Төлен Әбдікұлы - Парасат майданы

øåð òàð¼àòûï, „¡ãiìåëåñåòií àäàì äà æî¼, àäàì áîëñà, óà¼ûò æî¼. ½àëû¡ æ´ðòòû¡ îðòàñûíäà æ¥ðiï, æàë£ûç- äû¼ äåãåí àóðó£à ´øûðàäû¼. Ì ´ ð à ò (îéëàíûï). Á´ðûí£û äîñòàðäàí åøêiì ¼àòûíà- ìàé ìà? Ä à ð è £ à (áàñûí øàé¼àï). Æî¼. Ì ´ ð à ò. Íåãå? Ä à ð è £ à. ½àçiðãi àäàìäàð ¼ûçìåò û¡£àéûìåí £àíà àðàëàñàòûí áîëäû. ½ûçìåò àóûñ¼àíäà äîñ òà àóûñàäû. Ì ´ ð à ò (ê¥ëiï). ½îéøû, ñåí äå, „éòåóið, ä¥íèåãå ¼àðà àñïàíäû ò†¡äiðåñi¡ äå îòûðàñû¡. Ä à ð è £ à. Àë ¼îéäû¼, ìåí ¼îé£àííàí á„ði æà¼ñàðûï êåòå ¼îéñà. Ì ´ ð à ò. Æà¼ñàð£àíäà ¼àíäàé. ‡ìið äåãåí †çi¡ æà¼ñû äåñå¡ – æà¼ñû, æàìàí äåñå¡ – æàìàí. Á„ði äå ñåíiìãå áàéëàíûñòû. Ä à ð è £ à (ñ„ë îéëàíûï). ½àíäàé áà¼ûòòû àäàìñû¡?! Ì ´ ð à ò (òà¡ûð¼àï). Íåãå? Ä à ð è £ à. Á„ðií äå ê†ðiï, áiëiï æ¥ðiï, æà¼ñûëû¼¼à äåãåí ñåíiìi¡äi æî£àëòïàó – áà¼ûò åìåé íå? Ì ´ ð à ò (ê¥ëiï). Æî£àëòïàó ¥øií, àëäûìåí îë áàð áîëó êåðåê. ½àçið æ´ðòòû¡ ê†ái „óåëäå æî¼ çàòûí æî£àëò- òûì äåï à¼òàëó£à ¼´ìàð. Ñîñûí... á„ðiíå äå «¼àòûãåç †ìið» êií„ëi áîëûï øû£à êåëåäi. Ñåíiìií äå æî£àëò¼àí – ñîë, æà¼ñû ¼àñèåòòåðií äå òîíà£àí – ñîë. Àë †çi ò¥êêå äå êií„ëi åìåñ. (Òà£û äà ê¥ëåäi). Ä à ð è £ à. Ñîíäà ¼àëàé? Ñûðò¼û îðòàíû¡ àäàì£à åø „ñåði æî¼, á„ðiíå äå àäàìíû¡ ¼àðà¼àí áàñû êií„ëi ìå? Îíäà æàìàíøûëû¼ æ†íäåóãå êåëìåéòií, òóà áiòêåí ¼àñè- åò áîëäû £îé. Ì ´ ð à ò. Æî¼, ì¥ëäå îëàé åìåñ. Ñûðò¼û îðòàíû¡, ñ†ç æî¼, „ñåði áîëàäû. Áið༠ñîíû¡ çàëàëäû û¼ïàëûíà ¼àðñû ò´ðà áiëó – êiñiëiêòi¡ áåëãiñi. Ä à ð è £ à. Àë ñûðò¼û æà£äàéäû¡ ¼óàòû àäàìíàí àñûï ò¥ññå øå? Ì ´ ð à ò. Á„ðiáið. Ä à ð è £ à (åðåãiñiï). Æî¼, á„ðiáið åìåñ. Ì ´ ð à ò (ñàáûð åò äåãåíäåé, ¼îëûí ñ„ë ê†òåðiï). Ìåí áûëàé îéëàéìûí: ä¥íèå æà¼ñûëû¼ æ„íå æàìàíäû¼ äåï àòàëàòûí åêi ëàãåðüãå á†ëiíåäi. Ìûñàëû, ìåíi¡ ¼àëà£à- – 401 –

íûì – Æà¼ñûëû¼, åêiíøi áiðåóäi¡ ¼àëà£àíû – Æàìàí- äû¼. Æàìàíäû¼òû ¼àëàóøû – ä¥íèåäå øåøóøi ð†ëäi æàìàíäû¼ àò¼àðàäû æ„íå îë – òiðøiëiêòi¡ íåãiçãi ê¥øi äåï ñåíåäi. Àéòàëû¼, ´ðû ´ðëû¼ àð¼ûëû áàþ£à, áàéû£àí ñî¡, áà¼ûòòû áîëó£à áîëàäû äåï îéëàéäû. Ä¥êåííi¡ ¼àñûíäà ¼îéíûíà òû£ûï êîôòà ñàòûï æ¥ðãåí àëûïñàòàð ñîë æîëìåí áà¼ûòòû áîëó£à áîëàäû äåï îéëàéäû. Íåìå- ñå, ðåöèäèâèñò ¼ûëìûñêåð êåçåêòi ¼ûëìûñûí æàñà£àíäà †ç iñiíi¡ ì„íi áàð åêåíiíå, ñîäàí í„òèæå øû£àòûíûíà ñåíåäi. Àë ìåí íåãå îï-î¡àé †ç ñåíiìiìíåí àæûðàó£à òèiñòiìií. (Áàñûí øàé¼àï). Æî-î-î¼. Ìåí êåði ìà£ûíàñûí- äà£û ðåöèäèâèñïií, ñîíäû¼òàí ñûðò¼û æà£äàé ìåíåí æ¥ç åñå ìû¼òû áîëñà äà, ìåí àë£àí áåòiìíåí ¼àéòïàéìûí. Ä à ð è £ à. Ò¥ó, ¼´äàéûì-àé! Òóðà áàÿ£û ¼àëïû¡. Áiðäå¡åíi ä„ëåëäåóãå êåëãåíäå ñåíåí øåáåð àäàì æî¼... Áið༠ñåí ìåíi¡ ñ†çiìäi á´ðìàëàï îòûðñû¡. Åãåð àäàìíû¡ †ìið æàéëû îé-ïiêiði ¼àòàë øûíäû¼ïåí áåòïå-áåò êåë- ãåíäå ñ„ë-ï„ë †çãåðiñêå ´øûðàñà, îë àäàìäû áiðäåí Æà- ìàíøûëû¼ ëàãåðiíå †òêiçiï æiáåðó „äiëäiê áîëàð ìà åêåí? Îíäà ñiçäi¡ ëàãåðüäå †çi¡içäåí áàñ¼à åøêiì ¼àëìàéäû. Òiïòi æåð áåòiíäå „ëãi åêi ëàãåðüäi¡ åêåóiíå äå æàòïàéòûí ¼àíøà àäàìäàð áàð. Ñîíäû¼òàí ñåí ä¥íèåíi à¼ûð á†ëãi¡ êåëñå, ¥øêå á†ë, ñîíäà øûíäû¼¼à æà¼ûíäàéñû¡. Ì ´ ð à ò. Åêi ëàãåðüäi¡ åêåóiíå äå æàòïàó ì¥ìêií åìåñ. Åãåð áiðåó áiðåóäi æàçû¼ñûç ç„áiðëåï æàòñà, æà- íûíäà ¥íñiç ò´ð£àí àäàì – îë ¥øiíøi ëàãåðü åìåñ, á´çà- ¼û£à ê†ìåêòåñóøi, †éòêåíi îë àíà áåéøàðà£à ¼îñûëñà, åêåóëåï á´çà¼ûíû¡ áåòií ¼àéòàðàð åäi. Îë †çiíi¡ ¥íñiçäiãiìåí çîðëû¼¼à ¼àðñû åìåñòiãií, æàïà øåêêåíãå æàíû àøûìàéòûíûí áiëäiðiï ò´ð. Àë æàíû àøûìàó – ¥ëêåí ¼àòûãåçäiê. Ä à ð è £ à (ê¥ëiï). Àë ìåíi ¼àé ëàãåðüãå ¼àáûëäàéñû¡? Ì ´ ð à ò (á´ë äà ê¥ëiï). …ðèíå, æà¼ñûëû¼ ëàãåðiíå. Ä à ð è £ à. Óðà! Ëàãåðüãå ¼àáûëäàíäûì. (Åêåói äå ê¥ëåäi). Ä à ð è £ à. ½´äàé-àó, ìåí ñà£àí ò¥ê òå áåðìåïïií £îé... Ì ´ ð à ò (Äàðè£àíû èû£ûíàí áàñûï). Ò¥êòi¡ äå êåðåãi æî¼, îòûðà áåð. Ä à ð è £ à. ½îé, àçäàï òà áîëñà, áiðäå¡å iøåéiê. (Îðíû- íàí ò´ðûï, ñòåíêàíû¡ áàðûíàí åêi ðþìêà£à êîíüÿê ¼´éûï – 402 –

„êåëåäi). Ìåíi¡ ëàãåðüãå †òêåíiìäi æóìàéìûç áà? (Ðþìêà- íû¡ áiðåóií Ì´ðàò¼à ´ñûíàäû). Ì ´ ð à ò (ðþìêàíû àëûï). Æàðàéäû îíäà... æóñà¼, æóà- éû¼. (Åêåói ¼à£ûñòûðûï, áið-åêi ´ðòòàï, ðþìêàëàðûí ¼îëäà- ðûíà ´ñòàï îòûðàäû). Ä à ð è £ à (¼îëûíäà£û ðþìêàñûíà ¼àðàï îòûðûï). Áàÿ- £ûäà, åñi¡äå ìå, ¥øiíøi êóðñòà 7 ¼àðàøàíû òîéëà£àíûìûç... Ì ´ ð à ò. Åñiìäå. Ä à ð è £ à. ½àëòàìûçäà£û å¡ ñî¡£û òèûíûìûçäû æè- íàï, Ì´¼àíäû ä¥êåíãå øàðàï „êåëóãå æiáåðãåíiìiç åñi¡äå ìå? Ì ´ ð à ò. Åñiìäå. Ì´¼àí æîëäà á„ðií ñûíäûðûï àë- £àí. Ä à ð è £ à (iøåãi ¼àòà ê¥ëiï). Ì´íû ê†ðãåíøå àñûëûï †ëåéií äåï ½´äàéáåðãåííi¡ àð¼àí içäåãåíi åñi¡äå ìå? (Ì´ðàò áàñûí èçåï, ì„ç áîëûï, ñåëêiëäåé ê¥ëåäi). Ä à ð è £ à (ê¥ëêiñií „ðå¡ òûéûï). Åíäi ¼àéòåéiê, †ëiï- òàëûï, æàí øû¼òû äåãåíäå „ðå¡ æèíà£àí àç£àíòàé à¼øà åäi... (Òà£û ê¥ëiï). Á¥êië ¥é-îðìàíû †ðòåíiï êåòêåí àäàì ä„ë ñîë æîë£û áiçäåé ê¥éiíáåñ. Ì ´ ð à ò. ‡çií äå áið-༠àðàäàé òàëàäû¼-àó... Ä à ð è £ à (òà£û äà iøåãi ¼àòà ê¥ëiï). Ìàðàò ¼îëûí òåðiñ æàéûï, ¼àð£àäû £îé... Ì ´ ð à ò (æûìèûï). Ì´¼àí êåéií †çi àéòûï æ¥ðåòií, ñîë æîëû á„ði¡ æàáûë£àííàí ìiíåçiì †çãåðiï êåòòi äåï. Ä à ð è £ à (òà¡ûð¼àé äàóûñòàï). Îé, øiðêií-àé. ‡çãåðå ¼àë£àíû. ½àéòà †çiìiçãå øàïòû£ûï: «Æåðãå ñi¡ãåí æî¼, àñôàëüò¼à ò†ãiëäi, áàðûï iøi¡äåð», – äåãåí êiì åêåí? (Åêåói äå ê¥ëåäi). Ì ´ ð à ò. ½àçið ¼àéäà iñòåéäi åêåí †çi? Îáëûñòû¼ ãà- çåòòå äåï áið åñòiãåí ñåêiëäi åäiì. Ä à ð è £ à. Òiïòi õàáàðûì æî¼. Ì ´ ð à ò. Øûíûíäà äà, áiðãå î¼û£àí ñîëàðäû¡ ¼àéäà êåòêåíií áiëìåéìiç. Áiðåóëåð îòûç-¼ûðû¼ æûëäàí êåéií äå áàñ ¼îñûï æàòàäû. Áiçäåð íåãå ñ†éòïåéìiç? Ä à ð è £ à. Ñåáåái, áàñ ¼îñó – á´ðûí£û æàñòû¼ øà¼ïåí ¼àéòà êåçäåñó äåãåí ñ†ç. Àë æàñòû¼ øà¼òû¡ æ¥çiíå òóðà ¼àðàó£à ê†áiíi¡ áåòi æî¼. Ì ´ ð à ò. Ì„ñåëåí, êiìäåðäi¡? – 403 –

Ä à ð è £ à (ê¥ëiï). Ì„ñåëåí, ìûíà ìåíi¡. Áàÿ£ûäà ¼àí- äàé åäiì, ¼àçið ¼àíäàéìûí? «Óíèâåðñèòåòòå á„ðiìiç £àøû¼ áîë£àí ¼ûçûìûç, ò„éiði, ìûíàó ìà?» – äåñå, ¼àéòåìií. Ì ´ ð à ò (Äàðè£àíû¡ æ¥çiíå ê†ç òî¼òàòà ¼àðàï). ½´äàé- £à ø¥êið, „ëi òàëàé àäàì £àøû¼ áîë£àíäàé ì¥ìêiíäiãi¡ áàð. Ä à ð è £ à (ñû¼ûëû¼òàé ê¥ëiï). Îé, ðà¼ìåò, ꆡiëi¡äi ¼´äàé ê†òåðñií. Ìà£àí û¡£àé êîìïëèìåíò àéòûï æ¥ðåòií áið àäàì áàð îñûíäà. Áàÿ£û Ñ„ëìåí åñi¡äå ìå? ½àçið ¥ëêåí áàñòû¼. …áäåí ñåìiðiï àë£àí, „ðå¡ æ¥ðåäi øàé¼à¼òàï. Ñîë ìåíi ê†ðãåí ñàéûí: (äàóñûí ¼´áûëòûï) «Äàðè£àæàí, îñû ñåíi ê†ðãåíäå ê†êòåìäi ê†ðãåíäåé áîëàìûí, áàÿ£û æàñ- òû¼ øà£û¡íàí, àïûðìàé, áið †çãåðìåéñi¡», –(äàóñûí ¼àé- òàäàí ¼àëïûíà êåëòiðiï) äåï ì„é송êåëåï, æûíûìäû ´ñòà- òàäû. Àëáàñòû. Áàÿ£û Ã¥ëæàìàëäû ò†ðò áàëàñûìåí òàñ- òàï, áàñ¼à „éåë àë£àí æî¼ ïà... Ì ´ ð à ò. Ñîëàé ìà? Ä à ð è £ à. Áiëìåóøi ìå åäi¡? Áið ä†êåéäi¡ ¼ûçûí àë£àí. Áàñ¼à „éåë òàñòà£àíäàð êàðüåðàñûíàí àéûðûëûï æàò¼àíäà, á´ë î¡áà£àííû¡ ò¥ãi äå êåòêåí æî¼... (Êiäiðiï). …¡ãiìå íåäåí øû£ûï åäi... è„, êîìïëèìåíò äåãåííåí åêåí £îé. Ñîäàí êåéiíãi êîìïëèìåíò àéòóøû ñåí áîëûï îòûð- ñû¡. Ì ´ ð à ò. ‡òå áið æà¼ñû àäàìíû¡ ¼àòàðûíà àïàðûï ¼îé£àíû¡à ðà¼ìåò. Ä à ð è £ à (ê¥ëiï). Êîìïëèìåíòøi íåáàðû åêåó áîëñà, åêåóií ¼àòàð ¼îéìà£àíäà, íå iñòåéìií. (Ì´ðàò¼à ¼àðàï ¼ûëû¼ ê†ðñåòå). Àë, æàðàéäû, åêåói¡äi åêi æà¼¼à ¼îÿéûí. (ʆçãå ê†ðiíáåéòií áiðäå¡åíi åêi æà¼¼à ¼îéûï æàò¼àíäàé áið ¼èìûë æàñàéäû). Ìûíà æà¼òà – ñåí, àë ìûíà æà¼òà – Ñ„ëìåí. Ì ´ ð à ò. ‡òå òàìàøà. Åíäi áåð æà£ûíà ìåí òåêòåñ, àð æà£ûíà Ñ„ëìåí òåêòåñ àäàìäàðäû ¼îé. Òà£û êiìäåð áàð? Ä à ð è £ à (îéëàíûï). Îíäà ñåí ìûíà æà¼òà æàë£ûç ¼àëóû¡ ì¥ìêií. Æàë£ûç ¼àëóäàí ¼îðû¼ïàéñû¡ áà? Ì ´ ð à ò. Ä¥íèåäåãi å¡ æà¼ñû ñåðiê – øûíäû¼. Ñîäàí áàñ¼àñûíàí àéûðûëóäàí ¼îðû¼ïàéìûí. Ä à ð è £ à (îéëàí£àí ê¥éi). Îíäà ìåéëi¡... Òà£û êiìäåð äåéñi¡ áå? Àíäà-ñàíäà Ä„ðìåíäi ê†ðiï ò´ðàìûí. Ñàóäà ¼ûçìåòiíå àóûñ¼àí áîëàòûí. Ì´íäàé ïà¡ ê†ðñåì, íå – 404 –

äåéñi¡? ʆøåäå êåçäåññå, àìàíäàñïàéäû, ñîíûìåí áiðãå î¼û£àíûìà ¼àçið †çiì ê¥ì„íäàíàìûí. Ì ´ ð à ò. Áîïòû, îíäà „ði ¼àðàé æiáåð. Ä à ð è £ à (ê†çãå ê†ðiíáåéòií áiðäå¡åíi „ði ¼îéûï æàòà- äû). Ñîñûí áà? ½àéäàð áàÿ£ûøà †çiìåí-†çi, ñîë ¼àëïû, áiðà¼... ÊÃÁ-äà iñòåéäi. Ì ´ ð à ò. Àìàíäàñà ìà? Ä à ð è £ à (áàñûí èçåï). Àìàíäàñ¼àíäà ¼àíäàé. Ì ´ ð à ò. Åíäåøå áåði, ìåíi¡ ¼àñûìà æiáåð. Ä à ð è £ à (áåði ¼îé£ûñû êåëìåé). ÊÃÁ-äà iñòåéäi äåï îòûðìûí £îé. Ì ´ ð à ò. ÊÃÁ-äà iñòåó æàìàíäû¼òû¡ áåëãiñi äåï êiì àéòòû ñà£àí? Ä à ð è £ à (èû£ûí ¼è¼à¡ åòêiçiï). Ïîæàëóéñòà. (ʆçãå ê†ðiíáåéòií «½àéäàðäû» áåðãi æà£ûíà ¼îÿäû). Ñîñûí... Àéòïà¼øû, Ìûðçåêåí áà飴ñ iøiï êåòòi. ½àíäàé òàìàøà æiãiò åäi. Ì ´ ð à ò (òà¡ûð¼àï). ½îéøû, ðàñ ïà? Ä à ð è £ à. ½îÿòûí ò¥ãi æî¼, ê„äiìãi ìàñê¥íåì. Ì ´ ð à ò. Ìàñê¥íåìäiê ê†áiíå ðóõàíè æàë£ûçäû¼òàí òóàäû £îé, æàí ñûðûí á†ëiñåòií äîñû áîëñà, †éòïåñ åäi. Æàë£ûç àäàì àðà¼ïåí äå, áàñ¼àìåí äå æîëäàñ áîëûï êåòå áåðåäi... Ä à ð è £ à. ½´äàé ¥øií, áàñ¼àíû ¼îð£àñà¡ äà, ìàñê¥íåìäi ¼îð£àìàøû. Σàí àäàìíû¡ ¼àðà¼àí áàñûíàí áàñ¼à òà£û áiðäå¡å êií„ëi äåãåíãå †ëòiðñå¡, ñåíáåéìií. Ì ´ ð à ò. Æàíàøûðû áîëìàó äåãåí æàìàí í„ðñå. Ä à ð è £ à. Íó è ÷òî? Åãåð †çií-†çi ¼îð£àó£à øàìàñû êåëìåñå, êiì ê†ìåêòåñåäi î£àí. ‡çãåëåðäi¡ äå æåòiñiï æ¥ðãåíi øàìàëû, î£àí ê†ìåêòåñïåê ò¥ãië. Ì ´ ð à ò (ñåíiììåí). ʆìåêòåñóãå áîëàäû. Ä à ð è £ à. Îë ñîíäà îñûíû¡ á„ðií áiëìåãåííåí, ò¥ñiíáåãåííåí iñòåï æ¥ð äåï îéëàéñû¡ áà? Áàëà åìåñ ¼îé îë, àéíàëàéûí-àó, à¼ûë àéòàòûí. ½àçið áàëà äà àëìàéäû àéò¼àí òiëi¡äi. Ì ´ ð à ò. ʆìåêòåñóãå áîëàäû. Îë ¥øií òåê àäàìäàð áið-áiðiìåí æà¼ûí áîëó êåðåê. Àë£àø¼û ¼àóûìíû¡ àäàì- äàðûí ñà¼òàï ¼àë£àí – æà¼ûíäû¼. Îí àäàì áàñ ¼îñûï, æà¼ûí áîëñà, ê¥ø, ¼àóûì, àë áiç îíûìûç îí æàë£ûç áî- ëûï æ¥ðåìiç. Æàë£ûç àäàìäà ê¥ø òå, ñåíiì äå áîëìàéäû. – 405 –

Æà¼ûíäû¼ ïåí àðàëàñó æî¼ æåðäå ìàõàááàò òà, £àäàóàò òà áîëìàéäû. (Äàðè£à îðíûíàí ò´ðûï, áàðäû àøûï, áàñ- òàë£àí êîíüÿêòû¡ øûíûñûí àëûï, ¼àéòà îòûðàäû. Ì´ðàò- òû¡ ðþìêàñûíà êîíüÿê ¼´ÿäû. Ì´ðàò ñ†çií æàë£àñòûðà- äû). Ñîäàí áàðûï íåøå ò¥ðëi ¼´áûæû¼òàð ïàéäà áîëà- äû. Åñi¡äå ìå, áàÿ£û áàëà êåçäå î¼û£àí åðòåãiìiç: ê†ïåñ áið ñàïàðäàí ꆡiëñiç îðàëàäû, ñ†éòñå áà¼òà£û ã¥ëií æ´ë£àíû ¥øií „ëäå¼àíäàé áið ¼´áûæû¼¼à ¼ûçûí áåðåòií áîëûï êåëiñiï êåëiïòi. ½àë£àí ¼ûçäàðû àò-òîíûí àëà ¼àø¼àíäà, êiøi ¼ûçû „êåñi ¥øií ¼´ðáàíäû¼¼à áàðó£à êåëiñåäi; àë ¼´áûæû¼ äåï æ¥ðãåíiìiç äåíåñiíå æà¼ñû ê†ðãåí àäàìíû¡ ê†ç æàñû òàì£àí êåçäå àäàì ¼àëïûíà êåëåòií øàðòïåí ñè¼ûðëàí£àí ê†ðiêòi äå, à¼ûëäû æàñ áàéáàòøà åêåí. Ä à ð è £ à (Ì´ðàòòû¡ ¥íiìåí åðòåãiíi æàë£àñòûðûï). À¼ûðûíäà †ëiï æàò¼àí ¼´áûæû¼ „ëãi ¼ûçäû¡ ê†çiíåí òàì£àí æàñòàí òiðiëiï, àäàì ¼àëïûíà êåëåäi. Ñîëàé £îé? Ì ´ ð à ò. Ä„ë ñîëàé. ‡çi¡ îéëàøû, áiçäi¡ àðàìûçäà äà ñ¥éãåí àäàìûíû¡ ê†ç æàñû æàíûíà òàìáà£àñûí, æiáè àë- ìàé æ¥ðãåí òàëàé ðóõàíè ¼´áûæû¼òàð æ¥ðãåí æî¼ ïà? Ñîëàð£à øûí ñ¥éãåí àäàìíû¡ æàí åðiòêåí ê†ç æàñû òàì- ñà, æ¥ðåêòåði æ´ìñàðûï, ìåéiðáàí æàííû¡ ¼àëïûíà ò¥ñ- ïåñ ïå åäi? Ä à ð è £ à. Æî¼, êåëiñïåéìií. Îíäà áàÿ£û Ñà£ûíòàéäû ¼àéäà ¼îÿñû¡? Îíû ñ¥éìåãåí, îíû¡ ñî¡ûíàí æûëàï- å¡iðåï, åðìåãåí ¼ûç ¼àëäû ìà? Òiïòi æ¥ðåãiíå òàì£àí ê†ç æàñûíàí îíû¡ ò´íøû£ûï †ëåòií êåçi áîëäû. Áið༠îë îäàí ò¥ê òå †çãåðãåí æî¼. Ì ´ ð à ò. Êåç êåëãåí ê†ç æàñûíà åðè áåðñå, íå áîëà- äû?.. Ñ„éêåñòiê äåãåí áàð... Ì„ñåëåí, õàëñûç æàò¼àí àäàì- äû àìàí àëûï ¼àëó ¥øií ¼àíû¡äû áåðåñi¡, áið༠ñåíi¡ ¼àíû¡ î£àí ñ„éêåñ êåëìåói ì¥ìêií. Û¼ûëàñû¡ àäàë, áið༠¼àíû¡äû ¼´þ£à áîëìàéäû. Ñîë ñèÿ¼òû, ãðóïïàñû ñ„éêåñ êåëìåñå, ê†ç æàñû ¼àíøà òàì£àíìåí, „ðèíå, æàí£à òàðà- ìàéäû. Ä à ð è £ à (¼îëûí ñiëòåï). …é, ¼îéøû. ½àçà¼òàð áàÿ£û- äà æàñòàðäû ¼´äà ò¥ñiï, ¼îëäàí ¼îñûï æàò¼àíäà äà ãðóï- ïàñû ñ„éêåñ êåëìåé, †ëiï ¼àïòû äåãåíäi åñòiãåí æî¼ïûí. Ì ´ ð à ò. Íåãå åñòiãåí æî¼ñû¡? Ìàõàááàò ¥øií æàíûí ¼è£àíäàð òàðèõòà àç áà? – 406 –

Ä à ð è £ à. Ñåíi¡ áið £àñûðäà áið-༠ðåò êåçäåñåòií îíäàé ìàõàááàòû¡ìåí àäàìçàòòû¡ ´ðïà£ûí æàë£àñòûðó ì¥ìêií åìåñ. Ì ´ ð à ò. μðï༠¼àëäûðó æàíóàðëàðäà äà áàð. Áið༠îë ìàõàááàò åìåñ. Ä à ð è £ à. μðïà¼òû àëûï òàñòàñà¡, ñåíi¡ ìàõàááàòû¡- äà íå „ëåóìåòòiê, íå ôèëîñîôèÿëû¼ åø¼àíäàé ìà£ûíà ¼àëìàéäû. Ì ´ ð à ò. Àë îò áàñûíäà áið-áiðiìåí ê¥íäå ´ðñûñûï, ê¥íäå ñîòòàñûï æ¥ðãåíäåð ìàõàááàò¼à ¼îð£àíûø áîëà àëàäû äåï îéëàéñû¡ áà? Ä à ð è £ à. Áîë£àíäà ¼àíäàé. Ì ´ ð à ò (òà¡ûð¼àï). Íå äåéäi? Ä à ð è £ à. Ìàõàááàò – àäàìíû¡ ðóõàíè ì´ðàòû. …ð àäàìíû¡ †çiíi¡ ì´ðàòû áàð, ÿ£íè „ðêiì †çiíøå ñ¥éåäi. Ì„ñåëåí, æàðûíà îïàñûçäû¼ æàñà£àí àäàìíû¡ áîéûíäà ìàõàááàò ¼àëìàäû äåï àéòà àëìàéñû¡. Îë †çiíi¡ æàðûí á´ðûí£ûøà ñ¥þi ì¥ìêií. Ì ´ ð à ò. Áið àäàìíû¡ ñ¥þi – òîëû¼ ìàõàááàò åìåñ. Ìàõàááàò åêi àäàìíû¡ îðòàñûíäà ò´ð£àí òà¡£àæàéûï øûíû ûäûñ ñåêiëäi. Åãåð áiðåói ¼àòå ¼èìûë æàñàï, ûäûñ- òû ñûíäûðûï àëñà, áiòòi, åíäi ûäûñ æî¼. Ä à ð è £ à (æåðãå ¼àðàï îéëàíûï). È„, áið ñûí£àí ûäûñ- òû ¼àéòûï ¼´ðàñòûðà àëìàéñû¡... (Ïàóçà). Ìåíäå äå ñîí- äàé £àæàéûï ûäûñ áîë£àí åäi... ½àëàé äåóøi åäi Ì´¼à£à- ëè... (Îéëàíûï). «Ìàõàááàò ïà? Ìàõàááàò áîë£àí ìåíäå Æèi áàð£àì ༼óëàð ¼îí£àí ê†ëãå, Àë ¼àçið òî¡£àí æ¥ðåê, ñîë£àí êåóäå...» Ì ´ ð à ò (æàë£àñòûðûï). «¤àøû¼òû¼ ïà? ¤àøû¼ òà áîëà áiëãåì Áið-༠æàí£à £àøû¼ïûí áàëà ê¥ííåí Æàíûììåíåí ñ¥éåìií, æàíàðûììåí...» (Ðþìêàäàí ´ðòòàï, ê†çií áið í¥êòåãå ¼àäàï). Å-å-å, øiðêií... á„ði äå æà¼ñû áàñòàë£àí áîëàòûí. Êåðåìåò æà¼- ñû áàñòàëûï åäi. Áið༠àáàéñûçäà øûíû ûäûñòû †çi¡ ñûí- – 407 –

äûðäû¡... Ñåí îíû åðæ¥ðåêòiêïåí ìîéûíäàóû¡ êåðåê... ½èûí åêåíií áiëåìií, áið༠¼àòåíi ¼àòå äåï òîëû¼ ìî- éûí£à àëìàñà, îíû¡ †êiíiøi ꆡiëäåí êåòïåéäi. Ä à ð è £ à (êåíåò àøóìåí æàëò ¼àðàï). Àë ñåí... ‡ç ¼àòå¡äi ìîéíû¡à àëäû¡ áà? Ì ´ ð à ò (òà¡ûð¼àï). Ìåíi¡ ¼àíäàé ¼àòåì áîëäû? Ä à ð è £ à (áàñûí ¼îñ ¼îëûìåí ´ñòàï, ¥íñiç ò´ð£àííàí êåéií). ½àòå¡íi¡ íå åêåíií ´ìûòûï ¼àëñà¡, åñi¡å ñàëà- éûí... Ñåí, ìåí, ‡ìiðáåê – ¥øåóiìiç óíèâåðñèòåòòå áiðãå î¼ûäû¼, áiðãå æ¥ðäiê... Ì ´ ð à ò. Îíû¡ íå êåðåãi áàð? Îíñûç äà áiëåìií. Ä à ð è £ à. Æî¼, òû¡äà. ‡ìiðáåê ñåíi¡ å¡ æà¼ûí äîñû¡ áîëàòûí. Ìåí î£àí ê¥éåóãå øû¼òûì, ðàñ ¼îé? Ì ´ ð à ò. Àë, øû¼òû¡. Ä à ð è £ à. Áiç ¼àòàðäà£û ê†ï áà¼ûòòû îòáàñûíû¡ áiði áîëäû¼. ‡éòêåíi áið-áiðiìiçäi øûí ´íàòàòûíáûç. Ì ´ ð à ò. Àë. Ä à ð è £ à. Ìiíå, îñû ò´ñòà ñåí á„ðií á¥ëäiðäi¡. Ì ´ ð à ò. Êiì? Ìåí áå? Æî¼, ñåí áå? Ä à ð è £ à. Ñåí. Ì ´ ð à ò. ½à-ëàéøà? Ä à ð è £ à (êåêåòå ¼àéòàëàï) «½àëàéøà?..» Ê„äiìãiäåé. Ìåí ê¥éåóiìíi¡ ê†çiíå ø†ï ñàëäûì. Ñåí îíû ìåíi¡ ê¥éåóiìå æåòêiçäi¡. цéòiï áiçäi¡ îòáàñûìûçäû¡ òàñ-òàë- ¼àíûí øû£àðäû¡. ‡òiðiê ïå? Ì ´ ð à ò. Äàðè£à... Ä à ð è £ à (ñ†çií á†ëå). Æî¼. Ñåí àëäûìåí ìåíi òû¡äàï àë. Ñåíi áiç áàÿ£ûäà …óëèå äåï àòàéòûíáûç, åñi¡äå áàð øû£àð. Ñåíi¡ òóðàøûëäû£û¡äû, „äiëäiãi¡äi, æîìàðòòû- £û¡äû áið-áiðiìiçãå åðòåãi ¼´ñàòûï àéòóøû åê. Àë ¼àçið ñîíû¡ á„ði „íøåéií áàëàëû¼ ñåêiëäi ìà£àí. Øûíûìäû àéòàéûí, ñåí ìåíi àë£àø ñàò¼àíû¡äà ñåíi îíøà êií„ëà£àì æî¼, †éòêåíi ñåíi¡ „óëèåëiãi¡å øûí ñåíäiì. Ñåí ìà£àí îäàí êåéií äå ê†ï æà¼ñûëû¼ æàñàäû¡. ‡ìiðiìíi¡ å¡ ¼èûí ñ„òòåðiíäå ¼îë ´øûí áåðóäi ´ìûòïàäû¡. ½àðûçäàðìûí. Áiðà¼... †ìið †òêåí ñàéûí øûíäû¼òû¡ áåòi àøûëà áåðåäi åêåí. Ñåí ìà£àí ê„äiìãi æàíû àøûìàñ ïåíäåëåð ñåêiëäi îðíû òîëìàñ îïàñûçäû¼ æàñàïñû¡. Ñåíiêi øûí ñàò¼ûí- äû¼ áîëûï øû¼òû... (Æûëàìñûðàï). Ñåí òûì áîëìàñà, åðòå¡ „êåñiç †ñåòií áàëàíû¡ òà£äûðûí íåãå îéëàìàäû¡? – 408 –

Ñåíi¡ àçàìàò áàñû¡à ëàéû¼ ïà åäi, áiðåóäi¡ æåêå áàñûí- äà£û ¼´ïèÿñûí åêiíøi áiðåóãå æåòêiçó? Ì ´ ð à ò (†¡i á´çûëà). Ì´íû¡ åíäi ¼èÿíàò ¼îé, Äàðè£à. ‡ëòiðñå¡ äå, ¼´äàé ¥øií, á´ëàé ê¥éäiðìå... Ìåí ñåí åêåói¡äi áiðãå òó£àí áàóûðûìíàí êåì ê†ðãåì æî¼. Åãåð òó£àí áàóûðûìíû¡ „éåëi, íå †çi îíäàé îïàñûçäû¼ æàñàñà, ìåí ¼àðàï îòûðà àëìàñ åäiì. ‡éòêåíi îë ìåíi¡ †ç áàñûì- íû¡ òðàãåäèÿñûìåí áiðäåé. Ñåí ‡ìiðáåêòi¡ ê†çiíå ø†ï ñàëäû¡, ìåí î£àí ‡ìiðáåêòåí êåì ¼àé£ûð£àì æî¼. ‡ìiðäå òàçàëû¼ áàð, àäàë æàð, àéíûìàñ ñ¥éiñïåíøiëiê áàð äåï êå¡iðäåãiìäi æûðòûï, òàëàñ¼àíäà æ´ðò ìåíi ê¥ëêi ¼ûëûï, «ê†ðñî¼ûð», «à¼ûì༻, «¼èÿëè» äåï ¼îðëàéòûí. Ñîíäà ìåí îðìàíäà£û æ¥çæûëäû¼ åìåíäi òiðåê ¼ûë£àíäàé, iøòåé ñåíi ìåäåò ¼ûëûï: «îòòàïñû¡äàð, ìåíi¡ †ìiðäåí êåëòiðåòií ìûñàëûì áàð» äåï ç„ðåäåé äå àë£àí áåòiìíåí ¼àéòïàóøû åì. Àë ñåí... ‡ìiðáåêòåí á´ðûí ìåíi †ëòiðäi¡... Ñåí ìåíi¡ àðìàíûìäû òàë¼àíäàäû¡, àë îë ñî¼¼ûäàí ò¥çåëiï, ¼àéòà àäàì áîëó ìà£àí î¡àé£à ò¥ñêåí æî¼. (Ì´ðàò òîë¼ûï, ò†ìåí ¼àðàï, ¥íñiç ¼àëàäû. Äàðè£à Ì´ðàòòàí ê†çií àëìàé, îíû¡ ¼îëûíäà£û ðþìêà£à êîíüÿê ¼´ÿäû. Ì´ðàò ðþìêàíû ¼à£ûï ñàëàäû. Äàðè£à îðíûíàí ò´ðûï, á†ëìå iøií êåçiï êåòåäi). Ä à ð è £ à (áiðàçäàí êåéií). Ñåí á„ðiáið ìåíi êåøiðóãå òèiñòi åäi¡. Ì ´ ð à ò. Åãåð ìåí îëàé iñòåìåñåì, †ç àðûìíû¡ àë- äûíäà, äîñûìíû¡ àëäûíäà àðûëìàñ ê¥í„£à áàòàð åäiì. Îíäà ìåí †ìiðäåí æè£àí-òåðãåíiìíåí ò¥ãåë àéûðûëàð åäiì... ¦éi ¼´ëàï, øà¡ûðà£û îðòàñûíà ò¥ñêåí àäàì ¼àí- äàé áîëàäû, ìåí äå ä„ë ñîíäàé áîëàð åäiì. Ä à ð è £ à. Àë áiçäi¡ øà¡ûð༠îðòàñûíà ò¥ñêåíäå åø- òå¡å¡ êåòêåí æî¼ ¼îé. Ì ´ ð à ò. Ìåí ñåíäåðäi¡ øà¡ûðà¼òàðû¡äû ¼´ëàò¼àì æî¼. Îíû ¼´ëàò¼àí †çi¡ñi¡. Ä à ð è £ à (àé£àéëàï). Æî¼! Ìåí åìåñ, ñåíñi¡! Ìåí †ç øà¡ûðà£ûìäû ¼´ëàò¼ûì êåëãåí æî¼. Àë ñåí îíû¡ ¼´ëàé- òûíûí áiëå ò´ðûï, „äåéi æàñàäû¡. Ì ´ ð à ò. Æî¼, Äàðè£à, íå äåñå¡, î äå, áið༠ñåí ê†çiíå ø†ï ñàëäû åêåí äåï, ìåí äîñûìíû¡ ê†çiíå ø†ï ñàëà àë- ìàéìûí. Ä à ð è £ à (äîëäàíûï). À¼ûìà¼! Ñåíi¡ ø†ï ñàë£àí- ñàëìà£àíû¡ êiìãå êåðåê? Êiìãå êåðåê?... (Ê¥éiíiï). Àïû- – 409 –

ðàó, ¼ûðû¼¼à êåëãåíøå †ìið äåãåííi¡ íå åêåíiíå áið ò¥ñiíáåãåí íå ¼ûë£àí êåùåñi¡? Ñåíi¡ á¥éòêåí „óëèåëiãi¡ ¼´ðûï êåòñií! Ñåí †ìið áîéû åøòå¡åãå ò¥ñiíáåé †òåòií „ïåíäiñi¡. Ñåí áàñ¼à áiðåóäi¡ ðóõàíè ä¥íèåñiíå áàñà- ê†êòåï êiðåñi¡ äå, †ç „ìiði¡äi æ¥ðãiçå áàñòàéñû¡. Ä¥íèåíi¡ ò¥áiíå æåòåòií ìûíà ñåíäåéëåð. Ñåí ñåêiëäi „óëèåëåð ¼´ðûñà åêåí, ñîíäà æåð áåòiíäå òûíûøòû¼ îðíàð åäi. (Á†ëìå iøií „ði-áåði êåçiï, äîëäàíà). Ðàñ, ðàñ, ðàñ! Ìåí ¼àòåëåñòiì, à¼ûì༠áîëäûì, áiëåìií, á„ðií äå áiëåìií. Áið༠ñîë æàë£ûç ¼àòå ¥øií, íåãå ìåíi¡ á¥êië †ìiðiì †êñóãå òèiñòi? Îñû „äiëäiê ïå? Êåðåê äåñå¡, ê¥éåóiìíi¡ †çi äå ä„ë ñîíäàé æàéäû áàñòàí êåøêåí áîëóû êåðåê. Êåëáåòòi, à¼ûëäû, òiëäi æiãiò. Ì¥ìêií åìåñ îíäàé ñ„òòi áàñòàí êåøïåói. Îíäàé ñ„òòi áàñòàí êåøïåó ¥øií, †ìið ñ¥ðìåé, òåê òiði áîï æ¥ðó êåðåê. Àë ìåí îíû¡ îíäàé iñií áiëìåéìií. Áiëìåãåííåí êåéií – áà¼ûòòû áîëäûì. Îíû áiëóäi¡ ìà- £àí ¼àæåòi äå æî¼ åäi. Σàí äà ñîëàé. Áiç åøòå¡åíi áiëìåãåíäå ñ†çñiç áà¼ûòòû áîëàòûí åäiê. Êåíåò... åøêiìãå äå êåðåãi æî¼, ¼´äàé-àó, †ìiðäå áîëìàéòûí Òàçàëû¼, …äiëäiê, Øûíäû¼ äåãåí ¼èÿëè ¼à£èäàëàðû¡ìåí áiçäi¡ òàñ- òàë¼àíûìûçäû øû£àðäû¡. Ñåíi¡ øûíäû£û¡íàí ã†ði, ò†áåìiçäåí áîìáà ò¥ññå, á´äàí „ëäå¼àéäà æà¼ñû áîëàð åäi... ½´äàé áiëåäi, ñåí òåê àäàìäàð£à áà¼ûòñûçäû¼ òàðàòó ¥øií æàðàë£àí æàíñû¡. (Åíòiãiï, øàðøàï, äèâàí£à êåëiï îòûðà- äû). Æ´ðòòû¡ øà¡ûðà£ûí ¼´ëàòûï, áîëàøà£ûí ¼´ðòûï òûí£àííàí êåéií, ñîíû¡ á„ðií †çi¡íi¡ òàçàëû£û¡ ìåí †çãåíi¡ òàçà åìåñòiãiíåí äåï ä„ëåëäåãi¡ êåëåäi. Àë, æàðàé- äû, æàë£ûç ñåí òàï-òàçà áîë, ¼àë£àí àäàì òåãiñ ê¥í„êàð. Ñîíäà ñåíi¡ òàçàëû£û¡ êiìãå êåðåê? Ì ´ ð à ò (îéëàíûï). Ìåíi¡ †ìiðiìäå †êiíiøïåí åñêå àëàòûí à£àò iñ, àðòû¼ ñ†çäåðiì áið áàñûìà æåòåðëiê, Äà- ðè£à. Îëàðäû åíäi åø¼àøàí äà ò¥çåé àëìàéòûíûì åñiìå ò¥ñêåíäå îäàí æàìàí æåðãå êiðåðäåé áîëûï ¼ûñûëàìûí. Áið༠ä„ë ñîë êåçäå ñåíäåðãå: «Ìàõàááàòòû àÿ¼¼à áàñïà¡- äàð, áið-áiði¡å ¼èÿíàò æàñàìà¡äàð», – äåï àëäàðû¡äà òiçåðëåï ò´ðûï, æàëûí£àí êåçiì ìåíi ¼ûçàðòïàéäû äà, ê¥éçåëòïåéäi. Ìåí îíû †ìiðiìíi¡ áåòiìå øiðêåé áîëàð ìàñ¼àðà ñ„òi äåï îéëàìàéìûí. Åãåð ñîë êåçäå „ëãi îïà- ñûçäû¼òû ñåí åìåñ, ‡ìiðáåê ñà£àí æàñàñà, ìåí á„ðiáið îñû iñiìäi ¼àéòàëà£àí áîëàð åì. Ìåí ñåíi¡ æ¥ðåãi¡íi¡ – 410 –

àëäàí£àíûí, íàìûñû¡íû¡ ¼îðëàí£àíûí ê†ðiï, áiëiï ò´ðûï, áåéòàðàï ¼àëà àëìàñ åäiì. Íåãå ìåí ñîë ¥øií êií„ëi áîëóûì êåðåê? Ñåíäåðäi †ç áàñûìíàí áåòåð ¼àäiðëåãåíiì ¥øií áå? Ñåíäåðãå ñåíãåíiì ¥øií áå? …ëäå †òiðiêïåí, ñàò¼ûíäû¼ïåí ñûáàéëàñ áîëìà£àíûì ¥øií áå? Ä à ð è £ à. Ñûáàéëàñ áîëìàé-༠¼îé. Îíû ñåíåí åøêiì äå òàëàï åòïåéäi. Òåê †çãåíi¡ òà£äûðûíà, †çãåíi¡ îòáàñû- íà ¥ñòåìäiê æ¥ðãiçáå. Îòáàñû – êiøêåíòàé, äåðáåñ ìåì- ëåêåò, îíû¡ iøêi, ñûðò¼û ñàÿñàòû, äèïëîìàòèÿñû áîëà- äû. Îë ¼àíäàé ì„ñåëåíi áîëñà äà †çi øåøóãå òèiñòi. Ñûðò- òàí åøêiìíi¡ ¼îë ñ´£ó£à õà¼ûñû æî¼. Ò¥ñiíåìiñi¡ îñû- £àí? Àë ñåí áàñ¼à ìåìëåêåòòi †ç ¼îëû¡ìåí ¼èðàòûï ñà- ëûï æ„íå ñîë ¥øií „ëãi ¼èðàï æàò¼àí ìåìëåêåòòi¡ †çií êií„ëi ¼ûë£û¡ êåëåäi. Ì ´ ð à ò. Æàðàéäû, ñîëàé-༠áîëñûí. Áið༠îë êiøêåíòàé ìåìëåêåò òåê áið ñåíåí ò´ðìàéäû £îé. Îíû¡ òà£û áið ì¥øåñi áàð. Ñåí àéòàñû¡: «Ìåíi¡ òà£äûðûìäà íå øàðóà¡ áàð?» – äåï. Îë àéòàð åäi: «Ìåíi¡ òà£äûðûìà ñîí- äà íåãå àðàëàñïàäû¡?» – äåï. Åãåð ìåí ñîë æîëû ¥íäåìåé ¼àëûï, êåéií á„ði äå áåëãiëi áîë£àí êåçäå îë ìà£àí: «Ñåí á„ðií äå áiëiïñi¡ £îé, ìåí áà¼ûòñûçäû¼òû¡ øû¡ûðàóûíà ¼´ëàï áàðà æàò¼àíäà ¼îë ´øûí áåðìåãåíi¡ ¼àëàé, æàí äîñûì?» – äåñå, ìåíi¡ àäàìãåðøiëiê ¼´íûìíàí íå ¼àëàð åäi? (Ïàóçà). Æî-î¼. Ìåíåí áàñ¼à êåðåãi¡íi¡ á„ðií àë, áið༠†çiì òà¡äà£àí á´ë æîëäàí †ëñåì äå, ¼àéòïàéìûí. Ìåéëi¡ ê¥ë, ìåéëi¡ òàáàëà, á„ðiáið æàí ¼èþ£à ò´ðàòûí ì„¡ãi òàçàëû¼, ì„¡ãi àäàëäû¼, ì„¡ãi ìàõàááàò †ìiðäå áàð. Ä à ð è £ à (ûçàëàíûï). ½àéäà£û ì„¡ãi ìàõàááàò? ½àé- äà£û øåêñiç àäàëäû¼ ñåíäåãi?.. ‡ìiðäå àùû øûíäû¼ äåãåííi¡ áîëàòûíûíà ñåíåí áàñ¼à æ´ðòòû¡ á„ðiíi¡ ê†çi æåòòi. Àë ñåí áàÿ£û áið „íi¡äi ¼àéòàëàé áåðåñi¡, ¼àéòàëàé áåðåñi¡. Îë ñåíi¡ êåðåìåò òàçàëû£û¡ åìåñ, ñåíi¡ †ìiðäi áiëìåéòiíäiãi¡, Ì´ðàò. …éòïåñå, ¼àðàìàéñû¡ áà ò†¡iðåêêå, ê†çi¡äi àøûï. ½àéäà ñîë ìàõàááàòû¡? (Çàëäû ê†ðñåòiï). Áàð ìà ìûíàó †ìiðäå? Ì ´ ð à ò. Áàð! Áàð! Ä à ð è £ à. Ê„íå? (Æàí-æà£ûíà ¼àðàï). Ê„íå? Ì ´ ð à ò (†çiìåí-†çi, ñåíiììåí). Áàð áîë£àíäà ¼àíäàé! ½îçû ìåí Áàÿí øå? Ë„éëi ìåí Ì„æí¥í, Ðîìåî ìåí Äæó- ëüåòòà øå?! – 411 –

Ä à ð è £ à (Ì´ðàò¼à òà¡ûð¼àé ¼àðàï, áàñûí øàé¼àï). Îñû †ìiðäåí êåëòiðiï îòûð£àí ìûñàëû¡ áà? Ì ´ ð à ò (Äàðè£à£à ¼àðàï). Ìåí îéäàí àëûï îòûð£àì æî¼. Á´ëàðäû¡ á„ði äå †ìiðäåí àëûí£àí. Æåð áåòiíäåãi õàëû¼òàð ì„¡ãi ìàõàááàòòû¡ áàð åêåíií ñåíäåðãå ä„ëåë- äåó ¥øií, „äåéi ñîëàðäû¡ àòà£ûí à¡ûç£à àéíàëäûðûï, òà- ðèõòà ¼àëäûð£àí. (Äàðè£àíû êåêåòêåí ¥íìåí). Áið õàëû¼ àéòñà, ñåíáåóãå áîëàð åäi, áiðíåøå õàëû¼ àéò¼àíäà, ñåíó êåðåê, æîëäàñ Ñêåïòèê. Ä à ð è £ à (ñ„ë äà£äàðûï). Æàðàéäû, àéò¼àíû¡íû¡ á„ðií øûíäû¼ åêåí äåï ¼àáûëäàéû¼. Òîïûðà£û òîð¼à áîë£ûðëàð, ìàõàááàò æîëûíäà ¼´ðáàí áîëûï êåòiïòi. Àë åãåð îëàð †ëìåé, áið-áiðiìåí ¼îñûëà ¼àë£àíäà, íå áîëàð åäi? ½àðàïàéûì £àíà áið îòáàñûíà àéíàëàð åäi, åøòå¡å ò†òåï áåðå àëìàéòûí ê¥éêi òiðëiêòi¡ ¼àæàóûíàí ´ëû ñåçiìäåð êîððîçèÿ£à ´øûðàï, áàÿ£û æàé î£ûíäàé æàð¼ åòêåí £àæàéûï ìàõàááàòòàí ò¥ê ¼àëìàñ åäi, ¼àëñà äà, áiçãå æåòïåñ åäi. ‡ëiìíi¡ àð¼àñûíäà £àíà „ëãi ìàõàááàò àóà êiðìåéòií âàêóóì£à ñà¼òàë£àíäàé, óà¼ûòòàí, êå¡iñòiêòåí, òiðøiëiêòåí òûñ ì„¡ãiëiê £´ìûð êåøåòií æà£äàé£à òàï áîëäû. Åãåð ‡ìiðáåê åêåóiìiç ¼îñûëìàé ò´ðûï, †ëiï êåò- ñåê, áiç äå ñåíäåðäi¡ ñàíàëàðû¡äà ñ¥éiñïåíøiëiêòi¡ ¥ëãiñi áîëûï ñà¼òàëàð åäiê. Áiçäi¡ áà¼ûòñûçäû£ûìûç – òiði æ¥ðãåíiìiç. Ì ´ ð à ò (ê¥éiíiï). Àïûð-àé, ñåíäåðäi †ìiðäi¡ ¼àðàïà- éûì øûíäû£ûíà ñåíäiðó ¼èûí áîëäû-àó! Îñûäàí á„ëåí- áàé ìèëëèîí æûë á´ðûí ¼´ðûï êåòêåí òà¡£àæàéûï ¼´áûæû¼ áið ê†ëäåí òàáûëûïòû äåñå, íåìåñå £àëûìäàð òîïûðà¼òàí àäàì æàñàïòû, „ëäå î ä¥íèåíi¡ áàð åêåíií ä„ëåëäåïòi äåñå, ñåíåð åäi¡. ½èÿë æåòïåñ íå áið ñ´ìäû¼¼à ñåíåð åäi¡. Ç´ëûìäû¼òû¡ íåáið æàí ò¥ðøiãåð ò¥ðií àéò- ñà, ñåíåð åäi¡. Àë àäàì áîéûíäà£û içãiëiêêå, òàçàëû¼¼à ñåíó ñîíøàëû¼òû ¼èûí. Àïûð-àó... (Ê¥éiíiï, ñ†ç òàáà àë- ìàé, îðíûíàí ò´ðûï êåòåäi). Ä à ð è £ à. …ðèíå, ¼èûí áîëàäû. Ñåáåái àáñîëþòòiê ìà£ûíàäà£û òàçàëû¼ †ìiðäå æî¼. Òiðøiëiê øà¡ûí ¥ñòiíå òèãiçáåé åøêiì äå æ¥ðå àëìàéäû. Ì„ñåëåí, ìåí äå †ç áà- ñûìäà áîë£àí æàéòòû òîç༠îòûíà ê¥éåòií ¼ûëìûñ äåï åñåïòåìåéìií. Òiïòi ìûíà æ¥ðãåí (çàëäû ê†ðñåòiï) æ´ðòòû¡ á„ðiíi¡ áàñûíäà †çiìåí áiðãå àëà êåòåòií áið-áið ¼´ïèÿñû – 412 –

áàð. (Êåêåòiï). Òåê ñîëàðäû¡ á„ðií ñåíi¡ áiëìåéòiíi¡ ¼àí- äàé æà¼ñû, „éòïåñå, äåíi ñàó áið øà¡ûð༠¼àëäûðìàñ åäi¡. Ì ´ ð à ò („ëäåíåãå ò¥ñiíáåé, òà¡ûð¼àï). Ñîíäà íå áîë- äû †çi? Ä¥íèåäå æàñàëûï æàò¼àí æàìàíøûëû¼òû¡ á„ðiíå (ñàóñà£ûìåí †çií ê†ðñåòiï) ìåí êií„ëi áîëûï øû¼òûì áà?.. Ä à ð è £ à. Ñåí êií„ëi áîëûï øû¼òû¡. Ì ´ ð à ò. Êåøiðåðñi¡, îíäàé êií„íi ìåí ìîéíûìà àëà àëìàéìûí. Ä à ð è £ à (îéëàíûï). ½àçið ä„ëåëäåóãå òûðûñàéûí... Ìåíi¡ áið ê†ðøiì áàð. Áåëãiëi ä„ðiãåð. …éåëií áàëà êåçiíåí áiëåìií. Íà£ûç áà¼ûòòû îòáàñû äåóãå áîëàäû. ¦ø áàëàñû áàð, àëäû 9-êëàñòà. Áiðåói ìàòåìàòèêàäàí, áiðåói ñóðåò- òåí, òà£û áiðåói áiðäå¡åäåí, „éòåóið, æûë ñàéûí æ¥ëäå àëàäû äà æàòàäû. Ä„óëåòòåði æåòêiëiêòi, äîñ-æàðàíäàðû ê†ï. ‡çäåði àéðû¼øà áið ò„ðáèåëi æàíäàð. ½´äàé-àó, åêåóiíi¡ òûì áîëìàñà, áið ðåò ¼àòòû ñ†çãå êåëãåíií ê†ðãåí åìåñïií. …çiëäåði ¼àíäàé £àæàï! Ñîë ¥éãå áàð£àí ñàéûí, ꆡiëiì †ñiï, „ëäåíåãå ì„ç áîï ¼àéòàìûí. …éòåóið †çiì áiëåòií îðòàäà ä„ë ñîíäàé æàðàñòû îòáàñûí ê†ðãåí åìåñïií. Àë ñîë øà¡ûðà¼òû òàñ-òàë¼àí ¼ûëó ìåí ¥øií îï-î¡àé. ‡éòêåíi „ëãi æiãiòòi¡ áið ¼ûëìûñûí ìåí æà¼ñû áiëåìií. Á´ëòàðòïàéòûí ôàêòûì áàð. Åãåð îíû „éåëiíå æåòêiçåð áîëñàì, åêåói ñîë ê¥íi àæûðàñàäû... Àë ñîíäà íå áîëàäû? …ð¼àéñûìûç áiëãåí çàòûìûçäû àéòà áåðñåê, æåð áåòiíäå ¼àíøà àäàìíû¡ †ìiði àñòû-¥ñòiíå ò¥ñåð åäi? Ì ´ ð à ò. Ìåí åøêiìãå †ñåê òàñûìàéìûí. Îñû óà¼ûò¼à äåéií åø¼àíäàé ê†ðøiì ìåíåí îíäàé ¼èÿíàò ê†ðãåí æî¼. Àë ñåíäåð ìåí ¥øií ê†ðøi åìåññi¡äåð... îíû †çi¡ äå æà¼- ñû áiëåñi¡. Ä à ð è £ à. Æàðàéäû, æàíàøûðëû¼ïåí ìåíi „øêåðå ¼ûëäû¡ äåéiê. Áið༠îñûíû¡ àðòû ìåí ¥øií íåãå ñî£àòû- íûí íåãå áiëìåäi¡? Ì ´ ð à ò. Åêåóiìiç ñîò çàëûíäà áiðií-áiði êåçåê-êåçåê êií„ëà£àí àéûïòàñóøûëàð ñåêiëäiìiç... Ìåí îéëàéìûí: „ðêiìíi¡ àðû – †çiíi¡ Îòàíû. Îòàíäû ñàòïàó êåðåê äåéìií. Àë ñåí îñû áið å¡ íåãiçãi ì„ñåëåíi àòòàï †òiï, «ñàòûëàð Îòàí ñàòûëäû, åíäi ìà£àí „ði ¼àðàé íå iñòåó êåðåê, ñîíû àéò», – äåéñi¡. …ði ¼àðàé íå iñòåóãå áîëàäû, æàíûì-àó? …ði ¼àðàé òèiñòi æàçà¡äû àëàñû¡. Á´ë æåðäå ñà£àí åøêiì äå ê†ìåêòåñå àëìàéäû. – 413 –

Ä à ð è £ à (æûëàìñûðàï). Ñåíäåé ¼àòàë æàíäû ê†ðñåì, ê†çiì øû¼ñûí! Ñîíäà ìåíåí íå ¼àëàéñû¡, ìåíi¡ àñû- ëûï †ëãåíiì êåðåê ïå ñà£àí? Ñîäàí áàñ¼àíû¡ á„ðií äå áàñûìíàí êåøòiì £îé. Ñåí ìåíi¡ ê†ðãåí ¼èûíøûëû£ûì- íû¡ áiðií äå áiëìåéñi¡... Æåñið „éåëäi¡ £´ìûðûí ¼´äàé ä´øïàííû¡ áàñûíà áåðìåñií. (¦ñòåë ¥ñòiíåí ñèãàðåò àëûï òàðòàäû). ½àëàé øûäà£àíûìà ¼àçið †çiì òà¡ ¼àëàìûí. Áàñ¼à æà£û¡ á¥òií áîëñà, æàë£ûç êåäåéëiê åøòå¡å åìåñ ¼îé. Òiði æåñiðëiê, æî¼øûëû¼, óàéûì-¼àé£û, áàëà òàó¼ûìåòi – á„ði-á„ði êåëiï ¼îñûë£àíäà îäàí àñ¼àí àçàï- òû¡ á´ë ä¥íèåäå áîëóû ì¥ìêií åìåñ ñåêiëäi. ʆðãåí ê¥íi¡äi áiðåóãå àéòà äà àëìàéñû¡, íàìûñû ¼´ð£ûð ¼ó æàíû¡äû ¼ûë á´ðàó ñàë£àíäàé ¼èíàéäû. ½ûñ¼à æiï ê¥ð- ìåóãå êåëìåé, „áäåí òàðû¼¼àí ñî¡, ¥ø æåðäå ¼àòàðûíàí æ´ìûñ iñòåäiì... (‡çiíå òà¡ûð¼àé ¼àðà£àí Ì´ðàò¼à «è„, è„, ¼àòå åñòiãåí æî¼ñû¡, ä„ë ñîëàé» äåãåíäi áiëäiðiï, áàñûí èçåéäi). Òà¡åðòå¡ åðòå ò´ðûï, àóëà ñûïûðàìûí, ñîñûí æ´ìûñ¼à áàðàìûí, àðàñûíäà áið ê„ði êåìïiðäi¡ ¥éiíå áàðûï, òàìà£ûí iñòåï, åäåíií æóûï êåòåìií. Êåøêå ¥éãå êåëiï, ¼îðëàíûï æûëà£àíäà, ò¥í îðòàñûíà äåéií †çiìäi- †çiì òî¼òàòà àëìàéìûí... (Äàðè£à õàëàòûíû¡ ¼àëòàñûíàí îðàìàë àëûï, ê†çiíåí ༼àí æàñòû ñ¥ðòåäi). (Áàñûí øàé- ¼àï). Ñà£àí îíû ò¥ñiíó ¼àéäà!.. Á„ðiíåí á´ðûí àóëà ñû- ïûðûï æ¥ðãåíäå òàíûñ áiðåó êåçäåñïåñå åêåí äåï æàíû¡ ¼ûñûëàäû. Áið ê¥íi †çiìiçäå iñòåéòií Àçàò äåãåí áið æiãiò êåçäåñiï ¼àëäû. ‡çi ìåíi òåàòð£à øà¼ûðûï, ñ†ç ñàëûï æ¥ðãåí. ½´äàé-àé, æåðãå êiðóãå ø༠¼àëäûì. Ñîäàí êåéií „ëãi æiãiòòåí †çiì áåçiï êåòòiì... Òiïòi iøóãå ñàëûíûï, ìàñê¥íåì áîëà æàçäà£àí äà êåçiì áîëäû... Ñîíäà ê†ðäiì åøêiìíi¡ åøêiìãå æàíû àøûìàéòûíûí... Ñîäàí êåéií ìåí åøòå¡åãå ñåíáåéòií áîëäûì. (Äàóñûí ¼àòàéòûï). Ñîäàí êåéií ñåí ñèÿ¼òûëàð †ìið æàéëû ò„òòi-ò„òòi ñ†çäåð àéòñà, ¼àíûì ¼àéíàï, æûíûì ´ñòàéäû. Ñåíi¡ îë íàñèõà- òû¡íû¡ ìà£àí ò¥êêå äå êåðåãi æî¼. Ìåí †ç ê¥í„ìäi ñåíñiç äå áiëåìií. Ìà£àí ¼àçið áàñ¼à êåðåê, ò¥ñiíåìiñi¡, áàñ¼à êåðåê. Ì ´ ð à ò (øîøûíà òà¡ûð¼àï). Íåìåíå êåðåê?.. Ä à ð è £ à. Ìà£àí òûíûøòû¼ êåðåê. ‡ç ò¥ñiíiãiìäi, †ç êiñiëiãiìäi †çiìå ¼àëäûð äà, òûíûøòû¼ áåð. À¼øà áåðåéií, òåê à¼ûë ¥éðåòïå. Ìåí ¼àæûäûì. – 414 –

Ì ´ ð à ò. Äàðè£à! Á´ë ñåíi¡ àéòàòûí ñ†çi¡ åìåñ. ‡ìiðãå òåðiñ ¼àðàï, áà¼ûòòû áîë£àí åøêiì æî¼. Êiì ê†ðìåäi äåéñi¡ îë ¼èûíäû¼òû, á„ðiìiç äå êåøòiê áàñûìûçäàí. Áið༠ñåíi¡ æåñiðëiãi¡, æàðëûëû£û¡ íåìåñå ê†ðãåí ¼èûíøû- ëû£û¡ – áà¼ûòñûçäû¼ åìåñ. ‡çi¡ àë£àø ¥é áîë£àí êåçi¡äå áàé ìà åäi¡? Êåøêiëiê íàí£à òèûí òàáà àëìàé, æàòà¼õà- íàäà£û áiçãå òàëàé êåëìåï ïå å¡? Áið༠ñîë êåçi¡äi ñåí áà¼ûòñûç äåï àéòà àëàñû¡ áà? Æî¼! Îë ñåíi¡ å¡ áà¼ûòòû êåçi¡ áîëàòûí. Áà¼ûòñûçäû¼ äåãåí æàííû¡ æàðàñû. Îò- áàñû á´çûëìàé, ä„óëåòi øàé¼àëìàé, æàðàëû æàíûí ñ¥éðåòiï, ¼àíøà ìû¡ áà¼ûòñûçäàð £´ìûð êåøóäå... Àë ñåí... Ä à ð è £ à (ñ†çií á†ëå). Æî¼! Æî¼! Ìåí æàë£ûçäû¼òàí øàðøàäûì. Ìåíi¡ æ¥éêåì òåìið åìåñ. Ìåí – „éåëìií. Åðêåêòi¡ ¼îëòû£ûíû¡ àñòûíäà á¥òiííi¡ æàðòûñû áîï ê¥í ê†ðåòií áåéøàðà, „ëñiç „éåëìií. Ìà£àí ñåðiê êåðåê, ì´ç áîï ¼àò¼àí æ¥ðåãiìäi åðiòåòií æûëó êåðåê. (Äîëäàíûï, ¥ñòiíäåãi êèiìií ëà¼òûðûï, àé£àéëàï). Ìåíi áà¼ûòûìíàí àéûð£àí ñåí åäi¡, àë åíäi †çi¡ áà¼ûòòû ¼ûë. (Äàðè£à ïëàâ- êè, áþñòãàëòåðiìåí ¼àëàäû). Ê„íå. Ìåí æà¡à£û †çi¡ àéò- ¼àí ðóõàíè ¼´áûæû¼ïûí, àë æiáiò ìåíi¡ òàñ æ¥ðåãiìäi... Ò¥ñið ìåíi àäàì ¼àëïûíà... Ò¥ñiðñå¡øi... (Ì´ðàò áþñòãàëòåðií ñûïûðà áàñòà£àí Äàðè£àíû¡ ¼îëû- íàí ´ñòàé àëàäû). Ì ´ ð à ò. Äàðè£à! (Åêåói àëûñûï äèâàí£à ¼´ëàéäû). (Àé£àéëàï). Äàðè£à! Ñåí æûíäàí£àííàí ñàóìûñû¡? Åñi¡äi æè, Äàðè£à! Äàðè£à äåäiì £îé! Ä à ð è £ à (Ì´ðàòòû¡ ò¥éìåëåðií à£ûòà, ¥çäiãå ñûáûð- ëàé). Åøòå¡å åòïåéäi. μìûòàéû¼ áàðëû£ûí äà... Á´ë ä¥- íèåäå åêåóiìiç £àíà áàðìûç! Åøòå¡å äå îéëàìà! Áið ñ„ò ¼´ìàðû¡à åðiê áåð! Ì´ðàò... (Ì´ðàò åðêiíåí àéûðûë£àí àäàìäàé ¼àðñûëû¼ñûç ò´ðà áåðiï, øîøûï êåòêåíäåé, ¼àéòà àðïàëûñûï, Äàðè£àíû ¼èìûë- äàòïàé, òó ñûðòûíàí ¼´øà¼òàé àëàäû). Ì ´ ð à ò. Åñi¡äi æè! Áîëäû åíäi! (Äàðè£à àëàñ´ð£àíûí ¼îÿäû. Ì´ðàò æåðäå æàò¼àí õà- ëàòòû „éåëäi¡ æàðòûëàé æàëà¡àø äåíåñiíå æàáàäû. Äàðè- £à áåòií áàñûï æûëàï æiáåðåäi. Ì´ðàò íå äåï æ´áàòàðûí áiëìåé, äà£äàðûï äèâàí£à êåëiï îòûðàäû). – 415 –

Ì ´ ð à ò. Æàðàéäû, ñàáûð åò åíäi. (Ðþìêà£à êîíüÿê ¼´éûï, Äàðè£à£à ´ñûíàäû). (Äàðè£à ðþìêàíû ´ñòàï, áiðàç îòûð£àííàí êåéií, áið ´ðòòàï ¥ñòåëãå ¼îÿäû äà, îðíûíàí ò´ðûï, àéíà àëäûíà áà- ðûï, øàøûí æ†íäåéäi, ê†çií ñ¥ðòåäi, ñèãàðåò àëûï òàðòà- äû, „ði-áåði á†ëìåíi êåçåäi, ñîäàí êåéií ñàáàñûíà ò¥ñiï, ¼àé- òàäàí äèâàí£à îòûðàäû). Ä à ð è £ à (ñàáûðìåí). Ìåí åíäi ò¥ñiíäiì. Ñåí ôåíîìåíñi¡. Ê„äiìãi ÝÂÌ-íi¡ åñåïòåðií àóûçøà øû£àðà- òûí, áiðà¼ å¡ ¼àðàïàéûì ñ´ð༼à æàóàï áåðå àëìàéòûí, òåìið æåï, ïûø༠æ´òàòûí, îòòû ¼îëûìåí ´ñòàéòûí, òóà ñàï ñ†éëåéòií òà£û íåìåíå áàð åäi... …éòåóið ñî£àí ´¼ñàñ òàáè£àòòû¡ çà¡ûíà ¼àéøû, êåìáà£àë, ê¥ïið ¼´áûëûñòàð- äû¡ áiðiñi¡. Áàñ¼àøà ò¥ñiíó ì¥ìêií åìåñ. Àë ¼î£àì£à ôå- íîìåíäåð åìåñ, †çiìiç ñåêiëäi „äåò ïåí ä„ñò¥ðäåí æàðàë- £àí, æàí-ä¥íèåñi ò¥ñiíiêòi, åëìåí áiðãå ¼àòåëåñå àëàòûí, ¼àòåñií æ†íäåé àëàòûí, áiðií-áiði êåøiðå àëàòûí ¼àðà- ïàéûì àäàìäàð êåðåê. ‡ìið ¼àøàíäà †çiíi¡ ãàðìîíèÿñû- ìåí ¼ûìáàò. Ãàðìîíèÿ – †ìiðäi¡ òiðåãi. Àë ôåíîìåí – ñîë çà¡äûëû¼¼à ¼àéøû ¼´áûëûñ. ‡çi¡ òàáè£àòòû¡ áîëìûñûíà ¼àðàøû: ¼´ç£ûíäû äà, æûëàíäû äà, ¼àð༴ðòòû äà ¼´ðòó£à áîëìàéäû, ñåáåái ãàð- ìîíèÿ á´çûëàäû. Ýêîëîãèÿëû¼ àïàò áîëàäû. Ñîë ñèÿ¼òû àäàì áîéûíäà£û ýãîèçì, í„ïñi, ¼ûç£àíûø, ¼àòûãåçäiê ò.ñ.ñ. ñ¥éêiìñiç ¼àñèåòòåð äå ðóõàíè †ìiðäåãi æà¡à£û ¼´ç£ûí, æûëàí, ¼àð༴ðòòàð ñåêiëäi – îëàðäû äà ¼´ðòó£à áîëìàé- äû. Îëàð äà áåëãiëi áið çà¡äûëû¼òàí, ¼àæåòòiëiêòåí òóûï îòûð. Îëàðäû ¼´ðòñà¼, ðóõàíè †ìiðäå äå ýêîëîãèÿëû¼ àïàò áîëàäû. Àë ñåí ì´íû¡ áiðiíå äå ò¥ñiíáåéñi¡. Ñåíi¡øå †ìiðäå ì´íäàé ¼àéøûëû¼òàð áîëó£à òèiñòi åìåñ. Ì ´ ð à ò. Ñåíi¡ „ëãi àéòûï îòûð£àíû¡ – òàçà òàáè£àò àÿñûíäà£û ¼àéøûëû¼òàð. Îíäà „ëiìæåòòiê çà¡û £àíà ¥ñòåìäiê ¼´ðàäû. Á´ë ò´ð£ûäàí ñåíi¡ àéòûï îòûð£àíäà- ðû¡íû¡ á„ði äå ðàñ. Áið༠àäàìíû¡ ¼´äiðåòi òàáè£àòòû¡ ñûðòûíäà ðóõàíè †ìið àøûï, ñîë †ìiðäi¡ çà¡ûí †ç ¼îëû- ìåí æàñàóûíäà åìåñ ïå?! Àë îë çà¡ áîéûíøà îïàñûçäû, àëàÿ¼òû, ñàò¼ûíäû, òà£û ñîë ñèÿ¼òûëàðäû ¼´ðò¼àííàí åø¼àíäàé ýêîëîãèÿëû¼ àïàò áîëìàéäû. Ñåíi¡ ôèëîñîôèÿ¡à ê†íiï, «ðóõàíè ¼àð༴ðòòàðäû» äà ¼îð£àó£à àëàòûí áîëñà¼, ç´ëûìäû¼ †çií ¼î£àìíû¡ íåêåëi – 416 –

áàëàñûíäàé ñåçiíåäi äå, îíûìåí ê¥ðåñó òiïòi á´ðûí£ûäàí äà àóûð£à ò¥ñåäi. Êåëiñåñi¡ áå îñû£àí?.. Ìåí ôåíîìåí äå, ¼´áûæû¼ òà åìåñïií, ê†ïòi¡ áiði £àíàìûí. Áàð àéûáûì – †ìiðäå ´ëû ìàõàááàò áàð äåãåíiì. Ñîë ¥øií ¼àð༴ðòòû ¼àëäûðûï, ìåíi ¼´ðò¼û¡ êåëåäi. Ä à ð è £ à. Åêåói¡ äå ¼´ðûìàé-༠¼îé. Ìåí ñåí ñåêiëäi ò†¡iðåêêå ¥êiì æ¥ðãiçóãå ¼´ìàð åìåñïií. Ìåí ñåí ñåêiëäi †ç îéûìäû, †ç íèåòiìäi æ´ðòòû¡ ¼àíæû£àñûíà çîðëàï áàéëàìàéìûí. Àë ñåí... øûíûíäà äà, ìåíi ¼´ðòñàì äåï òiëåéñi¡. ‡éòêåíi ñåí ä¥íèåíi åêi-༠ëàãåðüãå á†ëåñi¡. Ñåíi¡ ëàãåði¡å êiðìåãåí àäàìíû¡ á„ði – ñåíi¡ æàóû¡, îëàðäû, ÿ£íè áàñ¼àøà îéëàéòûíäàðäû, òåãiñ æîþ êåðåê... – ìiíåêè ñåíi¡ ì´ðàòû¡... Á´ë – ðóõàíè çîðëû¼. Àäàìäû ¼´äàé áàð äåï çîðëà£àííàí, îë àäàì †çiíi¡ ê†çi æåòïåñå, æ¥ðåãi ñåí- áåñå, ¼àëàéøà ¼´äàé áàð äåï îéëàé àëàäû? Æàëïû àäàì- äû îëàé åìåñ, áûëàé îéëà äåï çîðëàó£à áîëà ìà åêåí?.. Ì ´ ð à ò. ½ûëìûñêåðäi ¼ûëìûñ æàñàìà äåï çîðëàó£à áîëàäû. Ä à ð è £ à. Ì´ðàò! Ìåí ¼ûëìûñêåð åìåñïií. Ìåí ñåí îéëà£àíäàé àðäàí, íàìûñòàí, àäàìãåðøiëiêòåí æ´ðäàé áîë£àí æàí åìåñïií. Ñåí †çi¡íi¡ îðòà£àñûðëû¼ ´£ûìû¡- äû òàñòà äà, ëîãèêàíû¡ çà¡ûíà ñàëûï îéëàï ê†ðøi. ½àëàé- øà àäàìíû¡ á¥êië à¼ûëû, ïàðàñàòû, êiñiëiãi, ìiíåçi áið ò¥íãi æà¡ûëûñ ò†ñåêòåí êåéií ò¥ê ¼àëìàé æî¼ áîï êåòåäi? Ìåí †çiìíi¡ ò„íiìíåí, ÿ æàíûìíàí ¥ëêåí çà¼ûì áàé¼à- ìàéìûí... Øûí àéòàìûí, áàÿ£û ¼àëïûì, áàÿ£û Äàðè£à- ìûí... Åãåð æ¥éêåì àçäàï æ´¼àð£àí áîëñà, î£àí ñåí êií„ëiñi¡. Ì ´ ð à ò (êåêåòå). Áàÿ£û ¼àëïûì... Ñåíi¡ áàÿ£û ¼àëïû¡ áîëóû ì¥ìêií, áið༠á¥êië àðìàíû áûò-øûò áîëûï, æàí ä¥íèåñií †ðò øàë£àí áåéøàðà ‡ìiðáåê ¼àéòiï áàÿ£û ¼àë- ïûíäà áîëàäû? Ä à ð è £ à. Êåðåê äåñå¡, îë †çiíi¡ à£àò iñiíå „ëi ê¥íãå äåéií îïûíûï æ¥ðãåí áîëó£à êåðåê. ‡éòêåíi îë á„ðiíå ò¥ñiíåäi, ñåí ñåêiëäi êåùå åìåñ. Ì ´ ð à ò. ½àòåëåñåñi¡, Äàðè£à, ìåí îíû¡ ñîë êåçäå ¼àëàé ¼èíàë£àíûí ê†çiììåí ê†ðäiì. Îë òiïòi ñåíi †ëòiðìåê áîë£àí. Ìåí áîëìà£àíäà, áiðäå¡åãå ´ðûíóû ì¥ìêií åäi. Åêi ò¥í ê¥çåòiï æàíûíäà îòûð£àì... Æî-î¼, îë ñåíi åø¼à- øàí äà êåøiðìåéäi. Ìåí îíû¡ ìiíåçií æà¼ñû áiëåìií. – 417 –

Ä à ð è £ à. Æî¼, êåøiðåäi. Ì ´ ð à ò (†¡åøòåï). Êåøiðìåéäi, Äàðè£à! Ò¥ñiíñå¡øi! Æàí ¼èì༠áîëñà äà, æàð ¼èì༠æî¼, êåøiðãiñi êåëñå äå, êåøiðå àëìàéäû. Ä à ð è £ à. ‡çi¡ îéëàøû, îäàí áåði ¼àíøàìà æûë †òòi. ‡ìiðäi¡ ñèïàòû †çãåðäi. ‡çãåðìåãåí òåê ñåíñi¡. Ñåí áàÿ£û áiçäi¡ æàñòû¼ øà£ûìûçäà êåçäåéñî¼ ¼àëûï ¼îé£àí àäàì ñåêiëäiñi¡. Ñîíäû¼òàí áiçäi¡ îéëà£àí îéûìûç, iñòåãåí iñiìiç åðñi áîëûï ê†ðiíiï îòûð. Øûí ì„íiíäå, îíû¡ ò¥ê åðñiëiãi æî¼. Îë ìåíi áàÿ£ûäà êåøiðãåí. Îë òåê ñåíi êåøiðå àëìàé æ¥ð. Ì ´ ð à ò (øîøûíà òà¡ûð¼àï). Íå äåéäi? Ìåíi ìå? Ä à ð è £ à (òàáàëàï). È„, è„, ìûíà ñåíi! Ì ´ ð à ò. Ñåí †çi¡ íå àéòûï îòûð£àíû¡à ò¥ñiíåìiñi¡? Ñåí ìåí ¼´ñàï †ìið áîéû îíû¡ ¼àé£û-ì´¡ûí áiðäåé á†ëiñå àëäû¡ áà? Ìåí ¼´ñàï îë ê¥éãåí îò¼à áiðãå ê¥éäi¡ áå? ½îñûëûï æûëàï ê†ðiï ïå å¡? Σàí àòûë£àí î¼¼à †ç êåóäå¡äi òîñ¼àí ê¥íi¡ áàð ìà? ½àëàéøà áàòûëû¡ áàðûï ìà£àí á´ë ñ†çäi àéòà àëàñû¡?! Ä à ð è £ à. Àóûð òèñå, ñ†çiìäi ¼àéòûï àëäûì, áið༠ñåíi¡ î£àí æàñà£àí ¼èÿíàòû¡ òàðèõè à¼è¼àò. Ì ´ ð à ò (òà£û äà †¡åøòåï). Ìåí îíû æàí àçàáûíàí ¼´ò¼àðäûì. Îë ìà£àí †ìið áîéû ¼àðûçäàð áîëó£à òèiñòi. Ä à ð è £ à. Ò¥ê òå ¼àðûçäàð åìåñ. ½àéòà ñåí „êåëãåí àçàïòû åêåóëåï, åêåóëåï åìåñ, ¥øåóëåï „ëi ê†òåðiï êåëåìiç. ½ûñ¼àñû, ¥ø àäàìíû¡ îáàë-ñàóàáû ñåíi¡ ìîé- íû¡äà. Ì ´ ð à ò (¼èíàëà äàóûñòàï). Äàðè£à! Åãåð ñåí îñûíû¡ á„ðií ìåíi¡ æàíûìäû ¼èíàó ¥øií „äåéi àéòûï æàòñà¡, î¼à åìåñ. Àë åãåð †ìiðäåí ïàéûìäà£àí, ê†ðãåí-ò¥éãåí áàð øûíû¡ îñû áîëñà, îíäà ñåíi¡ æà£äàéû¡ †òå àóûð. Ñåí æàìàí îéäàí æàí-ä¥íèå¡äi òàçàðòóû¡ êåðåê. Ñåíi¡ ꆡiëi¡ ¼àòòû êiðëåãåí. Ä à ð è £ à. Êiðëåìåñå ¼´ðûï êåòñií! ½´ð áîñ ñ†ç îíû¡ á„ði. Ñåíi¡ à¼ûëû¡ ìà£àí áàé äà, áàéëû¼ òà áîëìàéäû. Ì ´ ð à ò (àøûíûï). Ñà£àí áàéäû¡ êåðåãi íå? Áàé£à ñåíi¡ êåðåãi¡ íå? Êàíäèäàò áîëäû¡, à¼øà¡ æåòåäi. Ìà- õàááàò äåãåí ñåíi¡øå, áîë£àí åìåñ, áîëìàéäû äà, àäàì- äàðäû¡ á„ði – ê¥í„êàð. Óà¼ûòøà áiðåóäi òàóûï àë äà, ìà¼ñàòû¡à æåòå áåð. Á„ðiáið åìåñ ïå ñà£àí? – 418 –

Ä à ð è £ à. Ìåí æåç†êøå åìåñïií. Ì ´ ð à ò (á†ëìåíi êåçå, àé¼àéëàï). Æåç†êøå ñåíäåðäåí „ëäå¼àéäà àðòû¼. Îë ê¥íê†ðiñ ¥øií £àíà æåç†êøå áîëûï æ¥ð. Àë iøòåé †ç ê„ñiáií èòòi¡ åòiíåí æåê ê†ðåäi, òà£äû- ðûíà ëà£íàò àéòàäû. Àë ñåíäåð... Ä à ð è £ à (¼àìû£à). Ñåí ìåíi ¼îðëàó£à àéíàëäû¡... Ì ´ ð à ò (ïàóçà. Åñií æèûï). Êåøið, Äàðè£àø! Ìåí àðòû¼ êåòòiì... (Ì´ðàò òåðiñ ¼àðàï, ¼àáûð£à£à ñ¥éåíiï, òåáiðåíå). Ìåí áið çàòòû æà¼ñû áiëåìií. Ìàõàááàò ïåí îïàñûçäû¼ áið ûäûñ¼à ñûéìàéäû. Òiðøiëiêòå ìàõàááàò- òàí £àæàï åøòå¡å æî¼. Îë ñåçiìãå á†ëåíãåí àäàì øûí ì„íiíäå „óëèåãå àéíàëàäû. Æàí ä¥íèåñi æà¡áûðäàí êåéiíãi òàáè£àòòàé øà¡-òîçà¡íàí òàçàðûï, ¼´ëïûðûï ñàëà áåðåäi. Áiðåóäi æàí-ò„íi¡ìåí ñ¥éãåíäå £àíà ñàíà¡à £àæàéûï ê†ðiïêåëäiê ¼àñèåò áiòiï, åøáið à¼ûë ¼àéðàòû àëà àëìàé- òûí àñóäàí †òiï, àäàì æàíûíû¡ ¼´ïèÿ ä¥íèåñiíå ñàïàð øåãåñi¡. Ñîë „ëåìíi¡ á¥êië ¼îç£àëûñ çà¡ûí àøàñû¡. Æ„íå îë çà¡äû àøó ñ¥éiñïåíøiëiê ø´£ûëàñûíà á†ëåíiï, æàíû- íà í´ð áiòêåí ñåíåí áàñ¼à åø äàíûøïàííû¡ ¼îëûíàí êåëìåéäi. Ìåí îñûíû¡ á„ðií †ç áàñûìíàí êåøòiì. ‡éòêåíi ìåí... (Ïàóçà). Ñåíi æàí-ò„íiììåí ñ¥éiï åäiì... (Äàðè£à ñåëê åòiï, Ì´ðàò¼à ¼àðàéäû). Áið༠òà£äûð ñîëàé áîëäû, ñåí ìåíi¡ äîñûìäû ¼àëàäû¡. Ìåí î£àí †êiíáåéìií. Åêåóiìiçäi¡ áiðåóiìiç ¼àëàéäà àò áàñûí òàðòó£à òèiñòi åäiê. Èìàíäàé øûíûì... ‡çiììåí áiðãå ¼àáiðãå àëà êåòåòií ñûð åäi... Æà- íûìäû ê¥éäiðäi¡, àìàëñûç àéòûï îòûðìûí... …ëãi ñ†çäåðäi¡ á„ðií ñåíi¡ àóçû¡íàí åñòó ìåí ¥øií ¼àíøà- ëû¼òû ¼èÿíàò åêåíií áiëìåéñi¡!.. (Äàóûñû ¼´áûëûï, òiñòåíå). Ñåí ìåíi¡ á¥êië ¥ìiòiìäi êåñiï îòûðñû¡ £îé... (μç༠¥íñiçäiê. Ì´ðàò òåðiñ ¼àðàï „ëi ò´ð. Äàðè£à áàñûí ´ñòàï, äèâàíäà îòûðûï ¼àë£àí. Äà£äàðûñ). Åãåð ìåí øàé- òàí àç£ûðûï, îïàñûçäû¼ æàñàé ¼àëñàì, ñ¥éãåí æàðûì- íû¡ ìåíi åø¼àøàí äà êåøïåãåíií òiëåð åäiì. ‡éòêåíi îíû¡ êåøêåíi – ìàõàááàòòû¡ †ëãåíi. Åãåð êåøïåñå – ´ìûòïà- £àíû, ´ìûòïà£àíû – ñ¥éãåíi. Ñåí îäàí ¥íåìi ¼àéìû£ûï, àéûëû¡äû æèíàï æ¥ðåñi¡. Àë àðäàí äà, æàðäàí äà ¼àé- ìû¼ïà£àí òiðëiê – î¡£àí òiðëiê áîëìàéäû. Îíäà á„ðiìiç äå òó£àí ¥éiíåí ¼àøûï, àòà-àíàíû¡ áà¼ûëàóûíàí áîñàï, îéûíà êåëãåíäi iñòåéòií á´çûë£àí æàñ†ñïiðiì áàëàëàð ñåêiëäi áîëàìûç äà øû£àìûç... Áiòòi... (Ì´ðàò ¼àðñû æà- – 419 –

óàï ê¥òiï, Äàðè£à£à ¼àðàéäû. Äàðè£à ìåëøèiï ¥íñiç îòûð). Áiç æàìàí „ðåêåò æàñàóäàí ¼îð¼àìûç, †éòêåíi î£àí çà¡ áàð. Àë æàìàí îéëàóäàí ¼îðû¼ïàéìûç, †éòêåíi îë iøiìiçäå, ñûðò¼à øû¼ïàñà áîëäû äåï åñåïòåéìiç. Ñîíäà æàìàí „ðåêåò ¼àéäàí øû£àäû?.. Æàìàí îéäàí øû£àäû... Åíäåøå íåãå †ìið æàéëû, àäàì æàéëû æà¼ñû îéëàó£à òû- ðûñïàéìûç. ½îðû¼ñà¼, æàìàí îéäàí ¼îð¼àéû¼... Îíû¡ íåñi ¼èûí. Ò¥ê òå ¼èûí åìåñ. Òåê ñåíñå¡ áîëäû... (Æàóàï ê¥òiï, òà£û äà Äàðè£à£à ¼àðàéäû. Äàðè£à „ëi ¥íñiç. Äà£äà- ðûï áiðøàìà ò´ð£àííàí êåéií, ñà£àòûíà ¼àðàï). ½îé, ìåí êåòåéií, óà¼ûò òà áiðàç áîëûï ¼àïòû £îé. Ä à ð è £ à (ñàë¼ûí). Êåø áîëñà, ¼îíûï êåò. Ì ´ ð à ò. Æî¼, ðà¼ìåò. ½îíà¼¥é – ìûíàó ò´ð£àí æåð. ½àçið-༠áàðàìûí. (Êiäiðiï). Àðòû¼ ñ†çiìäi êåøið... Ä à ð è £ à. Ñåí äå êåøið. Ìåí òiïòi ´ÿòòû¡ á„ðií òàñ- òàï, †ìiðiìäå ê†ðñåòïåãåí áið ìiíåç ê†ðñåòòiì... Ì ´ ð à ò. μàñû æî¼, „øåéií áàé¼àìàé àéòûë£àí ñ†ç ñåêiëäi í„ðñå £îé... Ä à ð è £ à (îéëàíûï). Æî¼, îëàé åìåñ, Ì´ðàò. Ìåí ñà£àí †òiðiê àéòà àëìàéìûí. Îéûìäà øûí àðàìäû¼ áîë- äû. Áið༠í„ïñi¼´ìàðëû¼òàí åìåñ, ñåíåí †ø àëó ¥øií... Ñåíi¡ êiðøiêñiç òàçàëû£û¡ †çãåíi¡ àðûíà, íàìûñûíà òèåäi. Ñîíäû¼òàí ñåíi¡ àðû¡à ê¥éå æà£ó ¥øií, †ç àðûìäû àÿìàñ- ¼à áåêiíäiì... Åñi¡äå ìå, ãðåê à¡ûçûíäà£û Ìåäåÿ ê¥éåóiíi¡ æ¥ðåãií æàðàëàó ¥øií, †çiíi¡ òó£àí áàëàëàðûí †ëòiðiï, †ç æ¥ðåãií îäàí àðìàí ïàðøàëàéòûí... Òåãiíäå, „ð „éåëäi¡ áîéûíäà áið-áið Ìåäåÿ æàòàòûí áîëó êåðåê. Ì ´ ð à ò (îðíûíàí ò´ðûï, åñiê àëäûíà êåëiï, ïëàùûí êèåäi, ¼îëûíà ñ†ìêåñií àëàäû). ½îø áîë, Äàðè£à! (Äàðè£à ¥íñiç. Ì´ðàò «áiðäå¡å àéòàð ìà åêåí» äåãåíäåé, òà£û áið ¼àðàéäû äà, á´ðûëûï øû£ûï êåòåäi. Îë êåòêåí ñî¡, Äàðè£à äà îðíûíàí áàÿó ê†òåðiëiï, á¥éiðäåãi åñiêêå êiðåäi). Åêiíøi ê†ðiíiñ ½îí༥é í†ìiði. Á†ëìåãå Ì´ðàò ïåí ‡ìiðáåê êiðåäi. Ì´ðàò ¼ûçóëàó, û¡ûëäàï „í ñàëûï æ¥ð – ¼îíà¼òàí êåëãåíi ê†ðiíiï ò´ð. ‡ìiðáåê „ëäåíåãå æàáûð¼àó. Ì ´ ð à ò (êiðãåí áåòòå ¼àëòàñûíàí ¼´æàòòàðû ìåí áèëåòií àëûï, †çií-†çi òåêñåðiï). Áèëåò ¼àëòàäà, ïàñïîðòû- – 420 –

¡ûç ìiíåêè. (Ñà£àòûíà ¼àðàï). Òà-àê. Åíäi òàêñè øà¼ûð- òó êåðåê. (Òåëåôîí ñî£àäû). Àëëî. Àëëî. Ñàëàìàòñûç áà, áèêåø. Òàêñè êåðåê áîï ò´ð. Íåìåíå? μç༠ê¥òó êåðåê äåéñiç áå?.. Ìåí àýðîïîðò¼à áàðóøû åäiì... È„, òiëåói¡içäi áåðñií... цéòi¡içøi... «½àçà¼ñòàí» ¼îí༥éi... Ôàìèëèÿì áà?... Æûë¼àéäàðîâ... Æî¼, æî¼, Æûë¼àé-äàð-îâ... Åø- ¼àíäàé «Ä» æî¼, Æûë¼àéäàðîâ äåéìií. Áiðiíøi „ðïi «Æ» – Æóêîâñêèé, Åêiíøiñi «Û» (¼àéòàëàï) «Û»... (†çiíå-†çi) îéáàé, ì´íû ¼àéòiï ò¥ñiíäiðäiì?.. Ê„äiìãi «Û» £îé... (¼óàíûï). È„, è„. Îé, á„ðåêåëäi, ä´ï-ä´ðûñ, ä„ë †çi, «û¼ûëû¼» äåãåíäå êåëåòií «Û». Îíû ¼àéäàí áiëåñiç? …ði ¼àðàé: Ëàðèñà, ½àéðàò, Àëåêñàíäð, éîã... íó, éîã... Éîãòû áiëìåéñiç áå? Ê„äiìãi ¥íäiëiê éîãòàð øå? ‡çií-†çi áið àé£à ê†ìiï òàñòàéòûí? Åñi¡içãå ò¥ñòi ìå? Òàìàøà. (øîøûíûï, áàñûí øàé¼àï). Æî-î¼, «Òàìàøàíû» æàçáà¡ûç. Îíû æàé „íøåéií... (ñ†çiíi¡ àÿ£ûí ¼îë ¼èìûëûìåí àÿ¼òàéäû). …ði ¼àðàé: Äìèòðèé, òà£û äà Àëåêñàíäð, Ðàéêèí æ„íå ôàìè- ëèÿ ñî¡ûíäà£û «îâ»... Ñîíûìåí Æûë¼àéäàðîâ. Òåëåôîí (àïïàðàò¼à ¥¡iëiï) 61-97-22. Æà¼ñû. Ê¥òåìií. (Òðóáêàíû ¼îéûï, ûñ¼ûðûï, àéíà àëäûíà áàðûï, †çií æà¡à ê†ðãåíäåé, áiðåñå ¼àáà£ûí ò¥éiï, áiðåñå áåòií òûðæèòûï, øàøûí æ†íäåï, åðiêêåí áàëà£à ´¼ñàï ò´ðàäû). ‡ ì i ð á å ê (Ì´ðàò¼à ¼àðàï, „ëäåáið øàðàñûç ê¥éìåí áàñûí øàé¼àéäû. Ñîñûí òåëåôîííû¡ äèñêiñií àéíàëäûðûï æàòûï). Çàòòàðû¡äû æèíàñòûðûï ïà åäi¡? Áiðäå¡å¡ ¼àëûï ¼îéûï æ¥ðìåñií. (Ì´ðàò áèëåï æ¥ðãåí àäàìäàé áið ¼èìûë- ìåí «Î’êåé» äåï, êåëåñi åñiêêå êiðiï êåòêåí êåçäå áàñ¼à äà- óûñïåí). Àëëî! Àëëî! Ãóëÿ!.. Ìåí £îé. Ìåí êiñiëåðäi æ†- íåëòêåí ñî¡, Ì´ðàòïåí áiðãå ¼îí༥éãå êåëäiì. Íåìå- íå?... (Ïàóçà). Æàðàéäû åíäi, ¼àéòåñi¡, á´íû¡ ìiíåçi ¼àøàííàí ñîíäàé £îé. Áàñòàðûí áåêåð ¼îñûïïûç. …áäåí ´ÿò áîëäû. À¾à! ½àçið òåëåôîí ñî£ûï, êåøiðiì ñ´ðàéìûí. (Îñû êåçäå òiñ ùåòêåñi ìåí ïàñòàñûí, ñà¼àë àëàòûí ¼´ðàë- æàáäû£ûí àëûï, Ì´ðàò øû£àäû. ‡ìiðáåê äàóñûí †çãåðòiï). Àë æà¼ñû åíäi, àëà¡äàìàé-༠¼îé, ê†ï êåøiêïåéìií. Æà- ðàéäû. (Òðóáêàíû ¼îÿäû). Ì ´ ð à ò. ‡ìiðáåê. ‡ ì i ð á å ê. Àó! Ì ´ ð à ò. Îë êiì? Ãóëÿ åìåñ ïå? ‡ ì i ð á å ê. Ñîíû¡ †çi £îé. – 421 –

Ì ´ ð à ò (ñ„ë îéëàíûï). Ìà£àí ðåíæiï æàò¼àí øû£àð, ¥éiìå ¼îí༼à êåëiï àï, øàò༠øû£àð£àíû íåñi äåï. μà åìåñ. …éåë àäàì äàñòàð¼àííû¡ áåðåêåñií ê†áiðåê îéëàé- äû. Ä´ðûñ ¼îé îíiêi äå. Ñåí î£àí ìåíi êåøiðiì ñ´ðàï æà- òûð äåï àéòà ñàë, æàðàé ìà? ‡ ì i ð á å ê (ꆡiëñiç). Æàðàéäû, æàðàéäû. Ì ´ ð à ò (¼àéòàäàí ꆡiëäåíiï). …é, ä´ðûñ áîëäû-àó, íåñií àéòàñû¡. Åêi ä¥íèåäå î¡áà£ûð çûìèÿíäû ¼àøàí ¼îëûìà ò¥ñåð åêåí äåï æ¥ðóøi åì... (Ê¥ëåäi). Ñîë êåðåê †çiíå, àëàÿ¼, àòà¡à í„ëåò! ‡ëåêñå ¼´ñà£àí íåìåäåí †øi¡äi áið àëûï áåðäiì-àó äåéìií. (‡ìiðáåê ê¥ðñiíiï, áàñûí øàé¼àï Ì´ðàò¼à ¼àðàéäû). Σàí áà, î£àí îë àç. Îäàí æàìàí èò òåðiñií áàñûíà ¼àï- òàó êåðåê åäi. ½àéòà ñåíi¡ „éåëi¡íåí ´ÿëäûì. ‡ ì i ð á å ê (ꥡê åòiï). μÿë£àíû¡ ñîë áîëñà... Ì ´ ð à ò. Æî¼, åíäi îë áiçäi¡ á´ðûí£û òàðèõûìûçäû áiëìåéäi £îé. Ñîíäû¼òàí îíû¡ àëäûíäà ¼àéòiï ìåí... ‡ ì i ð á å ê (ûçàëàíà). Àó, äàñòàð¼àí ¥ñòiíäå áiðåóäi áàëà£àòòàï, áåòiíå ð†ìêå ëà¼òûð£àíû¡ – ´ÿë£àí ò¥ði¡ áå? (Íå àéòàðûí áiëìåé, ò´òû£à). Ñîíäà †çi¡ ´ÿëìà£àíäà íå iñòåéií äåï åäi¡, ñîíû àéòøû? Ì ´ ð à ò. Ìåí î£àí ¼îëûìíàí êåëãåííi¡ á„ðií iñòåð åäiì. ‡ ì i ð á å ê. Á„ðåêåëäi, àðìàíû¡à á´çà¼ûëû¼ïåí æåò- ñå¡, æåòiñêåí åêåíñi¡. Ì ´ ð à ò. Øûíäû¼ ¥øií á„ðiíå áàðó êåðåê. ½àðó àëûï, ñî£ûñó£à äà áîëàäû. ‡ ì i ð á å ê. Ñîë ¥øií ä„ë ìåíi¡ äàñòàð¼àíûìíàí áàñ¼à ¼îëàéëû æåð òàáûëìàé ¼àëäû ìà? (Ê¥ðñiíiï). Ìåí ñîäàí †øiìäi àëûï áåðå £îé äåï ¼àøàí ñ´ðàäûì? Æî¼, ñ´ðàäûì áà? (Ì´ðàò áàñûí øàé¼à£àí êåçäå). Åíäåøå îíäà- £û øàðóà¡ ¼àíøà? Ì ´ ð à ò. Êiñiãå ¼èÿíàò æàñàóøûëàðäû¡ á„ðiíäå äå øàðóàì áàð. ‡ ì i ð á å ê (ûçàëàíûï). ½èÿíàò æàñàñà, ñà£àí åìåñ, ìà£àí æàñàäû £îé! Ì ´ ð à ò (áàñûí øàé¼àï). ½ûçóëû¼¼à ñàëûíûï, àðòû¼ ñ†éëåìå. Åãåð †éòiï, áið-áiðiìiçäåí iðãåìiçäi àóë༠ñàë- ñà¼, åø¼àøàí äà ê†çäåãåí ìà¼ñàò¼à æåòïåéìiç. (Ïàóçà). ‡çi¡ îéëàøû, íåøå ¼àáàò ê¥çåòïåí ¼îðøàë£àí áàíêòåðäi – 422 –

äå òîíàï êåòiï æàòàäû. Íåãå? ‡éòêåíi áàíäèòòåð æà¼ñû ´éûìäàñ¼àí. (Åðåæå î¼û£àíäàé åæåëåï). Æà¼-ñû ´é-ûì- äàñ-¼àí. Ñîë ñåáåïòi æàñàï îòûð£àí „ðåêåòòåði ¼èÿíàò, çîðëû¼ áîëñà, äà, „äiëåòñiçäiê áîëñà äà ìà¼ñàòòàðûíà æåòå àëàäû. Àë áiçãå íåãå îñûëàé ´éûìäàñïàñ¼à? ‡ ì i ð á å ê (êåêåòiï). ½àëàé ´éûìäàñàìûç? Ò¥íãå ¼àðàé ïîäâàë£à æèíàëàéû¼ ïà? Ì ´ ð à ò. ½àæåò áîëñà, æèíàëàéû¼. ‡ ì i ð á å ê (ûçàëàíûï). Òüôó! (Îðíûíàí àòûï ò´ðûï, á†ëìå iøií åðñiëi-¼àðñûëû êåçiï). Îíäà åêåóiìiçãå ïñèõáîëü- íèöàäàí åêi îðûí àëûï, á´ë ì„ñåëåíi àñû¼ïàé à¼ûëäàñó- £à òóðà êåëåòií øû£àð. Ì ´ ð à ò. Ìåíi¡ àéòûï îòûð£àíûì æûíäûíû¡ ñ†çi åìåñ. Áåêåðãå ê¥éiï-ïiñåñi¡. ‡ ì i ð á å ê. Á´äàí àðòû¼ íå í„ðñåãå ê¥éiï-ïiñóiì êåðåê? (Òà£û äà åðñiëi-¼àðñûëû æ¥ðiï êåëiï). Îíû¡ áið êåçäå ìåíi¡ „éåëiììåí àøûíà áîë£àíûí, ìåíi¡ îòáàñûìíàí àæûðàñûï, åêiíøi ðåò ¥éëåíãåíiìäi á¥êië æ´ðòòû¡ ê†çiíøå á¥ãå-øiãåñiíå äåéií áàÿíäàï áåðå £îé äåãåí áiðåó áàð ìà ñà£àí?.. Ì ´ ð à ò. Ìåí ¼àëàéäà îíû¡ àáûðîéûí ò†êêiì êåëäi. ‡éòêåíi ìåí îíû èòòi¡ åòiíåí æåê ê†ðåìií. (Òåëåôîí øûë- äûðëàéäû. Ì´ðàò òðóáêàíû ê†òåðåäi). È„, òû¡äàï ò´ðìûí... ½àçið ´øàìûí, òàêñè øà¼ûðòûï ¼îéäûì... Ìåí á„ðií ò†ëåï åäiì £îé... À... êåøiði¡iç. ½àçið, ¼àçið... (Òðóáêàíû ¼îÿäû). Ìåí êåçåêøiãå áàðûï, êâèòàíöèÿìäû àëûï êåëå ¼îÿéûí. (Ì´ðàò øû£ûï êåòåäi). ‡ ì i ð á å ê (áiðàóû¼ ¥íñiç îòûðûï, êåíåò æàëìà-æàí ¼àëòàñûíàí áëîêíîòûí àëûï, „ëäåáið í†ìiðäi òàóûï àëûï, àñû£ûñ òåëåôîí ñî£à áàñòàéäû). Àëëî! Àëëî! Á´ë ìåí, ‡ìiðáåê ¼îé. È„, ¼àëàé æåòòi¡içäåð?.. Àïûðàé, ìåí ñiçäi¡ àëäû¡ûçäà ¥ëêåí ´ÿò¼à ¼àëäûì-àó!.. Á´ëàé áîëàðûí ¼àé- äàí áiëåéií. Áàñ ¼îñûï, áið †çiìiçøå „¡ãiìåëåñiï îòûðàéû¼ äåï åäiì. Àÿ¼ àñòûíàí ìûíà æiãiò (åñiêêå æàëòà¼òàé ¼àðàï) „áäåí ìàñ¼àðàìûçäû øû£àðäû. Á„ðiíå †çiì êií„ëiìií... È„, è„... …ðèíå £îé... Ä´ðûñ àéòàñûç... Á´ë åíäi áiçäi¡ àðàìûç£à åø¼àíäàé êiðái¡ ò¥ñiðóãå òèiñòi åìåñ. Ñîëàé åìåñ ïå? (Îñû êåçäå Ì´ðàò êiðåäi. ‡ìiðáåê îíû áàé¼àìàéäû). Æî¼, æî¼! Îë æà£ûí àéòïà¡ûç. ½àøàí£û í„ðñå îë?! ½´äàé ñà¼- òàñûí!.. Ìåíi¡ åíäi ñiçãå äåãåí ꆡiëiìäå òèòòåé äå á†òåíäiê æî¼, †çi¡iç äå áàé¼àï æ¥ðãåí øû£àðñûç... È„... È„... Ãóëÿ – 423 –

äà ¼àòòû ¼ûñûëûï îòûð. Ñîñûí „äåéi òåëåôîí ñî£ûï, îë æiãiò ¥øií ñiçäåí ìåí êåøiðiì ñ´ð... (Ì´ðàò æåòiï êåëiï, òåëåôîííû¡ ðû÷àãûí áàñûï ¼àëàäû. ‡ìiðáåê øîøûíûï). Îé, ìûíàóû¡ íå, äåíi¡ ä´ðûñ ïà?! Ì ´ ð à ò. Ìåíi¡ äåíiì ä´ðûñ, àë ñåíi¡ øå? Íå áåòi¡ìåí îäàí êåøiðiì ñ´ðàï îòûðñû¡? ‡ ì i ð á å ê. Îë – ìåíi¡ ¥éiìå êåëãåí ¼îíà£ûì. Ñîí- äû¼òàí ¼àëàéäà êåøiðiì ñ´ðàó£à ìiíäåòòiìií. (Òåëåôîí£à æàðìàñûï). Æiáåð! Ì ´ ð à ò (¼àñàðûñûï). Æî¼, æiáåðìåéìií! ‡ ì i ð á å ê (òåëåôîí£à òàëàñûï). Æî¼, æiáåðåñi¡!.. Æiáåð äåéìií! Ì ´ ð à ò (òåëåôîííàí àéûðûëìàé). Æî¼! ‡ ì i ð á å ê (ê¥øïåí òàðòûï àëì༠áîëûï, òàëàñàäû). Àó, ñåí †çi¡ ìà£àí òiði ï„ëå áîëûï æàáûñòû¡ £îé. (Òðóá- êàíû ëà¼òûðûï òàñòàï, ¼àòòû ûçàëàíûï). Îñûíøà æåðãå ¼àðàò¼àíäàé íå iñòåäiì ìåí ñà£àí? Æàóûìíàí ê†ðãåì æî¼ ìûíà ¼îðëû¼òû.. (½àëòàñûíàí òåìåêi àëûï ò´òàòûï, øåãiíiï îòûðàäû. Åêåói äå ¥íñiç. Ì´ðàò çàë£à òó ñûðòûí áåðiï îòûð). Ì ´ ð à ò („ëäåí óà¼ûòòà æàëò á´ðûëûï, ¥ñòåëäi ñàëûï ¼àëûï, ûçàëàíà àé¼àéëàï). Ñåíäåãi íàìûñ ¼àé íàìûñ?! Ñåíäåãi ¼îðëû¼ ¼àé ¼îðëû¼ – àéòøû ìà£àí? ½àòûíû¡- íû¡ ¼îéíûíàí øû¼¼àí àäàìíàí êåøiðiì ñ´ðàó ¼îðëû¼ åìåñ ïå ñåí ¥øií? ‡ ì i ð á å ê. Áiðiíøiäåí, êåøiðiì ñ´ðàó ¼îðëû¼ åìåñ – „äåï. Åêiíøiäåí, ñåí àéòûï îòûð£àí î¼è£à£à å¡ àëäûìåí Äàðè£àíû¡ †çi êií„ëi. Îíû åøêiì çîðëà£àí æî¼. ¦øiíøiäåí, îäàí áåði òàëàé çàìàí †òòi. ½àçið ìåíi¡ áàñ¼à îòáàñûì áàð. ‡òêåííi¡ á„ði ´ìûòûë£àí. Áið êåçäåãi äîñ- òàð ¼àñòàñûï, ¼àñòàð äîñòàñûï êåòòi... Ì ´ ð à ò. Á„ðií ´ìûòûï, òàï¼àí äîñû¡ æà¡à£û æåê- ñ´ðûí áà? ‡ ì i ð á å ê. Îë ñåí îéëà£àíäàé, ñîíøàëû¼òû æåêñ´- ðûí àäàì åìåñ. Îíû¡ ¼î£àì£à ò¥ñiðåòií ïàéäàñû åêåóiìiç- äåí ê†ï. Îë ¥ëêåí ¼ûçìåò àò¼àðàäû. Àáûðîé, áåäåëi áèiê, áiëäi¡ áå? Áiëiì äåñå¡ – áiëiìi, ¼àáiëåò äåñå¡ – ¼àáiëåòi áàð. Æ´ìûñûíàí ¼àòå æiáåðìåéäi. ½àéòiï îë ñîíäà æåê- ñ´ðûí áîëàäû. Ì´íû¡ á„ðií ñåí æî¼¼à øû£àðó£à òèiñòi åìåññi¡... (Ïàóçà). Êåçiíäå... ðàñ, ìà£àí ¼èÿíàòû áîë£àí – 424 –

øû£àð, áið༠æà¼ñû-æàìàíäû áið ìåíiìåí £àíà †ëøåóãå áîëìàéäû £îé. Ì ´ ð à ò (òà¡ûð¼àé, „ði äà£äàðûï). Á´ë íå?.. Ñåí †çi¡ íå äåï ò´ðñû¡? Ñåí åíäi ñîíû ìà£àí æ¥ðåãi òàçà, àÿóëû àçàìàò åäi äåãi¡ êåëiï ò´ð ìà? ‡ ì i ð á å ê (îéëàíûï). Îëàé äà àéòà àëìàéìûí, „ðèíå. Îíû¡ ýãîèñòiãi äå, êàðüåðèñòiãi äå áàð. Áiðà¼... á„ðiáið îë – iñêåð, æ´ìûñêåð àäàì, ÿ£íè ¼àæåò àäàì. Àë îíû¡ iøêi ä¥íèåñiíi¡ ¼àðà¡£û ò¥êïiðiíäå ¼àíäàé îé æàò¼àíûí åøòå- ¡åìåí ä„ëåëäåé àëìàéñû¡. ʆ¡iëiíäåãi àðàìäû£ûí æàñû- ðó£à îíû¡ à¼ûëû äà, ¼óëû£û äà (òàìà£ûí îðûï) áûëàé æåòåäi. Ì ´ ð à ò (‡ìiðáåêêå òàíûìàé ò´ð£àíäàé ¼àðàï). Ñîíäà ñåíi¡ îéû¡øà, àðàì áîëó àéûï åìåñ, òåê æàñûðà áiëñå¡, áîëäû åêåí £îé. ‡ ì i ð á å ê (ñàáûðëû, ¼àò¼ûë ¥íìåí). Ñåí †ìiðäi¡ áåòiíå òóðà ¼àðà£û¡ êåëìåéäi. Åãåð òóðà ¼àðàñà¡, ê†ï í„ðñåãå áàñ¼àøà áà£à áåðãåí áîëàð åäi¡... (Êiäiðiï). Àäàì äåãåí áàð áîë£àíû ïåíäå £àíà. Ñåí àëäûìåí îñûíû ìî- éûíäà. Åñi¡äå ìå, áàÿ£ûäà åêåóiìiç „óëèå ò´òàòûí êiñiëåð? Ñîëàðäû¡ æ¥ðãåí æ¥ðiñi ìåí êèãåí êèiìiíå äåéií åëiêòåóøi åäiê ¼îé. Êåéií ñîë êiñiëåðäi¡ áîéûíàí ìåí òàëàé êåìøiëiêòi ê†ðäiì... «Æîëûíäà æàíûì ïèäà» äåï æ¥ðãåí ïåðiøòå¡íi¡ „íøåéií ê†ï ê¥í„êàð „éåëäi¡ áiði åêåíií áiëó ¼àíøàëû¼òû †ìiðäi ¼ûñ¼àðòàòûíûí ò¥ñiíåìiñi¡? ‡ìið áàÿ£û áiç îéëà£àíäàé åìåñ, äîñòûì. Æà¼ñû ìåí æàìàí áið- áiðiìåí àðàëàñ, åãiç òó£àí áàëà ñåêiëäi – àæûðàìàéäû. Àë áiç îëàðäû áið òàá༼à ñûéìàéòûí åêi á†ëåê ¼îø¼àðäû¡ áàñûíäàé ê†ðóøi åäiê. Àéäàëàäà «Æàìàíäû¼» äåï àòàëà- òûí á†ëåê ¼àìàë áàðäàé, ñî£àí „ñêåð æèûï, ¼àñèåòòi ñî- £ûñ¼à àòòàíûï êåòêiìiç êåï ò´ðàòûíäàé áîëóøû åäiê. Àéäàëàäà îíäàé ¼àìàë æî¼. Æà¼ñûëû¼ òà, æàìàíäû¼ òà ìûíà †çiìiçäi¡ iøiìiçäå, ìèûìûçäà. Σàí àøû¼ ñî£ûñ æàðèÿëàé àëìàéñû¡... Ì ´ ð à ò. Àøû¼ ñî£ûñ æàðèÿëàìàé-༠¼îé, áið༠æà- íû¡à æàðà ñàë£àí àäàììåí àóûç æàëàñóäû¡ ¼àæåòi ¼àíøà? ‡ ì i ð á å ê. Á´ë – àóûç æàëàñó åìåñ. Ì ´ ð à ò. Åíäi íå? ‡ ì i ð á å ê. Á´ë – ¼àðûì-¼àòûíàñòû¡ áið ò¥ði. Ñîíû¡ àð¼àñûíäà ìåí á´ðûí£û áiðáåòêåé àëáûðòòû¼òàí àðûëûï, àäàìäû æà¼ñû-æàìàíûìåí, êið-¼î¡ûìåí, êåìøiëiãiìåí – 425 –

¼àáûëäàóäû ¥éðåíäiì. ʆï çàòòû¡ áà£àñûí ¼àéòà òà£à- éûíäàï, „ó áàñòà£û †ç àòòàðûí àíû¼òàäûì. Ì ´ ð à ò (êåêåòiï). ʆï æ´ìûñ áiòiðiïñi¡ £îé. ‡ ì i ð á å ê. ʆï áîëàð, àç áîëàð, òiðëiêòi¡ ò¥ðïiäåé øûíäû£ûí òàíûï áiëó î¡àé øàðóà åìåñ. Æàìàíäû¼òû ¼´ð æåê ê†ðå áåðãåííåí æà¼ñûëû¼¼à êåëåð ò¥ê ïàéäà æî¼... …ðåêåò êåðåê. Àë „ðåêåò æàñàó ¥øií, æàóû¡äû çåðòòå. Ì ´ ð à ò (¼àð¼ûëäàï ê¥ëiï). Á„ñå, á„ñå... ‡ ì i ð á å ê (ò¥ñiíáåé). Íåìåíå «Á„ñå»? Ì ´ ð à ò (òà£û äà ê¥ëiï). ½îí༼à íåãå øà¼ûðäû äå- ñåì, (ìàç༠¼ûëà, äàóñûí ¼´áûëòûï) çåðòòåï æ¥ð åêåíñi¡ £îé. ‡ ì i ð á å ê. Ìåí îíû „ëäå¼àøàí çåðòòåãåì. Áiëå áiëñå¡, áiçäi¡ àðàìûçäà£û ¼àðûì-¼àòûíàñ – íà£ûç ê¥ðåñòi¡ †çi. Ì ´ ð à ò. Ò¥ñiíãåì æî¼. ‡ ì i ð á å ê. È„, è„, ê¥ðåñó äåãåí îñû áîëàäû... (Ïàó- çà). Àéòàëû¼, ìåí îíûìåí àøû¼ æàóëàñòûì. Ä„ëåëiì æåòêiëiêòi – „éåëiìäi àçäûðäû, îòáàñûìäû á´çäû. Áiðà¼, †çi¡ îéëàøû, ìåí î£àí íå iñòåé àë£àí áîëàð åäiì. Ì„ñåëåíi äóýëüìåí øåøåòií çàìàí åìåñ. Äóýëü áîë£àí ê¥ííi¡ †çiíäå êiìíi¡ æå¡åði áåëãiñiç: ìåíi¡ ìûëòû¼ àòà àëìàéòûíûìäû †çi¡ äå áiëåñi¡. Àéòûñûï æå¡å àëìàé- ñû¡: åãåð îë ìà£àí, «àéíàëàéûí, àëäûìåí „éåëi¡äi òû- éûï àëìàéñû¡ áà» äåñå, àóçûìà áiðäåí ¼´ì ¼´éûëûï, æûì áîëàð åì. Ìåí „ëäå¼àøàí †ìiðäåí øû£ûï ¼àë£àí, ò¥êêå êåðåãi æî¼ ðèòóàëäû æàñàï æ¥ðãåí àäàì ¼´ñàï, òóëàï-òóëàï ¼îé£àí áîëàð åäiì. (‡ìiðáåê ñ†çiì ä„ëåëäi áîëûï øû¼òû ìà äåãåíäåé, Ì´ðàò¼à ¼àðàéäû). Áiëäi¡ áå?.. Àë ìåí †ç áîéûìäà£û ñî¼ûð ñåçiìäi æå¡iï, îíûìåí æà¼- ñû ¼àðûì-¼àòûíàñòà áîëóäû ¼àëàäûì. …ðèíå, îë ìåíåí ì´íû ê¥òêåí æî¼. ʆïêå äåéií ñåíáåé æ¥ðäi. …áäåí ê†çi æåòêåí êåçäå ¼ûñûëäû. ½àíøàëû¼òû ¼ûñûë£àíûí ¼àé- äàì, „éòåóið ñîíäàé áið ¼´áûëûñòû¡ áîë£àíû àíû¼. Ñî- äàí êåéií îë ìà£àí ê†ïòåãåí æà¼ñûëû¼òàð æàñàäû, òåê ìà£àí åìåñ, áiçäi¡ ìåêåìåãå, ÿ£íè ¼î£àì£à äåãåí ñ†ç. Ì„ñå- ëå îíû¡ æà¼ñûëû¼òû ìà£àí æàñàóûíäà ò´ð£àí æî¼, êiìãå æàñàñà äà, á„ðiáið. Ì„ñåëå – æåêñ´ðûííû¡ ¼îëûìåí Æà¼ñûëû¼ äåï àòàëàòûí ¼àñèåòòi èäåÿíû¡ iñêå àñóû. Åãåð æà¼ñûëû¼òû ñåí æàñàñà¡, î£àí ìåí òࡼàëìàéìûí, îë çà¡äû í„ðñå. Àë æà¼ñûëû¼òû¡ ê„äiìãi æåêñ´ðûííû¡ – 426 –

áîéûíàí ê†ðiíói – í„çiê ã¥ëäi¡ ìåéiðiìñiç ¼àðà òàñòû æàðûï øû¼¼àíû ñåêiëäi £àæàï ¼´áûëûñ åìåñ ïå? ߣíè æå¡iñ ìåíiêi äåãåí ñ†ç, ìåí îíû¡ ¼à¼ïàñûíà áið ãîë ñàë- äûì. Ò¥ñiíåìiñi¡ †çi¡, áið äå í†ë... Ì ´ ð à ò (êåêåòiï). Îñû îòûð£àíäà †çi¡äi ãîë ñàëäûì äåï îéëàï îòûðñû¡ áà? ‡ ì i ð á å ê (íû¼). Ê¥ì„íiì æî¼. Ì ´ ð à ò (áàñûí øàé¼àï). ‡ç ¼à¼ïàñûíà ñî£ûë£àí îí ãîëäû ê†ðìåé, †çi ñî¼¼àí áið ãîë£à ì„ç áîëàäû. ‡ ì i ð á å ê. Áiðåó äå áîëñà, áàð æà¼ñû. Àë ñåíäå îë äà æî¼. Ì ´ ð à ò. Åøòå¡å øåøïåéòií ãîëäû¡ áàðûíàí æî£û... ‡ ì i ð á å ê. Åãåð îëàé ¼àðàñà¼, áið ãîë ò¥ãiëi ìû¡ ãîë äà åøòå¡å øåøïåéäi, òiïòi áiðíåøå ´ðï༠òà åøòå¡å øåøïåéäi, ñåáåái á´ë ì„¡ãiëiê øàé¼àñ, òiðøiëiê áàð æåð- äå åø¼àøàí òî¼òàìàéòûí ê¥ðåñ. Ñîíäû¼òàí „ðêiì †ç áî- ðûøûí, †ç ìiíäåòií £àíà áiëóãå òèiñòi. Àë ìåíi¡ àéòûï îòûð£àíûì åêi àäàìíû¡ £àíà ¼à¼òû£ûñû. Ìåí îíû æà¼- ñûëû¼ æàñàó£à ì„æá¥ð åòòiì, àë îë ìà£àí „çiðãå æàìàí- äû¼ æàñàòà àë£àí æî¼. Ì ´ ð à ò. Æàìàíäû¼ æàñàìàóû¡ ì¥ìêií, áið༠æà¼ñû- ëû¼ òà æàñàé àëìàéñû¡. ‡ ì i ð á å ê. Íåãå? Ì ´ ð à ò. Ñåáåái ñåí åøòå¡åíi æåê ê†ðå àëìàéñû¡. Æåê ê†ðå àëìà£àí ñî¡, æà¼ñû äà ê†ðå àëìàéñû¡. Àë æà¼- ñû ê†ðìåãåí ñî¡, æà¼ñûëû¼òû ¼àéòiï æàñàéñû¡? ‡ ì i ð á å ê. Ñîíäà ìåí íå iñòåóiì êåðåê? Ì ´ ð à ò. Íå iñòåéòiíi¡äi †çi¡ áiëåñi¡, ìåíi¡ áiëåòiíiì – áiç á„ðiìiç äå èäåÿ ¥øií ê¥ðåñiï æ¥ðãåí æàíäàðìûç. Îë ê¥ðåñòå òóäû ìiíäåòòi ò¥ðäå áèiê ´ñòàó ¼àæåò. Á´ë – øàðò. Á´ëòà¼òàó£à, á´¼ïàëàó£à áîëìàéäû. ‡ ì i ð á å ê. Åíäi ñåí ìåíi òû¡äà. Ñåíi¡ êåìøiëiãi¡ – ñåí óà¼ûò ïåí æà£äàé£à ì¥ëäå ò¥ñiíáåéñi¡. Æà£äàéäû áiëìåãåí àäàì òóäû ¼àíøà ê†òåðãåíìåí, æå¡iñêå æåòïåéäi. Ì ´ ð à ò (¼îëûí ñiëòåï). Ñåíäåðäi¡ îñû áið ä„ëåëäåði¡íåí-༠øàðøàäûì. Òåãiíäå, Îòàíûí ñàò¼àí îïà- ñûç äà îéëàéòûí áîëóû êåðåê «îñûíû¡ á„ðií æà£äàé£à áàéëàíûñòû æàñàäûì» äåï. ‡ ì i ð á å ê. Æî¼, ñåí îë ´£ûì£à êå¡iðåê ¼àðà. Æà£äàé äåãåíiìiç ê„äiìãi æàðàòóøû ¼´äiðåòòi¡ †çi. Æåð áåòiíäåãi – 427 –

òiðøiëiê æà£äàé£à áàéëàíûñòû ïàéäà áîë£àí. ½´ñòû¡ ¼àíà- òû, ïiëäi¡ ò´ìñû£û, æèðàôòû¡ ìîéûíû – á„ði-á„ði æà£- äàéäàí ïàéäà áîë£àí. Àäàìíû¡ äà à¼ûë-îéû, iñ-„ðåêåòi æà£äàé£à áàéëàíûñòû. (цéëåé áåðãiñi êåëãåí Ì´ðàòòû ¼îëû- ìåí òî¼òàòûï). Ñåí îíû ò¥ñiíói¡ êåðåê. ‡ìið, †ëiì, åðëiê, åçäiê – á„ði æà£äàé. Òiïòi ´ëû ìàõàááàò òà – æà£äàé. Àñû¼- ïà, ìûñàë êåëòiðåéií. ½îçû ìåí Áàÿí ñ¥éiñïåíøiëiêòi¡ ´ëûëû£ûí ä„ëåëäåï, òàðèõòà ¼àëäû. Áið༠¼î£àìäû¼- „ëåóìåòòiê æà£äàé áàñ¼àøà áîë£àíäà, îëàð òàðèõòà ¼àë- ìàóû äà ì¥ìêií åäi. Æà£äàéäû¡ ¼àòàëäû£ûíà áàéëàíûñ- òû îëàð †ç ìàõàááàòòàðû ¥øií ´ëû åðëiê æàñàó£à ì„æá¥ð áîëäû. μëû åðëiêòi¡ àð¼àñûíäà îëàðäû¡ ñ¥éiñïåíøiëiãi äå á¥êië àäàìçàòòû¼ ñèïàò¼à èå áîëäû. Ìiíå, æà£äàé äå- ãåí îñû. Ì ´ ð à ò. Ñîíäà£û àéòïà£û¡ íå? Åëi¡äi, àòà-àíà¡äû, áàóûð åòi¡ áàëà¡äû ñûðò¼û æà£äàé£à, ñèòóàöèÿ£à ¼àðàï æà¼ñû ê†ð äåéñi¡ áå? ‡ ì i ð á å ê. Ìåí ñà£àí ìàõàááàòòû æà£äàé£à áàñïà-áàñ àéûðáàñòà äåï îòûð£àí æî¼ïûí, òåê æà£äàéäû¡ àäàì †ìiðiíäåãi ð†ëií £àíà àéòûï îòûðìûí. (Îðíûíàí ò´ðûï, ëåêöèÿ î¼èòûí ïðîôåññîð ¼´ñàï, „ðëi-áåðëi æ¥ðåäi). Ñåíi¡ áîéû¡äà£û æåê ê†ðó ñåçiìi ¼àéäàí òóäû? Ñåáåái †ìiðäå íàøàð ìiíåç, æàìàí ïè£ûë – îïàñûçäû¼, †çiìøiëäiê, ê¥íøiëäiê, ä¥íèå¼î¡ûçäû¼ ò.á. òîëûï æàò¼àí æåê ê†ðó- ãå ò´ðàòûí ¼àñèåòòåð áàð. Ñîëàðäû ê†ðiï, æåê ê†ðóäi ¥éðåíäi¡, îñûíû¡ á„ði òiðøiëiêòå æàìàíäû¼ äåãåí áið ´ëû ê¥øòi¡ áàð åêåíií æ„íå îíû¡ îñàë æàó åìåñ åêåíií ä„ëåëäåéäi. Ñåíi¡ ¼àòå¡ – îñû à¼è¼àòòû ìîéûíäà£û¡ êåëìåéäi. Ìîéûíäà£àí ê¥ííi¡ †çiíäå, îëàð „íøåéií ¼àäà- £àëàó ìåí ò„ðòiïòi¡ îñàëäû£ûíàí £àíà òó£àí, åãåð æ´ðò ´éûìäàñûï áiðiãå ¼àëñà, †çiíåí-†çi æîéûëûï êåòåòií í„ðñå- äåé ê†ðåñi¡. Æî-î¼. Îíû¡ òàìûðû †òå òåðå¡äå. Ìåí ñà- £àí àéòàéûí, ç´ëûìäû¼ – òiðøiëiêòi¡ ¼îç£àóøû ê¥øòåðiíi¡ áiði. È„, è„, òàðèõè ò´ð£ûäàí ¼àðàñà¡, òóðà ñîëàé. Àë æàìàíäû¼ äåï àòàëàòûí îñû ê¥øòi¡ ìû¼òû òåãåóðiíií áiç ê¥í ñàéûí – ê†øåãå øû¼¼àíäà, æ´ìûñòà, ä¥êåíäå, àâòîáóñòà – áàðëû¼ æåðäå ê†ðiï, áiëiï, ñåçiï æ¥ðåìiç, ìîéûíäàéìûç, êåéäå áà£ûíàìûç. Àéòàëû¼, ñàòóøû áið çàòòû áåðãiñi êåëãåí àäàìûíà áåðåäi, àë ñà£àí «æî¼» äåéäi. Σàí ò¥ê iñòåé àëìàéñû¡, á´ðûëàñû¡ äà, – 428 –

æ¥ðå áåðåñi¡, ÿ£íè æà¡à£û ê¥øêå áà£ûíàñû¡. Êàññèð 10 òèûíû¡äû æåï ¼îéñà, äàóëàñûï ò´ðìàéñû¡, êåòå áåðåñi¡, †éòêåíi î£àí êåòêåí óà¼ûòû¡ 10 òèûííàí „ëäå¼àéäà ¼ûì- áàò. Ì ´ ð à ò (øûäàìàé). Àó, ì„ñåëå 10 òèûíäà ìà åêåí? Ì„ñåëå êàññèðäi¡ î¡áà£àíäû£ûíäà åìåñ ïå? Àë î¡áà£àí- äû¼ 10 òèûí ò´ðà ìà, 10 ñîì ò´ðà ìà – á„ðiáið î¡áà£àí- äû¼... ‡ ì i ð á å ê (ñ†çií á†ëå). Ò´ðà ò´ð, ñ†ç òû¡äà. Òû¡äà- ñà¡øû åíäi àÿ£ûíà äåéií. Ìåí ñà£àí áið ìûñàë êåëòiðåéií. Áàÿ£ûäà ìåíi¡ áið ò„óið æèhàç àëà àëìàé, ´ç༠æûë ñàí- äàë£àíûì áàð. Àë ìåíiìåí áiðãå iñòåéòií áið æàñ æiãiò, †çi ¼àëà£à ñîíû¡ àëäûíäà £àíà ê†øiï êåëãåí, êåëå ñàëà òà- ìàøà æèhàç àëäû. Áið ê¥íi ¥éiíå áàð£àíäà: «½àëàé àëäû¡?» – äåï ñ´ðàñàì, «Îé, à£à, ñiç àíäà£û æ¥ðiñi¡içáåí åø¼àøàí äà ä¥íèå àëà àëìàéñûç £îé», – äåï ê¥ëåäi. Íå iñòåó êåðåê? …ðèíå, ´ñòàíûìäû á´çáàó ¥øií, „ëi äå áiðíåøå æûë æ¥ðå áåðóãå áîëàð åäi. Áið༠îäàí íå ¼î£àì- £à, íå †çiìå êåëiï æàò¼àí ïàéäàíû ê†ðìåäiì, øûíûìäû àéòàéûí. Ìåíi¡ äå îòáàñûì åë ¼àòàðëû †ìið ñ¥ðãiñi êåëåäi. Ñîñûí êåëiï, áàñ¼à áið æîëäàðûí içäåóãå òóðà êåëäi. Á´ë äà – „ëãi ê¥øêå áà£ûíó äåãåí ñ†ç. Àéòà áåðñå¡, ìûñàë ê†ï, „ðèíå. Àë îë ê¥øòi æî¼ äåé áåðãåííåí îë æîéûëûï êåòïåéäi. Îíàí äà îñûíäàé £àäàóàò äåãåí ê¥ø áàð, îë áiçäi¡ òiðøiëiãiìiçãå áåëãiëi áið ä„ðåæåäå „ñåð åòå àëàäû äåï àøû¼ ìîéûíäàéû¼, ñîñûí îíûìåí ê¥ðåñóäi¡ àìàëûí ¼àðàñòû- ðàéû¼. Ì ´ ð à ò. Åãåð àäàì æà¼ñûëû¼òû¡ ¼´äiðåòiíå ñåíiï ò´ðñà, îíû åíäi ç´ëûìäû¼òû¡ ¼´äiðåòiíå ñåíäiðóäi¡ ¼àíøà ¼àæåòi áàð? ‡ ì i ð á å ê. Ñåáåái îë äà øûíäû¼. Àòàìçàìàí£û ïåð- £àóûíäàð î ä¥íèåäåãi òiðøiëiêêå ñåíiï, àäàìäàðäû¡ ¼àíû ìåí òåðií ñóäàé à£ûçûï, ç„óëiì ïèðàìèäàëàð ñàëäû. Ñîë ò´ñòà ñåí ñåêiëäi îïòèìèñòåð îéëà£àí áîëóû ì¥ìêií: «Á´ë ç´ëûìäû¼ òåêêå êåòïåéäi, ìû¡äà£àí àäàìäàðäû¡ ¼àð£û- ñû ìåí îáàëû ò´ð£àíäà ê¥í„êàð ïåð£àóûíäàðäû¡ æàë£àí ì´ðàòû iñêå àñóû ì¥ìêií åìåñ» äåï. Æà¼ñûëû¼ ò´ð£ûñû- íàí ¼àðàñà¡, ñîëàé áîëóû äà êåðåê ñåêiëäi. Áið༠àðàì ïè£ûë iñêå àñòû £îé. Ìèëëèîíäà£àí ¼´ëäàðäû¡ ò†ãiëãåí ¼àíû, øåêêåí àçàáû ´ìûòûëäû, ïåð£àóûíäàðäû¡ äà¡- – 429 –

¼ûí ñà¼òàï, ïèðàìèäàëàð ¼àëäû. Îëàðäû åøêiìíi¡ êèåñi ´ð£àí æî¼. Åíäåøå ê¥íi á¥ãiíãå äåéií æåòêåí àòà¼-äࡼ îëàð ¥øií î ä¥íèåäåãi òiðøiëiê åìåé íåìåíå? Íåìåñå òà- ðèõòà ¼àëó ¥øií ä¥íèå æ¥çiíäåãi å¡ „ñåì õðàìäû †ðòåãåí Ãåðîñòðàòòû àëàéû¼. Àéò¼àíû êåëäi ìå? Êåëäi. Ãåðîñòðàò òàðèõòà ì„¡ãi ¼àëäû. ߣíè á´ë äà øûíäû¼. Ç´ëûìäû¼òû æà¼òàóøûëàð îíû¡ îñûíäàé ê¥øi áàð åêåíií áiëåäi, ñî- £àí ñåíåäi, ñîñûí ñî£àí ¼ûçìåò ¼ûëàäû. Åãåð îíû ìî- éûíäàìàñà¼, áiçäiêi – æàë£àí. Ì ´ ð à ò. Õðàìäû †ðòåï, òàðèõòà ¼àë£àí – áiðåó-à¼, àë õðàì ñàëûï, òàðèõòà ¼àë£àíäàð æ¥çäåï, ìû¡äàï ñàíàëà- äû. Ñîíäà øûíäû¼ ¼àé æà£ûíäà – †ðòåóøiäå ìå, æî¼, ñàëóøûäà ìà? (Ì´ðàò êiäiðiï, ¼àðñû æàóàï áîëìà£àí ñî¡, ñ†çií æàë£àï). цç æî¼, ñàëóøû æà£ûíäà. Á´ë – áið. Åêiíøiäåí, îíû¡ àò༠äåï æ¥ðãåíi, àò༠åìåñ, ìà¡äàé£à áàñûë£àí ¼ûëìûñ òà¡áàñû. Òàðèõòà ¼àëäûì äåï ¼óàíóû à¼ûìà¼øûëû¼. Òàðèõòû¡ äà †çiíi¡ æ´ìà£û ìåí òîçà£û áîëàäû. Îíû¡ áàðàòûí æåði – òîçà¼. Ñîíû „ëãi Ãåðîñòðà- òû¡à àéòûï, ò¥ñiíäið. ‡ ì i ð á å ê. Ãåðîñòðàòòû¡ ñ¥éåãi áiçäi¡ ä„óiðiìiçãå æåòïåé ¼óðàï ¼àë£àí. Ì ´ ð à ò. ½óðàé áåðñií. Ýêñòðåìèñò Ãåðîñòðàòòàð ¼àçið äå àç åìåñ. Åãåð æà¼ñûëû¼¼à øûí æàíû¡ àøûñà, ìîéûíäà- ìàéû¼, æî¼¼à øû£àðàéû¼ ñîëàðäû¡ ´£ûìäàðûí. ½àíà£àò- ñûç ïåð£àóûíäàðäû¡ ê†ç¼àðàñûíäà£û ¼àòåëiêòi ïàø åòåéiê æ´ðò¼à. Äࡼ¼´ìàð, ä¥íèå¼´ìàð, àñ¼´ìàð, „éåë¼´ìàð æàí- äàðäû¡ áàð áîë£àíû áið áàñûíàí àñà àëìàéòûí ¼è¼ûì ïåí- äåëåð åêåíií „øêåðå åòåéiê. Êiñi †ëòiðiï, òàðèõòà ¼àë£àí- äàðäû¡ ì„¡ãi-áà¼è ñîò çàëûíàí øû¼ïàéòûíûí, †éòêåíi †ìiðãå „ð ´ðï༠êåëãåí ñàéûí, îëàðäû ñîòòàó ïðîöåñiíi¡ ¼àéòàäàí áàñòàëûï îòûðàòûíûí ä„ëåëäåéiê, ê„íå. ‡ ì i ð á å ê. Îíû¡ á„ði „ëäå¼àøàí ä„ëåëäåíãåí. Áið༠îëàð îäàí æîéûëûï êåòêåí æî¼. Ñåáåái áiçäi¡ †çiìiç áåëãiëi áið ä„ðåæåäå Ãåðîñòðàòïûç íåìåñå ïåð£àóûíáûç... …éåë- ¼´ìàðëû¼, àñ¼´ìàðëû¼ á„ðiìiçäi¡ äå áîéûìûçäàí òàáû- ëàäû. Ì ´ ð à ò (êiäiðiï). Ñåí û¡£àé æàìàíäû¼ ïåí æà¼ñû- ëû¼òû¡ àðàñûíäà£û øåêàðàíû †øiðãi¡ êåëåäi äå ò´ðàäû. Ñåí êåç êåëãåí í„ðñåäåí †çi¡äi à¼òàéòûí áiðäå¡å içäåéñi¡. ‡ìiðãå îëàé ¼àðàó£à áîëìàéäû £îé. ‡ìiðãå îëàé ¼àðàñà, – 430 –

êåç êåëãåí ¼àíiøåð †çiíå ëàéû¼ áiðäå¡å òàóûï àëàäû. ‡éòêåíi †ìið †òå ê¥ðäåëi. Îíäà æàìàíäû¼ òà, æà¼ñûëû¼ òà, „äiëäiê òå, „äiëåòñiçäiê òå, àäàë ìàõàááàò òà, àðàì ìà- õàááàò òà – á„ði äå, á„ði äå áàð. Áið༠ñåí ñåêiëäi àðàì ìåí àäàëäû àðàëàñòûðó£à áîëìàéäû. Îëàðäû¡ ì„íi äå, ìà£û- íàñû äà áið-áiðiíåí á†ëåê. ‡ ì i ð á å ê (îéëàíûï). Ôèçèêàäà òåîðèÿ îòíîñèòåëü- íîñòè äåãåí ´£ûì áàð... Ì ´ ð à ò (†òiðiê òࡼàë£àí áîëûï). ½îéøû-åé! Áiðiíøi ðåò åñòiï îòûðìûí. Îíû ¼àéäàí î¼ûï àëäû¡? ‡ ì i ð á å ê (ñàáûðëû). Ûçàëàíáà, ìåí ñåíiìåí áiëiì òàëàñòûð£àëû îòûð£àì æî¼. (Ïàóçà). Îë òåîðèÿ áîéûíøà, åøáið ¼îç£àëûñòû †çií ¼îðøà£àí îðòàìåí, ÿ£íè áàñ¼à ¼îç- £àëûñòàðìåí ñàëûñòûðìàé àíû¼òàó£à áîëìàéäû. Ñîë ñè- ÿ¼òû, òiðøiëiêòåãi „ðåêåòòi äå óà¼ûòïåí, æà£äàéìåí, áàñ- ¼à „ðåêåòïåí ñàëûñòûðìàé àíû¼òàó£à áîëìàéäû. Ñåíi¡ êåìøiëiãi¡ – ñåí à¼è¼àòòû ûë£è æàëà¡àø ôàêòûäàí £àíà içäåéñi¡. Ì ´ ð à ò. Á„ðiáið áið çàò åø¼àøàí äà „ði à¼è¼àò, „ði æàë£àí áîëà àëìàéäû. ‡ ì i ð á å ê. Àë áið àäàì „ði æà¼ñû, „ði æàìàí áîëà àëàäû. Æ„íå æåð áåòiíäåãi å¡ ê†ï àäàìäàð îñûëàð. Ñåí àäàìãåðøiëiê æàéëû øàðè£àòû¡äû ñîëàð£à ëàéû¼òà. Ñåíi¡ àò ò†áåëiíäåé „óëèåëåðãå àðíàë£àí, ¼àðàïàéûì æ´ðò îðûí- äàé àëìàéòûí ¼àòàë òàëàáû¡ êiìãå êåðåê? Æ„íå îíû áiçäåí òàëàï åòóãå ¼àíäàé õà¼û¡ áàð? Ì ´ ð à ò. Ñåí òàçàëû¼òû¡ òàçà ê¥éiíäå ñà¼òàë£àíûí åìåñ, êið áàñûï, á¥ëiíãåíií òiëåéñi¡. ‡éòêåíi ñåíi¡ †ç àðû¡ òàçà åìåñ... ‡ ì i ð á å ê (ðåíæiï). ½´äàé ¥øií, òiëi¡äi òàðòûï ñ†éëåøi... Ì ´ ð à ò (æàíû êiðiï). …-„... Æàíû¡à áàòòû ìà?.. Åíäå- øå †ìiðäi¡ ¼àñèåòòi øàðòûíà òèiñïå. Îíû îéëàï òàï¼àí ìåí åìåñ. «Ê¥øòiíi¡ çîðëû£û» äåï àòàëàòûí òiðøiëiêòi¡ ñîðà¼û çà¡ûíà àäàìãåðøiëiê çà¡ûíû¡ ¼àðñû ¼îéûëóû – ¼àðà æåð òàðèõûíäà£û å¡ ´ëû ðóõàíè ðåâîëþöèÿ. Àäàìãåðøiëiê çà¡ûíàí £àæàï íå áàð †ìiðäå, îéëàøû †çi¡? Êåìòàð£à ê†ìåê, æà¼ûí£à æàí àøó, „äiëåò ¥øií „êå¡íåí áåçó, àð æîëûíäà æàíû¡äû ¼èþ – àäàì áàëàñûíû¡ à¼ûë- ïàðàñàòûìåí æàñàë£àí êåðåìåòòåðäi¡ iøiíäåãi å¡ £àæàáû – 431 –

åìåñ ïå?! Åãåð á´ë ¼à£èäà£à ñûçàò ò¥ñåð áîëñà, îíäà àäàì- çàòòû¡ ìèëëèîí æûë£û åñië å¡áåãi çàÿ êåòòi äåé áåð. ‡ ì i ð á å ê. Åãåð çàÿ êåòñå, î£àí åøêiì äå êií„ëi åìåñ, ñîë ¼à£èäàíû¡ øûíäû¼¼à ñûéûìñûçäû£û £àíà áîëóû ì¥ìêií. Ì ´ ð à ò (îðíûíàí àòûï ò´ðûï). Æî¼! Îäàí åìåñ. Ìûíà ñåíäåð – ïàéäàñû áîëìàñà, æîëäàñûí æîëäà ¼àëäûðàòûí ñåí ñèÿ¼òûëàð êií„ëi. Ñåíäåðãå áèëiê êåðåê, äࡼ êåðåê, òàáûñ êåðåê. Îë æîëäà åøòå¡åäåí òàéûíáàéñû¡äàð. Ñåí- äåð ïàéäà ¥øií øàéòàíìåí îä༠¼´ð£àí Ôàóñò ñåêiëäiñi¡äåð. Àéûðìàøûëû¼òàðû¡ – Ôàóñò æàíûí ñàò- ñà, ñåíäåð àðëàðû¡äû ñàòàñû¡äàð. ‡ ì i ð á å ê (àøóëàíûï). Àë ñåí á´òû¡äà£û æàë£ûç øàëáàðû¡äû æ´ðò¼à øåøiï áåðåòií æîìàðòòû£û¡íàí íå òàïòû¡? Àéòøû, ê„íå?... Æî¼, àéòøû. Íå òàïòû¡? Ñåíi æ´ðò «„óëèå» äåéòií. ‡éòêåíi ñåíi¡ áîéû¡äà£û áàð æà¼- ñûëû¼ åëäiêi áîëäû. Ñåíi¡ êèiìi¡äi æ´ðò êèåòií, à¼øà¡- äû æ´ðò øàøàòûí, òàëàíòû¡äû áiðåó ïàéäàëàíàòûí, òiïòi óà¼ûòû¡ äà †çi¡äiêi åìåñ-òií. ½ûñ¼àñû, ñåíi¡ †çi¡äå ò¥ê æî¼, á„ði æ´ðòòûêi åäi. Áið༠ñåíi¡ ñîë æà¼ñûëû£û¡à îëàðäû¡ ¼àëàé ¼àðàéòûíûí áiëåñi¡ áå? Æ´ðò òåãií ä¥íèåíi¡ ¥ñòiíåí øû¼¼àíäà †ìið áîéû æèíà£àí ò„ðáèåñií, êiñiëiãií ´ìûòûï, àø ¼àñ¼ûðäàé ¼ûð¼ûñûï, áið-áiðiìåí òàëàñ¼à ò¥ñåäi. Ñåí äå îëàð£à ä„ë ñîíäàé òåãií ä¥íèå ñåêiëäi åäi¡. Ñåí îëàðäû¡ îëæ༴ìàð ꆡiëií îäàí æàìàí †ðøiòêåííåí áàñ¼à ò¥ê ïàéäà áåðãåí æî¼- ñû¡. Îëàð ñîë áàÿ£û ê¥éiíäå. …éòïåñå áiðåóiíåí iñòåãåí iñi¡å ñàé æà¼ñûëû¼ ê†ðäi¡ áå? Æî¼. ½àéòà æàìàíøû- ëû¼ ê†ðiï æ¥ðñi¡. Åíäåøå †òåóñiç æà¼ñûëû¼òà íå ìà- £ûíà áàð? Àéòøû, ê„íå? Êiìãå íåíi ä„ëåëäåéìií äåï æ¥ðñi¡? ½îð¼à¼òû¡ ¼îð¼à¼ åêåíií ä„ëåëäåï áåðãåííåí îë áàòûð áîï øû£à ìà? Ò¥ê òå †çãåðìåéäi. Ñåí á¥êië åëãå ìàç༠áîëûï Äîí-Êèõîòòû¡ åðëiãií ¼àéòàëàéñû¡. Äîí-Êèõîòòû¡... Ì ´ ð à ò. Æàðàéäû, òî£ûøàð æàíäàð ê¥ëñií, òàáàëà- ñûí, àë ñà£àí íå æî¼? Ñåí íåãå îëàðäû ¼´ïòàéñû¡? ‡ç áîéû¡äà£û êåìøiëiêòi áiëå ò´ðûï, ê†êêå ê†òåðiï íàñè- õàòòàéñû¡. Íå ¥øií? Ò†¡iðåãi¡å íåãå ó øàøàñû¡? ‡çi¡ òî¼ûðà£àí ïåíäåëiêòå á¥êië êåéiíãi ´ðïà¼òû¡ ¼àë£àíûí òiëåéìiñi¡? Æåç†êøå „éåë äå †ç òà£äûðûí †çiíi¡ ¼ûçûíà – 432 –

òiëåìåéäi. Àë ñåí ¼àëàéøà... (Ì´ðàò ûçà áîëûï, ò´òû£ûï ¼àëàäû). ‡ ì i ð á å ê. Ñàáûð åò. …ð øûíäû¼òû¡ †çiíi¡ àéòûëàð îðíû áàð. Æèíàëûñòà àéòàòûí ñ†çi¡äi áàëà-øà£à¡íû¡ îðòàñûíäà îòûðûï àéòà àëìàéñû¡. Òåàòðäà ïëàâêàìåí æ¥ðó ¼àíäàé û¡£àéñûç áîëñà, ïëÿæäà ñû¼èûï êèiíiï, øà- ë¼à¡íàí æàòó ñîíäàé ðåòñiç. Ñåí ìà£àí îíäàé ê†ðêåì „äåáèåòi¡äi ê†ëäåíå¡ òàðòïà. Ñåáåái áiç ¼àëû¡ æ´ðòòû¡ àëäûíäà îòûð£àí æî¼ïûç, ¼îí༥éäi¡ áið á†ëìåñiíäå åñiêòi æàóûï àëûï, åêåóäåí-åêåó î¡àøà îòûðìûç. Áiçäi åøêiì åñòiï îòûð£àí æî¼, ñîëàé £îé? Ì ´ ð à ò. Àë, ñîëàé. ‡ ì i ð á å ê. Åíäåøå å¡ æà¼ûí àäàìäàðäû¡ àðàñûíäà î¡àøàäà £àíà àéòûëàòûí øûíäû¼òû àéòàéû¼. Îë íå øûí- äû¼ äåéñi¡ £îé. Àéòàëû¼, àóäèòîðèÿäà ï„ëåíøåíi¡ åñåïñiç æîìàðòòû£ûí, ò¥ãåíøåíi¡ æàííàí áåçãåí †æåòòiãií, òà£û áiðåóäi¡ †ç áàñûí îéëàìàéòûí „ïåíäi „óëèåëiãií æ´ðò¼à ¥ëãi ¼ûëûï ëåêöèÿ î¼û£àí ïåäàãîã ¥éiíå êåëiï, †çiíi¡ áàëàñûíà: «½îëû¡äà£ûäàí àéûðûëûï ¼àëìà, ò†áåëåñ øû¼- ¼àí æåðãå æîëàìà, ä¥íèåäåãi å¡ ¼ûìáàò – áàñòû¡ àìàí- äû£û» äåï ïåíäåëiê à¼ûë àéòñà, îë ¥øií îíû êií„ëàó£à áîëìàéäû. Ñåáåái àóäèòîðèÿäà àéòûë£àí øûíäû¼òû¡ ñûð- òûíäà òà£û áið øûíäû¼òû¡ áàð åêåíií îë æà¼ñû áiëåäi. ‡ìiðäå ¼èÿíàò ïåí ¼àòûãåçäiêòi¡ áàð åêåíií áiëåäi, ñî- ëàðäàí ñà¼òàíäûðó ¥øií, áàëàíû¡ ä¥íèåòàíûìûíà ¼îñûì- øà ¼´ïèÿ åñêåðòóëåð êåðåê. Îë àäàìäû áiðæîëà ê¥éiï êåòóäåí ñà¼òàéòûí ïðåäîõðàíèòåëü ñåêiëäi... (Ïàóçà). ‡ìið... çà¡íû¡ àó¼ûìûíà ñûéìàéäû, ñîíäû¼òàí ñûéìà- £àí æåðií £ûëûìäà àéðû¼øà åñêåðòó äåãåí ïóíêòïåí áåëãiëåéäi. Àë áiç ê†ï æà£äàéäà çà¡íû¡ †çiìåí åìåñ, ñî- ¡ûíäà£û åñêåðòóiìåí †ìið ñ¥ðåìiç. Ì ´ ð à ò. Ñîíäà ìà£àí íå iñòå äåéñi¡? ‡ ì i ð á å ê. Ñåí å¡ àëäûìåí †çi¡äi ê†ïòi¡ áiðiìií äåï åñåïòå. Åñåïòå äå, áiðàóû¼ †ç áàñû¡äû îéëà. Àëáûðòòû- £û¡äû, àñàóëû£û¡äû ¼îÿ ò´ð. Ñîíäà £àíà îñû êåçãå äåéiíãi á¥êië ñ„òñiçäiãi¡íåí àðûëàñû¡. Æîëû¡ äà áîëàäû. ʆêiðåãi¡äåãi „ëäåáið †øïåíäiëiê çàïûðàíû òàð¼àéäû. Æàéëàï àòà¼-ä„ðåæå äå, áàéëû¼ òà êåëå áàñòàéäû... Ñî- äàí êåéií ê†ï çàò¼à êåøiðiììåí ¼àðàéòûí áîëàñû¡. ʆ¡iëi òî¼ àäàì ûçà¼îð áîëìàéäû... Ñåí ¼àçið áið-༠òiçãiíìåí – 433 –

æ´ìûñ iñòåéñi¡. Àë áið òiçãiíìåí òiðøiëiê äåãåí àñàó ê†ëiêòi èãåðó ¼èûí. Åêiíøi òiçãiíäi ïåíäåëiê äåéñi¡ áå, ¼àòûãåçäiê äåéñi¡ áå – †ç åðêi¡. Áiðà¼, åñi¡äå áîëñûí, åãåð øàõìàò- øû áið ïåøêàñûí æåìãå áåðñå, îë æà¡à£û ïåøêà ¥øií ñ´ìäû¼ ¼àòûãåçäiê áîëûï ê†ðiíói ì¥ìêií, áið༠øàõìàò- øû îëàé iñòåìåñå, åø¼àøàí äà æå¡iñêå æåòïåéäi. Ñîí- äû¼òàí ìåíi «ò†¡iðåãi¡å ó øàøàñû¡» äåï àéûïòàóû¡ áå- êåð. Ìåí åø¼àíäàé ´ðï༼à æàìàíäû¼ îéëàìàéìûí. Ìåí äå †ìiðãå ñ„áè ñàíàìåí êåëiï, áàëàëû¼ ¼èÿëìåí ä¥íèåíi †çiìøå ò¥ñiíãåì. Áið༠áîëìûñòû¡ êåéáið àùû øûíäû- £ûìåí ¼à¼òû£ûñ¼àí êåçäå „ëãi ¼èÿëäû¡ ê†ái áûò-øûò áîëäû. Ìåí á´£àí äà †êiíáåéìií, òåê òiðëiêòi¡ ñûðûí ´¼¼àí£à äåéií, á¥êië †ìið †òiï êåòói ì¥ìêií. Îäàí êåéií ñàíàëû ò¥ðäå ê¥ðåñ æ¥ðãiçóãå óà¼ûòû¡ äà, øàìà¡ äà æåòïåéäi. Êåëåð ´ðï༠òûì áîëìàñà óà¼ûòûí òåêêå †òêiçáåñií. ‡ìiðäi¡ æà£ûìñûç èiñ-¼î¡ûñû áîëàòûíûí ò¥ñiíñií. Ìåí îñûíû òiëåéìií. Ì ´ ð à ò (ñà£àòûíà ¼àðàï àëûï, òåëåôîííû¡ äèñêiñií àéíàëäûðûï). Îëàð å¡ àëäûìåí †ìiðäå æà£ûìäû èiñòåðäi¡ áîëàòûíûí ò¥ñiíóãå òèiñòi. Σàí äà óà¼ûò êåðåê. Àëëî! Àëëî! Ìåí òàêñè øà¼ûðòûï åäiì... Æî£û íåñi? ½àíøà óà¼ûò †òòi ìàíàäàí áåði? Øûðà£ûì-àó, ìåí åíäi ´øà¼- òàí ¼àëàìûí £îé... Ò¥ñiíiï ò´ðìûí... Áið༠ñiç äå ò¥ñiíñå¡içøi ìåíi... (Äàóñûí æ´ìñàðòûï). Áîë£àíûíøà ¼àðàñòûðû¡ûçøû åíäi... (Êåéiñòi ïiøiíìåí òðóáêàíû ¼îÿäû). ‡ ì i ð á å ê. ½î£àì äåãåí áið òåòiãií áàññà¡, ìû¡ òåòiãi æà¡ûëûñïàé æ´ìûñ iñòåéòií òåõíèêàëû¼ ìåõàíèçì åìåñ. Îë – ìèëëèîíäà£àí àäàìäàðäàí, ÿ£íè ìèëëèîíäà£àí ò¥ñiíiêòåí, ìèëëèîíäà£àí ìiíåç-¼´ëû¼òàí ò´ðàòûí ´ëû îðãàíèçì. Îíû¡ iøiíäå êåðå£àð ¼´áûëûñòàð ê†ï áîëàäû. Ì„ñåëåí, †çi¡ îñûíäà ê†ïòåãåí øàðóàëàðû¡äû áiòiðå àë- ìàé, ¼àòòû ¼èíàëäû¡. Æîëäàñòàðû¡ ñîíäà ê†ìåêòåñòi ìå? ʆìåêòåñòi. μø༼à áèëåò àëà àëìàé, ¼àíøà ñàíäàëäû¡? Σàí ìûíà ìåí ê†ìåêòåñòiì, àë ìà£àí áàñ¼à áiðåó ê†ìåêòåñòi. Íå iñòåéñi¡? ‡ìið äåãåí îñû. Ì´íû àëàÿ¼òû¼ äåï àéòà àëìàéñû¡. ‡çi¡ îéëàøû, ´ø༼à áèëåò íåìåñå ¼îí༥éãå îðûí æî¼ åêåí äåï ¼îë ¼óñûðûï, îòûðà áåðó- ãå áîëà ìà? À? Åíäi ìiíå òàêñèäi¡ †çií øà¼ûðòà àëìàé, ¼îð áîëûï îòûðñû¡... (Ê¥ëiìñiðåï). Åãåð ìåí áàñ¼à áið – 434 –

í†ìiðäi àëûï òåëåôîí ñî¼ñàì, 10 ìèíóòòû¡ iøiíäå æåòiï êåëåäi. Ñåíåñi¡ áå îñû£àí? Ì ´ ð à ò (øîøûíûï). Æî¼, æî¼. (Îðíûíàí ´øûï ò´ðûï, äîëäàíûï). Ñåí æ´ðòòû¡ á„ðií †çi¡äåé ê†ðåñi¡ £îé. Ìåíi „ëi áiëìåéäi åêåíñi¡. (½àëòàñûíàí áèëåòòi àëûï æàòûï). ½àçið ê†çi¡øå æûðòàìûí „ïåðãåí áèëåòi¡äi. Ìà£àí... ò¥êòi¡ äå êåðåãi æî¼. ‡ ì i ð á å ê (´ìòûëûï, ¼îëûíà æàðìàñàäû). ‡é, ìûíàó æûíäû ìà? Òî¼òà! ½îé äåäiì £îé ìåí ñà£àí! Ì ´ ð à ò (æ´ë¼ûíûï). Æî¼, æiáåð. ‡ ì i ð á å ê. ½îé äåéìií åíäi. Ì ´ ð à ò. Æiáåð. ‡ ì i ð á å ê (Ì´ðàòòû¡ ¼îëûíàí áèëåòòi æ´ëûï àëà- äû). Ì´íûìåí íå ä„ëåëäåéìií äåï îòûðñû¡. Îñûíû¡äû æà¡à£û ¥ëêåí ìà¼ñàò æîëûíäà£û „ðåêåò äåï îòûðñû¡ áà? …äiðåì ¼àë. Ñåí „íøåéií æàíäû æåði¡å øî¼ òèãåí ñî¡, àøóìåí äàëáàñàëàï îòûðñû¡. Åãåð ñåí ìåíi¡ ê†çiìäi áiðäå¡åãå æåòêiçãi¡ êåëñå, àíäà£û áàëàëû£û¡äû ¼îé äà, àäàìøà ñ†éëåñ. (Áèëåòòi ¥ñòåë ¥ñòiíå òàñòàéäû). Ì ´ ð à ò (îðûíäû¼¼à ñûë¼ åòiï îòûðûï, †çiìåí-†çi ñ†éëåñiï). Æàíû¡ìåí ñåçiï îòûð£àí øûíäû¼òû æ´ðò¼à æåòêiçå àëìà£àííàí àðòû¼ ¼îðëû¼ æî¼ åêåí... (Æûëàé- òûí àäàìäàé áåòií áàñûï, ¥íñiç îòûð). ½´äàé-àó, øûíäû¼ ¥øií ¼èûíäû¼ ê†ðìåñå¡, æàð ¥øií àçàï øåêïåñå¡, åë ¥øií îò¼à ò¥ñïåñå¡, ê†êiðåãi¡äå æàí ¼èÿð áið àñûë ì´ðà- òû¡ áîëìàñà, îíäàé †ìiðäi¡ íå ¼ûçû£û áàð? Êiìãå êåðåê îíäàé †ìið? (Äà£äàðûï). Ì´íû åíäi ¼àéòûï ò¥ñiíäiðóãå áîëàäû, à?... (Òåìåêi àëûï òàðòàäû). Ñåí †ìiðäå ´ëûëû¼ äåãåí †ëøåìíi¡ áàð åêåíií ´ìûò¼àíñû¡. Ñåçiìäåði¡ ê†ðáiëòåëåíiï, áàóûðû¡íû¡ àñòûíäà£ûäàí áàñ¼àíû ê†ðìåó- ãå àéíàë£àíñû¡. Ñåíi¡øå ´ëû ìàõàááàò, ´ëû ìà¼ñàò äå- ãåí „íøåéií ´ðàí. Ñåíi¡øå ñî£ûñòà àìáðàçóðàíû¡ àóçûí êåóäåñiìåí æàï¼àí æàóûíãåðäi¡ åðëiãi – òàï-òàçà à¼ûìà¼- òû¼. ‡éòêåíi Îòàí ñî£ûñû áið ñîíû¡ åðëiãiíå ¼àðàï ò´ð£àí æî¼. Îë àìáðàçóðàíû¡ àóçûí æàïñà äà, æàïïàñà äà, æå¡åòií åäiê. Ñîíäû¼òàí åñií æî£àëòûï, åðëiê æàñàìàé- à¼, àëäû-àðòûíà ¼àðàï, æàë£ûç æàíûí ñà¼òàï ¼àë£àíäà, á„ëêiì, åë ¼àòàðëû ïåíñèÿñûí àëûï, áàëà-øà£àñûíû¡ ¼ûçû£ûí ê†ðiï, îñû ê¥íãå äåéií æàíûìûçäà æåð áàñûï æ¥ðå áåðåð ìå åäi? Ñîëàé £îé. …äiëåò àòûìåí àíò åòåìií, – 435 –

á¥êië æàíáà£àðëàð ä„ë îñûëàé îéëàéäû. Áið༠îëàð „ëãi åðëiêòi¡ àäàìçàò àëäûíäà æàðû¼ æ´ëäûçäàé ì„¡ãi æàð- ¼ûðàï, ¼àíøà ´ðïà¼òû¡ ê†êiðåãiíå àäàìãåðøiëiê ïåí ðó- õàíè áèiêòiêòi¡ øóà£ûí øàøàòûíûí, æà¼ñû ìåí æàìàí- íû¡ èòæû£ûñ òàëàñûíäà içãiëiêêå †ìið áîéû äåì áåðiï, ¼óàò áåðiï ò´ðàòûíûí ò¥ñiíåð ìå åêåí? Æî¼, ò¥ñiíáåéäi. ‡ ì i ð á å ê. Ñåí †ìiðäi¡ ´ëû åðëiêòi òàëàï åòåòií àéðû¼øà ñ„òòåðií ìûñàë£à êåëòiðåñi¡, àë ìåí ê¥íäåëiêòi ¼àðàïàéûì ê¥éêi òiðëiêòi àéòûï îòûðìûí. Åêåói åêi á†ëåê í„ðñå. Ê¥íäåëiêòi †ìiðäå àìáðàçóðàíû¡ àóçûí æàáàòûí †ëåðìåíäiêòi¡ ¼àæåòi æî¼. Ì ´ ð à ò. Æàðàéäû, àìáðàçóðàíû¡ àóçûí æàïïàé-༠¼îé, áið༠æåê ê†ðåòií æåðäå æåê ê†ðóãå, êåêòåíåòií æåð- äå êåêòåíóãå áîëàäû £îé. Àë ñåí á„ðiíå ò†çãiøñi¡... Àðû¡- äû ¼îðëàñà äà, ò†çåñi¡, æàðû¡äû ¼îðëàñà äà, ò†çåñi¡... Ñåíi¡ ò†çiìi¡ ¼àøàí òàóñûëàäû? (Ì´ðàò ‡ìiðáåêòåí æàóàï ê¥òêåíäåé, òîñûï ¼àëäû, ‡ìiðáåê òåìåêiñií òàð- òûï, ¥íñiç îòûð). (цçií æàë£àï). Áið êåçäå íà£ûç íàìûñ- ¼îéäû¡ †çi ñåí åìåñ ïå åäi¡? Æà¡à£û àëàÿ¼òû †ëòiðåì äåï, ïûø༠àëûï æ¥ãiðãåí ñåí åìåñ ïå åäi¡? Ñ¥éãåí æà- ðû¡íû¡ áåò-æ¥çiíå ¼àðàìàé, ¼è¼àðëàíûï, ¼îøòàñïàé àæûðàñ¼àí ñåí åìåñ ïå åäi¡? ½àéäà êåòòi ñåíi¡ áîéû¡äà- £û ñîë àäàëäû¼, ñîë åðëiê? ‡ ì i ð á å ê (¼àò¼ûë ¥íìåí). ½àòåëåñåñi¡, Ì´ðàò. Ìåí ì¥ëäå îíäàé àäàì áîë£àí åìåñïií. ʆï ïåíäåíi¡ áiði £àíà- ìûí. Îíû ìîéûíäàóäû¡ †çi åðëiê... Ñà£àí áið ¼ûçû¼ î¼è£à àéòàéûí... Áàÿ£ûäà, îíäà ñåí ñåêiëäi ôàíàòèê êåçiì, áiðíåøå æûë ¼àòàðûíàí ê¥íäåëiê æàçäûì. Îíäà£û îéûì, †ìiðiìäåãi æà¼ñû, æàìàíäû òàðàçû£à ñàëó, †çiìå-†çiì åñåï áåðó. …ë¼èññà, ñîäàí áið ê¥íi ê¥íäåëiêòi î¼ûï îòûðûï, †çiìíi¡ ê„äiìãi †ìiðäi¡ û£ûíàí øû¼ïàéòûí, ðåòi êåëñå, ê¥í„äàí äà, ¼ûëìûñòàí äà áàñ òàðòïàéòûí íà£ûç æåêñ´- ðûí åêåíiìäi òàíûï, £àæàï ¼àéðàí ¼àëäûì. Ìûíàó ê¥íäåëiê äåãåíi¡iç †çi¡äi-†çi¡ „øêåðåëåóäåí áàñ¼à ò¥ê òå åìåñ åêåí. (‡ìiðáåê øûí ¼àéðàí ¼àë£àí ò¥ðìåí Ì´ðàò¼à ¼àðàéäû). Á´ë ìåí ¥øií ñ´ìäû¼ æà¡àëû¼ áîëäû. ‡çiìíi¡ êiì åêåíiìäi áiëäiì. Ðàñûíäà ¼î£àìäû çåðòòåó ¥øií àëûñ- ¼à êåòóäi¡ êåðåãi æî¼, †çi¡äi çåðòòåñå¡, æåòiï æàòûð. Ìiíåêè, ò¥í æàìûëûï îòûðìûí, èìàíäàé øûíûì... Ìåí †çiìäi ´ëû áà¼ûò¼à ëàéû¼òû æàíìûí äåï îéëàéìûí. Àäàì- – 436 –

çàòòû¡ ¼èÿëûíäà £àíà áîëàòûí áið òà¡£àæàéûï àñûë ïå- ðèçàòòû, è„, Àëëàíû¡ „ìiðiìåí äåéiêøi, àëûï êåëiï, «îñû- íû †çi¡å æàð åò» äåñå, ìåí îéëàíáàñòàí áàñ òàðòàð åäiì. …ðèíå, ïåðiøòå àðóäû æà¼ñû ê†ðìåãåíäiêòåí åìåñ, †çiìäi î£àí ëàéû¼ åìåñ äåï áiëãåíäiêòåí. Îíû †çiìå ¼èìà£àí- äû¼òàí. Îë áà飴ñ êåéií ìåíäåé æàáû£à òàï áîë£àíûí áiëiï, ê¥éiêòåí ¼´ñà áîëûï †ëìåói ¥øií. È„, è„, „ðêiì †çiíi¡ êiì åêåíií áiëóãå òèiñòi. ‡éòêåíi á´ë äà ïðîãðåññ. «‡çiíi¡ à¼ûì༠åêåíií áiëãåí à¼ûìà¼òû îäàí êåéií à¼ûì༠äåóãå áîëìàéäû», – äåãåí áið ´ëû æàçóøû. Ìåíi¡øå †ç iøiíå áàòûë ¥¡iëãåí àäàì æåêñ´ðûí äåãåí ñ†çãå ò´ðàðëû¼ áiðäå¡å òàïïàé ¼îéìàéäû.. Ìiíåêè, îñûíäàé àäàì£à ñåí êiñiëiêòi¡ å¡ àóûð æ¥ãií àð¼àëàò¼û¡ êåëåäi. Ñåíi¡ àáñîëþòòiê øàðòû¡à åøêiìíi¡ £´ìûðû æåòïåéäi... Ñåí æ´ìûñøûëàð£à îðûíäàëóû ì¥ìêií åìåñ æîñïàð ´ñûíûï îòûð£àí çàóûòòû¡ †ëåðìåí äèðåêòîðû ñåêiëäiñi¡. Ì ´ ð à ò. Àðòû¼ æîñïàðäû àð¼àëàï æ¥ðãåí ñåí åìåñ, ìûíà ìåí. Åêåóiìiçäi¡ æîëûìûç òî£ûñ¼àí ñ„òòå †ìið áîéû ñà£àí æîë áåðóìåí êåëåìií. Ìåí ñà£àí á„ðií äå... òiïòi Äàðè£àíû äà ¼èäûì. (½èíàëà). Åíäi ìåíåí íå òiëåéñi¡? ‡ ì i ð á å ê (îéëàíûï). Îíû¡ ðàñ, ñåí ìåíi¡ †ìiðäåãi å¡ æà¼ûí äîñûìñû¡. Ñåíåí áàñ¼à åøêiìiì äå æî¼... Áiðà¼, ðåíæiìå, ìåí øûíûìäû àéòûï îòûðìûí: ñåí ìà£àí åø- ¼àøàí äà áà¼ûò „êåëãåí æî¼ñû¡. Ñåí äîçàñû àðòû¼ ¼ûì- áàò ä„ði ñåêiëäiñi¡. Ä„ði – äåíñàóëû¼¼à øèïà, áið༠àðòû¼ äîçà †ìiðãå ¼àóiï. (Ïàóçà). Ñåí †ç áåòi¡øå ê¥í ê†ðå àë- ìàéñû¡. ‡çi¡íi¡ ¼èÿëè ìà¼ñàòòàðû¡ìåí ìiíäåòòi ò¥ðäå áiðåóãå ñ¥éêåíói¡ êåðåê. Ñåí åëãå òûíûøòû¼ áåðìåéñi¡... Ì ´ ð à ò (òà¡ûð¼àï). Îñû ñåíäåðäi¡ òûíûøòû¼ äåãåíäåði¡ íå í„ðñå? ½àéäà£û òûíûøòû¼ îë ñà£àí ¼àæåò áîï ò´ð£àí? Ñåí îíñûç äà æàë£ûçñû¡. Ñåí ¼ûçìåòòå ¼àòàð îòûð£àí àäàìíû¡, ¼àðñû îòûð£àí ê†ðøi¡íi¡ ¼àé£ûñûí äà, ¼óàíûøûí äà áiëìåéñi¡. Åøêiìíi¡ çàðûí åñòiìåéñi¡ – ¼´ëà£û¡ òàñ êåðå¡. «‡çãåäåí îçñàì, †çãåíi æû¼ñàì, ì´¼àò- ñàì» äåãåííåí áàñ¼à ì´ðàòû¡ áàð ìà ñåíi¡? Æ„íå ñîë „ðåêåòòåði¡äi à¼òàó ¥øií, †ìiðäi «á„éãå» äåï ä„ëåëäåãi¡ êåëåäi. Êiì æå¡ñå, ñîíûêi – „äië, ñîíûêi – øûíäû¼. Æî- î¼, ¼àòåëåñåñi¡, †ìið – á„éãå åìåñ, îíû á„éãå ¼ûëûï æ¥ðãåí ìûíà ñåí ñåêiëäi †çiìøiëäåð. Àë †ìiðäi¡ ´ëûëû- £û – øûíàéû ñ¥éiñïåíøiëiêòå. Ìåéëi¡, ¼ûçûë ñ†ç äå, – 437 –

ìåéëi¡, ´ðàí äå, ìåí ì´íû ¼àéòàëàóäàí æàëû¼ïàéìûí. Øûí ñ¥éãåí àäàì †çií áiðiíøi îðûí£à ¼îþ£à òûðûñïàé- äû, ¼àéòà †çií ¼´ðáàíäû¼¼à øàëó£à ¼´ìàðòàäû. Ñåí îíû åø¼àøàí äà ò¥ñiíáåéñi¡... ‡éòêåíi åøêiìäi ñ¥éiï ê†ðãåí æî¼ñû¡... Ñåí Äàðè£àíû äà ñ¥éãåí åìåññi¡. ‡ ì i ð á å ê (îðíûíàí ò´ðûï, ¼îëûí àðòûíà ´ñòàé, Ì´ðàò¼à òåðiñ ¼àðàï ò´ðàäû). Ìåí îíû ¼àçið äå ñ¥éåìií. Ì ´ ð à ò (òà¡ûð¼àï).Íå äåéäi? ‡ ì i ð á å ê. Ìåí îíû ñ¥éãåíäåé åíäi åøêiìäi äå ñ¥éå àëìàéìûí... Ñåí áiçãå ¥ëêåí îáàë æàñàäû¡. Ì ´ ð à ò. Ñåí íå äåï îòûðñû¡? «Áûë£àí£àí ìàõàááàò- òû¡ áàòïà£ûíàí àëûï øû¼¼àíû¡ ¥øií †ìið áîéû ¼àðûç- äàðìûí» äåï ìåíi ¼´øà¼òàï æûëà£àí ñåí åìåñ ïå åäi¡? ‡ ì i ð á å ê. Áàòïà¼òàí áåêåð øû£àðäû¡. Îë æåð ìà- £àí å¡ ëàéû¼ æåð åäi. Ì ´ ð à ò (îéëàíûï). Ðàñ, ä„ë á¥ãiíãi ê†ç¼àðàñ, á¥ãiíãi ìà¼ñàòòàðû¡ ñîë êåçäå áîë£àíäà îë î¼è£àäàí êåéií äå ñåí- äåð àæûðàñïàé áiðãå ò´ðûï ¼àëà áåðóëåði¡ ì¥ìêií åäi. Ì¥ìêií åìåñ, ñ†ç æî¼, àæûðàñïàñ åäi¡äåð. Áið༠îë êåçäå ñåíäåðäi¡ áîéëàðû¡äà „ëi äå áîëñà òàçàëû¼òû¡ ´ø¼ûíû áîëàòûí. Ñîë ñåíäåðäi íàìûñ æîëûíàí òàéäûðìàé, ¼èûí- äû¼¼à òóðà áàñòàäû, àðëàðû¡äû àÿ¼àñòû ¼ûëóäàí ñà¼òàï ¼àëäû. Åíäi ñîë òàçàëû¼òû¡ ´ø¼ûíûí áiðæîëà æî£àëò- ¼àí øà¼òàðû¡äà, †çäåði¡íi¡ ´ëû øàðè£àò¼à, ´ëû øûí- äû¼¼à ñàé åìåñ åêåíäåði¡äi ñåçãåí êåçäå á„ðiíå êií„ëi àäàì içäåãiëåði¡ êåëåäi. Îë ìåí åìåñ. Îë – †ç áîéëàðû¡äà£û àäàëäû¼ ïåí òàçàëû¼ áîëàòûí. Áið༠îíû¡ áèiê òàëàáûíà ñåíäåð øûäàìàäû¡äàð. Ñîñûí êåëiï, ´ðû àäàìíû¡ áið æåðäåí àëìàé êåòêåí çàòûíà «øiðêií-àé, ñîíäà íåãå ¼ûì- ¼ûðà êåòïåäiì, ìà£àí àäàëäû¼ íåãå ¼àæåò åäi» äåï †êiíãåíi ñåêiëäi ñàíäàðû¡äû ñî£àñû¡äàð... ‡ ì i ð á å ê (ìûðñ åòiï). Îíäàé òàçàëû¼ ìåíäå áîë£àí åìåñ. Ìåí Äàðè£àäàí á´ðûí, „ëäå¼àøàí îíû¡ ê†çiíå ø†ï ñàë£àíìûí. Ì ´ ð à ò (ñàñûï ¼àëûï). Íå äåéñi¡?.. ½àëàé?.. ‡ ì i ð á å ê (êåêåòå ¼àéòàëàï). «½àëàé». Ê„äiìãiäåé. (Êåéiñòi ¥íìåí). цç áîëà ìà åêåí ñîíäàé? (Àë£àø¼û ¥íìåí). Ìåíi¡ ñåðiëiãiì Äàðè£àäàí „ëäå¼àøàí á´ðûí áàñòàë£àí. Áið༠ìåí ñåðiëiêòi áiëäiðìåé æàñàäûì. Àéûðìàøûëû£û ñîë £àíà... – 438 –

Ì ´ ð à ò (àøûíà àé£àéëàï). Ρáà£àí! Æàóûç! Îñûäàí êåéií, ¼àëàéøà ñåí ä„òi¡ áàðûï, Äàðè£àíû ¼îðëû¼ ïåí àçàï¼à ¼èäû¡. Òàñ êåðå¡! Îïàñûç! Á´äàí êåéií îíû á¥êië åëãå ¼àðàáåò ¼ûëûï, ¼à¡£ûðòûï òàñòàó£à ¼àíäàé õà¼û¡ áàð åäi? Àïûðàé, áàëàíû ¼àëàé ê†çi¡ ¼èäû? Æåêñ´ðûí... (Ì´ðàò àéòàð ñ†ç òàïïàé, äà£äàðûï ¼àëäû). ‡ ì i ð á å ê. Ìåí îíû òàñòàéûí äåï òàñòà£àí æî¼ïûí. Åëãå æàðèÿ áîëûï êåòòi. Àäàìíû¡ „ðåêåòi ê†áiíå †çiíi¡ ¼àëàóûìåí åìåñ, ò†¡iðåêòi¡ ¼àëàóûìåí æàñàëàäû. Ìåí äå ñîëàé iñòåäiì. ‡éòêåíi ò†¡iðåê ìåíåí ñîíû òàëàï åòòi. Ìåí... ñåíi¡ ñ†çi¡ìåí àéò¼àíäà, (†çií-†çi êåêåòå) íàìû- ñûì ¥øií, åðêåê áîëûï ¼àëóûì ¥øií, ¼àëàéäà „éåëiììåí àæûðàñóûì êåðåê áîëäû. ʆðäi¡ áå? ‡éòêåíi îë êåçäå ìåí íà£ûç à¼ûìà¼òû¡ †çi åäiì. Àë îñû æà£äàé áàñûìà åêiíøi ðåò êåëãåíäå ìåí (áàñûí øàé¼àï) á´ë à¼ûìà¼òû- £ûìäû ¼àéòàëà£àì æî¼. Ì ´ ð à ò (òà¡ûð¼àï). Åêiíøi ðåòi íåñi? Òà£û áið „éåë- äåí àæûðàñûï ïà åäi¡? ‡ ì i ð á å ê (áàñûí èçåï). È„. Òóðà îñû „éåëiìíåí. Ì ´ ð à ò (¥ðåéëåíiï). Îë äà... ñ†éòòi ìå? ‡ ì i ð á å ê. Æî¼. Á´ë æîë£û êií„ ìåíåí áîëäû. Ò¥ê- êå ò´ðìàéòûí æåðäåí ¼îë£à ò¥ñòiì. …ëäåêiìäåð ´éûìäàñ- òûðäû ìà äåï òå îéëàéìûí. Øûíûìäû àéòñàì, íà£ûç øàò༠ìåí ¥øií îñû áîëäû. Æàéøûëû¼òà ìiíåçi æ´ìñà¼, à¼ûëäû äåï æ¥ðãåí „éåëiì †ìiðiìäå ê†ðìåãåí æàíæàë- äû¡ ê†êåñií ê†ðñåòòi. Iñòi ñîò¼à áåðäi, îíû¡ ñûðòûíäà àðûç àéòïà£àí æåði ¼àëìàäû. Àðà£à ò¥ñêåí à£àéûííû¡ áiðií òû¡äà£àí æî¼. Áið ê¥íi, àë£àø¼û àðûíû áàñûëäû-àó äå- ãåí êåçäå ò„óåêåëãå áàñûï, „éåëiììåí àøû¼ „¡ãiìåãå êiðiñòiì. Ìåí åøòå¡å æàñûð£àì æî¼. Á´£àí äåéiíãi áàñ¼à ¼ûëìûñòàðûìäû äà àéòòûì. Åãåð æà£äàé òóðà êåëñå, ñåí äå ñîë iñêå áàðóû¡ ì¥ìêií äåäiì †çiíå. Òóðà îñûëàé àéò- òûì. Àäàì áàëàñûíû¡ „ðåêåòiíå ê¥íi á´ðûí áàë àøó£à áîëìàéäû. Æ„íå á¥êië êiñiëiêòi òåê îñû áið ¼îñàë¼û òiðëiêòi¡ ò†¡iðåãiíåí içäåï, áàñ¼à íåãiçãi £´ìûðû¡äû, íåãiçãi û¼ûëàñ-íèåòi¡äi, îé-ñàíà¡äû òåãiñ æî¼¼à øû£àðó áàðûï ò´ð£àí ñû¡àðæà¼òû¼ åìåñ ïå?.. Ñîäàí êåéií î£àí àë£àø- ¼û „éåëiìíåí àæûðàñ¼àíûìà „ëi ê¥íãå äåéií †êiíåòiíiìäi àéòòûì. ‡ç áîéûìíàí ñîíû êåøiðóãå áið ä„ðìåí òàïïà£à- íûìäû, ïåíäåëiê ¼ûç£àíûøòàí àñà àëìà£àíûìäû àéòòûì. – 439 –

Åãåð ñîë ïåíäåøiëiãiìäi æå¡ãåíiìäå îñû æ¥ðãåí æ¥çäå- ãåí-ìû¡äà£àí ¼àðàïàéûì áà¼ûòòû àäàìäàðäû¡ áiði áîëûï ¼àëàòûí åäiì äåäiì... …éåëiì áiðàç£à äåéií òóëàóûí ¼îé- ìàäû. Ñîñûí ìåí àéòòûì: «Æàðàéäû, á„ðiíå äå ê†íåéií, – äåäiì. – Áið༠ìà£àí áàòàòûíû – ñåí ìåíi¡ ñ†çiìíi¡ à¼è¼àò åêåíií êåéií ò¥ñiíåñi¡, áið༠ñåíi¡ îíû¡íàí åø ïàéäà æî¼. Òåê ìåí æàñà£àí ò¥çåëìåñ ¼àòåëiêòi åêiíøi ðåò ¼àéòàëàé- ñû¡. Ñîñûí áið ê¥íi ìåíi¡ àéò¼àí à¼ûëûìäû òà£û áiðåóãå àéòàñû¡, ñîë êåçäå àíàó àäàìíû¡ êåùåëiãiíå òàï ¼àçiðãi ìåí ¼´ñàï ûçà áîëàñû¡... Ìåí îñûíû¡ á„ðií ¼àçið ñåçiï, áiëiï ò´ðìûí», – äåäiì... …éòåóið à¼ûëäû „éåëäi¡ àòû à¼ûëäû „éåë £îé. Ñîë ê¥íi åøòå¡å äåìåãåíìåí, êåëåñi ê¥íi †çi êåëiï òàáûñòû. Ìiíå, ñîíû¡ àð¼àñûíäà ¼àçið òàòó- ò„òòi îòáàñû áîëûï ò´ðûï æàòûðìûç. Êåøiðiì äåãåí †ìiðäi¡ ñ„íi. Àäàì áàëàñûí áà¼ûòòû ¼ûëàòûí ¼àòà¡ òà- ëàï åìåñ, êåøiðiì... Ì ´ ð à ò. Îë êåøiðiì „ðêiìíi¡ †ç øàðóàñû. Àë íàìûñ- ¼à òèåòií êåøiðiìäi ìåí ¼àáûëäàé àëìàéìûí. μëû ìà- õàááàò ïåí ´ëû êåêòi æàíûíà ñåðò ¼ûëà àëìà£àí æàííàí åø¼àíäàé åðëiê ê¥òóãå áîëìàéäû. Àë åðëiê æî£àë£àííàí êåéií, (¼îëûí ñiëòåï) †ìiðäåí ¥ëêåí ìà£ûíà içäåóäi¡ ¼àæåòi æî¼... Îäàí êåéií †ìið åìåñ, „íøåéií òiðøiëiê áàñòàëàäû. ‡ ì i ð á å ê. Åñi¡äå ìå, Àáàéäû¡ «Ìàñ£´ò» äåãåí äàñ- òàíû. Á¥êië åë æûíäàí£àíäà àìàí ¼àë£àí Ìàñ£´ò ïåí Õà- ëèô íå iñòåï åäi?.. ½´òûð£àí æ´ðò †ëòiðåòií áîë£àí ñî¡, äàëàäà£û ñóäàí †ç åðiêòåðiìåí iøiï, áàñ¼àëàðìåí áiðãå æûí´ðûï êåòåäi. Á´ë – †çi¡äi ¼îðøà£àí îðòàìåí áiðäåé áîëó äåãåí ñ†ç. …éåëi¡ ê†çi¡å ø†ï ñàëñà, îäàí àéûðûëû- ñûï, áà¼ûòòû áîëà àëìàéñû¡, á„ðiáið æàí-æàðàñû †ëå- †ëãåíøå †çi¡ìåí áiðãå áîëàäû. Åíäåøå îäàí ¼´òûëàòûí æàë£ûç-༠àìàë áàð. Îë – †çi¡ äå „éåëi¡íi¡ ê†çiíå ø†ï ñàëó. Ñîíäà £àíà àòûëûï, ÿ àñûëûï †ëóäåí àìàí ¼àëà- ñû¡. Á´ë äà æà¡à£û Àáàéäû¡ †ëå¡iíäåãi æûíäû ñó iøiï, åëìåí òå¡åñêåíìåí áiðäåé. Ì ´ ð à ò. Òå¡åñêåíäåði¡äi ê†ðiï îòûðìûí. Äàðè£à åêåói¡íi¡ ñ†çäåði¡ áið-áiðiíåí àéíûìàéäû. Òóðà êåëiñiï ¼îé£àíäàé. ‡ ì i ð á å ê. Êåëiñêåí ò¥ãiìiç æî¼. ¦ø àäàìíû¡ åêåóiíi¡ îéû áið æåðäåí øû¼ñà, à¼è¼àò òà, æå¡iñ òå ñîëàðäiêi äå- – 440 –

ãåí ñ†ç. (Ì´ðàò¼à †òiðiê ñûïàéûëàíûï, „ði òàáàëàï). Êåøiðåðñiç, çàêîí äåìîêðàòèè. Ì ´ ð à ò (ñàáûðìåí). Æå¡ñå¡ æå¡åðñi¡, áiëãåíi¡äi iñòåðñi¡. Ì´íû¡ á„ðiíå ìåí ò†çäiì. Ìåíi¡ ò†çiìiìäi òàóû- ñûï, æiãåðiìäi ¼´ì ¼ûëûï ò´ð£àí í„ðñå – ñåíi¡ îñû ê¥éi¡å ðèçà åêåíäiãi¡... Äàðè£à ñåíi¡ ê†çi¡å ø†ï ñàëñà, ñåí á„ðiìiç ñåíãåí áið øûíäû¼òû¡ ê†çiíå ø†ï ñàëäû¡. Äàðè£àíiêi ¼àòåëiê – î£àí †çi äå ¼àòòû †êiíåäi, àë ñåí åøòå¡åãå †êiíáåéñi¡... Ñåíäå ¼àçið á„ði áàð. ¦éi¡ ñiðåñêåí æè¾àç. Òàáûñû¡ ìîë. ½îëäàóøû¡ ê†ï. ʆðãåíi¡ – ðà¼àò. Ðàñ, á´ë †ìiðäå Ðà¼àò äåãåí áið åë áàð. Σàí æ´ðòòû¡ á„ði ¼ûçû£àäû. Îë ò´ñûíàí †òêåí àäàìíû¡ á„ðiíi¡ ê†çiíi¡ æàóûí àëûï, ꆡiëií àðáàéäû. Ê„äiìãi Îäèññåéäi øà¼ûð- £àí ñèðåíà ñåêiëäi... (Îñû ò´ñòà „ði ¼àðàé íå àéòàðûí îé- ëàíûï àë£ûñû êåëãåíäåé, àñû¼ïàé òåìåêi àëûï ò´òàòàäû). Áiçäi ñèðåíà àðáàï øà¼ûðàäû. Áiç ¼´ëà£ûìûçäû áiòåóäi¡ îðíûíà, ñîë ¥íãå ¼àðàé †çiìiç æ¥ãiðåìiç. Êåëåñi æîëàó- øû îñû ò´ñ¼à êåëãåíäå áiçäi¡ ñ¥éåãiìiçäi £àíà ê†ðåäi. Òà- ëàé åñòi àçàìàòòàðäû¡ ñ¥éåãi «Ðà¼àò» äåãåí åëäå ¼àëûï ¼îé£àí. Ñåí äå ñîë ñèðåíà ¥íiíå åëòiãåí áåéáà¼òàé, àë£àø¼û àðìàíû¡äû ´ìûò¼àíñû¡. ‡ ì i ð á å ê. Àë£àø¼û àðìàí äåãåí áàëàëû¼. …ðêiì àëäûíà øàìàñû êåëåòií ìà¼ñàò ¼îþ£à òèiñòi. Áiëåê ê†òåðìåéòií øî¼ïàðäû áåëãå ¼ûñòûðóäû¡ ¼àæåòi æî¼. ½îëäàí êåëãåíøå åë ¥øií ¼ûçìåò åòåéiê, áið༠øàìà êåëìåéòií ìiíäåòòåìå àëûï, òåêêå çîðû¼ïàéû¼. Øàðè£àò òà, àðìàí äà àäàìíû¡ „ó áàñòà£û òàáè£è áîëìûñûíà ëàéû¼ áîëñûí – ìiíå, ìåíi¡ ´ñûíûñûì. Ìåíi¡ ìà¼ñàòûì ñåíi¡ ìà¼ñàòû¡íàí á†ëåê åìåñ, òåê †ìiðãå æà¼ûíûðà¼. Òà¡íû¡ àòûñû, ê¥ííi¡ áàòûñû áiðû¡£àé áèiê ìà¼ñàòïåí †ìið ñ¥ðå àëìàéñû¡. Òàì༠iøó, êèiì êèþ, îòáàñûí àñûðàó – îë äà î¡àé øàðóà åìåñ. Ñåí î£àí ìåùàíäû¼ äåï ì´ðûíû¡äû ø¥éiðãåíìåí, îíû àòòàï åø¼àéäà êåòå àëìàéñû¡. Ì ´ ð à ò. Ì„ñåëå ìåùàíäû¼òà åìåñ, ì„ñåëå àçàìàòòû¼ æàéûíäà. Àçàìàòòû¼ áåðãåíi¡íi¡ ñàíûìåí åìåñ, øû£û- íû¡íû¡ ñàíûìåí †ëøåíóãå òèiñòi. Äiíè ´£ûì£à ñàëñà¼, ìû¡ æûë¼ûäàí áið æûë¼û ñàäà¼à áåðãåí áàéäàí, ¼àëòà- ñûíäà£û æàë£ûç îí òèûíûí áåðãåí ¼àéûðøû ¼´äàé£à áið òàáàí æà¼ûí áîëó£à êåðåê. Àë ñåí îñûíøà à¼ûëìåí, îñûí- øà áiëiììåí, îñûíøà ¼àáiëåòïåí íå áåðäi¡? Øû£ûíû¡ – 441 –

¼àíøà? Ä„óëåòi¡íåí, ìàíñàáû¡íàí, áåäåëi¡íåí æ´ðò ¥øií áið ñàá༠æiï æî£àëòòû¡ áà? À¼ûñûí áåðìåñå, „êåñiíi¡ ê†ðií ¼àçáàéòûí ¼àéûðñûçäàð£à, ä¥íèå ò¥ëêi áîëñà, òàçû áîëûï, òàçû áîëñà, ò¥ëêi áîëó£à äàéûí ò´ð£àí áåéiìøiëäåðãå, áið ñ„òòiê ¼´ìàðëû¼¼à æåð øàðûí ñàòûï æiáåðåòií ñàé¼àëäàð£à, åë áàñûíà ò†íãåí ï„ëåäåí äå ïàé- äà içäåéòií àëàÿ¼òàð£à, æàë£àí ê†ñåìäåð ìåí æàë£àí æà- íàøûðëàð£à ¼àðñû ¼îë ´ñòàñûï, ê¥ðåñêå øû£óäû¡ îð- íûíà †ìiðäi ¼àéøûëû£ûìåí, êåìøiëiãiìåí ¼àáûëäàó êå- ðåê äåï á„òóà àéòàñû¡. Ñåíiêi – á„òóà åìåñ, ê¥ðåñòåí áàñ òàðòó. Ê¥ðåñ å¡ àëäûìåí †çi¡äi æå¡óäåí áàñòàëàäû. Àë ñåí †çãåäåí åìåñ, †çi¡íåí æå¡iëiï îòûðñû¡... …äiëäiê ¥øií ñåí †ç áàñû¡à ñ†ç êåëìåéòií æåðãå äåéií £àíà àéòûñàñû¡. ‡ç áàñû¡à æàóàïêåðøiëiê êåëåð æåðäå á„ðiíåí áåçiï øû£à êåëåñi¡. Ñåíi¡ àçàìàòòû£û¡ àð¼à¡à åð áàò¼àí£à äåéií £àíà. ‡ ì i ð á å ê (êåêåòiï). Ñåíi¡ á´ë ñ†çäåði¡ ñïåêòàêëüäå áàñ ãåðîéäû¡ àóçûìåí àéòó£à £àíà æà¼ñû. Àë †ìiðäå áàñ- ¼àøàðà¼. Ì ´ ð à ò (†ðøåëåíiï, àé£àéëàï). ‡ìiðäå äå îñû, ñïåê- òàêëü ê†êòåí àëûíáàéäû... Ñåí ´ðûñ àëà¡ûíàí ¼àø¼àí ¼îð¼à¼ ñîëäàò ñåêiëäiñi¡. Àë æàðäû¡ îïàñûçäû£û, äîñ- òû¡ îïàñûçäû£û, ñîëäàòòû¡ îïàñûçäû£û – á„ði áið-༠¼´áûëûñ... Ñî£ûñòà æå¡iëó àéûï åìåñ, †éòêåíi ¼àøàí äà ê¥øi æåòêåí æå¡åäi. Àë ¼àðñû áåòêå †ç åðêi¡ìåí áåðiëó – å¡ àóûð ¼ûëìûñ. (Çiëäi ¥íìåí). ‡ç åðêi¡ìåí ¼îë ê†òåðiï, áåðiëóãå õà¼û¡ æî¼, åñòèìiñi¡? Õà¼û¡ æî¼. ‡ ì i ð á å ê (äàóñûí †çãåðòïåé). Á´ë äà æà¡à áàñ ãåðîé- äû¡ ñ†çi. Ì ´ ð à ò (àøóäàí ¼àëøûëäàï). ‡ìiðáåê! ½´äàé ¥øií, òåç øû¼! Òåçiðåê øû¼! Ìåí ¼àçið ñ¥éåêêå êåòåòií áið ñ†ç àéòïàé ò´ð£àíäà, øû¼, ê„íå. Áiðæîëà êåòiñåéiê äåìåñå¡, øû¼ ¼àçið! ‡òiíåìií... (½àëøûëäàï, áiðäå¡å àéòûï ¼îéìà- éûí äåãåíäåé †çiíi¡ àóçûí áàñàäû). ‡ìiðáåê øû£ûï êåòåäi. Ì´ðàò áiðàç£à äåéií ïðèñòóï ñåêiëäi ¼àòòû àøóäàí àéû- £à àëìàéäû. Ãðàôèííåí áið ñòà¼àí ñó ¼´éûï àëûï, †çiíi¡ áåòiíå †çi øàøàäû. Åñií æè£àí êåçäå, ãàëñòóãií à£ûòûï, çàë£à ¼àðà- ìà-¼àðñû îðûíäû¼¼à îòûðàäû. Øàðøà£àí. Æûëàðìàí ò¥ð- ìåí áàñûí øàé¼àï). Á´ëàð ìåíi¡ ñåíiìiìäi ¼´ðò¼ûëàðû êåëåäi... Àðìàíäàðû – ìåíi äå †çäåðiíäåé áà¼ûòñûç åòó... – 442 –

(Çàë£à ¼àðàï, ¼îëûí æàéûï). Ìiíåêè, ìåíi¡ ìàéäàíäàñ äîñòàðûì... èãi æà¼ñûëàðûì... Îñûíäàé... Á„ði áiëiìäi, á„ði øåøåí; àÿ¼òû£à æîë, àóûçäû£à ñ†ç áåðìåéäi, áið༠ꆡiëäåði ì´çäàé, æ¥ðåêòåði òàñòàé. Æûëûòàéûí äåñå¡, æiáiòåéií äåñå¡, ìà¡äàðûíà æóûòïàéäû. ‡çi¡äi à¼ûì༠ê†ðåäi... (ʆðåðìåíäåðìåí ñ†éëåñå). Àë áiç øå? ‡çiìiç øå? Áiðåóäi êií„ëàó£à á„ðiìiç äå øåáåðìiç. …äiëäiêòi, àäàëäû¼òû †çãåëåðäåí òàëàï åòóãå ¼´ìàðìûç. …ðèíå, æ´ðò øåòiíåí à¼ê†¡ië, ìåéiðáàí, „óëèå áîëñà, †ìið áiç ¥øií ¼àíäàé £àæàï áîëàð åäi. Áið༠ñîë øàðòòû „ð¼àéñûìûç å¡ àëäû- ìåí †çiìiçäåí íåãå òàëàï åòïåéìiç? Àðäû¡ òàçàëû£ûí, æàðäû¡ òàçàëû£ûí ìàíñ´¼ åòiï, ìàõàááàò „ëåìiíäåãi àëà- ÿ¼òàð£à ê„ðií ò†ãåòií ñåði à¼ûí-æàçóøûëàð, ñåði ðåæèñ- ñåðëåð, ìîðàëèñòåð, ñåði ïåäàãîãòàð, òà£û ñîë ñåêiëäi äà- íûøïàíäàð íåãå îñûíû å¡ àëäûìåí †çäåðiíåí òàëàï åò- ïåñêå? Íåãå ä„ðiãåð òåìåêi çèÿíû òóðàëû ëåêöèÿ î¼ûï îòûðûï, ¥çiëiñòå ä„ëiçãå øû£ûï òåìåêi òàðòàäû? …éåëiíåí êiðøiêñiç àäàëäû¼òû òàëàï åòåòií åðêåê íåãå ñîíû å¡ àë- äûìåí †çiíåí òàëàï åòïåéäi? ½àðàìà£ûíäà£û àäàìíû¡ æàñû¼òû£ûí, ¼îð¼à¼òû£ûí æåð-æåáiðiíå æåòå ñûíà£àí áàñòû¼ †ç áàñòû£ûíû¡ àëäûíäà íåãå ¼´ðäàé æîð£àëàéäû? Íåãå? Íåãå? À¼ûëûìûç ´øàí-òå¡iç, á„ðií äå áiëåìiç. Áiëìåéòiíiìiç æåðäi¡ àñòûíäà. ½´äàé-àó, åíäi îñûíøà æèíàë£àí à¼ûë- äû íåãå iñêå àñûðìàéìûç? Íåãå ñîíû „ëãi à¼ûë àéòóøû- ëàðäû¡ †çäåði áàñòàìàéäû? Íåãå?.. «Ìîëäàíû¡ àéò¼àíûí £àíà åìåñ, iñòåãåíií äå îðûíäà» äåéòií ìà¼àëäû¡ òóàòûí êåçi áîëäû £îé... (Ïàóçà). Àë áiç íå iñòåéìiç – áiç îíû¡ îðíûíà áàñ ïàéäàìûçäû îéëàï, ¼àðñû æà¼ïåí ñåïàðàòòû êåëiñiìãå îòûðàìûç. «Áið ìà£àí òiðåëiï ò´ð£àí åøòå¡å æî¼ øû£àð, áàñ¼àëàðû ê¥ðåñå áåðñå äå æåòåð» äåï æ´áàòàìûç †çiìiçäi-†çiìiç. Àë ìû¡äà£àí, ìèëëèîíäà£àí àäàìäàð îñû- ëàé îéëà£àíäà íå áîëàäû? Ñ´ìäû¼ ¼îé. (Îðíûíàí ò´ðûï êåòåäi. …ðëi-áåði êåçiï). Á´ëàðøà îéëàñà¡, á„ði óà¼ûòøà. Óà¼ûòøà ´íàòàñû¡, óà¼ûòøà æåê ê†ðåñi¡. Äàíûøïàíäû- £û¡ äà, êiñiëiãi¡ äå áið-åêi ñà£àòòàí àñïàéäû. Æà¼ñûëû- £û¡ áið-༠ðåò, ìàõàááàòû¡ áið-༠ê¥íäiê. Àë ñîíäà... (ʆðåðìåíäåðãå ¼àðàï). Îñû äà †ìið ìå? (Ì´ðàò îðûíäû¼¼à ¼àéòà îòûðàäû). Æ„íå... †ç ´£ûìäàðûíà ñ„éêåñ êåëìåéòií øûíäû¼òû¡ á„ðií «ì¥ìêií åìåñ» äåï, îï-î¡àé æî¼¼à – 443 –

øû£àðà ñàëàäû. Íåãå ì¥ìêií åìåñ? ‡ìiðäi¡ áàðëû¼ ñà- ëàñûíäà åë ¥øií, æåð ¥øií, æàð ¥øií ñàí ¼èëû ê†çñiç åðëiêòåð æàñàëûï æàòûð. Àé¼ûíäàï ¼àðàñà¡, îñû †ç ò†¡iðåãiìiçäå ¼àíøà £àæàï àäàìäàð, ¼àíøà £àæàï àðó- ëàð æ¥ð. Åíäåøå, àäàë æàð äà, àñûë ìàõàááàò òà áàð. Á„ëêiì, ìåíäå áîëìàñ, ÿ, ñåíäå áîëìàñ, áið༠„éòåóið áiðåóäå áàð £îé. ‡ç òà£äûðûìûç ñ„òòi áîëìàäû äåï áàð- ëû¼ æà¼ñûëû¼¼à ê¥éå æà£ó, †çi¡íi¡ äå, †çãåíi¡ äå ñåíiìií æî£àëòó „äiëäiê ïå? Àë ñåíiì – æåð áåòiíäåãi å¡ ¼´äiðåòòi ê¥ø. Áiçäi ì´ðàò¼à æåòêiçåòií äå ñîë içãiëiêêå äåãåí ñåíiì. Áiðà¼... ñåíiìãå äå òàáàíäûëû¼ êåðåê. Åãåð ñïåêòàêëü æ¥ðiï æàò¼àíäà †ìiðäi ¼àéòà áàñòàéòûíäàé áîëûï åãiëiï æûëàï, ñàõíà æàáûë£àí êåçäå ìûæûðàé- £àí áàñ êèiìií êèiï àëûï, á´ðûí£û òàç ¼àëïûíà ¼àéòà ò¥ñåòií ê†ðåðìåí ñåêiëäi áîëñà¡, îíäà ñåí ¥øií øûí- äû¼ †ìiðëiê ìà¼ñàò åìåñ, àíäà-ñàíäà áið øàðïûï †òåòií ꆡiëäi¡ ñåðïiëiñi £àíà. Åãåð îëàé áîëìàé, „ëãi øàðòòû ê¥íäåð áîéû, ò¥íäåð áîéû îéëàï, æàíûìûç£à ñåðò ¼ûëñà¼, îíäà... á„ði äå áiçäi¡ îéëà£àíûìûçäàé áîëàäû. À£àéûí... (äàóñû ¼´áûëûï) òiëåêøi¡ áîëàéûí... (цçií àÿ¼òàé àëìàé, òåìåêi àëûï òàðòàäû. Ñîäàí êåéií ñà£à- òûíà ¼àðàï, àñû£ûñ òåëåôîí ñî£àäû). Àëëî! ½àðûíäà- ñûì. Ìåí òàêñè øà¼ûðòûï åäiì... Íåãå æî¼? Ìåí ¼àë- äûì £îé... ½àíøà ê¥òóãå áîëàäû åíäi? (àøóìåí òðóáêà- íû ëà¼òûðûï òàñòàéäû äà, „ðëi-áåðëi á†ëìå iøií êåçå æ†íåëåäi. Êåíåò òåëåôîí øûëäûðëàéäû). Ì ´ ð à ò (æàëìà-æàí òðóáêàíû ê†òåðiï, àøóëû ¥íìåí). Àëëî. Àëëî. … é å ë ä à ó ñ û (òåëåôîííàí). Ì´ðàò, ñåíáiñi¡? Ì ´ ð à ò (àáäûðàï). È„, è„... … é å ë ä à ó ñ û (¼óàíûøòû ¥íìåí). Ó¾!! ½àíäàé æà¼ñû áîëäû... (Ïàóçà). Ñåíi¡ òåëåôîíû¡äû „ðå¡ òàïòûì. Êåòiï ¼àëäû £îé äåï ê¥äåðiìäi ¥çiï îòûð åäiì. Ðà¼ìåò. Òàíûï ò´ðñû¡ áà, Äàðè£àìûí £îé. ½àøàí æ¥ðåñi¡? Ì ´ ð à ò. Îñû ¼àçið. Ä à ð è £ à. ½îøòàñûï ¼àëàéûí äåï „äåéi òåëåôîí ñî- £ûï îòûðìûí. …íåóê¥íãi ò¥íãi àéòûñûìûçäàí êåéií, ìåí ê†ï îéëàíäûì. Êåøå äå ´é¼ûì êåëìåãåí ñî¡, åñêi àëü- áîìäàðäû à¼òàðûï îòûðûï, ñåíi¡ ¼îëû¡ìåí æàçûë£àí áið ¼à£àçäû òàóûï àëäûì. ʆçiìå îòòàé áàñûëäû. Áàÿ£û ñòó- – 444 –

äåíò êåçiìiçäå ¥øåóiìiç æàò¼à î¼èòûí áið ¥çiíäi åêåí. Òû¡äà: «‡çi¡å ñåíáå, †çãåãå ñåíáå á¥ãiíãi. Àë£àø ðåò æ¥ðåãi¡äå á¥ðøiê àòûï, òàìûð æàé£àí ¼àñèåòòi äå, ïàðà- ñàòòû içãiëiêêå ñåí... …ëäåêiì ìûñ¼ûëäàé ê¥ëiï, «øûðà£ûì, †ìiðäi¡ á´ë ñ´ðà£ûíà áiç äå æàóàï içäåï, øàð¼ ´ð£àíáûç, áið༠òàïïà- £àíáûç, ñîäàí êåéií †çãåëåð ¼´ñàï òóëàï-òóëàï ¼îé£àí- áûç» äåñå, î£àí „ñòå ñåíáå. «Ñåíi¡ á´ë íèåòi¡ æàñòû¼ øà¼òû¡ îðûíäàëìàéòûí àðìàíû £àíà, á„ðiìiç äå àðìàí ¼ûëäû¼, ¼îë ñîçäû¼, ñ†éòñåê †ìiðäi¡ †ç òàëàáû, †ç ¼àëàóû áàð åêåí, åíäåøå, †ìið áûëàé áîëàð ìà åäi äåï áîñ ¼èÿëäà£àíøà, ñîë †ìiðäi¡ òàëàáûíà ñàé „ðåêåò ¼ûë» äåãåíäåðãå ñåíå ê†ðìå. ...Içãiëiê ïåí à¼è¼àòòû¡ òîëû¼ ¥ñòåìäiê åòói ì¥ìêií åìåñ äåéòiíäåðãå ñåíå ê†ðìå... (Ïàóçà). Ì ´ ð à ò (øûäàìñûçäàíûï). μûñà¡øû. Ä à ð è £ à. «Ò„¡iði òåêòåñ ñåçiì øûðà£û àë£àø ðåò ê†êiðåãiíäå æàð¼ åòiï ò´òàí£àí êèåëi øà¼òà£û, „ó áàñòà£û àäàë øà¼òà£û ìûíà †çi¡å ñåí. Ñîë øûðà¼òû †øiðå ê†ðìå, áàð ¼óàòû¡äû ïàíà ¼ûëûï æàíäûðà ò¥ñ, ëàóëàé ò¥ññií». Ëåâ Íèêîëàåâè÷ Òîëñòîé. (Åêi æ༠òà áið ñ„ò ¥íñiç ¼àëàäû). Ä à ð è £ à (ñ†çií æàë£àï, ñåçiììåí). Ì´ðàò! Ñåí ìåíi¡ ¼ûñûë£àíäà, òàðû¼¼àíäà ñ¥éåíiøiì åäi¡, „óëèåì. ʆçiì àëäû ¼àðàóûòûï, ꆡiëiìäi ê¥äiê áàñ¼àíäà àéíûìàéòûí, àçáàéòûí ñåíi åñiìå ò¥ñiðiï, áîéûìà ¼óàò æèíàéòûíìûí. ‡ìiðäi¡ øûð£àëà¡ ñ„òiíå êåç áîëûï, íå iñòåðiìäi áiëìåé, áàñûì ¼àò¼àí êåçäåðäå: «Îñûíäàéäà Ì´ðàò áîëñà, ¼àéòåð åäi?» – äåãåí ñ´ð༠¼îþøû åäiì †çiìå-†çiì. Ñîíäà òå¡içäå àäàñ¼àí êåìåíi¡ æà£àäà£û æàðû¼òû ê†ðiï, áà£ûò òàï¼àíû ñåêiëäi, ìåí äå àìàí-åñåí, àäàñïàé, æ†í òàáàòûíìûí. Ñåí áîëìàñà¡, îñû ê¥íi êiì áîëûï êåòåðiìäi †çiì äå áiëìåéìií. Áàðëû¼ ¼àóiï-¼àòåðäåí ¼´ò¼àðóøûì ñåí áîëäû¡, „óëè- åì. (òåëåôîííàí æûëà£àíû ñåçiëåäi). Îñûíû¡ á„ðií ñåí áiëñií äåï „äåéi òåëåôîí ñî£ûï îòûðìûí. Àíàäà àéò¼àí àðòû¼ ñ†çiìäi êåøið. Ì ´ ð à ò (òîë¼ûï, ê†çiíäåãi æàñòû áiëäiðìåóãå òûðû- ñûï, ¥íñiç ´ç༠ò´ð£àííàí êåéií, äàóñûí áåêiòiï). Ìiíå, ê†ðäi¡ áå, åíäi ñåí ìåíi¡ ñ¥éåíiøiì áîëûï îòûðñû¡. ‡éòêåíi òàï ¼àçið ìà£àí îñûíäàé ê†ìåê àóàäàí äà àðòû¼ – 445 –

¼àæåò áîëûï ò´ð åäi. Ñåíi¡ ñ†çi¡ ìà£àí †ëøåóñiç ¼óàò áåðäi, Äàðè£à. Ðà¼ìåò! Ä à ð è £ à (ê¥ëiï). Ìà£àí íåñiíå àéòàñû¡, ñà£àí ðà¼ìåò. Àë åíäi æîëû¡ áîëñûí, ¼àéäà æ¥ðñå¡ äå, àìàí áîë. ʆðiñêåíøå. Ì ´ ð à ò (¼àéòàëàï). ʆðiñêåíøå. (Äàðè£à äà, Ì´ðàò òà òðóáêàíû ¼îÿäû. Ì´ðàò îéëàíûï îòûðûï ¼àëàäû. Ò¥ðiíäå ¥ìiò ïåí ñåíiìíi¡ òàáû áàð. Òà£û äà òåëåôîí øûëäûðëàéäû). Ì ´ ð à ò (øàðøà£àí, áåéæàé) Àëëî, àëëî. Òàêñè? Êåëiï ò´ð ìà? Ðà¼ìåò. (×åìîäàíûí, ïëàùûí àëûï, ê†ðåðìåíäåðãå ¼àðàï) Ìåíi¡ áið ´ñòàçûì àéòóøû åäi: «Àäàëäû¼òû¡ á„éãåñiíå àòû¡äû ¼îñ, îçñà¡ äà – îëæàëûñû¡, ¼àëñà¡ äà – îëæàëûñû¡», – äåï. Á„ðiìiç äå ñîë á„éãåäå êåçäåñåéiê... (Ì´ðàò øû£ûï êåòåäi). Øûìûëäû¼ – 446 –

ÀÐÄÀÃÅÐ (Ïüåñà) ½àòûñóøûëàð: À ð ä à ã å ð – ¼àðò £àëûì-æàçóøû μ ë û – æóðíàëèñò, Àðäàãåðäi¡ ´ëû Ø „ ê i ð ò – Àðäàãåðäi¡ ê¥òóøi ø„êiðòi Æ à ð ¼ û í á å ê – ¼àðò £àëûì, Àðäàãåðäi¡ ¼´ðäàñû μ ð û – ï„òåð òîíàóøû ´ðû Æ ó ð í à ë è ñ ò – ñ´õáàò àëóøû Î ï å ð à ò î ð – òåëåäèäàð ¼ûçìåòêåði ½ à ð à æ à ì û ë £ à í „ é å ë – øåøåíi¡ àðóà£û 1-ä„ðiãåð – «Æåäåë æ„ðäåì» ä„ðiãåði 2-ä„ðiãåð – «Æåäåë æ„ðäåì» ä„ðiãåði Áiðiíøi ê†ðiíiñ Ò¥í êåçãåí ´ðû ï„òåð òîíàó ¥ñòiíäå. ½àëòàñûíàí ñûì- £à ´¼ñà£àí „ëäåáið ¼´ðàë-ñàéìàíäàðûí àëûï, åñiêòi¡ êiëò ñàëàòûí òåñiãiíå ñ´£ûï, åïïåí åñiêòi àøàäû. ¦é iøi „æåïò„óið ¼àðà¡£û. Ñèïàëàï æ¥ðiï øàì æà£àäû. Ä„ëiç áîéûìåí „ði ¼àðàé æ¥ðiï, á¥éiðäåãi åñiêòi àøàäû. Òà£û äà ñèïàëàï, øàì æà£àòûí òåòiêòi ´ç༠içäåéäi. À¼ûðû òåòiêòi òàóûï, áàñûï ¼àë£àíäà, á†ëìåíi¡ øàìû æàíûï, ñàõíà£à æàðû¼ ò¥ñåäi. ½àïòà£àí êiòàï. ´ðû á´ðûëà áåðiï, ¥ñòåë áàñûíäà ê†ðïåãå îðàíûï, åñêåðòêiøòåé ¼àòûï ¼àë£àí, – 447 –

¼èìûëñûç îòûð£àí êiñiíi ê†ðiï, ñåëê åòå ¼àëàäû. Æàëìà- æàí ¼àëòàñûíàí ïûøà£ûí ñóûðûï àëûï êåçåíåäi. ʆçiëäiðiêòi ¼àðò êiñiäå ¥í æî¼. Òiïòi á´ðûëûï òà ¼àðà- ìàéäû. μðû àëäûíäà£û àäàìíû¡ òiði åêåíiíå ê¥ì„í êåëòiðãåíäåé, à¡òàðûëûï ò´ðûï ¼àë£àí. …ëäåí óà¼ûòòà ¼àðò êiñi àñû¼ïàé æ¥çií á´ðûï, øà¼û- ðóñûç êåëãåí ¼îíà¼òû¡ ò¥ðiíå ¼àðàéäû. À ð ä à ã å ð (áîëìàøû ìûðñ åòiï). À¼ûì༠áîëìà! (¦éäå åøêiì æî¼ äåï îéëà£àí ´ðû òà£û áàñ¼à áiðåóëåð áàð åêåí äåï îéëàï, ñåêiðiï ò¥ñïåê áîëûï, áàëêîí£à ¼àðàé æ¥ãiðåäi. Àðäà- ãåð øîøûíà àé¼àéëàï). Åé, ñîðëû, òî¼òà! Áàëêîííàí ¼´ëàï, †ëåìiñi¡? μ ð û. Ðà¼ìåò æàíû¡ àøû£àíûíà. (Òî¼òàìàéäû). À ð ä à ã å ð. Òî¼òà äåéìií! …é, æàð¼ûíûì, îñû ¥éäåí êåðåê çàòû¡äû àë. Òåê òî¼òàøû †çi¡! μ ð û (á¥ðûëûï). È„, ñåíå ¼îÿðìûí ñà£àí. (½àéòàäàí ñåêiðóãå î¡òàéëàíàäû). À ð ä à ã å ð (Æàìûë£àí ê†ðïåñií ñûïûðûï òàñòàï, îðíû- íàí ò´ðàäû). Àó, øûðà£ûì! Ìåí †òiðiê àéòàòûí æàñòàí êåòêåí àäàììûí. Îñû ¥éäåãi ä¥íèå-ì¥ëiêòi¡ åø¼àéñûñû- íû¡ äà ìà£àí ¼àçið ¼àæåòi æî¼. Àëñà¡ – àë, àëìàñà¡ – ¼îé, òåê ìåíi¡ ê†çiìøå ìåðò áîëûï, †çiì „ðå¡ îòûð£àíäà, æ¥ðåãiìäi ¥øûðìà. Øûí àéòàìûí, øûðà£ûì... Àíò åòåéií, åøêiìãå òèãiçáåéìií. Òåê ¼àð£è ê†ðìå... μ ð û (îéëàíûï, àðòûíà á´ðûëûï). Íåìåíå, ìåíi àÿï ò´ðñû¡ áà? À ð ä à ã å ð. ‡çiìäi àÿï ò´ðìûí... ʆðìåéñi¡ áå ò¥ðiìäi? Ñåíi ´ñòàï áåðãåíäå, ¼èìàéòûíäàé íåì áàð ìåíi¡? Íèåòi¡ á´çû¼ áîëñà, ¼´äàé êåøiðñií. Áåði êåë. μ ð û ( „ëi äå åêi ´øòû). Àë æà¼ñû... (Áàëêîííàí áåði øû£àäû). À ð ä à ã å ð (îðíûíà îòûðûï). Ó¾! (ʆçií æ¥ìûï, ¼èíàëà ê¥ðñiíiï). Îòûð. μ ð û (Áiðäå¡å ñåçiëñå, ò´ðà ¼àøàòûíäàé ò¥ðìåí à¼ûðûí êåëiï îðûíäû¼¼à îòûðàäû). Àë îòûðäû¼... Àð ä à ã å ð (¥íñiçäiêòåí êåéií). Ä„óðåíi îç£àí, ä„óëåòi òîç£àí ê„ði £àëûìíû¡ ¥éiíåí íå òàáàì äåï îéëàäû¡? μðëàñà¡, áàéëû£û áàð áiðåóäi¡ ¥éiíå ò¥ñiï ´ðëàìàé- ñû¡ áà? – 448 –

μ ð û (íå àéòàðûí áiëìåãåíäåé, à¡ûðàÿ ¼àðàï ò´ðûï). Áàéëû£û áàðäû¡ ê¥çåòi äå ìû¼òû. (Æàëòà¼òàï åñiê æà¼¼à ¼àðàéäû). À ð ä à ã å ð. Ñîëàé ìà? Ñîíäà ñîðëàéòûí ñåí åêåóiìiç åêåí £îé. μ ð û (ìûðñ åòiï). Íåìåíå, ìåíi¡ ¼àòàðûìà ò´ðó£à ñîí- øà ¼´ìàð áîëûï ò´ðñû¡ áà? Åêåóiìiçäi¡ æîëûìûç, ñið„ äà, ¼îñûëà ¼îéìàñ. À ð ä à ã å ð. Íåãå? μðû (êåêåòå ¼àéòàëàï). Íåãå?.. Ñåí äå ´ðû áîë ìåí ñåêiëäi, ñîíäà ¼îñûëàìûç. À ð ä à ã å ð. Êiì áiëåäi? Áiçäi¡ ´ðëû£ûìûç ñåíiêiíåí êåì áîëìà£àí äà øû£àð. μ ð û (òà¡ûð¼àé ¼àðàï). Ðàñ àéòàìûñû¡? À ð ä à ã å ð. Ñåí ñåêiëäi ¥éãå ò¥ñêåì æî¼, „ðèíå, áið༠´ðëû¼ òåê ¥é òîíàóäàí ò´ðà ìà åêåí? μ ð û (¼ûçû¼¼àíäàé ò¥ðìåí). È„?.. À ð ä à ã å ð. Áiðåóäi¡ àéò¼àí îé-ïiêiðií, òiïòi ò´òàñ áið øû£àðìàñûí ïàéäàëàíó, áiðåóãå òèåñiëi ûðûçäû¼-íåñiáåíi ¼à£ûï êåòó, †çãåíi¡ ñ†çií †çiìäiêi äåï àéòó – îñûíû¡ á„ði ´ðëû¼ åìåé íå? μ ð û (áàñûí øàé¼àï). Ò¥ñiíáåäiì. À ð ä à ã å ð. Àéòàëû¼, ñåí „í øû£àðàòûí êîìïîçè- òîðñû¡. Ìåí ñåíi¡ „íäåði¡íi¡ áið „óåíií àëàìûí äà, „ði ¼àðàé ñ„ë-ï„ë äàìûòûï, †çiìäiêi ¼ûëûï àëàìûí. Ò¥ñiíäi¡ áå? μ ð û (òà¡ûð¼àï). Ñîíäà íå, ñåí „í øû£àðàñû¡ áà? À ð ä à ã å ð. Æî¼. Ìåí òåê †çiìäi àéòûï îòûð£àí æî¼- ïûí £îé. Æàëïû ðóõàíè ´ðëû¼ òóðàëû àéòûï îòûðìûí. (…ëi äå à¡òàðûëûï îòûð£àí ´ðûíû¡ ò¥ðiíå ¼àðàï). Æàðàé- äû, îíäà áàñ¼àñûí àéòàéûí. Õàëû¼òû¡ à¼øàñûí ¼àëòà- ñûíà áàñûï, øåòåëãå ¼àøûï êåòó, ¼ûçìåò áàáûí ïàéäà- ëàíûï, ìåìëåêåò ¼àðàæàòûí †ç ïàéäàñûíà î¡äû-ñîëäû æ´ìñàó, æåði¡äi, êåíi¡äi òîíàó, ïàðà àëó, ïàðà áåðó, åëäi¡ åñåñiíåí áàþ – îñûíû¡ á„ði ´ðëû¼ åìåñ ïå? μ ð û (àóçûí àøà òà¡ûð¼àï). Àïûðàé, „! Àéòûï îòûð- £àíû¡ûç øûíäû¼ ¼îé. À ð ä à ã å ð. Áið༠ñåíiêi – ´ðëû¼ òà, îëàðäiêi ´ðëû¼ åìåñ áîëûï øû£àäû. ߣíè, îí òå¡ãå ´ðëàñà¡ – ´ðëû¼, îí ìèëëèîí ´ðëàñà¡ – áèçíåñ. – 449 –

μ ð û (ðèçà ò¥ðìåí êå¡êiëäåé ê¥ëiï). Òóðà, òóðà. ½àëàé ä„ë àéòûï îòûðñûç! Ðàñ ¼îé. À ð ä à ã å ð. Ñîëàé, øûðà£ûì. μðûëàðìåí ê¥ðåñåòiíäåðäi¡ ñîë ´ðûëàðäàí àéûðìàøûëû£û øàìàëû. μ ð û (åëiãiï). Àë †çi¡iç ¼àíøà ìèëëèîí ´ðëàäû¡ûç? À ð ä à ã å ð. Ìåí £àëûììûí, æàçóøûìûí. Áiç íåíi ´ðëàé àëóøû åê? ‡çiìiç ê¥íiìiçäi „ðå¡ ê†ðiï æ¥ðìiç. Ðàñ, †ìiðäi¡ äå, ¼ûçìåòòi¡ äå ¼ûçû£ûí ê†ðäiê. Áið༠Äîñïàì- áåò æûðàó àéò¼àíäàé: «Á´ë ä¥íèåíi¡ áàñû – ñàéðàí, ò¥ái – îéðàí». Ñàéðàíû †òiï, îéðàíûí ê¥òêåí êåç ¼àëäû. ¦ø èíôàðêò àë£àí ìåí †ëìåé, ìåíi óàéûìäàï æ¥ðiï, êåìïiðiì êåòòi. Á„ëåíøåêå äåãåí äà¼ïûðòòàí áàñ¼à ìåíäå åøòå¡å ¼àëìàäû. Îñû ¥éäi ¼àçið ê†øiðiï àëûï êåòñå¡ äå, óàéûì- äàéûí äåï îòûð£àí ìåí æî¼. Îñû êåçäå ñûðòòàí äàáûðëà£àí äàóûñ åñòiëåäi. μðû ò¥ði á´çûëûï, îðíûíàí àòûï ò´ðàäû. À ð ä à ã å ð. Îòûðà áåð, ¼îðû¼ïà. Ìà£àí òåëåâèäåíèå- äåí æóðíàëèñòåð êåëåòií áîë£àí. Ø„êiðòiì áàð îñû ¥éäå ìåíi ê¥òiï æ¥ðãåí. Ñîë àëûï êåëå æàò¼àí øû£àð. Îñû ¥éãå êåëãåí ñëåñàðü ìà, áiðäå¡å äåðìií... (μðû ñåíáåé, ¼àé- òàäàí áàëêîí£à æ¥ãiðåäi). …é, øûðà£ûì! Áàëêîííàí ¼´ëàï, ¼àé ì´ðàòû¡à æåòïåêñi¡? (¼àëòàñûíàí à¼øà àëûï). Ì„, ¼óûñ ¥éäåí ¼´ð øû¼ïà. Ìûíàíû àë! Ì„, àë äåéìií. μ ð û (àðáàë£àí àäàìäàé à¼øàäàí ê†çií àëà àëìàé ò¥ðûï ¼àëàäû. À¼ûðûí-à¼ûðûí æûëæûï êåëiï, à¼øàíû àëûï, îðûí- äû¼¼à îòûðàäû. …ëi äå ñåíáåãåíäåé, áiðåñå à¼øà£à, áiðåñå ¼àðò¼à ¼àðàéäû). Ðà¼ìåò... À ð ä à ã å ð (ê¥ðñiíiï). Ñåí äå áið áåéøàðà æàíñû¡ £îé, ¼àéáið æåòiñêåííåí ¥éãå ò¥ñiï æ¥ðìií äåéñi¡. Åðòå¡ ¼´äàé- äû¡ àëäûíà áàðñàì, ñàóàáû¡ òèåð... È„. Ìàëàéñàðû äåãåí áè Ñûðûì áàòûð£à àéò¼àí åêåí: «Æåòïiñêå êåëãåíäå... èåñiç ø†ëãå êåç áîëäûì», – äåï. Îíû Ñûðûì áàòûð: «Èåñiç ø†ëãå êåçiêñå¡iç, ¼àòàðû¡ûç êåòiï, æàë£ûçñûðàï æ¥ð åêåíñiç», – äåï øåøiïòi. Àë ìåí ñåêñåííåí àñòûì. ½àçið èåñiç ø†ëäå æ¥ðãåíäåéìií. Áàëàíû¡ †ç òiðëiãi †çiíäå. Æàíûìäû æàë£ûç ò¥ñiíåòií æàí ñåðiãiì – êåìïiðiì åäi... Îë äà... (Êåìñå¡äåï, ¼àëòàñûíàí îðàìàëûí àëûï, ê†çií ñ¥ðòåäi). μð û (¼èïà¼òàï, à¼øà àë£àííàí êåéií ¥íi äå †çãåðiï). À¼ñà¼àë, ñàáûð åòi¡iç. – 450 –