจิ ของหมู่บา้ นดงั กลา่ วเพ่ือให้ราษฎรสามารถพ่ึงตนเองไดต้ อ่ ไป การสนองพระราชดำ�ริ โครงการพัฒนาท่รี าบเชิงเขาอันเน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ อำ�เภอนาดี อำ�เภอประจันตคาม อำ�เภอวัฒนานคร และกิ่งอำ�เภอคลองหาด จังหวดั ปราจนี บรุ ี ๘๙ ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หวั 39

๒ วันท่ี ๑๔ กนั ยายน ๒๕๒๕ 40 ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยู่หวั บริเวณพ้ืนที่พระต�ำ หนักจิตรลดารโหฐาน พระราชวังดสุ ติ กรุงเทพมหานคร พระราชดำ�ริ ถงึ แม้ว่าจะยังไม่ทรงฟนื้ จากอาการทรง พระประชวรด้วยพระปัปผาสะ (ปอด) อกั เสบ ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ โปรด กระหม่อมให้ข้าราชการกรมชลประทาน เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาททูลรายงาน เกี่ยวกับสภาพน้ำ�ของอ่างเก็บน้ำ� ขนาดใหญต่ ่าง ๆ ซึง่ ยงั สามารถรับน�ำ้ ไดอ้ ีก โดยเฉพาะอย่างย่งิ ในเขตภาค ตะวนั ออกเฉียงเหนือ เนอ่ื งจากบริเวณ ดังกล่าวได้รับอิทธิพลจากพายุโซน ร้อน “โฮป” และไต้ฝุ่น “เออร์วิง” ท่ี กำ � ลั ง เ ค ล่ื อ น ตั ว ม า มี อิ ท ธิ พ ล ต่ อ ประเทศไทย ซึ่งอาจทำ�ให้มีฝนตก ซ้ำ � เ ติ ม ขึ้ น อี ก อั น จ ะ ส่ ง ผ ล ใ ห้ เ กิ ด อุทกภัยได้ ๑. ๑๔ กันยายน ๒๕๒๕ เสด็จฯ บริเวณพ้ืนท่ี พระต�ำ หนกั จิตรลดารโหฐาน พระราชวงั ดุสิต ๑ กรงุ เทพมหานคร

๒๒ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๔ เสดจ็ ฯ ไปทรงเย่ยี มราษฎรบา้ นนาขาม ตำ�บลสว่าง อ�ำ เภอพรรณานคิ ม จงั หวัดสกลนคร ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ ัว 41

วันท่ี ๒๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๒๕ ๒ ๔ ๕ บริเวณกรมราชองครักษ์ สวนจิตรลดา พ ระราชดำ�ริ ให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการศูนย์ศึกษา การพฒั นาภพู านฯ ซ่ึงมีวัตถุประสงค์ เพ่อื การศกึ ษาและ ทดลองงานพัฒนาการเกษตรต่างๆ ตามความเหมาะสม สำ�หรบั เปน็ ตวั อยา่ งให้ราษฎรนำ�ไปใชป้ ฏิบัตติ อ่ ไป การสนองพระราชด�ำ ริ จดั ตง้ั ศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาภพู านอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ ตำ�บลนานกเคา้ อำ�เภอเมอื ง จังหวดั สกลนคร ๑ ๓๒ ๑. การทำ�ยางพาราภายในศูนย์ศกึ ษาการพัฒนาภูพานอันเนือ่ งมาจากพระราชดำ�ริ ๒. พน้ื ทด่ี ินเสอื่ มโทรม ๓. การตัดไม้ทำ�ลายป่าในพืน้ ที่จงั หวัดสกลนคร ๔. อ่างเก็บนำ้�ภายในศูนย์ศึกษาการพฒั นาภพู านอันเน่อื งมาจากพระราชดำ�ริ ๕. แปลงนาทดลองปลกู ขา้ วในพนื้ ทศ่ี ูนย์ศึกษาการพฒั นาภพู านอันเน่อื ง มาจากพระราชดำ�ริ 42 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ ัว

วนั ท่ี ๑๑ ธันวาคม ๒๕๒๕ ๑ ๔ บริเวณพื้นที่กรมราชองครกั ษ์ สวนจติ รลดา การสนองพระราชด�ำ ริ ๕ พ ระราชด�ำ ริ จั ด ส ร้ า ง อ่ า ง เ ก็ บ น้ำ � ภายในศูนย์ศึกษาการ ๓ • ควรพิจารณาวางโครงการและกอ่ สรา้ งอา่ งเก็บนำ้�ทาง พัฒนาห้วยฮ่องไคร้ฯ บรเิ วณต้นนำ้�ห้วยฮ่องไครเ้ หนืออ่างเก็บน�ำ้ ห้วยฮ่องไคร้ ๑ ๗ แห่ง และจัดท�ำ แปลง ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ ัว 43 ท่ี รพช. ได้กอ่ สร้างไวแ้ ล้ว เพ่ือใช้เปน็ แหลง่ น�ำ้ สำ�หรบั สาธติ เกษตร การพัฒนาพืน้ ที่ต้นน้ำ�ห้วยฮ่องไคร้ต่อไป ๑-๒. อา่ งเก็บน�้ำ หว้ ยฮ่องไคร ้ • ควรพิจารณาต่อท่อผันน้ำ�จากฝายทดนำ้�แม่ลายไปลง ๓. ศูนยศ์ กึ ษาการพฒั นาห้วยฮอ่ งไคร้ อา่ งเกบ็ น�ำ้ หว้ ยฮอ่ งไคร้ ๔ เพือ่ เสริมปรมิ าณนำ้�ของ อนั เนือ่ งมาจากพระราชด�ำ ริ ๒ อ่างเกบ็ น�้ำ ห้วยฮอ่ งไคร้ ๔ ในช่วงท่ีขาดฝนและใน ระยะปลายฤดูฝนด้วย โดยการต่อทอ่ จากปลายทอ่ ผันนำ้� ของฝายทดน้ำ�แม่ลายของกรมชลประทานที่ผันนำ้�ไป ลงอา่ งเกบ็ น�้ำ ห้วยแม่คูหาของ รพช. ในเขตหมู่บา้ น สหกรณส์ ันกำ�แพงที่ได้ก่อสร้างไวเ้ ดิมแลว้ • ควรพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างอ่างเก็บน้ำ� หว้ ยฮอ่ งไคร้ตอนลา่ งบริเวณบ้านกาดขีเ้ หลก็ อ�ำ เภอ ดอยสะเก็ด จงั หวัดเชยี งใหม่ เพอื่ จดั หาน้ำ�ให้กบั ราษฎร หมบู่ า้ นต่างๆ ในเขตต�ำ บลแมโ่ ป่ง อ�ำ เภอดอยสะเกด็ จงั หวัดเชยี งใหม่ พ้นื ท่ีประมาณ ๒,๐๐๐ ไร่ สามารถท�ำ การเพาะปลูกได้ทั้งในฤดฝู น ฤดแู ลง้ และมีนำ้� เพื่อ การอปุ โภคบริโภคสำ�หรบั ราษฎรหมู่บา้ นตา่ งๆ ดงั กลา่ ว ตลอดทง้ั ปี

๒๕๒๔ ภาคกลาง วันท่ี ๓ สงิ หาคม ๒๕๒๔ ๑ ๑. ๓ สิงหาคม ๒๕๒๔ เสดจ็ ฯ ศนู ยศ์ กึ ษา ๒ การพฒั นาเขาหนิ ซอ้ นอันเนอื่ งมาจาก บรเิ วณพนื้ ทศี่ นู ย์ศกึ ษาการพฒั นาเขาหินซ้อนอันเน่อื งมาจากพระราชด�ำ ริ พระราชด�ำ ริ จังหวัดฉะเชงิ เทรา ตำ�บลเขาหินซ้อน อ�ำ เภอพนมสารคาม จงั หวดั ฉะเชิงเทรา ๒. การฝกึ อบรมเกษตรกรภายในศนู ยฯ์ พระราชด�ำ ริ ๓. พ้ืนทศ่ี กึ ษาทดลองการเกษตรในศนู ย์ วตั ถุประสงคข์ องการตงั้ ศนู ย์ศกึ ษาการพฒั นาก็คือ การพัฒนาท่ีทำ� ๓ ศึกษาการพฒั นาเขาหินซอ้ นฯ กนิ ของราษฎรให้มีความอดุ มสมบูรณข์ ้นึ โดยการพัฒนาทีด่ นิ พฒั นา แหล่งน�ำ้ ตลอดจนฟน้ื ฟูสภาพปา่ และใชห้ ลักวิชาการเกษตรในการ วางแผนการเพาะปลูกพืชและเลยี้ งสตั ว์ โดยใชเ้ งินจากการบริจาคจาก ผมู้ จี ิตศรัทธาเป็นทุนในการพฒั นา ซง่ึ ศนู ย์ศกึ ษาการพฒั นาจะเป็น ฟาร์มตัวอย่างท่ีเกษตรกรทั่วไปและเจ้าหน้าท่ีฝ่ายพัฒนาสามารถมา เยย่ี มชมการสาธติ เก่ียวกับเกษตรกรรรม เพื่อเปน็ การศกึ ษาหาความรู้ นอกจากนน้ั ยังทำ�หนา้ ทเ่ี ป็นศูนย์กลางการพฒั นาพื้นท่รี อบๆ บรเิ วณ โครงการใหม้ คี วามเจริญขึ้น เม่ือราษฎรเริม่ มีสภาพความเปน็ อยดู่ ขี ึน้ กอ็ าจพจิ ารณาจัดตง้ั โรงสีขา้ วส�ำ หรบั หมบู่ ้านแต่ละกล่มุ ตลอดจนตง้ั ธนาคารข้าวของแตล่ ะหมบู่ า้ น เพื่อฝึกให้รู้จกั พึ่งตัวเองไดใ้ นทสี่ ุด การสนองพระราชด�ำ ริ ดำ�เนินการจัดต้ังศูนย์ศึกษาการพัฒนาเขาหินซ้อนอันเน่ืองมาจาก พระราชด�ำ ริ ต�ำ บลเขาหินซ้อน อำ�เภอพนมสารคาม จงั หวดั ฉะเชงิ เทรา 10 ประมวลพระราชด�ำ ริในพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยู่หัว

๓ สงิ หาคม ๒๕๒๔ เสดจ็ ฯ ศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาเขาหนิ ซอ้ นอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จงั หวัดฉะเชงิ เทรา ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยหู่ ัว 11

๓ สิงหาคม ๒๕๒๔ เสด็จฯ ศนู ยศ์ กึ ษาการพฒั นาเขาหนิ ซอ้ นอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ จังหวดั ฉะเชิงเทรา 12 ประมวลพระราชดำ�ริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ วั

๑ ๓ วันท่ี ๒๘ ธันวาคม ๒๕๒๔ วนั ท่ี ๓๐ ธนั วาคม ๒๕๒๔ บรเิ วณพืน้ ทีจ่ งั หวัดจนั ทบุรี บริเวณพระต�ำ หนักจติ รลดารโหฐาน พระราชวังดสุ ิต กรุงเทพมหานคร พระราชด�ำ ริ ๒ พระราชดำ�ริ ให้พิจารณาพื้นท่ีที่เหมาะสมจัดทำ�โครงการพัฒนาด้าน ให้พิจารณาจัดหาพ้ืนที่ป่าสงวนเสื่อมโทรม อาชีพการประมงและการเกษตรในเขตพื้นท่ีชายฝั่งตะวันออก หรือพื้นที่สาธารณประโยชน์เพ่ือจัดต้ังศูนย์ศึกษา ของจังหวัดจันทบุรี การพัฒนา เชน่ เดยี วกับศูนยศ์ ึกษาการพัฒนา เขาหินซอ้ น ให้เปน็ ศูนยศ์ กึ ษาเก่ียวกบั การพัฒนา การสนองพระราชด�ำ ริ ในเขตพ้นื ทชี่ ายทะเล ดำ�เนินการจัดตั้งศูนย์ศึกษาการพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบน อนั เนือ่ งมาจากพระราชดำ�ริ ต�ำ บลคลองขุด อ�ำ เภอทา่ ใหม่ การสนองพระราชดำ�ริ จงั หวดั จันทบุรี ดำ�เนินการฟ้ืนฟูป่าเส่ือมโทรมชายฝ่ังบริเวณ อำ�เภอท่าใหม่ จงั หวดั จันทบรุ ี ๑-๓. ๒๘ ธนั วาคม ๒๕๒๔ เสดจ็ ฯ พืน้ ท่ีจงั หวัดจนั ทบุรี ๔ ๔-๕. โครงการศูนยศ์ กึ ษาการพฒั นาอา่ วคุง้ กระเบนอนั เน่อื งมาจากพระราชด�ำ ริ ๕ จงั หวัดจันทบุรี ประมวลพระราชด�ำ รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หัว 13

๒๕๒๔ ภาคใต้ วนั ที่ ๒๔ สิงหาคม ๒๕๒๔ ๑ ๓ ๔ บริเวณพนื้ ทศี่ นู ย์ศึกษาการพฒั นาพกิ ุลทองอนั เนอ่ื งมาจากพระราชด�ำ ริ ตำ�บลกะลวุ อเหนือ อำ�เภอเมอื ง จงั หวัดนราธิวาส พระราชด�ำ ริ ด้วยพ้ืนที่จ�ำ นวนมากในจังหวดั นราธวิ าสเปน็ ทลี่ มุ่ ต่ำ� มีน�้ำ ขังตลอดปี ดินมีคณุ ภาพตำ่� มเี น้อื ท่ีทั้งหมดประมาณ ๓๐๐,๐๐๐ ไร่ เกษตรกร จ�ำ นวนมากไมม่ ที ี่ทำ�กนิ แม้เมอื่ ระบายนำ้�ออกจากพื้นท่หี มดแล้ว ยงั ยากที่จะใชป้ ระโยชน์ทางการเกษตรใหไ้ ดผ้ ล ทัง้ น้ี เนื่องจากดินมี สารประกอบไพไรท์ทำ�ใหเ้ กดิ กรดกำ�มะถัน เม่อื ดนิ แห้งทำ�ให้ดนิ เปร้ยี ว ควรปรับปรงุ ดนิ ให้ดขี นึ้ ดังนนั้ จึงเห็นสมควรท่ีจะมีการปรบั ปรุงพฒั นา โดยให้มีหนว่ ยงานตา่ งๆ ทีเ่ กยี่ วขอ้ งเขา้ มาดำ�เนนิ การศึกษาและพัฒนา พน้ื ท่พี รุรว่ มกนั แบบผสมผสาน และนำ�ผลส�ำ เรจ็ ของโครงการไปเปน็ แบบอย่างในการทจ่ี ะพฒั นาพ้นื ท่ีพรอุ ื่นในโอกาสตอ่ ไป การสนองพระราชด�ำ ริ ดำ�เนินการจัดต้ังศูนย์ศึกษาการพัฒนาพิกุลทองอันเน่ืองมาจาก พระราชดำ�ริ ต�ำ บลกะลวุ อเหนอื อำ�เภอเมือง จังหวัดนราธิวาส ๑-๒. พนื้ ทีป่ ่าพรุเสอ่ื มโทรม ๑๒ ๓-๔. สภาพพ้นื ทท่ี ไี่ ดร้ บั การปรับปรงุ จากศนู ย์ศึกษาการพัฒนาพกิ ลุ ทองฯ ๕. ภาพถ่ายทางอากาศศูนยศ์ กึ ษาการพัฒนาพกิ ุลทองฯ 14 ประมวลพระราชดำ�รใิ นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยหู่ ัว