tripitaka_46

พระสตุ ตันตปฎก ขุททกนิกาย สตุ ตนิบาต เลม ๑ ภาค ๕ - หนา ที่ 341ประพฤติลวงเกนิ . บทวา สหสา ไดแก หญิงไมตองการ โดยพลการบทวา สมปฺ เยน ความวา ผูอันภรรยาเหลาน้ัน ของคนเหลานนั้ ตอ งการและตนเองก็ตองการ มอี ธบิ ายวา แมด วยอํานาจแหง ความรักใครข องบคุ คลทั้งสอง. บทวา มาตร วา ปตร วา ความวา แมผเู ปนทตี่ ้งั แหง เมตตาอยางน.ี้ บทวา ชณิ ฺณก คตโยพฺพน ความวา แมผ ูเปน ต้ังแหงกรณุ าอยา งน้ี. บทวา ปหุสนฺโต ความวา แมเปน ผถู ึงพรอ มดวยประโยชน ถึงพรอมดว ยอปุ กรณ ก็ไมเลย้ี ง คือ ไมเลี้ยงดู. บทวา สสุ ไดแ กแมผวั . บทวา หนฺติ ความวา ประหารดวยฝา มอืดว ยกอ นดนิ หรอื ดวยวตั ถอุ ืน่ บางอยา ง ดา คือ ยังความโกรธใหเกิดแกบ คุ คลนนั้ ดว ยวาจา คอื ดว ยคําหยาบ. บทวา อตฺถ ไดแ ก ประโยชนอ ยางใดอยางหนงึ่ ในบรรดาสันทิฏ-ฐกิ ประโยชน สมั ปรายิกประโยชน และปรมัตถประโยชน. บทวา ปุจฺฉิโตสนฺโต ความวา ถกู ถามแลว . บทวา อนตฺถมนสุ าสติ ความวา ยอ มบอกสงิ่ ท่ีไมเ ปน ประโยชนเก้อื กูลนน่ั เทยี ว แกเ ขา. บทวา ปฏิจฺฉนฺเนนมนเฺ ตติ ความวา แมเมือ่ บอกสิ่งท่ีเปน ประโยชน ก็ยอมบอกดว ยคําปกปดดว ยบทพยญั ชนะท่ีไมป รากฏโดยท่ีบคุ คลนน้ั ไมร ู หรอื ยอมปกปด ส่ิงท่ีมเี ง่ือนง าบอกสิ่งที่ไมมเี ง่อื นงําเทานนั้ . บทวา โย กตฺวา ความวา ความปรารถนาลามกในสว นเบอื้ งตนแหง มายาไดกลาวไวแลว ในอรรถกถา มาแลวอยา งน้ีวา คนบางคนในโลกนี้ประพฤติกายทุจรติ วจีทจุ รติ มโนทุจรติ ยอ มปกปด ความปรารถนาอนั ลามก

พระสตุ ตันตปฎก ขทุ ทกนิกาย สุตตนิบาต เลม ๑ ภาค ๕ - หนา ท่ี 342เพราะเหตปุ กปด ทุจรติ นัน้ คอื ยอมปรารถนาวา ขอคนอืน่ อยาพงึ รูเรา มีการงานปกปด ดวยการกระทาํ โดยประการทีค่ นอนื่ ทั้งหลายไมร ู และดวยการไมเปดเผยการงานทีท่ าํ แลววา การงานของเขาปกปด . บทวา ปรกลุ  ไดแก ตระกูลญาติ หรือตระกลู มติ ร. บทวา อาคตความวา ยอ มไมตอบแทนเขาผมู าแลว สเู รือนตน ผซู ่งึ คนเคยไดบริโภคอาหารมาแลว ดว ยวัตถทุ ้งั หลายมีนํา้ และโภชนะเปน ตน อธิบายวา ยอ มไมใ หห รือใหแ ตอ าหารทเี่ ลว. บทวา โย พรฺ าหฺมณ วา มนี ัยท่กี ลา วไวแลวในปราภวสตู รน้ันแล. บทวา ภตตฺ กาเล อปุ ฏ เิ ต ความวา เกดิ แลว ปรากฏแลว ในกาลแหง โภชนะ บาลีวา ปรากฏแลว ดงั นีก้ ็มี อธิบายวา ผมู าแลว ในกาลแหง ภัตรแตเ ชา . บทวา โรเสติ วาจา น จ เทติ อธิบายวา คนคดิ วาสมณะหรอื พราหมณน ้ี ใครประโยชนแ กเรา ไมม าเพอ่ื ใหเ ราทําบุญโดยพลการยอ มดาดวยคาํ หยาบทไี่ มสมควร โดยท่ีสดุ ยอมไมใ ห แมส กั วา พบหนา สมณะหรอื พราหมณนน้ั จะปวยกลาวไปไยถงึ การใหโ ภชนะเลา. บทวา อสิต โยธ ปพฺรตู ิ ความวา คนในโลกน้พี ูดคําท่ีไมมีโดยประการใดทนี่ ิมติ ทง้ั หลายปรากฏวา สิง่ นแี้ ละสง่ิ นี้จักมแี กทานในวันชอื่โนน บาลีวา อสนฺติ ดงั นก้ี ม็ ี อธิบายวา เรอ่ื งไมจ ริง. บทวา ปพฺรตู ิความวา ยอมพดู เหมอื นนกั เลงลวงภรรยาของคนอื่น หรือทาสีของคนอืน่ วาในบานช่ือโนน ขาพเจามสี มบัตปิ ระจาํ เรือนเชน น้ี จงมา จงไปในบา นน้นัดวยกัน ทา นจกั เปนแมเรอื นของขาพเจา ขาพเจา จกั ใหส มบัตนิ ี้แกทาน. บทวา

พระสตุ ตันตปฎก ขุททกนกิ าย สุตตนิบาต เลม ๑ ภาค ๕ - หนาที่ 343นชิ ิคึสาโน ความวา ตองการอยู คือ แสวงหาอยู. อธบิ ายวา ผปู ระสงคจะลวงเขาแลว ถอื เอาสง่ิ ใดสง่ิ หนง่ึ หนีไปเสีย. บทวา โย จตฺตาน ความวา กค็ นใดยกตน. บทวา สมุกกฺ  เสความวา ยอมยกตนดวยมานะทงั้ หลายมชี าตเิ ปนตน คือ ตั้งตนไวในฐานะสูง.บทวา ปเร จ มวชานติ ความวา ยอ มดหู มน่ิ คนเหลา อ่ืน คือ ทําใหต ํา่ดวยมานะทง้ั หลายมชี าตเิ ปนตน เหลา น้นั . ม อกั ษร กระทําการเชื่อมบท.บทวา นหิ ีโน ความวา ผูเสอ่ื มจากคุณวฒุ ิ หรือถึงความเปนผูตกตํา่ . บทวาเสน มาเนน ความวา ดว ยมานะของตน กลา วคือ การยกตนและขมทา นนนั้ . บทวา โรสโก ไดแ กผ ูฉ นุ เฉียวคนเหลาอ่ืนดวยกายและวาจา. บทวากทรโิ ย ไดแ ก ผูตระหนี่จัด. คําวา กทริโย นน้ั เปน ชอ่ื ของคนผูหามคนเหลา อื่น ทีใ่ หท านแกคนเหลาอืน่ หรือผูทาํ บุญอยา งอื่น. บทวา ปาปจ โฺ ฉไดแก ผูถึงพรอมดว ยความปรารถนาทีจ่ ะยกยอ งคุณท่ีตนไมม .ี บทวา มจฉฺ รีไดแ ก ประกอบดว ยความตระหนใี่ นเพราะทอ่ี ยเู ปน ตน. บทวา สโ ไดแกผปู ระกอบพรอ มดว ยความโออวด มีการประกาศคณุ ทต่ี นไมมีเปนลักษณะ.หรอื ผมู ักกลาวคําท่ีไมช อบ แมไ มประสงคจ ะทํา ดวยคําวา เราจะทําเปน ตน.หริ ิมกี ารเกลียดบาปเปน ลกั ษณะ ไมม ีแกคนนัน้ โอตตปั ปะมกี ารสะดุง กลัวบาปเปนลกั ษณะ ไมม ีแกค นนั้น เพราะฉะนัน้ คนนั้นชื่อวา อหริ โิ ก ไมละอายอโนตฺตปปฺ  ไมสะดงุ กลวั . บทวา พุทธฺ  ไดแ ก พระสมั มาสัมพทุ ธเจา . บทวา ปรภิ าสติความวา ตเิ ตยี น ดวยคาํ วา ไมเปนสัพพญั ูเปน ตน. และยอมติเตยี นพระสาวก

พระสุตตันตปฎก ขทุ ทกนิกาย สตุ ตนบิ าต เลม ๑ ภาค ๕ - หนาที่ 344ดวยคําวา เปนผปู ฏบิ ตั ชิ ัว่ เปนตน . กบ็ ทวา ปรพิ พฺ าชก คหฏ  วา น่นัเปนวเิ สสนะของสาวกเทานั้น. อธบิ ายวา บรรพชติ หรอื คฤหสั ถ ผถู วายปจจยั ผเู ปน สาวกพระพุทธเจา นน้ั . โบราณาจารยท้ังหลายยอมตองการเน้อืความในคาถานี้ อยา งนว้ี า ยอมตเิ ตยี นปริพาชกภายนอก หรอื คฤหสั ถค นใดคนหนึง่ ดว ยโทษอันไมเ ปนจริง. บุทวา อนรห สนฺโต ความวา ผไู มเปนพระขณี าสพ. บทวาอรห ปฏิชานติ ความวา ปฏญิ าณวา เราเปน พระอรหันต คอื ยอ มเปลงวาจา ยอ มตะเกยี กตะกายดวยกาย ยอ มปรารถนา ยอมรับดว ยจิต โดยประการทบี่ คุ คลท้ังหลายรเู ขาวา คนน้ีเปน พระอรหนั ต. บทวา โจเร ไดแ ก ขโมยพระผมู พี ระภาคเจา ตรสั ดว ยอํานาจคําอันอุกฤษฏว า ในโลกพรอ มทั้งพรหมโลกอธบิ ายวา ในโลกทงั้ ปวง. จริงอยู พวกผูร ายทาํ การตดั ทต่ี อ การปลน สดมภ การปลนเรอื นหลังเดียว และการดกั ปลน ในหนทางเปน ตน แลว ปลน ทรัพยข องคนเหลาอนื่ทานเรียกวา โจร ในโลก พวกบรรพชิตปลนปจจัยเปน ตน ดวยบริษทั สมบตั ิเปน ตน ทา นเรียกวา โจร ในพระศาสนา. สนดังท่พี ระผมู พี ระภาคเจา ตรัสวา [มหาโจร] ๑. ดกู อนภิกษทุ ้ังหลาย มหาโจร ๕ เหลา น้ี มอี ยู ปรากฏอยูใ นโลก ๕ เปน ไฉน คือ ดกู อนภิกษุท้ังหลาย มหาโจรบางคนในโลกนี้ คดิอยางนว้ี า ชื่อในกาลไหนหนอ เราผอู ันบริวาร ๑๐๐ คน หรือ ๑,๐๐๐ คนแวดลอ มแลว จกั เทยี่ วไปในคาม นิคม และราชธานี ฆา เอง ใหฆา ตดั เอง

พระสุตตนั ตปฎ ก ขุททกนิกาย สุตตนบิ าต เลม ๑ ภาค ๕ - หนาท่ี 345ใหตัด จเ้ี อง ใหจ ี้ โดยสมัยอืน่ เขามบี รวิ าร ๑๐๐ คน หรือ ๑,๐๐๐ คนแวดลอมแลว เทีย่ วไปอยูใ นคาม นคิ ม และราชธานี ฆา เอง ฯลฯ ใหจ้ี ดกู อนภกิ ษทุ ั้งหลาย ภิกษชุ ั่วบางรูปในศาสนานี้ กเ็ หมือนอยางนั้นแล คดิ อยางนีว้ าชอื่ ในกาลไหนหนอ เราผอู ันบริวาร ๑๐๐ ฯลฯ แวดลอ มแลว จักไปสูท่ีจารึกในคาม นิคม และราชธานี ผอู นั คฤหสั ถทงั้ หลายและบรรพชิตท้งั หลายสักการแลว เคารพแลว นับถอื แลว บชู าแลว ยาํ เกรงแลว ไดจีวร ฯลฯ บรขิ ารโดยสมัยอน่ื อกี เขาอันบริวาร ๑๐ ฯลฯ เท่ียวไปสูคาม นิคม ราชธานสี ักการะแลว ฯลฯ ไดจวี ร ฯลฯ บรขิ าร ดกู อ นภิกษุทง้ั หลาย นมี้ หาโจรท่ี ๑ มอี ยูปรากฏอยูใ นโลก. ๒. ดกู อ นภิกษุท้ังหลาย ยังมีขอ อ่นื อีก ภิกษุช่ัวบางรปู ในศาสนาน้ีเรยี นธรรมวนิ ยั ทต่ี ถาคตประกาศแลว ยอ มเผาตนเอง ดกู อนภกิ ษทุ งั้ หลายน้มี หาโจรที่ ๒ ฯลฯ ในโลก. ๓. ดูกอ นภกิ ษทุ ัง้ หลาย ยงั มขี ออ่นื อกี ภกิ ษชุ ั่วบางรูปในศาสนาน้ีกําจดั พรหมจารผี บู รสิ ทุ ธ์ิ ประพฤติพรหมจรรยบ ริสุทธิ์ ดวยพรหมจรรยอ ันไมมีมูล ดกู อ นภิกษทุ ง้ั หลาย นีม้ หาโจรท่ี ๓ ฯลฯ ในโลก. ๔. ดูกอ นภิกษุท้ังหลาย ยงั มีขอ อนื่ อีก ครุภณั ฑ ครุบรขิ าร ของสงฆคอื อาราม อารามวัตถุ วิหาร วหิ ารวัตถุ เตียง ตงั่ ฟูก หมอน หมอ -โลหะ อา งโลหะ ขวดโลหะ กระทะโลหะ มีด ขวาน ผ่ึง จอบ สว่ิ เถาวัลไมไ ผ หญามงุ กระตาย หญาปลอ ง ดินเหนียว เคร่ืองไม เครอ่ื งดนิ เหนียวภกิ ษุชวั่ ยอ มสงเคราะห ยอ มชว ยเหลอื คฤหัสถด ว ยครภุ ณั ฑ ครุบริขารเหลา น้ันดกู อนภิกษทุ ั้งหลาย น้มี หาโจรที่ ๔ ฯลฯ ในโลก.

พระสตุ ตันตปฎก ขทุ ทกนกิ าย สตุ ตนิบาต เลม ๑ ภาค ๕ - หนา ท่ี 346 ๕. ดูกอนภิกษุทั้งหลาย ภิกษใุ ดอวดอตุ รมิ นุสธรรมท่ีตนไมมี ไมเปน จรงิ ภิกษนุ ี้เปนยอดมหาโจรในโลกพรอ มท้งั เทวโลก ฯลฯ พรอมท้งั เทวดาและมนษุ ย. ในโจร ๕ จําพวกนัน้ โจรทางโลกยอมขโมยวัตถุมที รพั ยแ ละธญั ชาติเปน ตน เฉพาะทางโลกเทาน้นั ในบรรดาโจรท่กี ลา วแลว ในศาสนา โจรที่ ๑ยอมขโมยสกั วาปจ จัยมีจวี รเปนตน มีรปู เห็นปานนั้นเทา น้นั โจรที่ ๒ ยอมขโมยประยัติธรรม โจรท่ี ๓ ยอ มขโมยพรหมจรรยข องคนอ่นื โจรที่ ๔ ยอ มขโมยครุภัณฑอนั เปน ของสงฆ โจรท่ี ๕ ยอมขโมยทง้ั คณุ ทรัพยท เ่ี ปนโลกยิ ะและโลกตุ ระ อันตา งดว ยฌาน สมาธิ สมาบัติ มรรค และผลท้ังปจจัยมจี ีวรเปนตน อนั เปน โลกยี  เหมือนอยา งทต่ี รสั ไวว า ดกู อ นภิกษทุ ั้งหลายกอนขา วของแวน แควน พวกเธอบริโภคแลว ดว ยไถยจติ . ในโจร ๕ จําพวกน้นั พระผมู ีพระภาคเจา ตรัสวา เปนโจรในโลกพรอมทัง้ พรหมโลก ดงั นี้ ทรงหมายถึงมหาโจรที่ ๕ นี้ เพราะมหาโจรนน้ัพระผมู พี ระภาคเจาตรสั วา เปนยอดมหาโจร เพราะขโมยโลกิยทรัพยและโลกุตรทรพั ยอยา งนวี้ า ดกู อนภิกษทุ งั้ หลาย ภกิ ษุใดอวดอตุ รมิ นุสธรรมท่ตี นไมม ี ไมเ ปนจรงิ ภิกษนุ ีเ้ ปนยอดมหาโจรในโลกพรอมทัง้ เทวโลก . . . พรอ มทั้งเทวดาและมนุษย เพราะฉะนน้ั จงึ ทรงประกาศภิกษุนนั้ แมใ นศาสนานี้ดวยการกาํ หนดอยา งสงู น้ีวา ในโลกพรอมทง้ั พรหมโลก. ศัพทว า โข ในบทน้ีวา เอโส โข วสลาธโม มีอวธารณะเปนอรรถ. ดว ยโขศัพทน น้ั ทรงกําหนดลงไปวา ผนู ั้นแลเปนคนถอ ยตํ่าชา

พระสุตตนั ตปฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต เลม ๑ ภาค ๕ - หนาท่ี 347คือ เลวท่สี ดุ ของคนถอยทัง้ หลาย. เพราะเหตุไร เพราะหลงั่ ออกซึง่ ไถยธรรมในวตั ถอุ นั ประเสริฐ เขาไมส ละปฏญิ าณน้ันตราบใด เขาก็บรรลุแลวซ่งึ ธรรมที่ทําใหเ ปนคนถอ ย เปนคนถอ ยตราบนั้น. บทวา เอเต โข วสลา ความวา บัดน้ี พระผูมีพระภาคเจาเมอื่จะทรงแสดงขยายถึงคนถอย ๓๓ พวก หรอื ๓๔ พวก ทตี่ รสั อยา งนว้ี า ในคาถาท่ี ๑ มี ๕ พวก มีมักโกรธเปนตน ดวยอาํ นาจแหงอาสยวิบัติ หรอื มี๖ พวก โดยแยกลบหลูอยา งเลวออกเปน ๒ อยา ง ในคาถาท่ี ๒ มี ๑ คอื ผูเบยี ดเบียนสตั ว ดว ยอํานาจแหงประโยควบิ ตั ิ ในคาถาที่ ๓ มี ๑ คอื ผฆู าชาวบานและชาวนิคม ดวยอาํ นาจแหงประโยควบิ ตั ิเทา นน้ั ในคาถาที่ ๔ มี ๑ดวยอาํ นาจแหงไถยาวหาร ในคาถาท่ี ๕ มี ๑ ดว ยอาํ นาจแหง การตระบัดหน้ีในคาถาท่ี ๖ มี ๑ คอื ฆา คนเดนิ ทาง ดวยอํานาจปสยั หาวหาร ในคาถาที่ ๗มี ๑ ดว ยอํานาจแหงผูเปน พยานโกง ในคาถาที่ ๘ มี ๑ ดวยอาํ นาจแหง การประทษุ รายมติ ร ในคาถาที่ ๙ มี ๑ ดวยอาํ นาจแหง ผูอกัตญู ในคาถาที่ ๑๐มี ๑ ดวยอาํ นาจแหงผูทาํ ความเสียหาย และเบียดเบียน ในคาถาท่ี ๑๑ มี ๑ดว ยอาํ นาจแหงการลวงผอู ื่น ในคาถาที่ ๑๒ มี ๒ ดวยอาํ แหงคนผูปกปดกรรมและการงาน ในคาถาท่ี ๑๓ มี ๑ ดวยอาํ นาจแหง คนอกตัญูเหมือนกนัในคาถาท่ี ๑๔ มี ๑ ดว ยอาํ นาจแหง การลวง ในคาถาท่ี ๑๕ มี ๑ ดว ยอาํ นาจแหงการเบยี ดเบียน ในคาถาท่ี ๑๖ มี ๑ ดวยอํานาจแหง การลวง ในคาถา๑๗ มี ๒ ดว ยอํานาจแหง การยกตนขมทาน ในคาถาท่ี ๑๘ มี ๗ มีฉุนเฉยี วเปนตน ดว ยอาํ นาจแหงประโยคและอาสยวบิ ัติ ในคาถาที่ ๑๙ มี ๒ ดว ย

พระสุตตันตปฎก ขทุ ทกนกิ าย สตุ ตนบิ าต เลม ๑ ภาค ๕ - หนาท่ี 348อาํ นาจแหงการติเตียน ในคาถาที่ ๒๐ มี ๑ ดว ยอาํ นาจแหงอัครมหาโจรดังน้แี ลว จงึ ตรสั วา คนเหลาใด เราประกาศแกทา นแลว คนเหลาน้นั นั่นแลเรากลาววา เปน คนถอย ดงั น้.ี เนื้อความแหง พระดาํ รัสนั้น มีดังนี้ :- คนถอ ยเหลานน้ั ใดท่ีเรากลาวในกาลกอนโดยยออยางนีว้ า ดูกอ นพราหมณ กท็ า นรจู ักคนถอ ยหรอื คนถอยเหลา น้นั น่ันแล เราประกาศแลวโดยพิสดาร. อนง่ึ คนถอ ยเหลา น้นั ใด เรากลาวแลว ดวยอํานาจบคุ คล คนถอยเหลา นน้ั น่ันแล เราประกาศแลว แมดว ยอํานาจแหง ธรรม. อนงึ่ คนถอยเหลา ใด เราประกาศแลวแกท าน คนถอ ยเหลานัน่ แลเรากลาวแลว ดวยอาํ นาจแหงอริยธรรม หาไดก ลา วดวยอาํ นาจแหง ชาตไิ ม. พระผูม ีพระภาคเจา คร้ันทรงแสดงคนถอยอยางนี้ โดยนัยมีอาทวิ ามักโกรธ ผูกโกรธ ดังนี้ บดั นี้ เมอ่ื จะทรงปฏเิ สธทฏิ ฐทิ พี่ ราหมณ ยดึ ม่ันอยางยง่ิ ดวยสกั กายทิฏฐิ จึงตรัสวา น ชจจฺ า วสโล บคุ คลไมเปน คนถอยเพราะชาติ. เนื้อความแหงคาถาน้นั วา ก็โดยปรมตั ถ บุคคลไมเปนคนถอ ยเพราะชาติ ไมเ ปนพราหมณเ พราะชาติ แตเปนคนถอ ยเพราะกรรม เปนพราหมณเพราะกรรม เปนคนถอยเพราะหลงั่ ออกซ่ึงกรรมอันไมบริสุทธิ์ เปน พราหมณเพราะลอยกรรมอนั ไมบรสิ ุทธิ์ ดวยกรรมอนั บรสิ ทุ ธ์ิ หรือ เพราะทานสาํ คัญคนเลววา เปนคนถอย คนประเสริฐวา เปนพราหมณ เพราะฉะนั้น เมื่อจะทรง

พระสตุ ตนั ตปฎก ขทุ ทกนกิ าย สุตตนิบาต เลม ๑ ภาค ๕ - หนา ท่ี 349ยงั พราหมณใหร เู นือ้ ความแมอยา งนว้ี า บุคคลเปน คนถอ ยเพราะกรรมเลว เปนพราหมณเ พราะกรรมประเสริฐดังน้ี จงึ ตรสั อยา งนั้น. บดั นี้ เพ่ือทรงยงั เน้ือความนน้ั น่ันแลใหส าํ เรจ็ ดว ยการทรงแสดงขยาย จงึ ตรัสคถา ๓ คาถา มอี าทวิ า ตทมนิ าป ชานาถ ดังน้.ี ในคาถาเหลา นั้น ๒ คาถามคี าถาละ ๔ บท คาถาหนึ่ง มี ๖ บท. เนื้อความแหง คาถาเหลานัน้ วา ขอใดมอี าทิวา บคุ คลไมเปนคนถอ ยเพราะชาติ เรากลาวแลว ทานจงรขู อน้ัน ตามที่เราแสดงนี้ มอี ธิบายวาคาํ ทเี่ ราแสดงขยายนย้ี อมมโี ดยประการใด คือ โดยความเหมือนกันอันใด ทา นจงรขู อนั้น โดยประการแมน.ี้ หากจะมคี ําถามวา ตวั อยา งเปนไฉน ? ตอบวา บตุ รของคนจัณฑาล เลย้ี งตนเองได ฯลฯ เปน ผูเ ขาถึงพรหมโลก เปนตวั อยา ง. บตุ รของคนจณั ฑาล ชอื่ วา จณั ฑาลบุตร บุคคลใดไดข องท่สี กุ แลว เพือ่ ประโยชนแ กการเค้ยี วกินของตนแลว หงุ ของสุกเหลานัน้อกี เพราะเหตุน้นั บุคคลนั้น ช่ือวา โสปาก ผเู ล้ยี งตนเองมชี อื่ วา มาตังคะ. บทวา วิสสฺ ุโต ความวา ปรากฏแลว ดวยชาตเิ ลว เปน อยเู ลวและมชี ื่ออยางนี.้ บทวา โส ความวา มาตงั คะนน้ั เกย่ี วกับบทกอน ไดย ศอยางสงู คือ บรรลุพรอมแลว ซึ่งยศ คือ เกียรติ การสรรเสริญ นาอศั จรรย อนั อุดม ประเสริฐยงิ่ . บทวา ย สทุ ลุ ลฺ ภ ความวา อนั บคุ คลแมเกิดแลวในตระกลู สงู กไ็ ดโดยยาก อนั บุคคลผเู กิดในตระกูลเลว ก็ไดโดยแสนยาก. อธิบายวา กพ็ วกกษัตรยิ พ วกพราหมณ เปน อนั มาก มาสูที่บาํ รุง

พระสตุ ตันตปฎก ขทุ ทกนิกาย สตุ ตนิบาต เลม ๑ ภาค ๕ - หนาท่ี 350ของมาตังคะนั้น ผไู ดถึงยศอยางน้ี คือ พวกกษัตรยิ  พวกพราหมณ และพวกมนุษย ในชมพูทวปี เหลาอื่นมากมีแพศยและศทู รเปนตน ตางก็มาสทู ี่บาํ รงุ โดยมาก เพือ่ บาํ รุงมาตงั คะนน้ั . อธบิ ายวา มาตงั คะนนั้ ถงึ พรอ มดวยความขยนั หมนั่ เพยี รอยา งน้ี ข้นึสูยาน คือ สมาบัตแิ ปด ชื่อวา วิรชั เพราะปราศจากธลุ ี คือ กิเลส ชอื่ วาทางใหญ เพราะทานผูใหญม ีพระพทุ ธเจาเปน ตน ปฏิบตั ิแลว ทรี่ กู ันวา ยานไปสพู รหมโลก เพราะเปนยานสามารถเพือ่ ใหถ ึงเทวโลก กลา วคือ พรหมโลกชาํ รอกกามราคะเสียได ดวยการปฏบิ ัตนิ ้นั กไ็ มไดหามเขาใหเ ขา ถึงพรหมโลกคอื จากการอุบตั ใิ นพรหมโลก ก็ผูศกึ ษาพึงทราบเนื้อความนี้ อยา งน้.ี ไดย นิ วา ในอดตี กาล มหาบุรษุ กระทาํ อยูซง่ึ ประโยชนเก้ือกูลแกส ตั วโดยอบุ ายนัน้ ๆ อบุ ตั ใิ นตระกลู ของคนจัณฑาล ซง่ึ เลย้ี งชพี ดว ยอาหารทต่ี นใหส ุกเอง เขามีชือ่ วา มาตังคะ มรี ปู รางไมน าดู อาศัยอยูในกระทอมทที่ ําดว ยหนงั สตั ว ในภายนอกนคร เทย่ี วขอภิกษาในภายในนครเลยี้ งชวี ิต. อยมู าวนั หนึ่ง เม่ือเขา โฆษณานกั ษตั รเกยี่ วกบั สรุ าในนครนน้ั พวกนักเลงพากันเลน กับบริวารของตน ธิดาของพราหมณมหาศาลแมค นหนึง่ อายรุ าว๑๕-๑๖ ป มีรูปโฉมนาดู. นา เล่อื มใสดุจเทพกญั ญา คดิ วา เราจกั เลนตามสมควรแกต ระกูลวงศของตน จึงบรรทุกสัมภาระเก่ยี วกบั การเลน มขี องเค้ียวของกนิ เปนตน อยางเพยี งพอใสเ กวยี นท้งั หลาย ขึน้ สูยานทีเ่ ทียมดว ยแมมา ขาว-ปลอด ไปสสู ถานท่ใี นอุทยาน ดวยบริวารใหญ นางมชี ่ือวา ทฏิ ฐมงั คลกิ าไดย นิ วา นางไมป รารถนาจะเหน็ รปู ที่ไมสวยงามดว ยคิดวา เปนอวมงคลดวยเหตนุ ั้น นางจงึ เกดิ มชี อื่ วา ทฏิ ฐมงั คลิกา.