Banber-5

20Տ и. ր ո ղ ենք ա սել դ րվ ա ծ չէ ա յս հ ա տ ա կ ո տ ո ր ը »։ Մ իևնույն ժա մա նա կ պ ե տ ք է /и ս ևլ ււ ա կ ա յն , ո ր Գ . Հ ո վ ս ե փ յա ն ը Հ ի շ յա լ 8 7 3 թ վ ա կ ա ն ը ա մ ե ն ա վ ա ղ ս ա հ - ւէա նը չ/ւ հ ա մ ա ր ո ւմ Կ յո ւր ե ղ ի ս ո ւյն կ ո ր ա ծ ձևոաւ/րքւ ծ ա գ մ ա ն Հ ա մ ա ր , հ ա տ ­ կ ա պ ե ս նկա տ ի ո ւնենա լո վ սւյն Հ ա ն գ ա մ ա ն ք ը , որ խ ն գ ր ո ա ոսւրկա ե ղ ո ղ մեր ուսումնա սիրել/! պ ա տ ա ռիկն երի Հիշա տ ա կա րա նի վերա պ րող մ ա ս ում պ ս ւկ ա ֊ иում են Գ ուրդեն Ա րծրունոլ կնոջ Հև գինԼի և մ ե ծ որ գա Տա ճա տ ի ա նունները, ո րո նք կ ա յի ն Ա րղլմսեՀի վա րքի ընդա րձա կ Հիշա տ ա կա գրութ յունում ։ Գ . Հ ո վ ­ սեփ յա նը կա րծում է , որ Գ ուրգենի ընտ ա նիքի մ յո ւս ա նգա մների ա նունների /ւ ա у ա կ ա յ ա թ յո ւ ն ը պ և տ ք է Հ ա մ ա ր ե ք Հ ե տ և ա ն ք ա յն ր ա ն ի , ո ր Կ յո ւր ե ղ ի ձ ե ո ա - գրի ա րտ ա գրմա ն ժա մա նա կ նրա նք ա րդեն մ ա Հա ցա ծ են եղեր Ա յ ս կ ա и/ ա կу ո ւ թ յ ա մ ր ա ն Հ ր ա 11 1 շ տ ե ն ք ղ տ ն ո ւ մ ա ս ե ի ո ր թ ե և Ա ք գ լ մ ս ե Հ ի վա րքի վերոհիշյա լ 8 7 3 թ վ ա կ ա ն ի Հիշա տ ա կա գրութ յունների, մ ի ա յն ա ռա ջի­ նո ւմ Հիշվում Է Գուրդեն Ա րծրոլնոլ կին' ՀԼգինԼն և ա վա գ որգի Տա ճա տ ը, ս ա կ ա յն երկրորդ Հի շա տ ա կա գրո ւթ յա ն մեջ ա րդեն Հի շյա լ երկու ա նունները ա յլև ս չե ն ք գ տ ն ո ւմ , և վերջա պ ես երր որ դ ում Հի շվ ո ւմ Է մ ի ա յն Գուր դեն Ա ր ծ ֊ րունինէ Փ ա ստ Է, որ ա յս տ եղ նա և Ա տ ռմ ի ա նվա ն բա ցա կ ա յո ւթ յո ւն ը չենք կա րող Հա մա րել ի րր Հետ և ա նք նրա մ ա Հվ ա ն , քա նի որ Հիշա տ ա կա գրութ յա նը վ ե ր ա բե ր ո ւմ Է դ ա ր ձյա լ 8 7 3 թ վ ա կ ա ն ի ն , իսկ Ա տ ո մ ը , նույնիսկ ի ր Հոր մա Հից ( 8 9 2 թ . ) հ ե տ ո , մ ի ն չ և ի ս կ Ժ գ ա ր ի ս կ զ բ ո ւ մ հ ա ն գ ե ս Էր գ ա ւի ս ո ր պ ե ս Ա նձե ֊ վ ա ՛յյա 0 ս՛եր։ Ա ն Հ ր ա ժ ե շ տ Է գ ի ։ո Լլ ն ա և ա յ ն , ո ր Կ յո ւ ր ե գ ի պ ա տ ա ռ ի կ ո ւ մ գ տ ն վ ո ղ Հ ի ­ շա տ ա կա րա նի մա սունքը չի գտ նվում ձեռա գրի վերջում, ա յս ինքն Ժ /' ճա ռիր հ ե տ ո , ա յլ ն ա գ ե տ ե ղ վ ա ծ Է Ժ '( ճա ռի ա վ ա ր տ մ ա ն տ ե ղ ո ւմ ։ Հ ա յա ն ի Է, որ մեր բո լո ր Հն ա գույն ձեռա գրերում գլխ ա վոր Հիշա տ ա կա րա նները գրվա ծ են գ ը ր ֊ չա գ ր ի ա վ ա ր տ մ ա ն մ ա ս ո ւ մ : Ն ո ւյն պ ե ս մ ե ն ք ի ր ա վ ո ւն ք չո ւ ն ե ն ք ա ս ե լո ւ, ոք Կ յուրեղի Հ ի շյա լ ձ եռ ա գի րը բ ո վ ա ն դ ա կ ե լ Է մ ի ա յն Ժ Ր ճա ռեր և նրա Հա ջորդող Հ ի շ ա տ ա կ ա ր ա ն ի մ ա ս ը Հ ա ն դ ի ս ա ն ո ւ մ Է ձ ե ռ ա գ ր ի վ ե ր ջ ի ն Հ ա տ վ ա ծ ը , ք ա ն ի որ Կ յո ւ ր ե ղ ի ն ո ր ա Հ ա յ տ մ ե ր բ ե կ ո ր ն ե ր ո ւ մ դ ա և լ ե ն ք ն ա և Հ ա տ վ ա ծ ն ե ր Ժ ե և Ժ'Զ ճ ա ռ ե ր ի ց , ո րո ն ք և լա վ ա գ ո ւյն ա պ ա ց ո ւյց Լ ն Հա ն դ ի ս ա ն ո ւմ ա յն բ ա ն ի , որ Կ յուրեղի ներկա ձեռա գիրն Էլ ը նդ գր կ ել Է Հա յեր ե ն թ ա ր գ մ ա ն ո ւթ յա ն բոլոր Ժ Ը ճ ա ռ ե ր ը ։ Ա յս տ ե ղ ի ց Է) մ ե ն ք կ ա ր ծ ո ւ մ ե ն ք , ո ր Կ յո ւ ր ե ղ ի կ ո ր ա ծ ձ ե ռ ա գ ր ի վերա պ րող Հիշա տ ա կա րա նի մս/սր ա մ ե ն ա յն Հա վ ա նա կա նո ւթ յա մ բ Հա նդիսա ­ ն ա մ Է րւկ ձե ռ ա գր ի մ ա նր հիշա տ ա կա գր ութ յունների ց մ ե կ ը , իսկ գրչա գրի վ եր ջի չպ ա Հպ ա ն վ ա ծ գ լխ ա վ ո ր Հիշա տ ա կ ա րա նում պ ետ ք Է որ Հ ի շվ ա ծ լինեին ն ա և Գ ուրգենի ընտ ա նիքի մյո ւս ա նգա մների ա նունները։ Ա յս բ ո լո ր ի ց Հետ ո մ ե ն ք կ ա ր ծ ո ւմ ե ն ք , որ ո րո շա կ ի մ ի պ ա տ ճ ա ռ չկա Գ ո լր գեն Ա րծրունոլ պ ա տ վ ե ր ո վ դ րվ ա ծ Կ յուրեղի ձ ե ռ ա գր ի ս տ ե ղ ծմ ա ն ա մ ե ն ա ­ վա ղ սա հմա նը 8 7 3 թվա կա նը չհ ա մ ա ր ե լի ս Ա յգ ձեոա գիրը ա պ ա Հովա բա ր դ ը ր ֊ վ ա ծ պ ետ ք Է լի ն ի նույն 8 7 0 -ա կ ա ն թ վ ա կ ա ն ն ե ր ի ն , ա յս ի ն ք ն ցա ր դ մ ե ղ Հա յտ - ՚ւ ի հ ն ա գ ո ւ յն Լա ղ ա ր յ ա ն Ա վ ե տ ա ր ա ն ի ց ա ռ ա ջ ։ Մ ե ր կ ա ր ծ ի ք ո վ ճ ի շ տ պ ե տ ք Լ Հա մա ր ել Գ . Հ ո վ ս ե փ յա ն ի ա յս Հա րցի կ ա պ ա կ ցո ւթ յա մ բ երկրորդ ա ն դ ր ա դ ա ր ­ ձ ո ւմ ը , ա յս ա ն գ ա մ ի ր «Հ ի շ ա տ ա կ ա ր ա ն ք ձ ե ռ ա գ ր ա ց » գ ր ք ո ւմ , որտ եղ Կ յու­ ր ե ղ ի ՝ ի ր ե ն Հ ա յտ ն ի ե ր կ ա պ ա Հ պ ա ն ա կ ն ե ր ի ն կ ա ր ն ե ր ն ո ւ Հ ի շա տ ։ս կա դրո ւ­ թ յո ւն ր զետ եղել Է սկզբնա գիր Հիշա տ ա կա րա նների ա ռա ջին տ եղում, նա խ ­ ք ա ն ցա րդ, մ ե ղ Հ ա յտ ն ի Հ ն ա դ ո ւյն Լա ղա րյսւն Ա վ ե տ ա ր ա ն ը . «Հ ա մ ա ր ե լո վ Հա -

Ն որա հա յտ պատաոքմքևեր Կ յ„ ,ր ե ,լ Կ ր ռ ս ա ղ ե մ ա ց ո , & '/ա ր /, մ ի գ ր չա գ ր ի ց 209 ւ/ա ն ո ր ե ն ա վ ե լի հ ի ն , ր ա ն Լա գ ա ր յ ա ն ճ ե մ ա ր ա ն ի հ ա յտ ն ի Ա վ ե տ ա ր ա ն ը 8 8 7 թ վ ա կ ա ն ի »՝: Որպ ես ժա մա նա կի զրա սեր մա րդիկ Գ ուրդեն Արծբունու և նրա որդի Ա տ ոմի անունւները դ ա ն ո ւմ ե նք նա և Ե ղիշեի պ ա տ մ ո ւթ յա ն Ա ն ձ և ա ց յա ց օրի- նա կէոմ, որտ եղ կտ ն հ ե տ և յա լ ա իպ ի հ իշա տ ա կա գրութ յուններ. « ղԳ ուրդէն յի շ ե ց է ք ...» , «ղ տ էր ն Ա նձեւա ցեա ց ղմեձն Ա ւոոմ յի շա տ ա կ ի ա րա րէր ա րժա ­ նի » և ա ղ ն : Ա յն հրա տ ա րա կող հ . Գ ա լֆ ա յա նր , հնա սեր ո մն Աըր Չա ոուա յթ ի մ ո տ զտ ա ծ. Ե ղիշեի հ իշյա , ե ր կ ա թ ա գի ր հ ն ա ղ ո ւյն ձեուսգ ր ո ւմ Ա տ ոմ ի մ ա սին եղա ծ հիշա տ ա կութ յունը Հ ա մ ե մ ա տ ո ւմ և ը նդհ ա ն րո ւթ յո ւն է դա նո ւմ Հ ո վ հ ա ն ­ նե ս Գ ր ա ո խ ա ն ա կ ե ր տ /յի պ ա տ մ ի չի մոտ եղա ,) հ ե տ ե յա , պ ա ր բ ե ր ո ւթ յա ն հ ե տ , որտ եղ Ա տ ոմր դա րձյա լ որպ ես « մ ե ծ » է հիշվում. « Պ ա յա զա տ էր ղտէրութիսնն զ ա յն մ ե ծ ն Ա սա մ , որդի հ ո ր ա (Ն ո ր դ ե ն ա յ) ը ն դ ն ո ր ա »2: Բ ա նա սեր Ն . Ա կ ի ն ֊ յա ն ը նկա տ ի ունենա լով, որ Եղիշեի Ա նձ և ա ցյա ց ձեոա ղիրր դ ե ո ե ս զա նվա ծ չէ-, դ ր ո ւմ է . « Գ ա լֆ ա յա ն ի ա յս ն կ ա ր ս ,ղ ր ո ւ թ յո ւ ն ը կ ա ս կ ա ծ կ ա ր թ ն յյն ե ի մ մ ե ջ , ա մ բ ո ղ ջ կ ե ղ ծ ի ,, կր թ վ՛],>?; Մ են ր կ ա ր ծ ո ս է ե ն ,,, ո ր Ա ն ձ և ա ց յ ա ց օ ր ի ն ա կ ի մ ա ս ի ա յս կ ա ո կ ա ծր զ ա ր կ Է որևէ դ ի տ ա կ ա ն հիմ,,/,,,: Մ ա տ ենա դա րա նի ձեոա գրերում խ իստ կա րևոր տ վ յա լներ են պ ա հպ ա նվել որոնք ա պ ա ցուցում են Ա տ ս մ Ա նձևա ցու բա ցա ո ի կ իրա սիրութ յունը, Փ ա ստ ե- ր ր խ ո ս ո ւ մ ե), ա յն Ո ս,ս ի ն , ո ր Ա տ ո մ ր ն ա ե ղ ո ր ծ ո ն մ ա ս ն ա կ ի ց է ե ղ ե լ մ ի շ ա ր ք ղիա ն ա կս,% վ ա ր դ ա պ ե տ ն ե ր ի հետ ի ր ժ ա մ ա ն ա կ ի ն հուզող ա ս տ վ ա ծ ա բ ա ն ա ­ կա ն — իմա ստ ա ս իրա կա ն վիճե,ի հա րցերի լո ւծ մ ա ն ը : Գ ժրս,խ տ ա րա ր ա նձա մր Ա տ ոմի դրա ծ թ ղ թ ե ր ի ց ցա ր դ մ ե զ ոչինչ չի հա սե, և նրա նց մա սին մ ե ն ք տ եղ ե­ կութ յուն ենք ս տ ա նո ւմ մ ի ա յն Ա ա ոմի մոտ կա ն զն ա ծ մ ա րդ կ ա նց կ ողմից իրեն ուղղվա ծ մի րա նի թ ղ թ ե ր ի ց, որոնր ցա րդ, որրա ն մեղ հ ա յտ նի է, ա նտ իպ են մնում: Ա ոաջին թ ղ թ ի խ որա դիրն է Հետ և յա լը. « Բ ո լզ թ Ար „ „ {ա յ, զոր զրեա ց պա- ա ա ս խ ա ն ի Ա տ ու)՝ս / յ Ա ն ձ ա ւ ա ց ե ա ց ի շ խ ա ն ի , ի ս ա կ ս պ է ս պ է ս Հ ա ր ց մ ա ն ց ն ո ր ա » : Կ ա ր ե ն յ ա ձ ձ ե ո ա դ ր ա ց ց ո ւ ց ա կ ո ւ մ - , <Հա ր պ հ ա ն и , Ա ա ն ի տ և Հ . Ա ճ ա ո յ ա ն ի 6 ԱՐա մԻ Ր ղԲ Ի վ եր նա գի ր ,, ա մ բո ղ ջո ւթ յա մ բ բ ե ր վ ա ծ չէ: Իսկ Գ . Տ ե ր ֊ Մ կ ր տ չ յա ն ր բ ե ր ե լ է թ ղ թ ի ի ն չ պ ե ս վ ե ր ն ա դ ի ր ,,, ա յ ն պ ե ս է լ ս կ զ բ ի Ա վ երշքւ տ ո ղ եր ը : Ս ույն թ ո ւղ թ ը Հ ր ա տ ա ր ա կ վ ա ծ չլի ն ե լո ւ պ ա տ ճ ա ռ ո վ Գ . Հ ո վ ս ե փ յա ն ը կա ր ծո ւմ էր, թ ե «Ա ր ա մ ի դրութ յա ն վերջում մ ի ա կնա րկո ւթ յուն ունինք ժա - մս/նա կի որոշմա ն հ ա մ ա ր է : Ա յնինչ մ ե ն ք կ ա ր դ ա լո վ սո ւյն ա նտ իպ նա մա կը ա յնտ եղ ժա մա նա կի վերա բերյա լ ոչինչ չկա ր ող ա ցա նք զա նել, Հ ա մ ե ն ա յն դ ե ­ պ ը,, հ ա վ ա ն ա կ ա ն պ ետ ք Հ հ ա մ ա ր ե լ Գ . Հ ո վ ս ե փ յա ն ի ա յն կ ա ր ծ ի ք ը , թ ե Ա ,,,,,. 1 Դ սւ ր և դ ի ն կ ա բ « դ , է Յ ի շ ա տ ա կ ա ր ա ն ր ձ ե ո ա դ ր ա ց , կ 8 0 , ՜ եդիչԼ ի պ ա ա մռթիՀ, Հա ր դ ա նա նց ր ,„ ո Ц Ы к ш д Ь ш д օր ի նա կ ի , Թ ե ո դ ո ս ի ա , ,$ 6 1 Ս ., Էէ Ա — Է, Ա ՛ < I ն ! \" ՚ ն > ' ‘ ՛ մ ՛ ? .1- ' խ ր դ ա պ Լ ա ե ի , ր պ ա տ մ ո ւ թ ի ւ ն ն Հ ա յ ո ց պ ա տ ե ր ա զ մ ի ն , Ք ն ն ա կ ա ն '“ • \" \" մ ն ա ո ի ր ո լ թ ի ւ ն , ( Հ ա ն դ ! , , , Ա մ ո օ ր ե ա յ տ , Վ ի ե ն ն ա , 1 9 3 1 թ . , կ 1 0 4 — 1 0 5 , * Մ ա յր ց ո ւց ա կ ձ ե ո ա գ ի ր մ ա ա ն ն ի ց դ ր ա դ ա ր ա ն ի ս ր ր ո յ ա թ ո ո ո յն կ չմ ի ա ծ ն ի (Կ ա ր ե ն ե ա ն ո ), 1 8 0 3 //., Բ ՜ի ֆ /ի ղ , ձ ե ո ., X - 4 9 9 1 Я ш , , պ Հ ա ն ա и и/ Ն , Հ ա յկ ա կ ա ն դ պ ր ռ թ ե ա ն պ ա տ մ ո ւթ ի ւն . Վ ե ն ե տ ի կ , 1 8 9 7 թ ., Է հ '> 0 9 , Հ - Ա ճ ա ո յ ա ն , Ա ն ձ ն ա ն ո մ ,ն ե ր ի ր ա ո ա ր ա ն , Ա , Ե ր և ա ն , 1 9 4 2 , կ 207, \" Գ ա ր ե դ ի ն կա Բ Ո դի կ „ Ի ններորդ դ ա ր ի ..., կ 4 5 , 9 9 4 — 11

И . Հ ո չա նէյա ն մ ի թ ո պ թ ր ց ր վ ա ծ պ ե տ ք Է լ ի ն ի 8 9 2 — 8 .9 3 թ թ . , ե ր ր ա ր դ ե ն Ա /// // մ ր հ ս/ջ/է/ս/ Լ հ Էր իր Հորր և նա մսւկում հիշվում Է իրրև իշխ ա ն «մ եծա ղա հձ և « հոդեհա նճա ր խ ո հ ա կ ա նո ւթ եա ն» տ եր մի ա նձնա վորութ յուն: Ինչպ ես նշում Է ր ա նա սեր Գ. Տ ե ր ֊Մ կ ր ա չյա նր վերոհիշյա լ Ա րա մր եղեք Է Գրի ղոր Ն ա րեկա ցու հոր' Ա նձևա ղ- յա ց ե պ ի ս կ ո պ ո ս Խ ոս րո վ ], •յււււուցիչոԿ Գ . Հ ո ւխ ե վ ։յա նր հ ե ն վ ե լո վ 9.ա ր պ հ ա ն ա լյա ն ի ւ!ի վ կ ա յո ւթ յա ն վ ր ա , հ ի - շ ա մ Է ն ա և ՆԼ ( 9 8 1 ) թ վ ա կ ա ն ի մ ի ձ ե ո ա ղ ր ո ւմ պ ա հ վ ա ծ մ ի ղ ր ա թ յա ն , ո ր տ եղ Մ ա ղա ղունյա д տ երն Ա րտ ա վա ղղ՝ Ա ա ոմ Ա նձևա ցու հրա մ ա նո վ «ր ա ց ա յա յտ ե ա ց ղ ս ա ր ր պ ա տ ուիրա ն ս .), որ ն շա ն ա կ ո ւմ Է ա վ ե տ ա ր ա ն ն ե ր ի մ ե կ ն ո ւթ յա ն ը 2։ Հ . Ա ճա ո յա ն ը հ ե ն վ ե լո վ ն ա յն ա ղ բյո ւր ի վրա ս խ ա լմ ա մ բ վ ե ր ո հ ի շյա լ ղրութ յա ն Հ ե ղ ի ն ա կ ր հ ա մ ա ր / , / Հ Ա տ ո մ ի ն , / ա կ պ ա տ վ ի ր ա տ ո ւ ն ղ ո ւ ր ս Է ե կ ե լ / / ./ ;Ш Ш էքШ էք - '//'■ '*՛ Մ ե ն ք պ ա ր ղ ե ց ի ն ք , ո ր ա յ ղ թ ո ւ ղ թ ը ղ տ ն վ ո է մ Է Մ ա տ ե ն ա ղ ա ր ա ն ի 9 7 / թ գ ր վ ա ծ թ ղ թ յա Հ ն ա գ ո ւյն ձեո ա ղ ր ո ւմ ։ Ն ա խ քա ն ա յղ , ա յն տ ե ղ կա ն Տա ճա տ ք տ ա ս ը հ ա ր ց ո ւ մ ն ե ր ը , հ ե տ և յա լ վ ե ր ն ա գ ր ո վ . « Հ ա ր ց մ ա ն լ, Տ ա Ա ա ա ա կրա ւձւա ւսր ք ա հ ա ն ա յի և վ ա ր դ ա պ ե տ ի »*: Ի նչպ ես ե ր և ա մ Է հա ջորդ դ ր ո ւթ յո ւն ի ց, Տս /ճ ա տ ի հ ի շյա լ հ ա ր ց ե ր ի լո ւծո ւմ ը Ա ա ո մր հա նձնեք Է Մ ա ղ ա ղ ա ն յա ց տ եր Ա րւոա - վ ա ղ ղ ի ն : Վ ե ր ջի ն ի ս դ ր ո ւթ յա ն վ ե ր ն ա դ ի ր , Է. {'Լուծումն Ա րւոա ւա դտ ա Մ ա ղ ա - ղ ո ւն ե տ ց տ ե ս ա ն , ղոր ր ա ց ա յա յտ ե ա ց սուրբ պ ա տ ուիրա նս/ւր ի հ ր ա մ ա ն է տ ե ւս ֊ որն Ա ա ո մ ա յ Ա ն ձ ե ւա ցեա ց ի շխ ա ն ի » ( սկղլ/ի տ ողերն ե ն . ((Հրա մ ա ն ր ո [յ1 „ յ ա ս տ ուա ծա սիրութ եա ն դ, ո ՜վ բ ա ր ե փ ա ռ տ էր, ե կ ն եհա ս վա սն դհա րցմունսն ղ/,ր Տ ա ճ ա տ ա յ մ ա կ ա դ ր ե ա լ եի ն յի ւր ե ա ն ց ն ա մ ա կ ,,ն . եւ ե ն ա յս ոքի՛կ...» ) * , Ս ա տ են ա ղա րա նի թ ղ թ յա հնա ղույն ձեոա ղրում կա ն նա և մ ի շա ր ք ն ա մ ա կ ­ ներ, որոնք վ եր ա բե ր ո ւմ են կ ա մ Ա տ ոմին և կա մ նրա ն շրջա պ ա տ ող ղի տուն մ и,տ ե ն ա դիր),ե ր ի ն : Ա յս տ ե ղ մ ե ն ք տ ե ս ն ո ւմ ե ն ք , ո ր Ա ա ո մ ի մ տ ե ր ի մ ն ե ր ի ց մ ե կ ուրիշը՝ Բ ՜ովմա ն, ղա նս,ղ ա ն հա րցեր է տ ա քիս մի ո մ ն Տ ա հա տ ի , որր ա ն կա ս­ կ ա ծ վ եր և ում մ ե ր հիշա ծ Տ ա հա ա ն է : Հա ր ցո ւմ ն ե ր ի ն հա ջորդում Լ. «Պ ա տ ա ս ֊ խ ա ն ի ք նո ր ի ն Տ ա ճ ա ա ս , քա հա սւա յի ե լ վա ր դս , պ ե տ ի », Ա պ ս, Տ ա հա ա ր և ս ի ր կա րգին վերջում ղա նա ղա ն հա րցումներ է ուղղում: Գ . Հ ո վ ս ե փ յ ա ն ը դ ա ր ձ յա լ հ ե ն վ ե լ ո վ 9. ա ր պ հ ա ն ա / յ ա ն ի հ ի շ ա տ ա կ ո ւ թ յ ա ն ,[բա ն շ ո ւմ է. «Կա թ ուղթ մ 'ա լ հա նա ն Թ ո վ մ ա յի ա ռ Ա ա ո մ ի շխ ա ն),, ա նհա ~ վա նա կա ն չէ, որ մեր Ա տ ոմր լի ն ի *: Հ ի շյա լ դրութ յունը մ ե ն ք դ ա ր ձյա լ գտ ա նք մ եր հնա ղույն թ ղ թ յա ձեոա ղրում. դրութ յա ն բո ւն և լր ի վ վ երնա դրից էլ ե ր ե ֊ վ ո ւ մ է , որ դ ա ր ձ յա լ Ա տ ս մ Ա ն ձ և ս ,ց ո լ մ ա ս ի ն է խ ո ս ք ը , 1],,ա ա յդ ղ ր ա թ յա ն , Տ ա ճա տի պ ա տ ա սի,ա ններն ու հա րցերը դա րձյա լ հա սել էին Ա ա ոմ իշխ ա նին և նա էլ հ րա մ ա յել էր Թ ո վ մ ա յի ն , որ դրի մի նոր պ ա տ ա սխ ա ն, ա յդ պ ա տ ա ս­ խ ա նի վերնա դիրն է . «Գ րեցւու թուղթս ա յս առ Ա ա ո մ Ա նձեւա ցեա ց ի շխ ա ն , ղ որ կ ալե ա լ ա ռա ջի Թ ո վ մ ա յի սրրա ղս/և ր ա հ ա նա յի եւ ոպ ղա ւիա ռ վ ա ր դ ա պ ե տ ի , հա րկա ւորեա լ դրէ պա տ ա ս խ ա ն ի ս », Վ երջում դ ր վ ա ծ է . «Կ ա տ ա րեց,,,, թ ո ւղ թ ւ Գ . 5 ե ր . Մ կ ր տ չ յ ա ն , Հ ա յ կ ա կ ա ն դ , / > . , о- Ա ր ա բ ա ս , » , 1 8 9 4 / / . . 4 , կ 1 2 8 — 1 2 9 1 - Գ II/ բ ե դ ի ն կ и/ Ր ո դ ի կ /I ս , Ի ն ն ե ր ո ր դ դ ա ր ի . . . , Լք 4 5 • ՚ Հ. Ա ա ո յ ա ն , Ա ն ձ ն ա ն ա ն ն ե ր ի բ ա ռ ա ր ա ն , Ա , էք 2 5 5 ( Տ ) և 31С — 31С (3 2 ), ՚ Պ ե տ . Մ ա տ ենա դա րւսձ, ձ ն ռ ա դ ի բ , Л * 2 0 7 9 , կ Յ Ս բ ւ Ն ո ւյն տ ե ղ ո ւմ , կ 3 1 / բ — 3 1 2 բ ւ : Գ ա ր ե դ ի ն կ ա թ ո ղ ի կ ո ս . Ի ններ ո ր դ ղ ա ր ի ..., կ 4 5 '

Նորա Հա յա պ ա տ ա ռիկներ Կ յուրեդ Կ րուսա ղեմա ցու !> ղա րի մ ի գ ր չա գ ր ի ց 211 Թ ո վ մ ա յ ի ա ո ա կ ։ I I ուл մ Ա ն ձ ե ւ ա ց ե ա ց ի շ խ ա ն . Հ ա ր ց մ ա ն ց ն Տ ա Հ ա տ ա յ պ ա ֊ ա ա ո ի ։ ս / ն ի /<>•1.՛ Հի շյա լ Թ ո վ մ ա յի մա սին ւրա ցուցիչ տ եղեկութ յուններ չունենք/ Հա վ ա ն ա ­ բ ա ր ն ո ւյն Թ ո վ մ ա ն ( , որի մ ա ս ի ն Հիշա տ ա կութ յուն ունի Վ ա նա կա ն վ ա ր դ ա ­ պ ե տ ը , մ ե ջ բ ե ր ո ւ մ ա ն ե լո վ ն ր ա ն ի ց ֊: Ե . Դ ա ր յա ն ր Թ ո վ մ ա յի ա ն վ ա ն մ ո տ փ ա ­ կ ա գ ծ ո ւ մ Հ ա ր ց ա կ ա ն ն շ ա ն ո վ գ ր ե / Լ Թ ո վ մ ա յ Ա ր ծ բ ո ւ ն ՚ւ \" ։ Ա լի շ ա ն ը և ս կ ա ս կ ա - ծ և ւ Ւ. ա յ ս ո ւ ղ ղ ո ւ թ յ ա մ բ , ս ա կ ա յ ն վ ե ր ջ ո , ։ ! , փ ա ս ա ե ր ր չ գ ո յ ո ւ թ յ ա ն պ ա տ ճ ա ռ ո վ , գ ր ե լ I;, ո ր « . . . չ ի կ ա ր ծ վ ի ր մ ե ր պ ա տ մ ի չ ը ( ի մ ա ՛ Թ . Ա ր ծբ ո ւ ն ի ) » ՝ ։ ' / . ե ր և ո ւ մ հ ի շ ա տ ա կ վ ա ծ թ ղ թ ե ր ի ա ս կ ա յ ո ւ թ յ ո ւ ն ր մ ե գ բ ե ր ո ւ մ I. ա յ ն Հ ա ­ մ ո զ մ ա ն , որ Ա սւոմ Ա նձևա ցին ոչ մ ի ա յն Հ ա ն դ ի ս ա ց ե լ Լ ի ր ժ ա մ ա ն ա կ ի ա մ ե ­ նս,գրա սեր ա ն ձն ա վ ո ր ս ,թ յա ն ն ե ր ի ց մ ե կ ը , ա յլև ունեցել Հ ի մ ա ստ ա ս եր գի տ ­ նա կա նների Հա տ ուկ մի շրջա նա կ, որտ եղ Հա ճա խ ն բս /նք իրա ր Հետ մրցմա ն են գուբս ե կ ե լ, թ ե ր ու գ ե մ Հա ր ցե ր տ ա լո վ և պ ա տ ա ս խ ա ն ն ե ր գ ր ե /ո վ : Ա յս բոլորի մեջ երևում Լ Ա տ ոմի Հովա նա վորողի և ղեկա վա րողի գերբ։ Ի ր ա կ ա ֊ Ն ո ւմ ույս ն ա մ ա կ ։ս դ րա կ ա ն -լ՛ ա ն ա վիճա յիւն մ ի ձև Էր, որը Հա տ ուկ կ ։ մ ի ջ ն ա ­ դա րի հոգհոբ գրա կա նո վ )յա նր ։ Մ ։ս տեէնա ղ ա րա նի ճ ա ռ ը ն տ ի ր ն ե ր ո ւմ մենք, հ ս /ն ղ ի պ ո ւմ ե ն ք ն ա և « Ե ր ա ն ե լ- ա յ տ եա ռն Ա ա ովմա Ա ն ձ /ւա ց ե ա ց եպ իսկոպ ոսի ա ս ա ցև ա լ ն /բ բ ս գ ե ա ն ի սուրբ Կ ա ր ա պ ե տ ն Տ ո վ Հ տ ն ն Է ս » ն ե բ բ ո ղ լ А Մ ե՜ն լ, թ ե և վ կ ա յ ո ւ թ յ ա ն չ ո ւ ն ե ն ք Ա տ ո մ ի Հոգևորա կա ն գա ռն ա յու մ ա ս ի ն , սա կա յն Հնա րա վոր Հր ա յգ , մ տ ն ա վ ա ն գ եթե նկա ա ի ունենա նք*9 որ ն ա , ի ն չպ ե ս վ եր և ո ւմ տ ե ս ա ն ք երկա ր ժ ա մ ա ն ա կ եղել ( Հ ո գ և ո ր ա կ ա ն գ ի տ ն ա կ ա ն ն ե ր ի շ ր ջ ա պ ա տ ո ւ մ և զ բ ա ղ վ ե լ I, ա ս տ վ ա ծ ա բ ա ն ա կ ա ն ի մ ա ս տ ա ս ի ր ա կ ա ն Հ ա ր ց ե ր ո վ : Գ . Հ ո վ ս ե փ յ ա ն / ։ ա յ ս Հ ա ր ց ի մ ա ս ի ն գ բ ո ւ ։1 /;. <ՀԵթե ն ո ւ յն ե ն ե պ ի ս կ ո պ ո ս և ի շ խ ա ն Ա ա ո մ Ա ն ձ և ա ց ի ն ե բ ը , ն շ ա ն ա կ ո ւ մ I; մ ե ր Ա տ ա կ։ իր կ յա նքի վերջին տ ա րին եր բ եկեղեցա կա ն կոչումն կ րն ղուն ել և ասրս եպ իսկոպ ոս ձեռնա դ րվ ել, Հա վա նորեն նա խ որղբ հա նդիսա նա լով Խ ոս֊ բ ո վ Ա ն ձ և ա ց ո ։...»^ ։ Եթե Ա ա ոմբ հ ե տ ա գ ա յո ւմ իսկա պ ես դա րձա վ Ա նձև ա գյա ց եպ իսկոպ ոս, ա յգ դեպ քում կա բելի Է ենթա դրել նա և ա յն , որ վերևի թ գ թ երում խ նդրո ա ռա րկա ե զո զ « Տա ճա ա ք ա Հա նա յ ել վ ար գա պ եա » ֊ բ Ա տ ոմի ա վա գ եղբա յր Տ ա ճ ա ա ն /;, ռ բ ր մ ի ա ն դ ա մ Հ ի շ վ ա ծ Լ 8 7 3 թ . Գ ուրդեն Ա ր ծր ո ւն ռւ թ ա ր գ մ ա ն ե լ 1 Պ ե տ . Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ի ձ ե ո ա գ ի ր , X ՛ 2 6 7 9 , З И ш — 3֊ 1 7 , 4 Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ի .V С 2 2 3 ձ ե ­ ռ ա գ ր ո ւմ ( Ժ Ւ դ ա ր ) դ ա ր ձ յա լ կ ա ն վ ե ր ո Հ ի շյա լ թ ղ թ ե ,,,, ե ո ր ո ն ր կ ա յլ Հ ա տ վ ա ծ ն ե ր ի Հ ե տ մ ի ա ­ սին ,ք „գ օ ր ի ն ա կ վ ե , ե ն մ ե ր թ ղ թ յա Հ ն ա ղ ո ւյն ձ ե ո ա գ ր ի ց ։ Վ են ետ ի կ ի X 2 1 8 ձ ե ո ա գ ի ր ը և ս բ ո վ ա ն ­ դ ա կ ի մ Հ ն ո ւ յ ն ն յ ո ւ թ ե ր , , և ա ր տ ա գ ր վ ա ծ Լ 1 8 3 5 թ . Ա խ ա յ ց ի ս ա յ ո ւ մ Մ խ ՛ի թ ա ր յ ա ն մ ի ա բ ա ն ո ւ թ յ ա ն ա ն գ ա մ ն ե ր ՝ Ե վ ր ե մ վ . Ս ե թ յա ն ի ե Ե ս ա յի վ . Մ դ ր ա Рյա ն ի կ ո ղ մ ի ց , գ ա ր ձ յա , Հ ի շ յա , Հ ն ա դ ո ւ յն ձ և ֊ ո ա դ ր ի ց , Մ ե ր Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ի վ ե ր ո Հ ի շ յ ա , X 0 2 2 Տ ձ ե ո ա գ ի ր , , ե ս պ ե տ , , է. ո ր ա ր տ ա գ ր վ ա ծ , ի ն ի հ /,շ յա , ե ր կ ո ւ գ ր ի չն ե ր ի կ ո ղ մ ի ց , թ ա ն ի ո ր ե ր կ ո ւ ձ ե ռ ա գ ր ե ր ն կ ն ո ւ յն բ ո վ ա ն դ ա կ ո ւ թ յո ւ ն ը // թ ղ թ ։ա Հն ա դ ո ,յն ձ ե ո ա գ ր ի ց ա ր տ ա գ ր ո ղ ի ն ո ւյն Հ ի շա տ ա կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ն ո ւն ե ն , ( Հ մ մ տ . Վ ենետ ի կ ձ ե ո . X 2 1 8 . տ ե ս ' Ր . վ . 0 ա , , դ ո յ ա ն Մ ա յր ց ո ւ ց ա կ ..., Ր , կ 2 6 9 — 2 9 1 ) , Ա յգ ա ր տ ա գ ր ո ,- Բ յռ ն ն ե ր ր ո խ ա ր ս շ ա ա եՆւ = Ե ղ ի շ ե Դ ո ւ ր յ ա ն , Ո ւսումնա սիր ութ իւնр ե բ ն ն ա դ ա տ „,թ ի .ն ,, Ե ր ո ա ա ղ ե մ , 1 9 3 5 թ .. կ 370, Հ18ա , 3 Ն ա յն ւոէոյոսքք * Ղ • Ա յ ի շ ա ն , Հ ա յա պ ա տ ո ւմ , Ա , կ Տ Յ , '• Պ ե տ . Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ի ձ ե ո ա զ ր ն բ X 9 9 3 , կ 6 9 ա , X Ս ? ? . կ * Դ ա ր ե ղ ի ն կա թ ող իկոս, Ի ններորդ գ ա ր ի .... կ 4 5 ։

2 12 Ս. Հոլանիս*Ն տ վ ա ծ Ա բղ լմ սեհի վա րքի հ ի շա տ ա կ ա գր ո ւթ յո ւն ո ւմ : Ս ա կա յն ս ո ւյն հ ա րցը ա վ ե ֊ յի կ ա ս կ ա ծ հ ւի կ , եթ ե գ ր չո ւթ յա ն սխա՛լ շչինի Թ ո վ մ ա յի պ ա տ ա ս խ ա ն ո ւմ գ ո ր ­ ծ ա ծ վ ա ծ « ա ո ւք|ւ ոԱ՚քւ ր ա հ ա ն ա ւ Տ ա ճ ա տ ա ն ո ւ ն և վ ա ր դ ա պ ե տ » ա ր ւ ո ա հ ա յ ո ո ւ * թ յո ւն р , Տ ա ճ ա տ ը, եթե ի սկ ա պ ես իշխ ա նի ե դ բա յր ը /ի ն ե ր ' «մ|ւ ււսն» ձևին չենք կսւրծոսք, որ ա րմա ն անա ր։ Ո ւշա գրա վ կ ա յն , որ Ա տ ոմի հսձւձն ա րա րութ յա մբ Մ ա դա ղունյա ց տեր Ա րտ ա վա գգը ի ր գրա ծ թղթ ում, ինչպ ես նա և Տա ճ ատը իր պ ա տ ա սխ ա նում' иղ տ ա գո ր ծ ել են Կյո ւր ե ղ Ե ր ուսա դեմ ա ցու «Կ ո չո ւմ ն ը ն ծ ա յո ւթ ե ա ն » ե ր կ ը : Օատ հ ա վ տ նա կա ն Հ , որ Ա սում Ա նձետ ց ի ն ի ր հովտ նա վորա ծ գիտ ա կա ն շրջա նա կի տ ր ա մ ա դ ր ո ւթ յա ն տ ա կ կր գրեք ոչ ա յլ ի ն չ, եթ ե ոչ իր սեվւա կա նությունր եղող Կ յուրեղի գր չա գի ր ը , որի ն ո ր ա հ ա յտ բե կ ո ր ն ե ր ի ո ւսումնա սիրմ ա նն են ր ն վ ի ֊ րե/ մեր ներկա հողվա ծը: Ա յժ մ ա նյ քնո ւմ ե նք Կ յուրեղ Ьր ո ւս ա ղ ե մ ш у т ա մ բո ղ ջո ւթ յա մ բ մ ե ղ չհ ա ­ ս ա ծ հնա գ ո ւյն ձեո տ գրի նորա հա յտ ր եկ ո րներ ի սւսումնա սիրությա ն ր : Կ յո ւր ե ղ ի « Կ ո չ ո ւ մ ն ը ն ծ ա յո ւ թ ե ա ն ս ղ ո ր ծ ի Զ ճ ա ռ ի ն վ; վ ե ր ա բ ե ր ո ւ մ Մ ա տ ե ­ ն ա դ ա ր ա ն ի պ ա տ ա ռ ի կ ն ե ր ի հ ա վ ա ր ա ծ ո ւ ի .V» 1 2 2 9 մ ե կ թ ե ր թ ա ն ո ց ր ե կ ո ր ր ւ Ն ր ա ի ն ք ն ո ւթ յո ւն ը մ ի ն չև մ ե ր կոգմ ի ւյ ո ւս ո լմ ն ա ս ի ր վ ե լր ա ն հ ա յտ կր մ ն ա ց ե լ: Պ ա - տ ա ռի կ ը ր ա ղկտ յյա ծ կ մ ե կ թ ե ր թ ի ց: Երկու սյո ւներ ն կլ պ ա տ ա ռ ո տ վ տ ծ և կտ ըր- վ ա ծ ե ն ' ///< կ ո ղ ք ե ր ի ց և թ ե ն ե ր ք և ի ց : Ա ն ց յ ա լ ո ս ? ա յն օ գ տ ա գ ո ր ծ վ ե լ կ ո ր պ ե ս պ ա հպ ա նա կ, ա յղ երև ա մ կ խ ե ժ ի հ ե տ ք ե ր ի ց, որոնք գեոևս կպ ա ծ են պա տ ա ֊ սիկի 1 տ Էջում: Մ ա գա ղա թ ը մի ջի ն հա ստ ութ յուն ո ւնի , ն ր ա մ ե ծ ո ւթ յա ն ն կ 2 1 / Հ 1 7 ՍԱ, Տ ո ղ ե ր ի ք ա ն ա կ ն Է 2 1 , դ ր վ ա ծ մ ե կ ս յտ ն լ ա յն ո ւ թ յա ն ն ո լ ե ր կ ա ր ո ւ­ թ յո ւն ը շ շ ^ Հ Տ սՍ կ: Ա յս և ւՐնա ցյա լ բ ո լո ր պ ա տ ա ռ ի կ ն ե ր ը գ ր վ ա ծ են մ ե ս ր ո պ յա ն ո ւղ ղ ա գի ծ րնտ ի ր երկա թ ա գրով: Ա յս ա ռա ջին պ ա տ ա ռիկը հա մա պ ա տ ա սխ ա նում կ Կ յո ւր ե ղ ի Վ ի են ն ա յի հ ր ա տ ա ր ա կ ո ւթ յա ն 9՜>— 9 7 էջե ր ի ն : Պ ա տ ա ռ ի կ ը երկա ր ժա մա նա կ պ ա հվել կ կ մ ի ա ծնի Մ ա տ են ա ղա րա նում և որպ ես պ ա հպ ա նա կ ան - ջ ա տ վ ե լ կ կ ա գ մ ա հս/п ե ղ ա ծ մ ի ձ ե ռ ա գ ր ի կ ո ղ ե ր ի ց (ն կ ա ր Л 1 ): Հա ջ որղ պ ա տ ա ռիկը, որը նո ւյն ղրչո ւթ յո ւնն ունի, պ ա հվում կ Մ ա տ ենա ­ դա րա նի պ ա տ ա ռիկների հա վա քա ծուի 1271 հա մա րի տա կ: Հի ն ց ո ւց ա կ ո ւմ , պ ա տ ա ռ ի կ ը դետ ե ղ վ ա ծ կր երկու տ ա րրեր հ ա մ ա ր ն ե ր ի ' •V 1 2 7 1 և .V 1 2 7 2 -ի տ ա կ , և հ ա մ ա ր վ ո ւմ կր ե ր ե ք թ ե ր թ : Ս ա կա յն ի րա կա նո ւմ , թ ե ր թ հա մա րվա ծներից մեկը հա նդիսա նում կ ա ռա ջին թերթի բա ղկա ցուցիչ մա սր եղող երկրորդ սյունա կը: Ա ն ցյա լո ւմ սույն պ ա տ ա ռիկների ի ն ք ն ո ւթ յո ւ­ ն ը ,ևս ս լա ր գ վ ա ծ չի ե ղ ե լ: Ե րկու տ ա ր բ ե ր հ ա մ ա ր ն ե ր ի տ ա կ գ տ ն վ ո ղ ս ո ւյն բ ե ­ կորներր միա ցնեք ով պ ա տ ա ռի կ ր ա յժ մ ունի երկու թ ե ր թ , ա ոա ջին թերթին մ ի ա ց ր ի ն ք նրա ա յ/ հ ա մ ա ր ի տ ա կ գ տ ն վ ո ղ երկրորդ ս յո ւն ը : Ս ույն բեկորը պահպանակի վերա ծող կաղմա րա րր պ ա տա ռիկր կտրել կ իր կա զմա ծ ձեոա- դրի չա փ ով , որի հետ ևա նքով վերևիդ ներքև կտ րվա ծ և հա նվա ծ կ մի ամբողջ ե ր ի զ , ա յդ պ ա տ ճ ա ռ ո վ կ լ ա մ բ ո ղ ջ ս յտ ն վ ր ա յո ւր ա ք ա ն չյո ւր տ ո ղ ի ց սլակ ա ս ում կ 3 — 4 տ ա ռ: Պ ա տ ա ռիկի երկրորդ թ ե ր թ ի մ ի ա յն մ ե կ սյունն կ մ ն ա ցե լ, իսկ երկրորդը ոչնչա ցել կ: Որպ ես պ ա հպ ա նա կ օգտ ա գործվելիս պ ա տ ա ռիկի ա ռա ­ ջին թ եր թ ի վրա երեք մա նր ա ն ցքեր են բ ա ց վ ե լ: Պ ա տ ա ռիկի թ իկունքա յին

ն ո ր ա հ ա յտ պ ա ա ա ոիկնԼր Կ յուրեղ Ե ր ո ,ս ա ,,Ա ա ց ո ւ Ր՜ դ ա ր ի մ ի գր չա գրից. -I 3 те г ող I I . ՝ • . • • ֊т ц г й ъ г л а * • « 1 / ^ Л ги гтй , ա ճ ա ?ձ ք ՚ № ЗЙ ЗЪ рК ш т г я *8 ы г у ц > ա ւ / ^ լ ֊յ ս - Յ ս ^ ս - ք - ն ։ [Ш п т ^ г ь р ъ ш ՝ Դ ֊ւ + ն ի Հ ւ п - з й к ф и ^ / э Ь и ч ш и ^ п г а Ш в ' 1.{ ՝ Զ - խ֊ - ֊հ г Ъ ? а ,՝ч б \\ Г ^ Ւճ&ւ0ւձճ&ւм з է ւ ւ Ն ւ՚ . •ք Й 1Օ ք է ւ ս ճ է տ ո Յ ՚տ ք է է & Ւ & & Ե ւ տ լ ս ՝ո ւ ֊Ի ւ \\ քնք^! Ւ՜եԻԱ՜ՆՇ Ն Գ Ա ^Ա Ս էա ն? ո ռ ւԲ յք- ■ Ա 3 ՜ա < ծ 1 է |Ո ? Ւ • ь т г '- Й Ь Й ա Օ ՒէՏն^ւ :գ յն ո ո ձ • ս ս էս ւա Ւա քսՐէԵ & էՈ Ա Բ Ա Ա « К ; < : 1г в 1^ • ъ т д о } ք ճ ս ն Ա Պ Ա է ձ Г Ь Ш ’Ик ; г* сги зьтогон ъ ср тд а ^ | й Ь ( й З * Л նւքԱ ՀՄ о са! • т з ^ т '- й щ ц з е г ц м ? :П о М ^ л ՝^ Ъ с ц • է (է *Ս ՜ 1ւէ ,՜|, . И П - № !П - С 1 А Г 1 Г 3 1 Պ ւ;յ*«- 31Я31ГКГТ«ЦЬГИЗ • р н * П Я• 3^4 ‘ ^ ; Я ! г и т и к № с п (1 Й *& ? Ц Г ^ й - З е Ш У »՛ 41 •Ա Մ Ա ^ է Ն . ո ր ջ ս ՛ ' ա

211 Ս . Հքո չա ն է յա ն մ ա ս ո ւմ երևում են երեք խ ո շոր ա ն ց ք ե ր , որոնք Կ յուրեղի ձե ռ ա ղ ր ի եր բե մ նի կ ա զ մ ի կենդա նի վկա ներն են հա նդիսա նում; Մ ա ղւս ղա թր նա խ բա ն դրվելը վ ե ր ա ն ո ր ո գ վ ե լ /;. պ ա տ ա ռ ի կ ի ա ռ ա ջ ի ն թ ե ր թ ի վ ր ա կ ա ն հ ա ս ա և ս պ ի տ ա կ ա մ ո ւր թ ե լո վ կա րի հ ե տ ք ե ր ։ Պ ա տ ա ռիկի երեր բեկորներ)։ Էլ ունեն տ ա րրեր չա փ եր, ա ո ա ջ ի ն թ ե ր թ ի ա ռ ա ջ ի ն ո յո ւ ն ր 2 2 , 8 X 8 աք Է , ե ր կ ր ո ր դ ս յո ւ ն ր ա ռ ա ջ ի ն սյա ն մնա ցորդով 2 4 ,3 X 1 4 ,3 Հ * Ի\"Կ երկրորդ թ ե ր թ ի մ ն ա ցո ր դ ա ոա ջին սյունը 2 4 ^ 1 1 , 5 ս մ Է։ Տողերի քա նա կն Է 2 1 ։ Գ րվա ծ մ եկ սյա ն մ եծո ւթ յունն ՚ 2 2 ,5 ^ ( 8 ,5 ս մ / Պ ա տ ա ռի կ ը բ ո վ ս /ե դ ա կ ո ւմ Է Կ յուրեղի ա շխ ա տ ո ւթ յա ն Զ - Է ճ ա ­ ռերից հա տ վա ծներ և հա մա պ ա տ ա սխ ա նում Է տ պ ա գրի 1 1 2 — 113 ե 129 — 131 Է ջ ե ր ի ն ։ Ա յս բ ե կ ո ր ն ե ր ր ր ե ր վ /,/ ե ն Ա ն ի ի թ ա ն գ ա ր ա ն ի ց , ո ր հ ի մ ն ա դ ր ե լ Էր ա կտ դ. Ն. Մ սա ր։ Կյ ո ւ ր ե գ ի ե ր ր ո ր դ բ ե կ ո ր ը Մ ա ա ե ն ա գ ա ր ա ն ի X 9 4 6 5 ձ ե ռ ա գ ր ի կ ո դ ե ր ի ն կ ա ր վ ա ծ ե ր կ ո ւ թ ե ր թ պ ա հ պ ա ն ա կ ն ե ր ն ե ն ։ Ձ ե ո ա գ ի ր ը Ա վ ե տ ա ր ա ն Է, բ ա ղ կ ա ­ ց ա ծ 3 0 0 թ ե ր թ ի ց , ն ր ա մ ե ծ ո ւ թ յո ւ ն ն Է 2-1) Հ Ո սւք; Խ ո ն ա վ տ ե գ պ ա հ վ ե լ ո ւ հ ե ­ տ ևա նքով որոշ թ երթ եր մ ե զ հա սել են խ ունա ցա ծ վիճա կում։ Խորա ններում հ ա մ ա բ ա ր բ ա ռ ա յի ն մ ա ս ը չի գ ր վ ա ծ ։ Տե ր ո ւն ա կ ա ն նկ ա ր ներ/։, ինչս/ես նա և ա վետ ա րա ններ ի սկզբնա թ երթ եր ր ( ա վետ ա րա նիչների նկա /ւներով հա նդերձ) վերա նորոգմա ն շրջա նում են գրվել և նկ ա ր վ եր Ձեոա գիր/։ գրվե/ Է 1311 թ . Ա յրի ձ ո ր ո ւմ ։ Հի շա տ ա կ ա ր ա ն ո ւմ ա ս վ ա ծ Է. ((Ա րդ գ ր ե ց ա լ սուր/՛ Ա ւետ ա րա նս ի հռչա կա ւոր մենա ստ ա նի ի թ ուիս հ ա յո ց ՉԿ (1 3 1 1 թ .), յա նա պ ա տ իո որ կ ո ­ չի ա նուա մբ Այր ի ձոր, ը ն դ հո վա ն ե ա լ ս ո ւր բ 8 ա ր ո է [ թե ա ն ] | Ц ս տ ո պ եա լ և ը ն գ ր ե ա լ յ ա մ ե ն ա / ա ւ ա ւ ր ի ն ա կ է ^ ՝. Գ . Հ ո վ ս ե վ ։ յ ա ն / գ Օ վ ա ր ա ն ո ւ մ է ս ո ւ յ ն Ա յ ր ի ձորը «ն ո ւյն ա ցն ե լ Ա յրից կ ա մ Գ եղա րդս։ վա նքի հ ե տ , որովհետ և գրութ յա ն ա յգ ձևը տ եգի ա նվա ն պ ա տ ա հա կա ն չէր». Հի շո ւմ է նա և մ ի ա յ/ Ա վետ ա րա ն դ ր բ­ վ ա ծ 1 2 9 4 թ . դ ա ր ձ յա լ Ա յր ի ձ ո ր ո ւ մ , ս ա կ ա յն Ա՛յրի ձ ո ր ի ո ր տ ե ղ /ի ն ե /ր Գ . Հ ո վ սեւիյա ն ի ն դ ա ր ձ յա լ ա ն ծա ն ո թ է մ ն յա Ր ; Ա յգ վ ա յր ո ւմ ԺԳ գա րի վերջին և Ժ Դ գա րի ս կղբի ն գրվե/ են նա և ա յ/ ձ ե ­ ռ ա գր ե ր ։ Ա յր ի ձոր/։ հիշա տ ա կվա ծ չէ նա և էվւրիկյա նի «Բ նա շխ ա րհիկ բ ա ռ ա ­ րա նումЯ : Մ ի ա յն 1 2 9 8 թ . նույն վ ա յր ո ւմ գր վա ծ մ ի ձեոա գիր թ ա նկ ա գի ն հ ի ­ շա տ ա կ ա ր ա ն ի ց , ո ր բ հրա տ ա րա կէ,/ Է Հ . Ր ս կ յա ն ը , կա բե /ի Է լի ն ո ւմ ճ շտ ե ի որ Ա յրի ձորը ի սկա պ ես ոչ մ ի կապ չի ունեցել Ա յր ի վ ա նբ ի կ ա մ Գ եգա րգա վա ն- բ ի հ ե տ և գ ա ն վ ե /ի ո Է ե ղ ե լ 4 - ՚ա ջ բ ե ր ա ն յա ց գ ա վ ա ո ո ււՒ : Հ ի շյա ւ պ ա հպ ա նա կների տ եր ձեոա գիր/։ ունեցե/ Է մի շա րք ստ ա ցողներ։ Նրա հնա դույն ս տ ա ցո ղներ ն են Հա յր ա պ ե տ ե Ա նգրե ա ս քա հա նա ե ղ բա յր ն ե ր /։։ երկրորդ ա ն գա մ Ն եքրոգ ա նուն մեկն Է տ եր դա ոնում նրա ն « ի մ ա յրա քա ղա քիս Շ ա մ ա խ ի ս և տ վ ի յի շա տ ա կ ի գե ղ ի ս , որ Ր ն ա հ ա յգ ա հ կոչի, որ կ ա ցցէ ա յո սուրբ ե կ ե ղ եցի ս . Ա պ ա ձեոա գիր/։ կրկին կա զմ վո ւմ Լ Տե ր Ա վետ իսի ե նրա կնոջ Խ ա նումի պ ա տ վերով Փ իլիպ ոս կա զմա րա ր!։ կ ո գ մ ի ց . Կա զմել տ վ ո ղ ն ե ր ն Հ / ձ ե ո ա գ ի ր /։ ն վ ի ր ո ւմ /.ն « ի դ ա ռ ն Ի գ ս ա ւր ո ա տ ա յ վ կ ա յի ն » : Ա ր ա ­ ն ի ց հետ ո ձ ե ռ ա գր ո ւմ հիշվում է դ ա ր բ թ , Ա մ ի ր զ ե ն , որ հիշյա / վ ա նբի Հա մա ր 1 Պ ե տ . Մ ա ա հ ն ա դ ա ր ա ն ի М а ш դ ի ր , X 940>5։ - Գ ա ր հ դ ի ն կ ա թ ո ղ ի կ ո ս , Ի ն ն ե ր ո ր դ դ ա ր ի ..., Լք 10։ ձ' Հ ա </ ա դ ա ս պ П ս կ յ ա ն , Վ ա ո պ ո ւ ր ա կ ա ն — Վ ա ն ի վ ա ն ք հ ր ր , Ր մ ա ո , Վ ի հ ն ն ա , 1 9 Տ Հ ի ' . , 1ք 389—3 9 0 ։ * Պ և ս է . Մ ա ս է և ն ա դ ա ր ա ն ի ձ ե տ է Ո է ղ ի ր , .V 9 4 6 5 , Լ ք 2 9 9 ր ։

V էէ՚ԿէՀէսրո պւ^лппгп Կ ,„.րն., 1կ,»;ուպէ,մաքռւ ք ի .//. > ւ;՚շ ՚\"< ւր հ 215 Հդ& տ տ ' ք - Ր ^ յ - Գ ւ ՚Շ - Լ Ի Մ Ա , ! - ! ; Л ^ зы Т И Ч 13к з1Л п >и п ггр {;Ւ Տ յ*է ն .7 ^ 1 է է 1 ■ խ գ. З^п^ичш ориЪ ^и • ա ա ^^ՅԱ Ւ Ս օ ^ : > է Ս ՚Ը Ն Օ Շ ք ՅԱ Ւ Ւ ^է* 1Г . յ ա Ի 4 Ս т ь г ջ Ա յ ա - ԼԱԴ- грս « յ и ЗП ГсН Д О Э Ь О - М Л ո գ I с • •• ջս ւք ս տ ս г1У т ՝ и Ф и ;„ |-Ւ Ա Պ Շ 4 Ո *Ն Գ Ո Ւ Ո 'է '» » Ա * ,ծ ք ^ ^ 3 !’ ե Ւ Й \"* 'к з к в 1- гЪ Ж Щ В • ,, հ . . ^ Я И ^ И Т Ш Г П » ;» '4

216 //. & ոչա նէյա ն յ \" 4 ' Է / ՛ ե ր ե ր ե գ ն ե լ Է ա յ ս Ա վ ե տ ա ր ա ն ը 2։ Ա յ : , ր ո լ ո ր ը կ ա տ ա ր վ ե ք Է 1 4 — 1 6 ֊ր ղ ղ ա ր ե ր ա մ , որի,, հեսս, մ ե ն յ, տ եղ եկութ յուն չունենք ա յս ձեռա գրի մա սին, մ ի ն ;!, ռ ր ա յն սեւի ա կա ն ,„[1 յռ ,ն Է ղա ոնոսէ՝ Կե„ ա ր ի ա յի Պ ե ն ,ո ռ ,„ ա դ յո ւ զ ս ,մ ա պ ր ո ղ Բ ի գ ե ճ յ ա ն ն ե ր ի ը ն տ ա ն ի ք ի , Բ ի ղ ե ճ յ ա ն ն ե ր ր ա ռ ա շի ն Հ ա մ ա. շ/и ա ր Հ ա յ ի ն պ ա տ երա զմում թա րքերի կողմի;, կա զմա կերպ վա ծ չա րդերից փ րկեյով, ձեռա ­ գ ի ր ն ի ր ե ն ց ‘. ե տ տ ա րե ք ե ն Բ ե յ ր ո ւ թ , Բ ե յ ր ո լ թ ա մ ձ ե ռ ա գ ր ի թ ա ն կ ա գ ի ն պ ա հ պ ա ֊ նա կներր աոաջին ա նգա մ հմուտ կերպ ով ա սոսէն ասիրվեյյին Գարե ղին Հ ո վ ֊ \" ! Վ՛յ ա ն ի կ ո ղ մ ի ց 3: Ձ ե ռ ա դ ր ի վ ե ր ջ ի ն տ ե ր Կ ա ր ա պ ե տ Բ ի դ ե ճ յ ա ն ր , ո ր ն ա յ ժ մ հ ա յ ֊ ր!.ն,սդարձ լի ն ե լո վ , ա պ րում Է Սովետական Հա յա ստ ա նում, 1953 թ. հռկտ եմրե- րի Օ ի ն ա յն, հնտ գույն պահպանակների հետ միա սին, հսւնձնեց Երևանի Մ ա ա են ա գ արանին : ՛ձեռագրի իրր պ ահպանակ օգտ ա գործվա ծ Կյուրեդ Երա սա ղեմա գու պ ա ­ տ ա ռիկների մ ե ծ ո ւթ յա ն ն Լ. ա ) 2 3 , 8 \\ 1 6 , 5 ս մ ե ր ) 2 4 ^ 1 6 , 2 « Հ տ ողերի ք ա ­ ն ա կ ն Հ 1 9 — 2 0 , գր վ ա ծ մ ե կ սյ ,սն մ ե ծ ո ւ թ յա ն ն I 2 0 X 8 , 5 ւււԼ Բ ո վ ա ն դ ա կ ո ւմ !; հ ա տ վ ա ծ ն ե ր Կ յո ւ ր ե ղ ի Ժ Բ Հ ա ս ի ց ե հ ա մ ա պ ա տ ա ս խ ա ն ո ւ մ Ւ. տ պ ա գ ր ի 2 1 8 — 2 2 0 Ա 2 3 1 — 2 3 2 Էջերին: Պա հպ ա նա կի երկրորդ թ ե ր թ ա մ կա Կյուրեղի ձեռա գրի հիշատակարանի մի մասր, որտեղ որպես ստացողներ, ինչպես ա սացինք, հիշ­ վում են Անձեւսց յա ց տ եր Գ ոց,ղ են Արծրունին ե նրա որ ղի Ա տ ոմր: Կ ա ղմարարի կ ո ղ մ ի ց / / ,: ս ա ն ց ք ա յ ի ն ս յո ւ ն ե ր ի կ ի ո ո վ կ տ ր վ ա ծ լի ն ե լո ւ հ ե տ և ա ն ք ո վ ՝ ղ ո հ /; գ ն ա . ցև լ ձեռա գրի ա րտագրման տ ա րեթիվը: Հա մենա յն ղեւղս սույն ա նդին րեկորի շնորհիվ Է, որ հնարավոր Լ լինում մոտ ա վորա պ ես որոշել ձեռագրի գրչության Ժ ա մա նա կը (ն կ ա ր .V 2 ) : Կ յուրեղի ն ո ր ա հ ա յտ ր ե կ ո ր ն ե ր ի գ մ ե կ ն Էլ, Մ ա տ ե ն и/գ ա բա նի պ ա տ ա ռ ի կ ­ ն ե ր ի հ ա վ ա ք ա ծ ո ,/, ,\\ : 3 6 7 հ ա տ ա կ ո տ ո ր ն Է, որր ր ա ղ կ ա ց ա ծ Է 4 թ ե ր թ ի ց : Ինչ­ պ ես նա խ որղներր, ա յնպ ես Էլ բո լո ր սույն պ ա տ ա ռիկները վ ն ա ս վ ա ծ են, լո ւ- սա նց ք ա յի ն ս յա ն կ ե ս ը [՛ոք որ թ ե ր թ ե ր ո ւմ Էլ ղ ո հ Է ղ ն տ ց ե լ կ ա ղ մ ա րա րի մ ր կ - րա տ ին, րտնի որ սրանք ես գործ են ա ծվե/ ժա մա նա կին որպես պահպանակ * ա յդ եր եա մ Է ր եկ որն երին կպ ա ծ կապույտ կտ որից, որով ա յն ւիա կցվա ծ Լ ե ղ ե լ մ ի ձ ե ո ա ղ ր ի կ ո ղ ե ր ի ն ): Ն երքևից ե ս կտ րվա ծ Է: Ն մ ա ն Կ յուրեղի Л* 1 2 7 1 պ ա տ ա ռիկի, ա յստ եղ ևս առաջին թերթի վրա մտ ղա ղա թի վերա նորոգմա ն հետքեր կան պահպ ա նված: Թ ելա կա րից ըա ցի, ա յն ա մրա ցվա ծ Է նա ե մ ո ­ մ ո վ : Պ ա տ ա ռ ի կ ի մ ե ծ ո ւ թ յ ո ւ ն ն Է 2 6 , 5 * ) Հ 1 8 , 3 ա 1*. տ ո ղ ե ր ի {քա նա կն Է 2 1 — 2 2 : ՛հ ր վ ա ծ մ ե կ ս յ ա ն մ ե ծ ո ւ թ յ ա ն ն Է 2 2 , 8 У ( 8 , 5 ւււ1*: Բ ո վ ա ն ղ ա կ ա մ Է Կ յո ւ ր ե ղ ի ա շ ­ խ ա տ ո ւ թ յ ա ն Ժ Ե ե. Ժ Զ ճ ա ռ ե ր ի ց հ ա տ վ ա ծ ն ե ր ե հ ա մ ա պ ա տ ա ս խ ա ն ո ւ մ Լ տ պ ա ­ գրի 3 3 3 , 3 3 6 — 3 3 7 , 3 3 9 — 343 ե 3 4 5 — 3 4 7 Էջերին: ՛Լերջերս մեղ հա ջողվեց պ ա րղել, որ հ իշյա լ X 3 6 7 պ ա տ ա ռիկր, ա ն ց յա ­ լ ո ւ մ պ ա հ պ ա ն ա կ Է ե ղ ե լ Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ի Л? 4 8 6 / ձ ե ո ա ղ ր ի ։ Հ ի շ յա / ձեո ա ղ ի ֊ ր ը Ա վ ե տ ա ր ա ն Լ , գ ր վ ա ծ հ ա վ ա ն ա ր ա ր ԺԵ գ ա ր , , , , ! I, վ ե ր ա կ ա զ մ վ ա ծ 1 5 8 7 թ . . Վանի!, գյուղում, Փիլիպ ոս ա ըեղա յի կ ողմ ից: 1685 թ . ձեոաղրի երկրորդ ս տ ա ց ո ղ ն Է եղեք Հ ո վ հ ա ն ն ե ս ը , ի ս կ 1 7 0 3 թ . (հարքւիԼ/ ա ն ո ւ ն ո վ մ I կ ը գեքտէ - թ յո ւնի ց ւիրկե/ Է ա յն, Ձեոա ղիրր իր պ ա հպ ա նակների հետ 1916 թ . րերվել Է Վարաղից Էջմիա ծին, Ձեոա ղիրր նկա րա գրվել Է Երվան ղ Լարսյա նի կողմից. 1 Պ ե տ . Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ի ձ հ / ւ ա դ ի ր , .V 9 4 6 5 , Լ ք Յ Օ Օ ւԱ ։ : Ն ո ւ յն տ ե ղ ո ւ մ . Է ջ 15ր , - Գ ա ր ն դ ի ն կ ա թ ո ղ ի կ ո ս , ի ն ն ե ր ո ր դ դ ա ր ի . . . , 1: Ы / , ա ծ ի ն , 1 9 4 в / /.. Տ — 1 0 , Լ ք 4 0 — 5 4 :

Ն որա հա յտ պ ա տ ա ռիկներ Կ յո ւր եղ Ե րուսա ղեմա ցու /> դա րի մ ի գ ր չա գ ր ի ց 21' սա կա յն սխ ա լմա մբ նրա պ ա հպ ս/ն ա կները համարվեք են երկա թա գիր Ա վևսսս- ւ անի մա սեր1 (նկա ր X 3 ): Կյուրեղի հնա գույն ձեռա գրիу 4 մ ա գ ա ղ ա թ յա թերթեր ես գտ ա նք կ ա ր ֊ վ ա ծ մ ոսկվա րնա կ Ք ր ի иտավա ր Գևորգյա ն ի , վերջերս գնվա ծ մի ձեռա գիր Ավետարանի կողերին: Ավետարանը գրվել է 1452 թ . Վարգանի կ ո ղ մ ի ,, հ ա ֊ վանաք՛ար Մո կ ա , եր կրի Цերի// ա նր ա մ : Ձ ե ո ա գի ր ն ա վելի ուշ, ո տ ա ,ո ղ Թ ո վ ֊ մ ա յի եղրոր որգի' Կիրակոս ա բ ե ղ ա յի , գնել Է ճ ո ն Ա ռա քելը և նվիրել Ն ա ֊ տ ա խ ի Ս . Սա ե ւիա ն ո ս տ ա ճ ա ր ի ն 2: Ձ ե ռ ա գ ր ո ւ մ հ ի շ վ ո ւ մ ե ն ն ա և վ ե ր ջ ի ն ս տ ա ­ ց ո ղ ի թ ո ռ ն ե ր ը : Ա ս ր ս ձ ե ո ա գ ի ր / / գ ե ր ի Հ- ա ա ր վ ե ք : ԺՁ, ' / ' « / ' / ' վ ե ր ջ ո ւ մ ա յ ն ա ղ ս / , տ ել Է խ ոջա Ա վետ իսը և վերստ ին նորոգեք ո։ կազմեք տվեք 1586 թ վա կա նին: Վ երստ ին կ ա զմ ո ղ կա զմ ա րա րն Է եղեք Փ իլիպ ոսր, որն ա շխ ա տ եք Հ « ի լեա ռն սուրբ, ո ր կոշի Խաշ գքուխ , ի վա նքն որ կոշի սուրբ Սահուկ, ի յա ո ոտ ս գ ե ր ե զ ­ մ ա ն ի ն տ է ր Յ ո ս կ ա յ»\"*: Ձ եռա գիրր 1 8 8 8 թ . Փ ա րիզում գնեք Լ Խ ա չա տ ուր Գ ևորգյա նը և իր հետ ք՛երեք Թ իֆ քիս, 1 0 1 4 թ . ն վ ի ր ե լ Է ի ր ա վ ա գ ո ր գ ո ւն ' Հ ո վ հ ա ն ն ե ս ի ն : Վ երջինս ձ ե ո ա գ ի ր ր 1 9 1 6 թ , տ ա ր ե լ I; Կ ո կ ա ն / / ( Մ ի ջ ի ն Ա ս ի ս / ) : 1 9 1 9 թ . Հ ո վ հ ա ն ն ե ս ը ն վ ի ր ե լ Լ իքւ կ ր ա ս ե ր ե ղ բ ա յր 4՛րիո/ոա ւիոքւին, ո ր ը 4 0 տ ա ր ի շ ա ր ո ւն ա կ ի ր մ ա ո , Ս ո ս կ վ ա յո ւմ Է ւզահեք ս ո ւյն ձ ե ռ ա գ ի ր ր : Ս ա տ են ագար///)/ Է մուծվեք 195!) թ վ ա ­ կա նին: Ձեռա գրի պ ա հպ ա նա կների մեծությունն Է ա) 2 5 )Հ 1 7 ,5 , ր ) 2 5 ,5 ^ (1 8 և 2 5 , 5 УС. 1 6 : Տ ո ղ ե ր ի բ ա ն ա կ ն Է 2 0 — 2 1 , գ ր վ ա ծ մ ե կ ս յ ա ն մ ե ծ ո ւ թ յ ո ւ ն ն 1; 2 1 , 8 > ' Տ , 5 ս ւ հ Ա մ ե ն ո ւ ր ե ք ւ կ տ ր վ ա ծ I; լ ո ւ ս ա ն , բ ա յ ի ' : / ս յ ո ւ ն ա կ ի կ ե ս ը , ն ե ր ք և ի ց և ս կ / ո ր ր ֊ վ ս / ծ Է մ ի բ ո ւ ն ի ւ/ւո գ : Պ ա հ Աքա ն ա կ ն ե ր ը բ յ ւ վ ս / ն գ ս / կ ո ս ք ե ն հ ա տ վ ա ծ ն ե ր Կ յ ո ւ ր ե ֊ զի ԺԳ ձա ռի , և հա մա պ ա տ ա սխ ա նում են ապա գրի 2 3 6 — 2 3 8 , 2 4 6 — 247, 2 5 2 — 2 5 4 և 2 6 2 — 2 6 3 Էջերին: Պա տ ա ռիկի վրա կան խ ոնա վութ յա ն հետ քեր: Ս կզբի ս,ա '.պ ա նս/կների վր ա կա ն գրչ/ս/իորձեր: Ձ ե ռ ա գ ր ի կ/սգմի ղս/րգերը պ ո կ վ ա ծ ե ն և. հ ա ն / ք ա ծ վ ե ր ս տ ի ն կ ա զ մ վ ե լ ո ւ ց Հ ե ս ա ( ն կ ա ր Л ՛ 4 ) : ե վ վերջա պ ես Կյուրեղի նույն կորած հնա գույն ձ ե ռ ա գ ր ի , 4 թ ե ր թ պ ա հ ֊ պտ նա կ ն եր կա րվ ա ծ ե ն նա և Մ ա տ ենա դա րա նի ,\\՞ 4 8 1 2 ձ ե ռ ա գ ր ի կո ղերին, ո ր ո ն բ մ ի ա յն վ ե ր ջ ե ր ս մ ե զ Հ ա յտ ն ի դ ա ր ձ ա ն : Ձ ե ո и/գ ի ր ր կոչվեք Է Կ ա րմիր Ավետա րանդ գրվա ծ Է 1 3 0 4 թ վ ա կ ա ն ի ն , հա վա նա բա ր գա րձյս/ք Վ ա սպ ուրս/կա ֊ ն ա մ : Ստ ա ,ե լ Է ո մ ն Կա րա պ ետ ք ա հ ա ն ա : Ձ ե ռ ա գ ի ր ը ե ր կ /п ա ն գ ա մ գերի Է տ ա ր վ ե լ և ա ղ ա տ վ ե ր ‘ Լ ե ր ջ ի ն ա ն գ ա մ ն ո ր ո գ ե ք և կ ա զ մ ե ք ..Է տ վ ե ք ԺՁ, զ ա ր ի վ ե ր ­ ջում տ եր Հ ո վ հ ա ն ն ե ս ր : ՛Լերջին ա ն գ ա մ կ ա զ մ վ ե լ Է 1 5 8 5 թ . Փիքիպ ոս կ ա զ մ ա ­ ր ա ր ի կ ո ղ մ ի , Վ ա ն ի կ գ յ ո ւ ղ ո ւ մ : Ձ ե ռ ս /գ ի ք ւ ն ո ւ ն ե ց ե յ Է մ ի բ ս / ն ի <////ա, ո ղ ն ե ր և գ ե ր ո ւթ յո ւն ի ց փ ր կ ո ղ ն ե ր : Մ ա տ ենա դա րա ն Է բերվեք 1 9 1 6 թ . Ա ղ թ ա մ ա ր ի ,: Այն նկա րս/դրվեք Է ե ր . Լա/ա յս/նի կ ո ղ մ ի ց , ո ր բ ուշա դիր չգ տ ն վ ե /ո վ պ ա հ պ ա ն ա կ ­ ն ե ր ը հ ա մ ա ր ե ք Է « մ ի ջ ի ն մ ե ս ր ո ր յ տ ն Ա|վեւՈԱՈ՝անի մ ի մ ի թ ե ր թ ) / ': Պ ա հ պ ա ն ա կ - ների չորս թ ե ր թ ե ր ի , երկուսը հա սե/ են մ եզ մ իա յն մեկ սյունա կով: Ս ասամր կս/րվա ծ են նա և երկու սյունա կով հա սա ծ թերթերի լո ւս ա ն ,բ ա յի ն սյուները: Ն ե ր ք և ի ց և ս տ ո գ ե ր ե ն կ տ ր վ ա ծ : Պ ա հ պ ա ն ա կ ն ե ր ի մ ե ծ ո ւ թ յ ո ւ ն ն Է. ա) 2 3 УС. 1 0 1 Ե . Լ ա I ա յ ա ն , Տ ո ւց ա կ Հ ա յե ր է ն ձ ե ա ս գ ր ա ց Վ ա ս պ ա ր ա կ ա ն ի , պ րա կ ս/ոէսքին, 1 0 1 3 Ւ ի ֆ - Էք 3 $ 1— 5 $ 2 ւ - Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ի ձ ե ո ա գ ի ր , .\\ ՛ $ 8 4 1 , Էք ՕՅա ։ * Ն ո ւյն տ ե ղ ո ւմ , Է * 2 0 3 ։ հ ա յե ր է ն ձեոա դրա ց Վ ա սպ ա րա կա նի, պ րա կ ա ոա ջին, 1 Ь ր </ ա ն ղ Լ ա ք ա յ ա Ն , Տ ա չ յ օ / կ ք ք ի֊ ֆ յ ի , , . 1 0 1 ) , է ք 1 4 7 ,

//. Հ ո ր դ էք յա ն Х Л '< и Ы ъ к ? с и Ո :հՀԼ11 № յ гп зи п н з с и и т ^ а з ы п / т ^ • ոէ* Հք Ա Ր Գ Ո Ի շ ձ Ա Ս Ա ^ Ա ^ ն ■ 9 % ջ . 3 Ա ձ Ա կ ՈՂՄն Կո ( Ս Է Գ է ք ^ ւ ,ձ Ո * Պ ; ձ ^ в и з с Л Ь С Я ^ 1] си Ա 4 է ш ^ 'г ^ I IՒ1լ Հ Ւ Ո & & Խ :$ • с к г р к з ^<ф8И*з & У оьъии ДОЮ Ш с & № *п г ы ц ь ы ц к е ы ъ ч М 'г ы կ ~ շ Ոէս-Հծձստոէռ&քե О т г К 5 « ‘*> » ипм-я. ц й г^сУ (г,ги н-а^ и г З с Я '^ ш :? * :|,Ч -Ц р и р а у и ч гц г»*:«;«ь • ПГГЗ'**-'*՝ 1 Ж И ’ и’Н Ш З ф Ы & & Ш 1 & 1 Г 1 Р “ 3 «Л чч- « ; ( у ш к я а ф > Պ Ա մ Օ է \")№ *& պ Հ ն ո ^ Տ ^ ւ ^ ո ^ Ա յ^ Ա ^ Հ թ т *ъ ք ե & ^ & պ 'й о я а ъ • 4 Г Ш *п № ь .:Г - Ц. 3

Ն ո ր ա հ ա յտ պ ա ա ս ա ի կ ն ե ր Կ յ ա ր ե ւ / Կ ր ո է ս ա ղ ն մ ա ց ո ւ Ր ' ' / ■ \" / ' / ' մ Ւ 1՚ Ր 1 \" ՚4 1 ՚1 3՚ Ш ա. ;(Յ Ռ «/ս Գ «Յ ն ւճ Ա « ս ս դ ւք շո լս ք յյ՜օ и г м х и о - ы г н ՜ ч -ո յ • ц и и ъ ч в т - С;Г !Г Ъ Я Ա ն է ք ւ^ Ո Ա՚ է -Ւ ՜ե . « Г Յ^ԱՐԱնՒԱ՜ • է Ւ : > и ^ п - и н п - и т и п т щ ՛ ։ - '• ե ւ - Ё 1Г ՜ Ս է Ո - Շ Ա Ւ ՏձՈ քյ;է}'1ւ*!»^1-էէ<3 ւ ո ^ ք ս I |р з г н г ^ к р и ^ ն ւ / Պ Օ Հ ' ! < յէ Ո յէ !1 ք Ա 1 Ն էէ Ц Й * I '^ Տ Ի Ա կ է ա Ւ Ր Ւ ^ դ-լՕււ- ^ и г т а н ’ и п . к з п й ^ ь ь • жէ ՝■ а - է ^ ւ ՚Դ Օ Ւ ՜ ! ՛ - ? 1 Г 1 1 Г 1 Г 1 )т Л '1 'Н 1 1 Ц . Ц г т п р я и , | Г • »}13քՅՒ էԱ 2Ա ՜ ^ с г у и г 1г ъ п щ 1г а д г « ч и г г |г.1т- рՒ и4 | гԻ у? Աи Ո1 -ГէЬԱ» Ա1 «! ք| й м Н Л С З М '^ а Г Н г З Ш - ՝ է ъ у я м т я ՝ ™ » ' ц и и Ъ « з и п | т ц щ ( 1 1и - И 1 3 « 1 п ; и и и - и р с з ш - • 1- л Т 4 < , Х и р а - л и и ' « п - с з « г - • « < « * у ^ й г с з и ъ и и ь - г ^ ^ и и г . п п з г ■ Й .« н « ? И г > - н я м “ь ц ^ Т ~ ? и ш | ш - | г н ^ ж . м ? ! л թ М '^ Г Г ;Д и Л • Р М т Л Л Ш М З • Ա ՀԱ Ո : -> !/г/и 'Л Ь ; | |,1ГЛ| ՍՒԿ մ - ո ռ ՚Ւ Հ ք Օ Ո բ « и э я т р и » ! ; յՆ « Յ է \" !Ո ւ ւ ՝ է ՚| 0 * լ Ц- Յ Ւ ^ է Տ Լ ; ւԱ*’ * ' Ն ^ Տ ա ? № / յո տ ՚ն Ո Ա ք է ս Յ Ւ ս !-էՅք’ԱԱքււէ г.Г ս ֊ճ ւս Ղ ՛ Ա Հ ‘է . ■ .,Й Ж <и с Г 1 9 , Ы 8 Ч « Й ՛ թ է Ո Ո Հ Մ է ;Ա Ա Յ ն Ւ Հ Ա Մ Բ է ւՐ Տ , ;,- ,^ Я 5 Р № « ^ 1 ր կ ի :> Ա . Я Г е ^ ^ К Я Ц * ! ! ? ! 'м м т тш ц. л

220 Ս . Ք ո լա նքյա ն ս մ և 2 3 , 5 X 1 1 , 5 ս»ք ր ) 2 3 X 1 8 , 5 ս մ և 2 3 X 1 3 ա ք ; Մ ե կ գ ր վ ա ծ ։ւյ ա ն մ հ ծ ա ֊ թ յ ո է ձ ն Ւ, 2 0 X 8 ս մ : Տ ո ղ ե ր ի բ ա ն ա կ ն I; 2 0 — 2 1 : Ս ո ւ յ ն պ ա հ պ ա ն ա կ ն ե ր ը Կ/ т ֊ րեղքւ բ ո /ո ր ը ա ր ղ մ ե ղ հ ա յտ ն ի ե ղ ո ղ պ ա տ ա ռ ի կ ն ե ր ի ց ա մ ե ն ա վ ա տ թ ա ր վ ի ճ ա ֊ կ ո ւ մ ե ն հա սեք մ ե ղ : Ն ր ա ն ր հ ի վ ա ն դ ո ւ թ յա ն պ ա տ ճ ա ռ ո վ ա ե գ ֊տ ե զ ս և ա ց ա ծ , կ ա ր մ ր ա ծ ե րորբու/նա ծ են. ա յդ բ ո լո ր ի հ ետ ևս ,նր ա /, հա տ կա պ ես վերջի պ ա հ ֊ ւդա նա կը, շա տ դժվա ր Է ը ն թ ե ր ցվ ո ւմ : Պ ա հպ ա նա կները բովա նդա կում են հա տ­ վ ա ծ ն ե ր Կ յուրեղի ժ , ԺԱ ե ԺԵ ճ ա ռ ե ր ի ց ե հ ա մ ա պ ա տ ա ս խ ա ն ո ւմ են տ պ ա ղբի 171 — 1 7 3 , 1 8 0 — 1 8 2 , 3 0 7 — 311 Էջերին: Ա յժ մ մ ե ղ մ ն ո ւ մ Է պ ա ր ղ ե լ, թ ե ե ՚ր ը , ո ' , մ կ ո ղ մ ի ,, և ո ՛ր տ ե ղ ե ն Կ յո ւր ե ղ ի Հն ա ղ ույն ՛ձեռա գրի բ ե կ ո ր ն ե ր ը օ գ տ ա գ ո ր ծ վ ե լ ո րպ ես պ ա հ պ ա ն ա կ ե հեա հ ա բ ա ր , ո բ գ ա ր ո ւմ Է հ իշյա լ գրչա գիրը իըրե ա մ բողջութ յուն դա գա րե, գ ո յո ւթ յա ն ո ւնե­ ն ա լուէ,: Կ յո ւր ե ղ ի ց ա ր գ մ ե գ հ ա յտ ն ի վես, ա ո ա ն ձ ի ն հ ա մ ա ր ն ե ր ի տ ա կ ս/ահէք/ս/ պ ա տ ա ռ ի կ ն ե ր ի у ա ձ ե ո ա ղ բ ե բ ի սլ ա Տ ւղտ ն ա կ հ ե ր ի ; , չ ո ր иի /Iա ս ի հ մ ե ն ր տ ե դ ե - կություն ունենը, որ նրանր որս/ես պ ահպ տ նա կ օղտաղոըծվեղ են միևնույն կաղմարարի կողմի;,: Ա յս պ ե ս , Մ ա տ ենա դա րա նի X 9 4 6 5 ձեռա գր ում, որը ցրվա ծ Լ Ա յրի ձ ո ֊ Ր ո ՛մ 1 3 1 1 թ ., գ տ ն վ ո ւմ Է ն ա և հ ե ա և յա / ա ն թ վ ա կ ի ր հ ի շ ա տ ա կ ա գ ր ո ւթ յա ն ը . «Եւ ղ կ ա ղ մ (ո ղ )ս յի շ ե ց է ք ի Ք ր ի ս տ ո ս ' զտ էր Փ ի լի ս ր ա ն , և դ Հա յր ի լբ ղՍ'ա նկ ա յս ա ր ն , և ղմա րն ղՔ նքոլշ, և шишиլա ծ ողորմի ա ստ ղէբ ի լբ ե ա ն , հոգուն, ա մ էն)/: Հիշ ասւակագրությունր ա նթվա կա ն է, ուստի և պարդ չէր թե եր՜բ էր վե - ըա կա ղմվել ա յգ ձեոա գիր/։: Ժ ա մա նա կը հա յտ նի դա րձա վ Կյուրեղի ա յ/ պ ա հ­ պանակներ ունեցող ձեոադրերի հա յտ նա բերումով: Մ ո ս կ վ ա յի ;, վերջերս սա ա ;,վւսծ վ ե ր ո ն շյս ղ ձ ե ո ա դ բ ա մ գ տ ն վ ո ւմ է դա րձ­ յա լ նույն Փ ի/իպ ոս կա զմա րա րի հիշաւոակ ա ղ ր ա թ յո ւն ր . ա յդ ձեոա գիր/, վ ե ­ րա կա զմվել է 1586 թ .: «Ե ս սուտ ա նուն Փ իլիպ ոս կ ա զ մ ե ց ի զ ս ո լբ բ ա ւետ ա րա նս ի լե ա ռ ն սուրբ \" Ր Կ ՈԺ ե ա չ գ ր ո խ , ի վ տ ն բ ն ո ր կ ո չ ի ս ա բ ր I I ա հ ա կ , ի յ ա ո ո տ ս գ ե ր ե զ մ ա ն ի ն տ էր Յ ո ս կ ա յ, ի թ ա զա ,որութ իւն ս ա ,թ ա ն Մ ա րա ղին և կա թողիկոսութիւն Ա խ ֊ թ ա յմ ա յր ա յ* ո ր կոչի Գ րի գոր , ի թ վ ա կ ա ն ո վ /ի ,ն հ ա յո ց ՌԷԵ ( 1 5 8 6 ) , Կ ա գմ եցի ա ն ժ ա մ ա ն ա կ ն , որ Ս ոմա ն փ ա շէն ղնա ց ի վ ե ր ա յ Թ ա ւրէզո, և շա տ ա լերը ա րա ր, և հ ե տ ո յ ի հետ դարձաւ. ղ ծո վ ոլ բ ո /ո ր ս աւեբեա ւ, ե բ ա զ ո ւմ չա րիր ղործեա ց: Յիշեցէք ի Քրիստ ոս և ա ստ ուա ծ ողորմի ա սա ցէբ ինձ, և ծնա ւղա ց ի մ ռ ց ' հա ւրն Մ ա նդա ս ա րին և մ ա ւըն Ք ն բ ա շ ի ն , և ա նտ եսին Նուբա րին, և որդուն Դ ի / ա ն ջ ի ն , և ա ս տ ո ւ ա ծ ո ղ ո ր մ ի ա ս ա ց է բ ի ւ բ ե ա ն ց հ ո ղ ո յ ն ա մ է ն » 2: Ս ղթա մա րից բեր վ ա ծ ձեոա գիրը ևս կա զմել Լ նույն Փի/իպ ոսը, 1585 թ վ ա ­ կա նին: «Ե ս սա տ ա նա ն Փիլիպ ոս, որ կսո,մեցի ղոուբբ աւետարանն ի թ վա ­ կանիս հա յոց ՌԼԴ (1 5 8 5 ), ի գետ ,զն որ կոչի Վանիկ, ի ղա սն սար/, Թէոդորո- սին, ո վ որ հ եոա ցոլց ա ն է ի դ ր ա ն էն и ,,,,,,, Ր՛էս դորո սին կ ա մ ծ ա խ ե /ո վ կա մ գրաւ ղ ն ե /ո վ , ն ա յ յի ր ե ը ՃԺԷ՛ ( 3 1 8 ) հ ա յր ա պ ե տ ս ,;, ն զ ո վ ե ս ,, ե ղ ի ;,ի , ա մ է ն : Ե, որ զ մ եղալորս ն յի շէ ասա ա ծ ա րն ողորմես;,ի , ա մէն: Ալախ հազար բեր ա ն, թ է ինչ գործեց,,,, ի չա ր մ ա րգո, ձեոա նէն, որ /ա ր ա բ և արտ,սսաւբ 1 Մ ա տ ենա դա րա ն, ձ ե ո . Л: 0 4 ИЗ. / » 3 0 0 ա. ֊ Ն ույն տ եղ ա մ , X 9 Տ 4 1 , կ 293,

Ն ո ր ա հ ա յտ պ ա տ ա ռիկ ներ Կ յո ւր ե դ Ե րուսա ղԼմա ,յո , Բ ' դ ա ր ի մ ի դ ր չա դ ր ի ց —V կ ա պ ե ց ի զ ս ո ւ ր ր ա ւ ե տ ա ր ա ն ն , դ ա ս ն և ա ն Հ ա ն г/ի ս ա կ ա ց ի , վ ա ս ն ծ ո վ ա ց ե ա լ մ ե դ ա ց ի մ ո ց . և ,[ մ ե ղ ա ւ ո ր ղ ծ ա ւ ղ ս յ ք շ ե ց է ք և Ք ր ի ս տ ո ս ե ա ս տ ո ւ ա ծ ձ ե զ յ ի շ է /ո ր մ ի ս ւ ս /,//<1(14//’ գ ա լ ը ա ո ե ս / ե , ա մ Է ն օ ]: Եվ վերջա պ ես Վ ա րա ղից ր ե ր վ ա ծ վերոհիշյա լ ձ ե ո ա ղ ր ո ւմ գ տ ն վ ո ւմ Հ Փ ի ֊ լիսլոո կ ա ղ մ ա րա րի մ ի ա յ, հ ի շա տ ա կ ա գ ր ո ւթ յո ւն ը , որր վ ե ր ա բե ր ո ւմ Հ 1օՏ 7 թ վ ա կ ա ն ի ն . «Ե ս ա ս ա ա նուն Փ իլիպ ոս ա ր ե ղ ա յ, որ մա կա նուն Խ ա ն ա ն կոշի կ,սղմ եցի ղ ս ա ր ր Ա ,ես,ա րա նս ի գիւղն որ կոշի Վ ա նիկ, ի ղ ա ո ն սուրբ Ք ա - ո.ա ս ն ի ց , ի հ ե ր պ ե ա ի ն ա կ , Վ ա ր ղ ա ն ի ն և տ է ր 3 ս վ ա ն Լ ս ի ն , և ի թ վ ա կ ա ն ո ւ թ ի & ս Հ ա յ ո ց Н Я 0 5 8 7 ) , և ի հ ա յ բ պ ե ա ո ւ թ ի ւ ն մ ե ր ռ յ տ է ր Գ ր ի գ ո ր կ ա թ ո ղ ի կ ո ս ի ն , Եւ ա ն ,1ա մ ա ն ա կ ն ղ ր ե ց ա ւ , ո ր ը ւ թ ա ւ ր է գ ա ս ի ն և բ ա ղ ա մ ա ւ ե ր ր ա ր ա ր ի ն ա շ ֊ ի սա րհիս ...»՝: Որ վ եր և ս ,մ հիշվող Փ իլիպ ոս կա ղմա րա րը և Փ իլիպ ոս ա բեղա կ ա զ մ ա ­ րա րը ն ա յն ա ն ձ ն ա վ ո ր ո վ }յո ւն ն ե ր ն են, ա յղ հ ա ս տ ա տ վ ո ւմ է ոչ մ ի ա յն վա յրի ն ո ւյն ո ւթ յա մ բ (վ ե ր ո հ ի շյա լ ձեռա ,,բեր ի ց երկուսը կ ա զ մ վ ե լ են Վ ա նիկ գ յո ւ­ ղ ս ,մ ). ա յ, և վ եր ո նշյա , ձե սա ղր երի կա ղմերի ոճա կա ն ը նդ հ ա ն ր ո ւթ յա մ բ, Փ ի ֊ ւիպ ոսի կ ա զ մ եր ,, ոչ մ ի ա յն ա մուր ե ն , ա յ, և ա ն են կա րևոր մ ի յա բա հա տ կ ո ւ- թ /ա ն , որով նրա նը հեշտ են զա նա զա ն,քա մ ա յ/ կ ա զմ ա ր ա ր ներ ի գո ր ծեր ի ց: Փ իլիպ ոսր ա մ ե ն ա բե ր կա ղմերի կա շիների վըա թդղեդ է կա րմիր և գեղին գ ո ւյ­ նի ներկվա ծ նա խ շեր: Ա յժ մ Հա ր ց Լ ծ ա գ ո ւմ , ե ր 'բ են օգ տ ա գ ո ր ծվ ել Կ յուրեղի հ նա գ ո ւյն ձ ե ո ա ­ ղրի բե կ ո ր ն ե ր ը որպ ես պ ա հպ ա նա կ: Ա րդյոք ղրա նը զ ե տ ե ղ վ ե լ են հ իշյա լ ձե- ուսւյրԼրի սա ե ղ ծ մ ա ն մ ա մ ա ն ա կ ա ոա ջին կ ա ղ մ ա ր ա բ ն ե ր ի կ ո ղ մ ի ց , թ ե վ ե ր ս տ ի ն կ ա ղ մ ող կ ա զմ ա ր ա ր ն Հ ա յղ բեկ ո ր ն ե ր ,, կ ա բե , իր վ ե ր ա կ ա զ մ ա ծ ձեռա գրերի կողերին։ Մ ենը չենը կա րող հ ի շյա լ պ ա հպ ա նա կներն ա ոա ջին կա զմողների կ ո ղ մ ի ց զ ե տ ե ղ վ ա ծ հ ա մ ա ր ե լ, բ ա ն ի ոը դ ժ վ ա ր է պ ա տ կ ե ր ա ց ն ե լ, թ ե ԺՐ, գա րի վերջում ղ ործ ող Փ ի/իս/սս կա զմա րա րի բ ո ր բ վ ե ր ա կ ա զմ ա ծ ձեոա ղրերր (որոնք էւրւ/1*ւ ե ն //////ր բ ե ր վ ա ն ք ե ր ո ւ մ և տ ա ր բ ե ր ժ ա մ ա ն ա կ ն ե ր ո ւ մ — 1 3 0 4 թ . , 1 4 5 2 թ . և ա յլն ), կա րող Լին ունենա , ն ա յն ձեռա գրից ընկա ծ պ ա հպ ա նա կներ։ Մենք կ ա ը ծ ա մ ե ն ք, որ Կ յուրեղի հ ն ա գո ւյն ձեոա ղիրր ԺԵ դա րում և կ ա մ ա մենա ուշը Ժ Զ դա րի ս կ զ բո ւմ բա յբա յ,Լած լինելով ա յլև ս դադարեք Էր ի բր ա մբողջա կա ն ձեռա դիր գ ո յո ւթ յո ւն ունենա լուը, հետ ևա բա ր Ժ Զ դա րի վերջում Փ իլիպ ոս կ ա զ ­ մ ա ր ա ր , , Վ ա ռ պ ո ւ ր ա կ ա ն ի, վ ա ն ք ե ր ի ց մ ե կ ի ց ի բ ր և կ ա զ մ ա ր ա ր ա կ ա ն ն յ ո ւ թ ձ և ո բ կ , բ ե ր ե լ ա յղ ձեոա ղրի տ ա րբեր թ երթ եր,, և ա նխ նա կ եր պ ո վ օգտ ա գո ր ծել ո ր ֊ սքես и /ա հ и /ա ն иг կ ի ր տ ա ր բ ե ր վ ա յ ր ե ր ո ւ մ վ ե ր ա կ ա դ , ! ա ծ ձ ե ո ա ղ բ ե ր ի հ ա մ ա ր : Ի ն չպ ե ս ն շ ե ց ի ն ք , հ ի շ յա լ ձ ե ո ա ղ ր ե ր ր վ ե ր ա կ ա զ մ վ ե լ ե ն « Ի լ ե ս ա ն ս ո ւր բ որ կոչի Խաչ ղլուխ , ի վա նքն որ կոչի սուրբ Ս ա հա կ, ի յա ո ոտ ս գերեզմա նին տ էր Յ ո ս կ ա յ», «ի գիւղն որ կոչի Վանիկ ի զուոն սուրբ Ի էո դ ո ր ո ս ի ն », կամ նո ւյն Վ ա նիկ գ յո ւղ ի « ի դուռն սա րը Ք ա ո ա ս նի ցՏ և «// զուոն Ի զտ իբուստ ա յ վ կ ա յի ն »։ Հի շյա լ բո լո ր վ ա յր ե ր ն էլ գտ նվում են Վ ա սպ ա րա կա նո ւմ։ Ա յս պ ի ս ո վ բ ե ր վ ա ծ վ,ա ս տ երի մ ի ջ ո ց ո վ կ ա ր ե լի է ե զ ր ա կ ա ց ն ե լ, ո ր Կյու- ր ե զ ի հ ն ա գ ո ւյն ձ ե ռ ա գ ի ր ը , ը ն դ օ ր ի ն ա կ վ ե լո վ Ր'. դ ա ր ո ւմ Վ ա ս պ ա ր ա կ ա ն ո ւմ , ւ Մատենադարան, ձեո. X 4 8 1 2 , 2 1 2 ՛ & !\" աղավաղումներով հրատարակվել Լ Եր. Հ \" - էա յս&ի Հ8ուցա քր.'2>-ա մ, է յ 148/ г Մատենադարան, ձեո. X 48 01, Լ * 27 0 , Նաև Լ ա , ա յ ա ն , Տ ո ւցա կ ..., Լ յ 581— 5Տ4, .V 2 4 $ , Լա լա յա ն ի ն կ ա ր ա գ ր ա ծ X 2 9 5 ձ ե ո ա դ ի ր ը ևս ն ո ւյն ձ ե ո ա դ ի ր ն Լւ

222 Ս . Р п ԼանՀւան շ ո ւ ր ջ ООО տ ա ր ի Հ ե տ ո ղ ա ղ ա ր ե լ է ր մ ի ա մ բ ո ղ ջ ո ւ թ յ ո ւ ն կ ա զ մ ե լ ո ւ ց , ի ս կ Ժք), ղա րի վերջում ա յղ ձեռա ղրի ր ! կորն երր անցեք էի ն Փիղի պ ոս կա զմա րա րին և նրա կ ո ղ մ ի ց օգտ ա գո ր ծվ ել Վ ա սպ ուրա կա նում զա նվող տ ա րրեր վ ա յրերում կա զմվա ծ ձեռա գրերի մեջ որպես պա հպանակ։ Մեծարւք եր ա յո պ ա տ ա ռ ի կ ն ե ր ը , ի բ ր և վերա պ րող բե կ ո ր ն ե ր երբեմ նի Հնա մենի ու մ ե ծա գիր մի ձեռա գրի, 4 0 0 տ ա րի շա րունա կ թա վւա ոել են ի րա ­ ր ի ց Հե ռ ո ւ վ ա յր ե ր ո ւմ , Հա ճա ի: գե ր ի հ հ տ ա րվեք թշնաւքու կ ո ղ մ ի ց ու կրկին ա զ ա տ վ ե ք գ ե ր ո ւ թ յ ո ւ ն ի ց , ե. ա յ ս պ ե ս , մ ե ր թ ո ր պ ե ս ձ ե ո ս յ գ ր ի խ ո ւ ն ա ց ա ծ պ ա հ ֊ պ ա նա կ և մերթ որպ ես ա նվերծա նելի բեկոր' նրա նք ա նծա նոթ են մնա ցել Հա յ բա նտ սի բությա ն ր և ա յժ մ ա մ բո ղ ջա ցել են Ս ովետ ա կա ն Հա յա ս տ ա նի Պ ե տ ա ­ կա ն Մա տ ենա ղա րա նում: Վ երոհիշյա լ պ ա տ ա ռիկների ե պ ա հպ ա նա կների հա ն ղա մա նրն երր ա ո ա ն­ ձին-ա ոա նձին նկա րա ղրելուց հետ ո, ա յժ մ ցա նկ ա նո ւմ ենր ընդհա նրա պ ես խ ո ­ ս ե լ Կ յ ո ւ ր ե ղ Ե ր ո ւ ս ա ղ ե մ ա у ո ւ « Կ ո չ ո ւ մ ն ը ն ծ ա յ ո ւ թ ե ա ն У> կ ո ր ա ծ հ ն ա դ ո ւ յ ն ձ ե ո ա - գրի մ ա ս ի ն . մոտ ա վորա ս/ես ա յն պ ե ս , ինչս/ ես նրա մա սին կ դ ր վ եր եթ ե ա յն մ ե ղ հա սա ծ էիներ ի ր ա մ բո ղ ջո ւթ յա մ բ։ Թ Լոթեւփ քանակ — Դ ժվա ր Է պ ա տ ա սխ ա նել ա յս հա րցին, բա նի որ մեր ձեռ քի տ ա կ մ ի ա յն փ շրա նքներ են հ ա ս ել Կ յուրեղի ստ վա ր ձե ո ա դ ր ի ց, ս ա ­ կ ա յն հաշւքե լո վ ի ն չպ ե ս պ ա տ ա ռ ի կ ն ե ր ի , ա յն պ ե ս Լլ ա ո ա ն ձի ն վ ե ր ց ր ա ծ ա պ ա - դ ր ի մ ի տ ո ղ ո ւ մ տ ե ղ ա վ ո ր վ ա ծ տ ա ո ե ր ի ր ա ն ա կ ր ե ս տ ա ց վ ա ծ ն Էլ ր ա ղ մ ա պ տ ա ­ կ ե լո վ յո ւր ա ք ա ն չյո ւր Էջի տ ո ղ եր ի բ ա ն ա կ ի հ ետ կ ս տ ա ն ա ն ք մ ի Էշում տ ե ղ ա - վ ո ր վ ա ծ տ ա ո ե ր ի ր ա ն ա կ ր ։ Ա յ ս ս / ե ս վ ա ր վ ե լ ո վ ' и/ ա т ա ս / կ ի յ ո ւ ր ա ք ա ն չ յ ո ւ ր Է շի հ ա ։!ա ր ս տ ա ց ա ն ք շո ւր ջ 4 8 0 տ ա ռ ա ն ի շ , ի՛սկ տ պ ա գ ր ի հ ա մ ա ր 9 Տ 6 տ ա ս ա ն ի շ. ս ր ա ն ի ց կ կտ րեքի Է ե զր ա կ ա ց ն ե ք , ո ր պ ա տ ա ռի կ ի մ ո տ ա վ ո ր ա պ ե ս 2 ,0 5 Էջը Հա վ ա ս ա ր Է քի ն ա մ տ պ ա գրի մեկ Էջին: Ո ւրեմն եթ ե Կ յուրեղի տ պ ա գի րը բ ա ղ ­ կ ա ց ա ծ Է 4 0 4 Է ջ ի ց 1, ա պ ա ձ ե ռ ա գ ի ր ն Էլ ի ր ժ ա մ ա ն ա կ ի ն ո ւ ն ե ց ե ք Է շ ո ւ ր ջ 8 3 0 Էջ, կ ա մ մոտ ա վորա ռքես 4 1 5 թ երթ : Մ եծութ յուն — Ոչ մ ի թ ե ր թ կյուրե զի պ ա տ ա ռիկներից մ ե զ քրիվ չի Հասեք, սա կա յն X 3 6 7 պ ա տ ա ռի կ ո ւմ ա նվթ ա ր պ ա Հպ ա նվ ա ծ են ինչպ ես վերևի, ա յն ­ պ ես Էք թ ի կ ո ւն բի քուսա նցքներբ, որոնք և Հնա րա վորութ յուն են ր ն ձե ռո ւմ մ ո ­ տ ա վ որ ա պ ես վերա կա նգնեքու Կ յուրեղի կ ո ր ա ծ ձեռա գրի ե ր բ ե մ ն ի մ ե ծ ո ւթ յո ւ­ ն ը : Պ ա տ ա ռիկների լո ւս ա ն ց ք ա յի ն սյուներր կիս ով չա վ ։ վ եր և ից ներքև կտ րվա ծ ե ն, նե ր քև ի ց ևս որոշ տ ողեր Հա տ վ ա ծ ե ն. ս ա կ ա յն մենք ա յղ պ ա կա սները քրա ցնում ե ն ք ա նվթ ա ր Հա ս ա ծ ս յա ն քա յնութ յա ն մ ի ջո ցո վ , ի սկ տ ողերի կա բ ր ­ վ ա ծ մ ա ս ն էք Հ ա մ ե մ ա տ ե ք ո վ տ պ ա գ ր ի գ ր ա վ ա ծ տ ե գ ի Հ ա շ վ ո վ , Հ ա ն գ ո ւ մ ե ն ք ա յն ե զր ա կ ա ցո ւթ յա ն, որ ա նվթ ա ր ձեռա գրի յո ւր ա քա նչյո ւր էջը նա իւկինռւմ պ ա բունա կեք Հ 2 4 տ ո ղ ։ Լրիվ թ եր թ ի լա յն ությո ւն ը վ եր ա կա նգնում ենր Հ ե ֊ տ ևյա ք կերպ , մ ե գ Հա ս ա ծ պ ա տ ա ռիկի քա յնութ յա ն վրա ա վ ե լա ցնո ւմ ենք նաև կտ րվա ծ ս յա ն պ ա կա սող մա սի, ինչպ ես նա և ե զրա յին քուսա նցքի սովորա ­ կ ա ն քա յ ն ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ը ( ա յ ս վ ե ր ջ ի ն ր մ ե ր Հ ա շ վ ո ւ մ ն ե ր ո վ պ ե տ բ է ե ղ ա ծ է ի ն ի շուրջ 6 ս մ ), ուստ ի և ս տ ա նո ւմ ենք 2 7 ,5 ս մ , որը և ձեռա գրի երբեմ նի լա յն ո ւ­ թ յո ւն ն է եղեք։ Զ եռա գրի երկա րութ յունը որոշելու Հա մ ա ր , եթե նույնիսկ Հ ա շ­ վ ե ն ք , որ X 3 6 7 պ ա տ ա ռիկի վերևի լուսա նցքները մեղ Հասեք են քրիվ, ա յս ի ն- 1 Կ յո ւր ե ղ ի Վ ի ե ն ն ա յ) տ պ ա ղ ր .ո թ յո ւն ը ա մ բո ղջա պ ե ս բ ա ղ կ ա ց ա ծ է 4 2 8 է ք / ՚յ , որԻ ^ Հրատարակողի ծ ահոթա ղրա թ յուններ ն են և կապ չունեն ր ն ա ղ ր / Հետւ

Ն որա հա յտ պ ա տ ա ռիկներ Կ յռ ր ե ղ ե ր ո ,ս ա ղ Լ մ ա ց ո , Բ՜ ղա րի մ ի գ ր չա գ ր ի ց ՛Հ՛Հ ր ը ն ն ե ր կ ա ի ր ե ն ;, •/ ս մ բ ա ր ձ ր ո ւ թ յա մ բ , ա պ ա ձ ե ռ ա գ ր ե ր ի ս տ ո ր ի ն լռ ւ ս ա ն ց ք - ներր ս ո վ ո ր ա բ ա ր , որպ ես կ ա ն ո ն , կ րկնա կի լա յն /.ն լի ն ո ւմ , Հա տ կ ա պ ե ս պ ր ա կ ­ ների Հա մա րները նշելու նպ ա տ ա կով: Ա յդ պ ի ս ո վ ստ որին լո ւսա նցքի լա յն ո ւ ֊ թ յ ո ւ ն ր շ ո ւ ր ջ 8 ս մ պ ե տ ք Ւ, ո ր ե ղ ա ծ լ ի ն 1 ր , ո ր ի վ ր ա ե թ ե գ ո ւ մ ա ր ե ն ք ն ա ե վ ե ր ի ն լ ո ւ ս ա ն ց ք ի (-1 ս մ ) կ տ ր վ ա ծ տ ո ղ ե ր ի ( 1 , 5 ս մ ) և ա յ ժ մ մ ե ղ հ ա ս ա ծ ղբ ր ­ վ ա ծ մ ա սի ( 2 3 ս մ ) երկա րութ յունն ե ր բ' կստ ա նա նք ձեոա ղրի նա խ կին երկա ­ ր ութ յունը ' 3 6 ,5 սմ: Ա յս բ ո լո ր ի ց հետ ս պ ա ր զ է դ ա ո ն ո ւմ , որ Կ յուրեղի ռչը ն- լ ա ց ա ծ ԴՐԼա ч 1 *Р ^ ա ն ։ յ յ ա ր ո մ ո ւ ն ե ց ե լ Հ- մ ո տ ա վ ո ր ա պ ե ս 3 6 , 5 ^ Հ 2 7 , 5 ս մ մ ե ծ ո ւ ­ թ յո ւն : Ա յն իր ծա ւիս/ով ևս Հի շե ցն ո ւմ Լ Մ ա տ են ա ղա բա նի մ ե ծ ա դ ի ր և հնա - գ ո ւյն ձեռ ա ղ բե ր ի ց ,\\՜ 6 2 0 0 — Լա՛լա րյա ն Ա վետ ա րա նբ (դ ր վ ա ծ 8 8 7 թ . մ ե ծ ո ւ­ թ յո ւ ն ' 3 7 ^ 2 8 ս մ ) , -V 6 2 0 2 — Կո ս տ սւն ղ ն ս ւպ ո լ ս ո ւ մ Ա շ ռ տ ի շ խ ա ն ի Հ ա մ ա ր դրվա ծ Ա վետ ա րա նը (դ ր վ ա ծ 9 0 9 թ ., մ ե ծո ւթ յո ւն' 3 6 X 2 7 ,5 ս մ ) և ա յլն : Գ րչութ յա ն ն յո ւթ — միջին հա ստ ութ յա ն սպ իտ ա կ մ ա գ ա ղ ա թ , ա յժ մ մեծ մա սա մբ դա րձա ծ դեղնա վուն: ՛Լի1ոսկ — Ո չ մ ի թ ե ր թ ւ բ ի վ շի Հ ա ս ե լ մ ե ղ , բ ո լո ր ն է/ ո ր պ ե ս պ ս յՀ պ ա ն ա կ о գտ ա դործվելռւ Հետ և ա նքո վ եղբերից կտ րա տ վա ծ են: Որոշ բեկ ո ր ներ խ ո ն ա ­ վ ութ յա ն տ ա կ մ ն ա լո վ տ ե ղ -տ ե ղ դունա թա ւիվել են իսկ թ ա նա բի դույնը բա ց ս ր ճ ա գ ո ւ յ ն ի I; վ ե ր ա ծ վ ե ր Ք ի մ ի ա կ ա ն լ ո ւ ծ ո ւ յ թ թ ա փ վ ա ծ լ ի ն ե լ ո ւ Հ ե տ և ա ն ք ո վ որոշ մա սեր սևա ցա ծ են: Ա ռա նձին թ երթ եր վա րա կվա ծ լինելով ս նկ ա յի ն Հ ի ­ վա նդութ յուններով' ս և ա ցա ծ և կա րմրա ծ են ու շա տ դժվա ր են ը ն թ ե ր ցվ ո ւմ : Պ ս ւ տ ա ո ի կ ն ե բ ն ա ն ե ն հ ա յե ր ե ն ձ ե ա ս ^ ր ե ր ի ց ա շ խ ա ր հ ո ւ մ ա մ ե ն ա հ ի ն յ»ելլ» Ա վ ե ր ա ն ո ր ո գ մ ա ն ձեր: Կ յուրեղի ն ո ր ա հ ա յտ պ ա տ ա ռի կ ն եր ո ւմ պ ա հ՜պ ա նվել են ա շ ի յ ա ր Հ ո էմ ա մ 1 ն ա հ ( ն Հ ա յկ ա կ ա ն ձ ե ռ ա գ ր ի թ ե լ ը և կ ա ր և լ ո ւ ձ և ը : Ա յ ս կ ա ­ պ ա կ ց ո ւ թ յ ա մ բ ա ն հ ր ա ժ ե շ տ ե ն ք գ տ ն ո ւ մ ա ս ե լ ո ւ , ո ր ՛/՝. Խ ա լ ա թ յ ւ ս ն ց ի ա յ ն կ ա ր ­ ծ ի ք ը , որ նա հ ա յտ ն ո ւմ Լ Լա դա րյա ն Ա վետ ա րա նի մ ա ս ի ն , ը ս տ որի հիշյա լ ձեռա դրի մա նա վա նդ 7 3 — 9 5 թ երթերի կա րվա ծքները կա տ ա րվել են « ս կ ը ղ ֊ բա ն ե դ ր ո ւթ յա ն Հա մ ա ր ն յո ւթ պ ա տ ր ա ս տ ե լի ս » և որ « մ ե ն ք ունինք սլա Հա ծ մեր գրչա գրում Թ . ղա րռլ թ ե լը և կտ րելու ձևըУ1 — վ եր ա ն ա յմ ա ն կա րիք ունի, քա ն ի ո ր ո ւշա դ ր ո ւթ յա մ բ ո ւս ո ւմ ն ա ս ի ր ե լո վ Լա զա րյա ն Ա վ ետ ա ր ա նի Գ . Խ ա ֊ լա թ յա ն ցի նշա ծ թ ե ր թ եր ը , ինչպ ես նա և ողջ ձեոա ղիրր, պ ա բզ ե ցի ն ք , որ ա մ ­ բողջ ձեռա ղրռւմ ա ռկա բոլոր կա րվա ծքները, բա ցի երկու տ եղից, ձեռա դիրը դ ր վ ե լո ւց շա տ ուշ են կ ա տ ա ր վ ե լ: Կ ա րերն ա յս տ ե ղ ծ ա ծ կ ո ւմ ե ն տ ա ռ ե ր ը , իսկ մ ե ր պ ա տ ա ռ ի կ ն ե ր ո ւ մ ճ ի շ տ Հ ա կ ա ռ ա կ ն 1;: Ն ո ր ա հ ա յտ բ ե կ ո ր ն ե ր ի մ ե ջ ( М 1 2 7 1 և Л? 3 6 7 ) պ ա հպ ա նվել են Հա ստ և սպ իտ ա կ ու ա մուր թ ե լի ց կ ա տ ա ր վ ա ծ կ ա ­ րի հետ քեր, որոնք Էլ վ ր ա յի ց ա մ րա ցվա ծ են սպ իտ ա կ մ ո մ ո վ : Կարերը ձեռա - ղիրը դրվելուց ա ռա ջ կա տ ա րվա ծ լինելու լա վա գույն ւիաստ կա րող Է ծ ա ռ ա ­ յե լ ա յն Հա նգա մա նքը , որ կա րվա ծ թեւի մա սում բն ա վ ոչինչ դրվա ծ չէ . ն ո ւյ­ նիսկ ն ո ւյն բա ռի մի շա րք տ ա ռեր կա րերի պ ա տ ճա ռով գրիչը իրա րից Հեռ ու է գ ր ե ի կա րի երկու կող մ ո ւմ , երբեմ ն նույն տ ողի վրա գտ նվ ո ղ մ ի բա ռ ի տ ա ռե­ րի մի ջև, բ ա ց թ ո ղ ն ե լո վ մինչև. 1 ,6 սմ տ ա րա ծո ւթ յուն: Օ րինա կ, Л' 1 2 7 1 պ ա ­ տ ա ռ ի կ ո ւ մ « կ ի զ ե լ ո յ » բ ա ռ ը ղ ր վ ա ծ !; ն ո ւ յն տ ո ղ ո ւ մ կ ա ր ի ե ր կ ո ւ կ ո ղ մ ո ւ մ ն ա խ «կքւղ» և Հե տ ո « ե լո յ» . ա յսւոեղ ա նջա տ ում ը 16 մ ի լի մ ե տ ր Հ : ճ ՜ 3 6 7 պ ա տ ա ֊ ւ Աւետարան րստ թարգման,„թնան նախննաց մերոց գրեա, ՏԼԶ թ- Հա յոց Լւ յամի տ եա ռն Տ Տ 7 , լ ուսատիպ հրատարակութիւն, գր չա գ րի Լա ղա րհան ճ ե մ ՛Արանի Ա րեւելեան լհ ղ ո ւա ը ... Մ ոսկուա , է$Ձ 9, Հ , Ա — Ր ,

22-1 Ս . Ք ոէա ն*յա ն դի կ ո ւմ Աս ( կ հ ո , ս յո ւն ա կ 2 - ր դ , տ ո ղ 1 1 — 1 2 ) «ժ ա մ ա ն ա կ ն » բ ա ռ ը կա րի պ ա տ ճ ա ռ ո վ դ ր վ ա ծ I; հ ե տ և յա լ ձ և ո վ . (Հ ժ ա ] մ ֊ա ն ա ֊կ ն » կ ա մ մ ի ա յլ տ եղա ւմ | 4 ? 1 բ ՚. ս յռ ւ ն ա կ 1 - ի ն , ա ռ դ 1 2 ) , դ ա ը ձ յա / ն ո ւյն կ ա ր ի պ ա տ ճ ա ռ ո վ , տ ա ռ ե ր բ բ ա ժ ա ն վ ա ծ հ ն « ո ը պ - Է ս ֊ե ւ » ձ և ո վ / Լազա ր յա ն Ա վ ետ ա ր ա ն ո ւմ հ ն ա զ ա յն կա րեր /բռնվո ւմ են մ ի ա յն 52 -ը ղ թ ե ր թ ո ւ մ և 9 5 ֊ր դ թ ե ր թ ի վ ե ր ի ն մ ա ս ո ւ մ ։ Կ յուրեդ /, հ ն ա գ ո ւ յն ձ ե ո ա գ ի ր ը , ի ն չ ­ պ ես ш и ш у ի ն բ , ա մ ե ն ա յն հ ա վ ա ն ա կ ա ն ո ւթ յա մ բ մ ի ք ա ն ի տ ա րով ս/ռա ջ կ գ ր ր ֊ ///,/ ք ա ն Լա զ ա ր յա ն ա վ ե տ ա ր ա ն /,, հ ե տ և ա բ ա ր ե ո ւս ո ւմ նա ս ի րվ ո ղ բե կ ո ր ն ե ր ո ւմ տ ոկա կա րվա ծքները, որոնք րո/ռրն Հ/ ա նվիճելիորեն կատարվեք են նա խ քա ն ձեռա գր ի գր վելը , հա նդիսա նում են հ ա յկա կա ն ձեռա գրերում մ ա գա ղա թ ի վ ե ­ ր ա նորս գ ո ւթ յա ն հնա գույն նմուշներ/,: Գ ա ւր յւս ն — երկսյուն (2 4 ,5 /Հ Տ սմ)* Տա լեր — 21: Գ ծումներ — ա րվա ծ են ճ նշո սԽ յ/: 1քա ս ա ո օ ս ւ ւ ո ւ ս Ա ՝ չ ո ւ ն ի , ի բ ա յ ; ա ո յ ա լ ե ր բ ե մ ն ն ա խ ա գ ա ս ո ւ թ յ ռ ճ ։ ն ե ր ի վ ե ր ­ ջի յյ I, ս կ զ բ ի ց ։ Գիր — խ ոշոր (հիշա տա կա րա նը) , միջին (բնա գիրը) ե փոքր ( վերնա գրե - ր ը ) մեսր ոպ յա ն ուղղա գիծ ընտ իր երկա թ ա գրով գր վա ծ ա մենա հին ձեռա գիր: Մ եծա տ ա ռեր/,՝ մ ե ս ր ո պ յա ն րո/ո րա զի ծ երկա թ ա գրով: Գրի? — ա նհա յտ : Սսսսցուլ — Ա նձև ա ցյա ց տ եր Գ ուրդեն Ա րծրունի և նրա որդին' Ա ա ո մ , Ժ ա մ ա ն ա կ — Ր’ . գ ա ր ի ե ր կ ր ո ր դ կ ե ս ( 8 7 3 — 8 9 2 թ թ . ) : Ա մ ե ն ա յն հ ա վ /ս - ն ա կ ա ն ո ւ թ յ ա մ բ Լ ա գ ս / ր յ ա ն Ա վ ե / ո ա ր ա ն ի ց ա վ ե / ի հ ի ն և կ ա էէ նր ա ն г/ա էէա ն ա - կա կից: Տ ե ղ — ա մ ե ն ա յն հ ա վ ա ն ա կ ա ն ո ւ թ յա մ բ ՝ ’Լ ա ս ս /ո ւր ա կ ա ն ի Ա ն ձ ե ա ց յա ց գ ա ­ վա ռ: 1 ՚ ո ւ | ա ն ւ ] ս ւ 1 յ ո ւ | > | ո ւ ն . — Կ յ ո ւ ր ե / / Ե բ ո ւ ս ա ղ ե մ ա ց ո լ « Կ ո չ ո ւ մ ն ը ն ծ ա յ ո ւ թ ե ա ն ւ> ա շխ ա տ ութ յունը: Հա յտ ն ա բե ր վ ա ծ պ ա տ ա ռիկներում գտ նվում են հա տ վա ծներ Կ յո ւր ե ղ ի ա շ խ ա տ ո ւթ յա ն Զ , Է , Ժ , Ժ Ա , Ժ Բ , Ժ Գ , Ժ Ե ե Ժ9, ճ ա ռ ե ր ի ց : Հիշաաակսւրսւն — հիշա տ ա կա գրութ յուն (Л 941)5 ձ ե ռ ա գ ր ի Ր պ ա հ պ ա ն ա կ , կ 2 ր , 1 -ի ն ս յո ւն ա կ ). I Գ1ՂՐՔԱ ԱՅՍ [ԿԻԻՐԵՂ Վ Ա Ր Դ Ա Պ Ե ՏԻ Ն [ԵՐՈ ԻԱ Ա Ղ ԵՄ ]Ա 8ԻՈ Ց. [ Գ ՐԵ Ց Ա Ի Թ Ո ԻԱ Կ )ԱՆԻԱ Հ Ա Յ //Տ [ ‘ Ն ) ԱՌԵԱԼ (նսւյՀ, Է ջ 2 բ , 2 ~Ր4 ս յո ւն ա կ ) ԳՐՉԻ ԳՐԵԼ Ի ՄԱՏԵ ՆԻԱ Յ Ա Յ Ա Մ 9.ՍՈՒՐԲ ԵԻ ԶՏԵ Ն ՉԱ ԼԻ ԵԻ ԶՀՈԳԵՏՈԻԻՉ ԲԱՆՔԱ. ԱՐԴ ԱՂԱՉԵՄ ԶՆԹԵՐ 8Ա ԻՂԱ Գ ՀՆԹԵՌՆՈՒԲ ՀՍ ՏԱ 8Ա ԻՂ Ա ՍՈՐԱ Զ Տ Ր

Ն որա հա յտ պ ա տ ա ռիկներ Կ յո ւր եդ Ե րուսա ղեմա ցու Р* դա րի մ ի դ ր լա գր ի ց ԳՈԻՐԳկՆ ԱՐԾՐՈԻՆԻ ԵԻ ԶՈՐԴԻ ԻԻՐ Ա ՏՈՄ ՅԻՇ гь ш г т л ' ш ' п ! '//;/ Ինչպ ես երեում է Կ յուրեղի պ ա տ ա ռի կ ներ ի ո ւս ո ւմ ն ա ս ի ր ո ւթ յո ւն ի ց, րնա - 7ր ա ղ ի տ ա կ ա ն տ ե ս ա կ ե տ ի ց ն ր ա ն ր մ ե ղ շա տ ր ա ն շեն տ ա լի ս , ս ա կ ա յն և ա յն - ч/ե ս и/и/ր ո ւն ա կ ս ւ մ ե ն տ պ ա ղ բ ի ց տ ա ր բ ե ր վ ո ղ ր ն թ ե ր ը վ ա ծ ն ե ր , ր ա ո ա յի ն ե ի մ ա ս տ ա յի ն , ձեսւրա նա կա ն և շա րա հյուսա կա ն, ինչպ ես նա և բ ա ր բ ա ռ ա յի ն և ո ւղ ղ ա գ ր ա կ ա ն մ ի շ ա ր ր ձ և ե ր , ո ր ո ն ք , կ ա ր ծ ո ւ մ ե ն բ , օ գ տ ա կ ա ր կ ա ր ո ղ ե ն //»- հեչ հ ա յ յ ե ղվա ր ա ն ո ւ.թյա ն հ ա ր ց ե ր ո վ ղ բա ղւ/ռղ մ ա ո ն ա ղ ե ա ն եր ին : 1 Լ 1! ա ո ս ւ փ ն ե ի մ ա ս տ ա յ ի ն տ ս ւ ր թ ե ւ * ւ ո ի ս յ ի ր ն ր ե ո ց ւ | ս ւ ծ ք ւ 1 . ւ ՝ . Պա տա ռիկ Տպ ա գիր А ա п Й. ԿԱՏԱ ՐԵԱ Լ Ի Մ ԵԾՈՒԹ ԵԱ Ն ԿԽ ա ա րեա Հ Է ի մեծութ եա ն. Վ Ա ՅՐԱ ԻՔ ՈՉ ՓԱԿԵԱԼ վ ա յր օ բ փ տ կ ե ա լ. ԵԻ ԻՆՔՆ ՏՈ Ի Մ Ե Ք կ և ի ն բ ն ո չ յա մ ե ր !;. Չ.ի Հ Ն Դ Լ Ր /1 9 Պ Ա Տ Ո Ի Ե Ս րձւդէր կ ե ղ ծ /ս ա ր ի ս պ ա ս ա ւե ,. Կ Ո Ի Ր Ա 8 Ո 3 8 9 Մ Ի Տ Ա Թ Ե Ր Ա Հ Ա Ւ Ա Տ Ի Ց 1՚ կ ո ւր ա ց ո յց ղ մ ի ս ա ւսնհա ւ էսա իցն. /* Մ Տ Ա Յ Թ Ե Ր Ա Հ Ա Ւ Ա Տ Ո Ի Թ Ե Ն !; ձ «ս ո Ь Հ Ա Յ Ր Ո Ր Բ Ն Ո Ի Թ Ե Ա Մ Բ Ն ԻՍ Կ 1;Ր Հ Ա Յ Ր Կ Ո 9Ե ՏԱ .Ի Ք Ի ի մ ա ա ց թ ե թ և ա թ և ն !;. Հ ա յր ս ր բ ռ թ ե ա մ բ ն ի ս կ Էր. Հ “ 4 Ր կոչեցա ւ Յ ի ս ո ւս ի . Ե Թ Ե Ս Ա I: Ք Ս Л ա ո ()• Եթէ Ք բ ի ս ,ս ո ս ն ^ Զ Ն Թ Ա Ց И Լ Գ Թ Ա Ս 811 Ի Ք ձ ս ւ ո сЬП ՊՍԱԿԵԼՈ8 Թ կ ԲՆԱ ԿԵՏԻ8 ղրնթ ա ցս ընթ ա ցա րուք. պ ս ա կ ե լո ը թ է բ ն ա կ ե ց ա յց . ՍՈԼԱՐՆ Ա ՅՆ ճ ա ո Ժ4- ԵԻ Մ Ե Ք /19 Ե Մ Ք Ո 9 ԵԹ Լ՝ Ի Ն 9 ՍԻ Ր Ո ԻԹ Ե Ա Ն Խ ա բ ե բ ա յն ա յն . և մեր ո չ կա մք. ո չ ե թ է վ ա ս ն ր ն չս ւժ .ւո ո ւթ ե ա ն . а ա ո Ժե ՅԱ .Ի /1Ի Ր Գ Ա Լ Ա ՏԵ Ա Ն Ն Յ Ա Ջ Ա Կ Ո Ղ Մ Ն յա ւո լր գ ա լս ա ե ա ն ն յա ո ա ջ ա - Կ Ո Ի Ս կ '/Տ Ա Ն Ի 8 ԻԱ Ք Ի կողմ ն կուսէ ա ն տ . ԿԱՅՑԵՍ Ա Ռ Ա ՋԻ ԴԱ ՏԱ ՒՈ ՐԻՆ Կա ցցես ա ռա քի թա ղա վորին. 994— 15

226 и . Ք ո չա Ն ք/ա ն ճ ա ո ԺԸ Ո Մ Ա ՚և Ք Ո Ր Տ Գ Է Տ Ք Ա ՆՈ ՒԱ Ն ԵԱ Լ Ե Ն . ՈմաՀւք ո ր գ է տ ք ն ա ն ո ւա ն ե ա լ ե ն. Ի ՀՆՈ Ց ԿՏԱԿԱՐԱՆԱՏ ԱՆՏԻ ի հնայ մա րգարեից անտի. ՓՈՔՐԻԿ ԱԳԱՐԱԿԻԿ ՄԻ Փ\"Բ1'ԻԿ ա գ ա ր ա կ մ ի Լ. Զ Ժ Ա Ն Դ Ա Կ Ա Ն Ա ՅԱ ԺՈՕ.ՈՎԵԱԼ զժա նտ կա նա լս ժողովեա լ. ԱՌԱՆՑ ՊԱՏԱՍԽԱՆԻ ՏԱԼՈՅ Ի Պ Ա ֊ և ա ռա նց հա րցա նելոյ ի ՏԻԺԱ ՊԱՏՈԻՀԱԱԻՏՆ Մ ՏԱ 1ՆԷՐ) պ ա տ իժ պ ա տ ուհա սից մա տնէր. ԵԴԻՑ ԶՋԵՌԱ ԻՄ Դնիըեմ գձեոս իմ. ԱԱԱԱՑՈԻՔ ԵԻ Մ ԵՔ ԱՄԵՆԱՅՆ Հ Ա Մ ֊ Ասա ид ուր և մ ե ր ա մ ե ն ա յն հ ա մ ա ր ֊ ԲԵՐՈԻՌԵԱՄԲ ՑԱ Ծ ձա կութեա մբ ցԱ ստ ա ա ծ. ԳՈԻՑ1; ՅԱՆՈԻԱՆԱԴՐՈԻՌԵՆ1; Ա ՆՏԻ Գուըէ չա ն ա ն ա րգա րութենէ ա ն ֊ ՀԱ Մ Ա ՐԻՑԻՍ տԻ հ ^ մա րԻ ցԻ ս - П. Ք ե ր ա կ ա ն ա կ ա ն տ ա ր բ ե ր դ ա ս ա վ ո ր ո ւ թ յ ա մ բ ն ա խ ա դ ա ս ո ւ թ յ ա ն ն ! . . - . Պաաաոիկ Տւդադիր ճաո Я Ո Չ ԵԿԻ ԱՐԿԱՆԵԼ ԵԱ Խ Ա Ղ Ա Ղ Ո Ւ Թ ԻՒ Ն ոչ նկի ես խ ա ղա ղութիւն ա րկա ներ ՅԱՌԱՋ ՄԱՏԻՐ մա տ իր յա ռա ջ. Զ Ի Ա Ր Դ ՀԱ Ա Ո Ի Մ Ա Ր Օ Ի Ց Ե Մ Ք ԼԻՆԵԼ գի ա > 7 կա րեմք հա սա յի նել. ճ աո հ ՊԱՏՈՒԻՐԱՆ ՅԱՌ ԱՋԱԳՈՅՆ ՏԱԼ ՆՄԱ Պ ա տ ուիրա ն տ ա , նմա յա ռա ջա գո յն. ճ ա ո ԺՕ ԱԱԱ ԳՈԻ ՃՇՄ Ա ՐԻՏ ՄԵԶ Ա Ո ' 11 մ ե 4 կ մ ա ր ի տ . ՆԱ ՊԱ ՏԱ Ս Խ Ա ՆԻ Ե Տ ԵԻ ԱՍէ Ճ Ր Շ ֊ նա ետ պ ա տ ա սխ ա նի ճշմա րտ ի, ե Մ Ա ՐՏԻԻ ա ս է- ՍՈՒՐԲ՛Ն Ի ԼԵՌ Ն է Փ Ա Ռ Ա Ն Սուրբն ի Փ ա ոա ն ,եոնէ. ճաո Ա Ս Ա Ս ՑՈ Ի Ք Ա Ա Ա ՑԵԱ ԼՆ /; Ա սա ցեա լ Լ ա ս ա ս յր ւր . ԿՈՉԻ ԱԻԾԵԱԼ О Н ալ կոչի. Գ. Рш пЬ г, որոնք պ ա կա սում են տ պ ա գրում և քոսկաոակբ. ԱՅՂ ՎԱՅՐԱՑՆ ԱՐԱՐԻՉ է ճ ա ո 9. ШЛ ' Ւ յ Ր ա Օն Ի ն ք ն * ^ ր ^ ր ի ւ - ճ ա ո У. Զ Ի Ա Ս Ա Ց Ր-Ե Ե Ր Թ Ա Մ ԵԱ Ա Ռ Հ Ա Յ Ր Զ ի ш и ш у թ է ե ր թ ա մ ես ա ռ հա յր Ի Մ ԵԻ ԱՌ Հ Ա Յ Ր Ջ Ե Ր Ы ‘ Ո2 ԱՍԱՑ ի մ և ա ռ հա յր ձ ե ր , ա յլ բ ա ժ ա ն ֊ Ա Ռ Հ Ա Յ Ր ԻՄ եԻ Զ1)Ր Ա ՅՂ Բ Ա Ժ Ա Ն ֊ եա ց եւ ա սա ց նա խ ղիւր- ԵԱ Ց ԵԻ Ա Ս Ա Ց ՆԱԽ ԶԻԻՐ և ղ Յ ո վ հ ա ն ն էս ո ր ս ի ր ե լա գ ո յն էր ԵԻ ԶՑՈ Վ ՀԱ ՆՆհՍ ՈՐ ԱԻՐԵԼԱԳՈՅՆՆ քան դա յլ աշակերտսն. ԷՐ ՔԱՆ ԶԱՇԱԿԵՐՏՍՆ

Ն որա հա յտ պ ա տ ա ռիկ ներ Կ յռ ր ե ղ Ե ր ռ օ ա ղ ն մ ա ց ո , Բ' դ ա ր ի մ ի գ ր չա գ ր ի ց 227 ԵԹԵ ՀԱ ՒԱ ՏԱ Մ Ք Ի ՄԻ Տ Ր ճ Ш Ո ԺԱ թ է Հ ա լա ս ,ա կ ի տ էր. ճ ա ո յ*գ Գ ՏԱ Ւ ԱՄԵՆԵՒԻՆ Ի ԲԵՐԱՆ ՆՈՐԱ գ տալ ա ն գ ո ւթ դ ի րերան նոոա. ՆԵՆԳՈՒԹԻՒՆ ճ ա ո ժ|) * Իձ 1 ո Ղ ԵԻ ԶԻՆՉ ՆՇԱՆ ԻՑէ 6 ч » 9 » *ы *+ Ք Ո ՅՈ Յ ԳԱ ԼՍՏԵԱ Ն ԶԻ ՈՏ Գ ԻՏԷՔ ՅՈՐՈՒՄ ԱՒՈՒՐ Տ Ր Յ ո ր ռ ւմ ա ւո լր ա էր ծ ե ր գ ա յ. ՍԵՐ ԳԱՅ ճ ա ռ ԺԶ Ա Ց Ղ Ո Տ Ա ՅԴ . 11.ԶԴ1' Բ Ի Ւ Ր Ա Պ Ա Տ Ի Կ ա Ա „ ց ա յլ ք ի լր ա պ ա տ ի կ т 1 п 1 х Т հ,ԱՌն ե \" Ա ՏԳ Ա ԶԳ р а \" и1иГ , , կ '՛ ա,' , / ' ա ղ գ ի խ ° \" ս ■ 'Ւ. ^ ա ր ր ա ո ւ ս յ ի ն ձ և ե ր Պաաաոիկ Տպագիր ՎԱԱՆ ՀՆ Ա Մ Ո 8Ն ԵՒ Գ Թ Ո ՅՆ Վ ս, ս ն խ ն ա մ ռ յ ն և գ թ ռ յ ն . ԶՈՒՐՆ ՈՐ Ւ ՎԻՄԷՆ ԽՈՍԵՏԱԻ ջոէրն որ ի վ խ Ո ն հոսե Ա ^ոտ ոի^ա ն - ա նու^ թ ւ տ . Հ ե տ ա ք ր ք ր ա կ ա ն Է Ր՝. գ ա ր ո ւմ գ ր վ ա ծ ա յս պ ա տ ա ռ ի կ ն ե ր ,,,;!՝ ի. տ ա ռ ի տ ե գ Ո- Ի Ա հ ՜ / ' ս , ե Ղ Iй • ' ՛ ա ռ ի օ գ տ ա գ ո ր ծ ո ւ մ ը , ո ր ր բ ա ր բ ա ռ ա յ ի ն Հ ն չ մ ա ն ա ր գ յ ո ւ ն ք պ ետ ք կ Հա մա ր կ , Ն երկա յումս կլ ա յն ա ռկա Է փ ոքր Ա ս ի ա յի , Բուլղա րի ա յի և ա յ, վ ա յր ե ր ո ւմ ա պ րող Հա յեր ի խ ո սա կցա կ ա ն լե գվում: Բ ա րբա ռա յին ա զդեցութ յո ւն պ ետ ք Է Հա մ ա ր ել նա և պ ա տ ա ռիկի Ա ՆՈ ՇՈ Ւ֊ ԹԵԱՆ ձևը փ ոխ ա նա կ ա նուշութեա ն: Ո, Հն չմ ա ն փ ոխ ա րեն ո -ի գործա ծութ յա նը Հա նդիպ ել ե ն ք նա և Մ ա տ ենա դա րա նի Եղիշեի պ ա տ մութ յա ն պ ա տ ա ռիկներից մ ե կ ո ւմ , որտ եղ կ,ս 311 Շ ԱՌՆԵԼ ձ ե ր , ւիոխ ա նա կ յո ւշ սւոսԼ| ե. Անձնանունների տ ա րբերություններ Ա յս շա րրի գր վա ծն ե ր ի ց եթե մ ի մա սր ա ր գյո ւն ք Է ղրչի սխ ա լների, ապա Հետ ա քրքա րա կա ն պ ետ ք Լ համարել Սաա սյ ա նվա ն Շ ա տ դ ասորական ձեր, % Զ- Ո ւղղա գրա կա ն տ ա րբերո ւթ յուններ Պ ա տ ա ռիկում Հա պ ա վվա ծ Է նա խ ընթա ց ր տ ա ռը. Օրինակ՝ ԶՆԹ Ա8ՍՆ, ԶՆ^ԵՐՑԱ ՒՂՍԴ. ԶՆԿեՐՆ: Վ երոՀիշյա լ հա պ ա վումը հ ա տ ա կ կ նա և պ ա տ ա ռիկին ժ ա մ ա ն ա կ ա կ ի ց Լ ա ֊ 4 ա րյա ն Ա վետ ա րա նին. Օ րինա կ' ՅՆԹ ՐԻՍ , ԶՆԿԵՐ, ՑՆԾ Ա ՅՍ Ն և ն , Ինչս,ևս նա և Վիեննա յո ւմ պ ա Հվող Ա ղա թա նղեղոսի կրկնա գրին (ՅՆԹՐԻՍ, ՅՆՔեԱ Ն): Հա պ ա վ վ ա ծ կ ե տ ա ռ ը , օրինա կ, բո լո ր տ եղեր,, ւմ ղ ր վ ա ծ կ Հ Ր Շ ՏԱ Կ , Հ Ր Շ Տ Ա . ԿԱՆ, ՀՐ Շ ՏԱ Կ Ա Ց , Ա յսպ ես կ նա և Վ ե նե տ ի կ,,,մ պ ա հվող Մ /րե թ ա ղ ,,,Հո ւ Ա վ ե ­ տ ա րա նում (9 0 2 թ .),

Ս • Հ ո չա ն չյա ն Հ ա պ ա վ վ ա ծ Լ յ տ ւ ս ո ը 3 ե ր ր ե մ ն բ ա ռ ի ս կ զ բ ո ւ մ ե ե ր ր ե մ ն 1;յ վ ե ր ջ ո ւ մ ։ Օրինակ. ԱՀՔՂՈԻԹԻԻՆՆ, կա մ ԻՆՆԱՄԱԱԵԱ, ԲԱ ՀՄ Ա Մ ԵԱ , Ւ ՎԵՐԱ к ա յ լ ն ։ Հ ա ճ ա խ օ դ տ ա դ ո ր ծ վ ա ծ է I. փ ո խ ա ն ա կ \\ , ֊ի . ԵԹԵ, Թ Ե, ԵԻՐ, ԵՄԱՆՈԻԷՂ, Թ Ե Պ Ե Տ, Չ Ե , ԿԱՐԾԵԻՆ, ԴՆԵԻՆ և ա յլն , Լա զա րյա ն Ա վետ ա րա նը ևս նմ ա ն է վ եր ո հի շյա լին, բ ա յց մ ի ա յն մի տ ե ­ ղ ո ւմ ( է ջ 3 7 ա ) ե թ ե ֊ն տ ո ղ ա դ ա ր ձ ի ժ ա մ ա ն ա կ գ ր վ ա ծ է Եք!֊է ձ և ո վ ։ Պ ա տ ա ռ ի կ ո ւմ ե ր ր ե մ ն հ - ի տ եղ ղ ր վ ա ծ է է. Օր. ԷՐՈ ԻԱԱ Ղ Ե Մ Ա Տ Ի , ԷՍ Ա ՅԻ, ն մ ա ն մ ի ձ և կ ա ն ա և Ե ր ո ւս ա ղ ե մ ի Զ ֊է ղ դ . մ ո ղ ա յի կ ա ր ձ ա ն ա գ ր ո ւթ յո ւն ո ւմ . որտեղ ղրվա ծ է «ԷՍ Ա ՅԻ»։ Լ-ի տ եղ հա ճա խ ղ ր վ ա ծ է դ . օրինա կ, Ա ՅՂ - Ա ՅՂՈ ՎՔՆ, Գ Ա ՅՂ Ո Ց, Փ Ի ՛ԼԻ֊ Ս Ո Փ Ա Յ Ի Ց Ն , Դ Ա Ն Ի Է Ն Փ Ի Ղ Ի Պ Պ Ո Ս , ԵՉ.ԵԿԻԷՂ ե ն ։ 1ս-/, տ եղ ղ ր վ ա ծ է եւ. Ա ՂԲԵԻՐ, Ա Ռ ԵԻԾ Ո Ւ Տ, ս ա կ ա յն կա ն նա և ԵՐԿԻՒՂ. ԻՒՐԱՔԱՆՉԻՒՐ ձևերը, և ա յ/ն : 0-ի տ եղ ա մենուրեք ղրվա ծ է աւ. ԶԱՒՐՈԻԹԵԱՆ, Ս ՏԱ Ւ Ք , ԽԱՒՍԻՆ, Ա Ւ­ ՐԻՆԱԿ ե ա յլն : է. Պ ա ա ա ոիկի կետ ա դրությունը. Նա խ նա կա ն ձևով ա մենուրեք օգտ ա գործվա ծ է քա ռա կուսի միջա կետ ը, երրեմն նա ունի նա և ստ որա կետ ի ձ և : Մ իջա կետ ը ա յստ եղ ևս, նմ ա ն Լ ա ղ ա ր ֊ յա ն Ա վետ ա րա նի, ղրվտ ծ է հա ճա խ ստ որա կետ ի, բութի ե վերջա կետ ի տ եղ: Պ ա տ ա ռիկում իսպ ա ռ բ ա ց ա կ ա յո ւմ են նա և չա կ ե ր տ ներ ը , որոնք ս ա կ ա յն ա ռա ­ տ որեն ղ ո ր ծա ծվ ա ծ են Լա զա րյա ն Ա վետ ա րա նում: Ա յստ եղ բ ա ց ի միջա կետ ից, ե ր բ ե մ ն նա և ս տ ո ր ա կ ե տ ի ց ու պ ա տ վ ի ն շա ն ի ց ա յլ տ ի պ ի կ ե տ ա դ ր ա կ ա ն , ի ն չ­ պ ես ն ա և շեշտ ա զրա կա ն նշա նների գո յո ւթ յո ւն չունեն: Մ իջա կետ ը ղրվտ ծ է տ ողի մեջտ եղում, իսկ Լաղարյա ն ո ւմ և' տ ողի մեջտ եղում, և' տ ողի վերեի ծ ողբում: Տ ո ղ ա դ ա ր ձ .— Ի նչպ ես հ ն ա ղ ույն , ա յն պ ե ս էլ ա վ ելի ուշ ժա մ ա նա կներո ւմ ղրվա ծ ձեռա գրերում գո յո ւթ յո ւն չի ունեցել տ ողա դա րձի միա սնա կա ն ճ ը շ ֊ գըրիտ սիստ եմ: Պ ա տ ա ռիկում ևս հաճախ տողադարձի Ժամանակ վա նկա րա ֊ մ ա ն ո ւ մ ը ո ր և է ս ի ս տ ե մ ի չ ի ե ն թ ա ր կ վ ա ծ ա յս պ ե ս ՝ օ ր ի ն ա կ . Մ Ե ՚Լ Ա Դ - Ի Ր Թ Ե - Պ Ե - Տ , Կ Տ ֊Ա Կ Ա Ր Ա Ն Ս , Դ Ա Տ Ա Ի ֊Ո Ր Ն , Ձ .Ն -Ո ՅՆ , և ա յլ ն : Ինչպ ես հնա ղույն ձեռա գր եր ում, ա յս տ ե ղ ևս բ ա ց ա կ ա յո ւմ է տ ողա դա րձի հ ա մ ա ր դ ր վ ո ղ ե ն թ и/մ ն ա նշա նը: ** * Կ յուրեղի ն ո ր ա հ ա յտ բեկ ո ր ներ ը խ ի ս տ ա ր ժեքա վ որ են հա տ կա պ ես հ ն ա ֊ ղրա ղի տ ությ ան տ եսա կետ ից, ուստ ի ա նդրա դա ռնա նք նրա նց հ ն ա ղբա կա ն ա ո и Л ձ ն /// » ա ա կ ո ւ թ յ ո (Տեն ե ր ի ն : Ս.. Պ ա տ վ ա գ ր ո ւ թ յ ո ւ ն . — Ն մ ա ն Լ ա զ ա ր յ ա ն Ա վ ե տ ա ր ա ն ի , ա յ ս տ ե ղ ԷԼ հ ա ­ պ ա վ վա ծ ենք ղա նում մ ի ա յն վ ե ց հ ետ ևյա լ բա սերը. Ա ստ ուա ծ (Ա Ծ , Ա Յ, ԱԾՍ, ՅԱ Յ, ԱԾՈԻԹԵԱՆՆ) Յիսուս (Յ Ս , ՅԻ) Քրիստ ոս (Ք Ս , Ք է, Ք Ի, ՔՍՏՈՆԵԻՏ) Տէր (Տ Ր , Տ !:, ՏՆ , ՏՐԷ)

Ն ո ր ա Հ ս յա պ ա ա ա ո ի կ ն է ր Կ յո ւր ե դ Ե ր ո ւս ա զ ն մ ա ց ո ւ ք> դ ա ր ի մ ի գ ր չա գ ր ի ց հ րուսա ղէմ (8 Է Մ , ՅկՄ ԻՆ , ԷՄ Ա 8Ի) Ի ս ր ա յէ լ ( Ի Ա ) Կ յուրեղի X 3 6 7 պ ա տ ա ռի կ ո ւմ Ա տ ա ռլւ մ ե կ ա ն դ ա մ վ եր և ի ց և ներքևից պատիւէ է ա ռ ել, ն մ ա ն վ ե լո վ Լա ղա րյա ն Ա վետ ա րա նի լո ւս ա ն ց ք ն ե ր ո ւմ ի բր և թ վա հա մա ր դրվա ծ տ ա ռե ր ի ն ։ Պ ա տ վ ո վ դրվա ծ Ա տ ա սն ա յս տ եղ նշա նա կում է «ա ոա ջին»: Պ ա տ վա դրութ յա ն կա նոններից գրիչր մ ի տ եղ շեղվել է ։ Պ ա տ ա ռիկներից մ ե կ ո ւմ ( X 9 8 4 1 ձ ե ռ ա ղ ր ի Ա պ ա հ պ ա ն ա կ . Լջ 1 ր — 2 - ր դ ս յո ւն ա կ տ ող 4 ) Ք Ր Ա - Տ Ո Ն Ե Ի Ց ֊ի տ ե ղ դ ր վ ա ծ է Ք Ր Ի Ս Տ Ո Ն Ե Ի Տ * Р . Փ ա 1| 1Ս < յ ի ր . — Փ ա կ ա գ ր ե ր ը ն ո ւ յ ն ք ա ն հ ի ն ե ն , ո ր ք ա ն մ ե ր տ ա ռ ե ր ը և մ ե ծ մ ա սա մ ր օգտ ա գո ր ծվ ել են վիմա կա ն ա րձա նա գրութ յուններում, տ եղ խ ն ա ­ յե լո ւ նպ ա տ ա կով, Ա մենա հին փ ա կա գրերը օգտ ա գործվել են Հոիվւսիմեի տ ա ֊ ճա րի 6 1 8 թ . ա րձա նա գրութ յա ն մեջ։ Ո ւսումնա սիրվող ներկա պ ա տ ա ռիկներից մեկում ( X 4 8 1 2 ձեռա ղրի Գ պ ա հ պ ա ն ա կ , էջ 1ր — 2~1'Գ ս յո ւ ն ա կ . տ ո ղ 8 ) Գ Ա ԼՍ ՏԵ Ա Ն Ն ր ա ո ի ն ա խ ս ,վ ե ր ջ ի Ա տ ա ռի ա ոա ջին գծի վյսս վ,ա կ ա գրով տ ր վ ա ծ Լ նա և Ն տ ա ռ ,,, Եթե ա յս գրչի ս խ ա ­ լի ա րդյունք չէ , ա յգ դ ե պ ք ո ւմ հ ա յե ր ե ն գրչա գրերի մեջ բա ռ ա մ ի ջո ւմ օգ տ ա գ ո ր ծ վա ծ մեղ ծա նոթ հ ն ա գ ո լյն փ ա կա գիրն կ, Գ. Մ եծա ւոա ոեր.— Պ ա տ ա ռիկի մ ե ծ ատ ա ո երր գր վա ծ են մ ե ս ր ո պ յա ն բ ո ­ լո ր ա գ ի ծ ե ր կ ա թ ա գր ո վ ե շա տ ն մ ա ն ե ն Լա ղա րյա ն Ա վետ ա րա նի մ ե ծ ա տ ա ռ ե ֊ բ ի ն , Ա յս կ ա պ ա կ ց ո ւթ յա մ բ մ ենք ուղում ենք ա նել մի դիտ ող ութ յո ւն, ը ն դ ­ հա նրա պ ես տ իրում է ա յն կա րծիքը, որ մեսր ոպ յա ն ուղղա ղիծ երկա թ ա գրով գրվա ծ ձեռա գրերի մ ե ծա տ ա ռ երը միշտ /ի ն ո ւմ են մ ե ս ր ո պ յա ն բոլո ր ա գի ծ երկա թ ա գրով, ա յս ճիշտ Լինելով հա նդերձ կա ն դ եպ քեր . ե ր բ գչխ ա տ ա ոը նույնպ ես գրվա ծ է քինա մ մ ե ս ր ո պ յա ն ուղղա ղիծ երկա թ ա գրով, ա յղ շա րքից պ ետ ք է նշե, Գ րիգոր Ն յո ւս ա ցո , 9 7 3 թ . ա րտ ա գրվա ծ ձեռա գրի հիշա տ ա կա րա ­ նը, որտ եղ օգտ ա գո ր ծվ ա ծ է նա և մ ե ս ր ո պ յա ն ուղղա գծով դրվա ծ մ եծա տ ա ռ. Մ եր բ ե կ ո ր ն ե ր ո ւմ ա յբ ո ւբ ե ն ի ց մ ի ա յն 11 տ ա ս ե ր կա ն գ ո ր ծա ծվ ա ծ ի բ ր և մ ե - Лшигшгс: Պ ա տ ա ռ ի կ ն ե ր ո ւմ 4 5 ա ն գ ա մ մ ե ծ ա տ ա ռ է օ գ տ ա գ ո ր ծ վ ա ծ , ո ր ո ն ց ի ց 2 0 ֊ր Նոր տ ողի ս կ զբո ւմ , ի ս կ մ ե ծ մ ա սը (2 5 հ ա տ ը )՝ ձ ո ր պ ա րբերութ յսճ, ս կ զբո ւմ : Ո ւշա գրա վ է ա յն , որ մեր բ ո լո ր հ նա գույն ձեոա գիր ա վետ ա րա ններում մ եծ,„տ ա ռ երը ա մենուրեք գրվա ծ են նոր տ ողից և ընդհա նուր տ ողա շա րքից կիսով չա վ, դա ր ս, Մ եր պ ա տ ա ռիկներում, ս ա կ ա յն, գքխ ա տ ա ռերի Հա նդիպ ում ենք բա ռերի տ ողա միջում, բա ռերի միջև դրվա ծ կետ ից (ա յն մա մա ն ակ վա վ եր ջա կ ետ ) հ ե տ ո , Պ ա տ ա ռի կ ի մեջ մե ծա տ ա ռ ի զո ր ծա ծմ ա ն ա յդ զա րտ ուղի ձևը մենք չենք կա րող գրչի քմա հա ճույքի ա ր դ յունք հա մա րեք, քա նի որ նմա ն դեպ քեր, որոնք ցա ր դ վրիպեք են հ ա յ հնա գրա գետ ների մ ե ծ մա սի ուշա դրու­ թ յո ւն ի ց . գտ ն ո ւմ ենք նա և մ ե ր հնա գույն ձեռա գր եր ում ու պ ա տ ա ռիկներում: ն մ ա ն ե ր և ո ւյթ ի հ ա նդ ի պ ո ւմ ե նք Լա ղա րյա ն և Փ ղ ո ս կ ր յա կ ա զ մ ո վ (դ ր վ ա ծ 9Տ9 թ .) ավետա րա նների սկզբի Եվսեբիոսի աո Կարպիանոս թղթում, 973 թ . դրբ­ վա ծ Գ բ. Ն յո ւս ա ցո , Երգաց եր գ ո յն մ ե կ ն ո ւթ յա ն ձեռա ղրի և 9 7 4 թ . Ծուղբ ո ւթ ի Ա վետ ա րա նի հ իշա տ ա կա րա ններս,,!, ինչպ ես ն ա և Հա ճա խ ա պ ա տ ում ի , Եղիշեի,

յ • ք ո չա նջյա ն Բա րսնղ Կ եսա րա ցու հ նա դ ոլյն պ ա տ ա ռիկներում, Վ իեննա յում պ ա հվող Ա դ ա ֊ թ ա նգեղ ո սի կրկնա գրում և ա /լն , Թ վա ր կվ ա ծ ձեոա ղրերր մեսր ոպ յա ն ուղղա գիծ երկ ա թ ա գր ով գրվա ծ ձեռա գրեր ե ն, իսկ մեսր ոպ յա ն բո լո ր ա գ ի ծ երկա թ ա գրով գր վա ծ մ եր հ նա գույն ա վետ ա րա նների բն ա գ ր ե ր ո ւմ ‘ ամենուրեք, մ ե ծա տ ա ռ ը մ ի ֊ ա յն նոր տ ո ղ ի ց կ դ ր վ ա ծ , Ա յս տ ե ղ ի ց կ լ պ ե տ ը կ ե զ ր ա կ ա ց ն ե լ, ո ր ։էևծա տ ա ռի տ ողա միջում օգտ ա գործումը հա տ ուկ պ ետ ը կ հա մա րել մեսր ոպ յա ն ուգղա ղիծ երկաթա ղբով ղրված ձեոաղրերին։ Դ. Կ յուրեղի ս |ա տ ա սի1|ների Ա Լսւզա րյա ն Ա վ ե տ ա ր ա նի տ ա ո ա ձ ե ե ր ի քսս- մ ե ւք ա տ ո ւթ յո ւն ր . Չ ն ա յա ծ Կ յոլրեղ Ե ր ոլս ա ղ եմ ա ցո ւ պ ա տ ա ռիկները ղրվա ծ են մեսր ոպ յա ն ուղղա գիծ երկա թ ա գրով, ա յն ո ւա մ ե ն ա յն ի վ նրա տ ա ռերը շա տ րա նռվ ա ռնչվում են իրենց ժա մա նա կա կից, 8 8 7 թ . ընգօրինա կվա ծ, Հազար- յ ա ն Ա վ ե տ ա ր ա ն ի տ ա ռ ա ձ և ե ր ի ն ( ղ ր վ ա ծ I; մ ե ս ր ո պ յ ա ն բ ո լ ո ր ա գ ի ծ ե ր կ ա թ ս , ֊ ղ ր ռ վ ), Ը նղհա նուր ն մ ա ն ո ւ թ յո ւ ն երի մա սին խ ո ս ե լն ա վ ե,ո րդ հ ա մ ա րելո վ, կա նգ ենք ա ռնելու մ ի ա յն երկու ձեոա ղրհրում իրա րից թեկուզ մ ա սա մբ տ ա րբերվող տ ա ռ ա ձ և ե ր ի ւ/րա։ Պ ա տ ա ռի կ ո ւմ Ա տ ա ռի կողքի ելունը ա վ ե լի վ ա քր կ, բա ն Լա գա րյա ն Ա վե- տարանինը ։ Գ ֊ի գ լո ւխ ը ա վ ե լի վ ա ք ր կ և տ ա ւի ա կ ։ Դ ֊ի ա ո ա ջ ի ն գ ի ծ ը հ ա ճ ա խ ա վ ե լի կ ա ր ճ և կ ո ր կ , ի ս կ ա ջ ա կ ո ղ մ յա ն ն ե ր ք և հա կվա ծ ղիծը ա վելի վերևից կ ղրվա ծ։ ե -ի մ եջտ եղ ի ղծիկը ա յս տ ե ղ ուղիղ կ, ի ս կ Լ ա ղա րյա նում մ ա ս ա մ բ դեպի վերև կ բա րձրա նում։ 1;-ի ն ե ր ք և ի զ ծ ի կ ր ուղիղ Է, իսկ Լա զա րյա ն ի մ ո տ բ ա ց վ ա ծ ք ը դ եպ ի ներքև կ թեքվա ծ։ Ը ֊ի ն ե ր ք և ի հ ո ր ի զ ո ն ա կ ա ն գ ի ծ ը ա վ ե լի ո ւղ իղ Է, ի ս կ Լ ա ղ ա ր յա ն ո ւմ թ ե ք I և հա կվա ծ կ գեպի ներքև։ Ժ ֊ի գ լո ւխ ը ա վ ե լի տ ա ր ա ծ վ ա ծ կ ու ն ե ղ ։ Լ ֊ի ն ե ր ք և ի հ ո ր ի զ ո ն ա կ ա ն ղ ի ծ ը ևս ա յս տ ե ղ ա վ ե լի ո ւղ ի ղ կ , ի ս կ Լ,սղա ր յա ն ո ւմ թ ե ք կ և հա կվա ծ կ դեպ ի ներքև: Կ-ն նմ ա ն կ Լ ա ղա րյա նին, սա կա յն որոշ տ եղեր դեպ ի ներքև իջնող ղիծը շ ա տ ա վ ե լի կ ա ր ճ կ և ո ւնի մ ո տ ա վ ո ր ա պ ե ս Ս ֊ի ձ և ։ Հ ֊ի գ լխ ի ց ն ե ր ք և ի ջն ո ղ գ ի ծ ը դ ե պ ի վ ա յր կ թ ե ք վ ո ւ մ , ի ս կ Լ ա ղ ա ր յա ն ո ւմ ուղիղ առաջ կ մղվում, իսկ ներքևի զծի ա վա րտ ը մա ն ղաղա ձև կ։ Ղ ֊ի ն ե ր ք և ի հ ո ր ի զ ո ն ա կ ա ն ղ ի ծ ը ն մ ա ն Հ ֊ի ն և Լ ֊ի ն , գ ա բ ձ յա / ա վ ե լի ո ւղիղ I (Լ ա ղ ա ր յա նո ւմ դեպ ի ներքև կ թ ե ք վ ա ծ )։ ճ ֊ի ն ե ր ք և ի էիակ գ լո ւխ ը ա վ ե լի մ ե ծ կ։ Յ ֊ի մ ե ջ ք ի ղ ի ծ ը ո ւղ իղ կ , ի ս կ Լ ա ղ ա ր յա ն ո ւմ ա յն գ ե պ ի ն ե ր ք և Է թ ե ք վ ա ծ ։ Շ -ի գլխ ի կ ր փ ոքր ե ռա նկ յո ւն ի կ կ ա զ մ ո ւմ , ի ս կ Լ ա ղա րյա նում ա վ ելի մեծ ե ռա նկ յո ւն ի կ կ ա զ մ ո ւմ ։ Չ ֊ի մ ա ն գ ա ղ ի փ ա կ մ ա ն գ ծ ի կ ր ե ր կ ո ւ հ ա ս տ կ ե տ ի ց Է, ի ս կ Լ ա ղ ա ր յա ն ո ս Տ ա յ դ գ ծ ի կ ը Ուզ ղ ա զ ի ծ կ և ե ր բ ե մ ն ն ա ե թ ե ք : Պ ֊ի բ ո լ ո ր ղ ծ ե ր ն կլ ո ւ ղ ղ ա հ ա յա ց վ ե ր և ի ց ն ե ր ք և ե ն ի ջ ն ո ւ մ , ի ս կ Լա ղ ա ր ֊ յա ն ի մ ո տ կ ա ե ր կ ո ւ տ ի պ ի Պ . ա ռ ա ջ ի ն ի ղ լո լխ ր ե ր կ ո ւ ո ֊ե ր ի մ ի ա ս ն ո ւ թ յո ւ ն Է, ի ս կ ե ր կ ր ո ր դ Պ ֊ի գ ծ ե ր ը մ ո տ ե ն պ ա տ ա ռ ի կ ի Պ - ի ն . ս ա կ ա յն գ ե պ ի ն ե ր ք և ի ջն ո ղ “ Կ'1Բի ե ր կ ո ւ գ ծ ե ր ը ժ ա ն ի ք ա ձ և դ ե պ ի ա ջ ե ն թ ե ք վ ա ծ

Ն որա հա յտ պ ա տ ա ռիկներ Կ յո ւր եդ Ե րուսա ղեմա ցու ք* ղա րի մ ի ղ ր չա ղ ր ի ց 231 Ջ ֊ն փ ո ք ր և պ ա ր զ Հ , ի ս կ Լա զ ա ր չա ն ո ւմ ա վ ե լի մ ե ծ Է և գ լխ ի ն թ ե ր մ ի գծով։ Ռ -ի կողքի դեպ ի վ ա յր թ եքվ ա ծ գծիկր զետ եղվա ծ Է վ երևում, իսկ Լ ա ղ ա ր ֊ յա ն ի մ ոտ ա յդ նո ւյն թ ե ք գծի կ ր մ եջտ եղ ից Է։ Վ -ի վերևի աոաջին գիծը պ ա տ ա ոիկում Հա ճա խ Հա վա սա ր Է վերևի երկ- ր ո ր դ գ ծ ի ն , ե ր ր ե մ ն ա ո ա ջ ի ն ղ ի ծ ր ն ո ւ յն ի ս կ ա վ ե լի բ ա ր ձ ր Է , ի ս կ ե ր ր ե մ ն ւէլ մ ի քիչ ա վելի ցա ծ ր է, քա ն երկրորդ գիծր։ 5 -ի մեջտ եղի գիծր եթ ե ա յս տ ե ղ ուղիղ ա ոա ջ է գ ն ո ւմ , ա պ ա Լա զա րյա նի մոտ , նմա ն 3 տ ա ոի ա յդ գի ծր դեպ ի ներքև է թ ե ք վ ա ծ։ Մ ն ա ցյա լ 1 6 տ ա ոերր նշելու ա րմա նի տ ա րր երո լթ յո լններ չունեն , րա ցի ա յն բ ա ն ի ց , որ ս/յստ եղ տ ա ոերր ուղ ղա գիծ ե ն , ի ս կ Լա ղա րյա նում բո լո ր ա գ ի ծ։ Վ երոհիշյա լ Հա մ ե մ ա տ ո ւթ յո ւնի ց էլ երևում է , որ 0 ' դա ր ում դ ր վ ա ծ, ս ա ­ կ ա յն տ ա րբեր ձևի երկա թա գրեր օդտ ա դործվա ծ մեր երկու ձեռա գրերում տ ա ­ ռերի մ ե ծ մ ա սր նմ ա ն են մ ի մ յա ն ց , ի սկ մ ի վա քր մա սի տ ա րբերութ յուններն էլ մ ա սնա կի ե ն ։ Եղա ծ տ ա րբերութ յունների մ ե ծ մա սր Հետ և ա նք է իրա րից տ ա րբեր տ եսա կի ե րկա թ ա գր եր ո վ դ ր վ ա ծ լի նելո ւն , որոշ տ ա րբերութ յուններ էլ ա ր դ յունք են դրիշների ա նձնա կա ն ճա շա կի, ունա կո ւթ յա ն, ինչպ ես նա և գրչութ յա ն հին ա վ ա նդո ւթ յուններ ի պ ա հ պ ս/նմա ն։ Մի խ ո ս ք ո վ ' ն ր ա ն ց հ ն ա ­ գրա կա ն տ վ յա լներ ի ուսումնա սիրումր ևս սերս։ կա պ է ստ եղծում ա րդեն իսկ իրա ր ժա մա նա կա կից Հնա գրա կա ն ա յս երկու Հուշա րձա նների միջև։ Ա նՀրա ժեշտ ենք դա նո ւմ ա ս ե լ, որ տ ա ռա ձևերի նույնո ւթ յո ւն ե ր բ ե մ ն պ ա ­ տ ա հ ո ւմ է ն ա և ի ր ա ր ի ց մ ի ք ա ն ի դ ա ր ո վ ուշ գ ր վ ա ծ ձ ե ռ ա գ ր ե ր ո ւմ ։ Ա յս տ ե ղ ի ց է[ հնա րա վոր է ե զ ր ա կ ա ցն ե լ, որ ա նթվա կա ն ձեռա գրերի կա մ պ ա տ ա ռիկների ժա մա նա կի որոշմա ն հա րցում չպ ետ ք է ելնել սոսկ տ ա ռա ձևերի մա նր տ ա րբերո ւթ յունների ց, ա յլ տ վյա լ հուշա րձա նի նա և մ ն ա ցյա լ հնա գրա ­ կա ն և ա յլ տ իպ ի հ ա նգա մ ա նքների ց, ա յս ի նքն' նա և մա գա ղա թի որա կից, հ ա ­ պ ա վ ո ւ մ ն ե ր ի ց , կ ե տ ա դ ր ա կ ա ն և շ ե շ տ ա դ բ ա կ ս /ս նշ ս/ննն երի д , լե զ վ ա կ ա ն և ո ւ ղ ­ ղա գրա կա ն ա ռա նձնա հա տ կութ յուններից, մ ա նրա նկա րչութ յունից, բ ն ա գ ր ա գ ի ­ տ ա կ ա ն տ ա ր բ ե ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ց , ի ս կ ա վ ե լի ուշ շրջա նի ձ ե ռ ա գ ր ե ր ի Հ ա մ ա ր (նաև լուսա դրոշմն երից և ա յլն , և ա յլն ։ Հ ա մ ե ն ա յն դեպ ս մ ե ր հնա գույն երկու Հնա գրա կա ն հուշա րձա նների' Կ յո ւ ֊ ր եզի պ ա տ ա ռիկների և Լա զա րյա ն Ա վետ ա րա նի ունեցա ծ տ ա րբեր տ ա ռա տ ե ­ սա կների հ ա մ ե մ ա տ ո ւթ յունր գործնա կա ն նշա նա կութ յուն ունի, բա նի որ նրա նք երկուսն էլ ստ եղծվել են Թ դա րում և հ ետ ևա բա ր հա նդիսա նում են Թ դա րի հ ա յ գր չո ւթ յա ն հնա գույն և ա մ ենա հա վ ա ս տ ի վ կ ա ն ե ր ը ։ Սրանց ո ւսումնա սի­ ր ո ւ մ ր մ ե ծ ա պ ե ս կ ն պ ա ./0 ւի ե ր կ ա թ ա գ ր ո վ գ ր վ ա ծ մ ե ր ա ն թ վ ա կ ի ր ձ ե ռ ա գ ր ե ր ի և պ ա տ ա ռիկների ժա մ ա նա կ ր մ ո տ ա վորա պ ես որոշելու գործին (տ ե ՛ս ա յդ եր­ կու Հուշա րձա նների սովորա կա ն տ ա ռերի և մեծա տ ա ռերի Հա մեմա տ ա կա ն տ ա խ տ ա կ ը բ ն ա կ ա ն մ ե ծ ո ւթ յա մ բ , 2 3 2 — 2 3 3 էջերու։?) ։ Ե. Օուն և մ ի ջ ի ն մ ե ս ր ո պ յա ն կ ո չվ ա ծ ե ր կ ա թ ա գ ր ե ր ի գո ր ծա ծմ ս ւն վ ա ղ ե ­ միութ յա ն ու ա յղ ա նվա նումների փ ո փ ո խ մա ն հա րգերը Ա Կյուրեղի պ ա տ ա ռիկ­ ների գի տ ա կ ա ն ա ր ժեքը . Կ յուրեղի' մ ե ր կ ո ղ մ ի ց քննա ր կվ ող պ ա տ ա ռիկները հա տ կա պ ես խ ոշոր նշա նա կութ յուն ունեն հ ա յկա կա ն գրերի զա րգա ցմ ա ն պ ա տ մ ութ յունը ուսումնա սիրելու տ եսա կ ետ ից։ Շա տ ճիշտ Հ նկա տ ել ա յդ հա յ հ ն ա գր ո ւթ յա ն բ ա զ մ ա վ ա ս տ ա կ վ ա ր պ ե տ Գ . Հ ո վ ս ե վ ։յա ն ը ' ի ր կ ո ղ մ ի ց Կյուրեղի

Ս. Քոլա նքյա ն Ս Ո 4 .Ո Ր Ա Կ Ա .4 . Տ Ա Ռ * Օ Ր է 1 տւ <>Հ«յ ! &1 Ւ Հ 11 Ս յ յ X ճ* հ՜ (V 1* Р 1- յ, ս II1 II II Դ Գ ւ Լ 3 3 И- 1Լ Ղ Դ 1° Ւ ն Ն մ՜ «Г 1: Ե ծ Տ е շ Г Ր Զ. Ջ կ Կ п 0 Ց 3о էէ Չ? Ւտ Ւ Ձ 4| Պ }ք Լ Ս օ- г Ղ АЖ 4

Նորա հա յտ պաա աոիկներ Կ յռ ր ե ղ Ե ր ո ա տ ղ նմ ա ցռ Բ ' դա րի մ/, գրչա գրից Ц \" « З Ь ~ 0 ֊В и » Г Ь Հ ա է չա ք շ յա հ Հ յո լր Ծ ղ ^ Հ 'ա ւչա քշյքթ Դ * Кս լք г гчԼԷ ~ гг ք I Т >• 1Г Մ գ ! Ե~ Ծ к; է 1ո 11.0֊ .տհ »

2 3 4 Ա . Քոշա նքյա ն երկու թ ե ր թ ա ն ո ց բեկորները ուսումնա սիրելու կ ա պ ա կ ցութ յա մ բ. « Նրա կա բե- վ ո ր ա գ ո ւ յ ն ա ր ժ ե ք ը Հ ն ա գ ր ա կ ա ն է , — դ ր ո ւ մ I; ն ա , — ո ր պ ե ս Հ ա յ գ ր չ ո ւ թ յ ա ն թ վ ա կ ա ն ո վ Հ ա յտ ն ի ա մ են ա Հի ն և Հ ա զ վ ա գ յո ւտ մ ն ա ցո ր դ ն ե ր ի ց մ ՛եկը »'։ Գ. Հ ո վ ս ե փ յ ա ն ը ա յ ս տ ե ղ ն կ ա տ ի ո ւ ն ի Հ ի՛քյ ա լ պ ա տ ա ո ի կ ն ե ր ի մ ե ս ր ո պ յ ա ն ո ւ ղ ղ ա ­ գիծ երկա թ ա գրով գրվա ծ լինելու Հա նգա մա նքը։ Կ յուրեղի պ ա տ ա ռ ի կ ն ե ր ը ի ր ե ն ց Հն ռ ւթ յա մ ր մի կա րևոր փ ա ստ էլ Լձ ա վ ե ֊ լա ցն ո ւմ Հերքելոլ Հա մա ր Հնա գրա գետ ներից ոմա նց ա յն կա րծիքը, որոնք ն ա ֊ խ սյ պ ա տ վությո ւն տ ա լով բո ւն մեսր ոպ յա ն երկա թ ա գրին կ ա մ մ եսր ոպ յա ն բ ո ֊ ( որա գիծ երկա թ ա գրին, կա րծել են, թ ե միջին մ ե ս ր ո պ յա ն երկա թա գիրը կա մ մ ե ս ր ո պ յա ն ուղղա գիծ և վա քր երկա թ ա գրերը ստ եղծվել են ա վե {ի ուշ, ծա գում ա ռ նե լո վ ' մեսր ոպ յա ն բո լո ր ա գի ծ երկա թ ա գրից։ Մ եսրոպ յա ն ուղղա գիծ երկա թ ա գրով նմուշների մ ե ն ք Հա նդիպ ում ենք նա և վա ղ ժա մ ա նա կ նե ր ո ւմ գրվա ծ վ իմ ա գիր ա րձա նա գրութ յուններում։ Դ եռևս 783 թ . Թ ա լին ո ւմ քա ն դ ա կ վ ա ծ Ուքստատուրի ա րձա նա գրութ յա ն մեշ կ ա ն օգտ ա ­ գ ո ր ծ վ ա ծ ն ա և մ ե ս ր ո պ յ ա ն ո ւ ղ ղ ա գ ի ծ տ ա ռ ա ձ և ե ր 2։ Ր ս տ Գ . Հ ո վ ս ե վ ւ յ ւ ս ն ի Օ ձ ո ւ- ն ի և Պ տ ղ ն ի ք Զ Ղ ա ր Ի պ ա տ կ ա ն ո ղ ա ր ձ ա ն ա գ ր ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ը և ս գ ր վ ա ծ ձ<& մ ե ս ­ ր ո պ յա ն ուղղա գիծ ե ր կ ա թ ա գ ր ո վ Պ ա գնիի ա րձա նա գրութ յա նը վերջերս մենը ա ռ ք ւ թ ե ն ք ո ւ ն ե է / հ լ ո ւ ս ո ւ մ ն ա սի ր ե լ ո ս Ս,յ ն ա ե ղ վ ։ ո ր ա դ ր վ ա ծ ( Մ Ա Ն ( Է Ղ Ա Մ Ա Տ Օ Ի ­ ՆՍ Ա[ 8 Տ)էՐւ> ե ռ ա տ ո ղ ա ր ձ ա ն ա գ ր ո ւթ յո ւն ո ւմ շա տ պ ա ր զ կ ե ր պ ո վ ն շմ ա ր վ ո ւմ է, որ քա նդա կողը, դեռևս Զ դա րում, ծա նոթ է եղել երկա թա գրի երկու տ ե­ սա կներին է լ, բ ա ց ի ճնշող մ ե ծա մ ա ս նո ւթ յո ւն կա զմող մեսր ոպ յա ն բոլորա գիծ ե րկ ա թ ա գր եր ի ն ' ա յն տ ե ղ է , Ղ, Բ, Ե և դ ա ր ձ յա լ է տ ա ռերը փ ո ր ա գրվ ա ծ են մ ե ս ր ո պ յա ն ուղղա գիծ երկա թ ա գրով։ Մ ե ս ր ո պ յա ն ուղղա գիծ ե ր կ ա թ ա գր ո վ ևն գ ր վ ա ծ նա և Լա ղա րյա ն Ա վ ետ ա ­ ր ա ն ի ս կ զ բ ի Ե վ սեբիո սի առ Կա րպ իա նոս թ \"պ թ ը , ինչպ ես նա և Հնա գույն կրկնա գրերի և պատաոիկների մի մա սը։ Վերը բերվա ծ րոլոր փ ա ստ երը Հա ստ ա տ ում են ա յն , որ ուղղա գիծ եր­ կա թ ա գիրը, որպ ես տ ա ռա ձև, գ ո յո ւթ յա ն է ունեցել դ եռ շա տ վա ղ ժա մա նա կ­ ներում և, ծա գ ե լո վ մեսր ոպ յա ն բո լո ր ա գի ծ երկա թ ա գրի Հետ միա սին, զա ր­ գա ցել է զուգընթ ա ց, կերպ ով։ Դրա օգտ ին է խ ո ս ո ւմ նա և ա յն փ ա ստ ը, որ մեղ մ ո տ , ի ն չպ ես վ իմ ա գիր ա րձա նա գրութ յուններ քա նդ ա կ ո ղ ն եր ը , ա յն պ ե ս կ Հնա գույն գրիչները, ը ն տ ե լա ցա ծ լի նելո վ երկու գրա տ եսա կների մեջ էլ, մ ի և ­ նույն գրվա ծքո ւմ Հա ճա խ զուգը նթ ա ցա բա ր օգտ ա գո րծել են երկու տ ա ռա ձևերն է ր Ա յդ է պ ա տ ճ ա ռ ը , որ ինչպ ես տ ե ս ա ն ք , մ ե ղ Հա սել են խ ա ռ ն ե ր կ ա թ ա գր ով գրվա ծ թ ե’ վիմա գիր, և թե' ձեոագիր գրվա ծքներ։ Ե ր կ ա թ ա գ ր ե ր ի երկու տ ա ր բ ե ր տ ե ս ա կ ն ե ր ի ի ր ա ր ժ ա մ ա ն ա կ ա կ ի ց Լինելը ա պ ա ցուցվա ծ Հա մա րելուց Հետ ո, ա յժ մ մ նո ւմ է վեր ա նա յել նա և երկա ր ժ ա ­ մա նա կ Հ ա յ Հնա գրո ւթ յա ն մ եջ ընդունվա ծ երկա թ ա գրերի պ ա յմա նա կա ն ա ն ­ վ ա նո ւմ նե ր ը ։ Ա վելի վա ղ կ ա րծվա ծ երկա թա գրի տ եսա կը մինչև ա յժ մ էլ կոչ­ վ ում է բո ւն մեսր ոպ յա ն երկա թա գիր կա մ բո լո ր ա գ ի ծ երկա թ ա գիր, իսկ եր կ ­ րորդ տ եսա կը՝ միջին մ ե ս ր ո պ յա ն երկա թա գիր կ ա մ ուղղա գիծ երկա թա գիր, ւ Դ ա ր ե ղ ի Ն կ ա թ ո ղ ի կ ո ս , Ի ն ն եր ո ր դ ղ ա ր ի ..., կ 4 հ հին Հ ա յո ց մեք, մա սն Գ , Հա րտ Է - Գ ր I ղ ի ն Հ ո վ ւ, ե վ ։ յ ա ն , Գ ր չ ա թ ե ա ն ա ր ո ւ ե ս տ ը հ ա յ Հ ն ա գ ր ո ւ թ ե ա ն , տ ա խ տ ա կ /;, ն ! ր I I , Վ ա ղ ա ր շ ա պ ա տ , 1 0 1 3 թ . ւ ֊ Գ ա ր ե ղին կ ա թ ո ղ ի կ ո ս , Ի ն ն և րոր ղ ղ ա ր ի ..., Լջ 5 4 ,

Ն որա հա յտ պ ա տ ա ռիկներ Կ յո ւր եղ Ե րուսա ղեմա ցու Բ' դա րի մ ի դ ը չա դ ր ի ց 235 քա ն ի որ վերջինս ա ռա ջա ցա ծ է հ ա մ արվեք ն ա խ ո ր դ ի ց։ Ա յսպ իսով բո ւն և մ ի ֊ ջի ն տ ա ոա ձև երի բա ժ ա ն ե լո վ հա յկա կա ն երկա թ ա գրերը, նա խ * հ ն ո ւթ յա ն տ ե ­ սա կետ ից անջրպետ է ստ եղծվել նրա նց միջև, իսկ երկրորդ բա նա սերներից ո մ ա ն ք «քմ ի ջ ի ն մ ե ս ր ո պ յ ա ն ե ր կ ա թ ա գ ի ր » ա ս ե լ ո վ , ս խ ա լ մ ա մ բ հ ա ս կ ա ց ե լ ե ն նա և ա յս պ ես կոչվա ծ բուն մ ե ս ր ո պ յա ն տ ա ռա ձևի միջին մ եծո ւթ յուն ունեցող տ ա ս ե ր ը ։ Ա յս տ ե ղ ի ց էլ մ ե ն ք ա ռա ջա րկում ե ն բ դեն նետ ել գիտ ա կա նորեն իրենց ո չնչո վ չա րդա րա ցնող ա յդ ա նվա նումները և ելնելով ա յդ տ ա ռա ձևերի գծա գրա կա ն հա տ կա նիշներից և պ ա հպ ա նելով նա և հ ա յ տ ա ռերի հա նճա րեղ ստ եղծող Մ եսր ո պ Մ ա շտ ոցի ա նունը' ա ոա ջինը կոչել մեսր ոպ յա ն բո լո ր ա գի ծ ե ր կ ա թ ա գ ի ր , ի ս կ երկրորդը'՛ մ ե ս ր ո պ յա ն ո ւղ ղ ա գ ի ծ ե ր կ ա թ ա գ ի ր ։ Հ ա յ հնա գր ութ յա ն մ ա ս ն ա գ ե տ ն ե ր ի ց ո մ ա ն ց մոտ տ իրում է նա և ա յն կա րծիքը, որ մեսր ոպ յա ն բո լո ր ա գ ի ծ երկա թ ա գիրը օգտ ա գո րծվ ել է մ ե ծ մ ա ­ ս ա մ բ պ ա շտ ա մունքա յին կա նոնա կա ն գր քեր ի ' ա ստ վա ծա շնչերի ու ա վ ետ ա ­ րա նների հա մա ր, իսկ մ ե ս ր ո պ յա ն ուղղա գիծ երկա թա գիրը և մ ե ս ր ո պ յա ն մա նր երկա թա գիրէ պ ա տ մ ա կ ա ն - մ ե կ ն ո ղ ա կ ա ն - փ ի լ ի ս ո ւ ի ա յա կ ա ն ֊ա ս տ վ ա ծ ա բ ա ն ա ­ կան գործերի համա ր: Հ ա յկ ա կ ա ն հնա գույն տա ռա ձևերի վեր ո հի շյա լ բա ժ ա ն ո ւմ ը հ իմնա կա նո ւմ ճիշտ լի նելո վ հա նդերձ, որոշ ուղղմա ն կա րիք ունի։ Իսկա պ ես որ մ ե ս ր ո պ յա ն ուղղա գիծ երկա թա գրով են դրվա ծ մեր պ ա տ մա -մեկնողա կա ն բոլոր տիպի հ ն ա գ ո ւյն ձեռա գր եր ն ու պ ա տ ա ռ ի կ ն եր ը ։ Կ յուրեղի ներկա հ ն ա գ ո ւյն պ ա տ ա ­ ռի կ նե ր ը ևս ա պ ա ց ո ւց ո ւմ են ա յդ ։ Մ ինչև Կ յուբեղի քն ն ա ր կ վ ո ղ բե կ ո ր ն ե ր ի հ ա յտ նա բերո ւմ ը , մեսր ոպ յա ն ուղղա գիծ երկա թ ա գրով գր վա ծ հ նա գույն ա մ ­ բ ո ղ ջ ա կ ա ն ձ ե ո ա դիւրր հ ա մ ա ր վ ո ւ մ է ր մ ե ր Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ո ւ մ պ ա հ վ ո ղ Գ ր ի ­ գոր Ն յո ւս ա ցո լ ((Մ եկնութիւն ե ր դ ո ց ե ր գ ո յն » գր չա գիր ը, ը նդ օր ի նա կ վ ա ծ 9 7 3 թ վ ա կ ա ն ի ն ։ Ն ույն տ ա ռ ա ձ և ո վ են դրվա ծ Նաև Մ ա տ ենա դ ա ր ա նի բո լո ր պ ա տ ­ մ ա կա ն բով ա նդա կ ութ յուն ունեցող պ ա տ ա ռիկները, ինչպ ես նա և Վ ի ե ն ն ա ֊ յո ւմ պ ա հվող Ա դա թ ա նգեղոսի կրկ նա գի ր ը ։ Ա յս շա րքո ւմ հ ա վ ա նա բա ր բ ա ց ա ֊ գրչութ յուն ունեն և , ի տ ա րբերո ւթ յուն պ ա տ մա կա ն բո վ ա ն դ ա կ ո ւթ յո ւն ունեցող մյո ւս պ ա տ ա ռիկների, դրվա ծ են մ ես ո պ յա ն բոլորա գիծ երկա թ ա գրով։ Հն ա ր ա ­ վոր է ս ա կ ա յն , որ հ իշյա լ երկու բեկ ո ր ներ ը ա ն ցյա լո ւմ ճ ա ռ ը ն տ ի ր ի մա սեր եղա ծ լի ն են , րա նք որ նրա նք բովա նդա կում են Ա դա թա նգեղոսի վերջում գ ա ն ը ֊ վող Գ րիգոր Լուսա վորչի վա ր դ ա պ ետ ո ւթ յա ն մ ի մ ա ս ր , որից մ ե ծ հա տ վա ծներ ղ տ ն վ ո ւ մ ե ն ն ա և ճ ա ռ ը ն տ ի ր ն ե ր ո ւմ , ի ս կ հ ն ա գ ո ւյն ճ ա ռ ը ն տ ի ր ն ե ր ը գ ր վ ե լ են մ ե ծ մ ա ս ա մ բ * դա րձյա լ մ ես ր ո պ յա ն բո լո ր ա գ ի ծ երկա թ ա գրով։ Ս ա կա յն ա ռա րկելի պ ետ ք է հ ա մ ա րևւ հ ա յ հնա գրութ յա ն մ ա ս ն ա գ ե տ ն ե ­ րի մ ի մա սի հ ա յտ նա ծ ա յն տ ե ս ա կ ետ ը , ըստ որի պ ա շտ ա մունքա յին ձեռ ա գր ե­ րը և հա տ կա պ ես ա վետ ա րա նները մինչև ԺԳ գարի սկիղբը բա ցա րձա կա պ ես մ ե ս ր ո պ յ ա ն բ ո լ ո ր ա գ ի ծ ե ր կ ա թ ա գ ր ո վ ե ն դ ր վ ա ծ ե դ ե լ Հ: Եթե նույնիսկ նկա տ ի չունենա նք ա յն հա նգա մ ա նքը , որ մեսր ոպ յա ն րոլո- * Պ ր ո ֆ * (/• Ղ ա ֆ ա դ ա ր յա ն ը ա յս կ ա պ ա կ ց ո ւթ յա մ բ դ ր ե / կ . օ Ա ո ա շ ի ն ո ւ ղ ղ ա գ ի ծ ե ր կ ա թ ա գ ի ր ա վ ե տ ա ր ա ն ը դ ր վ ա ծ Հ 1 2 0 5 թ վ ա կ ա ն ի ն * (Ս ա ր դ ս ,ա ն ց ո ւ ց ա կ , X 8 5 ) , և կ ա մ 'Մ ե զ հ ա յտ ն ի բ ո լո ր ա վ ետ ա րա ններ ը մ ի ն չև 1 2 0 5 թ վ ա կ ա ն ն ա ռ ա ն ց բ ա ց ա ռ ո ւթ յա ն դ ր վ ա ծ ե ն բ ո լո ր ա ձ և ե ր կ ա թ ա գ ր ո վ » (Կ ա . ր ո Ղ ա ֆ ա դ ա ր յ ա ն , Հ ա յկ ա կ ա ն դ ր ի ս կ զ բ ն ա կ ա ն տ ե ս ա կ ն ե ր ը , Ե բ ե ա ն . 1 0 3 0 թ ., կ (. 4 8 ) ։ Գ ր ե թ ե ն ա յ ն տ ե ս ա կ Ն տ ն Լ պ ա չ տ պ ա ն ե , ն ա և պ ր ո ֆ . Ա . Ա բ ր ա հ ա մ յա ն ը , ն ր ա կ ո ղ մ ի ց մ ա տ ­

23Й Ս. Քո լանք/ան բա դ ի ծ երկ ա թ ա գր ով դրվա ծ մ ի շա րր ձեոա գիր հ նա գույն ա վետ ա րա ններում զանազան նպ ա տ ա կների հ ա մ ա ր օգ տ ա գ ո ր ծվ ա ծ Լ նա և մ ես ր ո պ յա ն ուղղա գիծ երկա թ ա գի րը , ինչպ ես օրինա կ Լա գա րյա ն Ա վետ ա րա նի (8 8 7 թ .) Ե վսերիոսի ա ո Կա րպ իա նոս թ ա ղ թ ը , Ծուդրութի Ա վետ ա րա նի (9 7 4 թ .) հիշա տ ա կա րա նը Սան ա սա րյա ն (9 8 6 թ .) և Փ ղո սկր յա կ ա զ մ ո վ (9 8 9 թ .) Ա վետ ա րա նների սկըղ- բ ո ւմ գտ նվող Եվսերիոսի ա ո Կա րպ իա նոս թ ղ թ ե ր /,, որոնք րոլորն էլ դ ր բ ­ վ ա ծ են մեսր ոպ յա ն ուղղա գիծ երկա թ ա գրով կ ա մ Ա շոտ իշխ ա նի Հա մա ր դ ր բ ­ վա ծ Ա վետ ա րա նը (9 0 0 թ .) , որը մ ե ծ մ ա ս ա մ բ գտ նվ ո ւմ Հ մ ե ս ր ո պ յա ն ուղղա ­ գի ծ երկա թա գրի ա զդեցութ յա ն տ ա կ, ու 9 8 8 թ . ղրվա ծ Լենինա կա նի Ա վ ետ ա ­ րա նը, որտ եղ Օգտ ա գործվա ծ են երկու տեսա կ երկա թաղբերն էլ խ ա սն կեր ­ պ ով, ա պ ա Մ ա տ ենա դա րա նում գտ ն վ ո ւմ են նա ե ա մ բո ղ ջո վի ն մեսրոպ յա ն ուղղա գիծ ե ր կ ա թ ա գր ով Ժ Գ գ ա բի ց շա տ ա վ ելի վ ա զ գ ր վ ա ծ մ ի բա նի տ ա սնյա կ ա վ ե տ ա ր ա ն ն ե ր ի ո չ մ ի ա յն պ ա ա ա ո ի կ ն ե ր , ա յլ և ա մ բո ղ ջա կ ա ն ձ ե ռ ա գ ր ե ր , Ա յո տ եղ բ ա վ ա կ ա ն ե ն ր Հ ա մ ա ր ո ւմ մ ի ա յն հիշելու Մ ա տ ենա դ ա ր ա նի № Х 2 , 3 , 15 17, 24 , 26, 43 , 45 , 67 , 73, 75, 77, 70, 91 , 93 պա տա ռիկները, որոնք ա վետ ա ­ րա նների բե կ ո ր ն եր են և բոլոր ն է լ գր վա ծ են մեսր ոպ յա ն ուղղա գիծ երկա թ ա գրով. Ն ա յն զրերով ղրվա ծ և ա մբողջա պ ես մեղ Հա սա ծ ձեոա գիր ա վ ե ­ տ ա ր ա ն ն ե ր ի ց ե ն X 2 8 7 7 ձ ե ո ա գ ի ր ա վ ե տ ա ր ա ն ը Ժ ֊Ժ Ա գ զ . , 1 0 4 0 թ . Հ ի շ ա տ ա կա բա ն ունեցող Ա վետ ա րա նի X 1252 բեկորը, X 2 7 5 ձեոա գիրը ղրվա ծ 1071 ֊ 1 0 8 0 թ թ ., X 2 8 8 ձեոա ղիրր 1 0 9 9 թ ., Ծուզրութի Ա վետ ա րա նի ՀովՀա ննո, Ա վ ե տ ա ր ա ն ի մ ա ս ը , ո ր ը Ժ — Ժ Ա գ գ . /; Ա ո ւ ր ի շ ն ե ր , ո ր ո ն ք բ ո լ ո ր ն է լ գ ր վ ա ծ են մեսր ոպ յա ն ուղղա գիծ երկա թ ա գրով: Ա յս պ ի ս ո վ վ եր և ում բ ե ր վ ա ծ վ,ա ստ երի;, պ ա րզ Լ դ ա ո նում , որ մեսրոպ յա ն ուղղա գիծ երկա թ ա գիրը բա ց ի պ ա տ մա գիտ ա կա ն գրվա ծքներից օգտ ա - զո րծվ ել Հ նա և կ ա ն ո ն ա կ ա ն ֊ պ ա շտ ա մունքա յին գր ա կ ա նո ւթ յա ն, հա տ կա պ ես ա վ ե տ ա ր ա ն ն ե ր ի Հ ա մ ա ր և ս , Հ ե տ և ա բ ա ր ա վ ե տ ա ր ա ն ն ե ր ը մ ի ն չ և Օ՛Գ զ ա ր ի սկիզբը բա ցա ռ ա պ ե ս մեսր ոպ յա ն բո լո ր ա գ ի ծ երկ ա թ ա գր ով դրվա ծ լինելու տե ս տ կ ե ս , ը հ ե ր ք վ ո ւ մ I; Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ո ւ մ պ ա հ պ ա ն վ ա ծ ո ւ ղ ղ ա գ ի ծ ե ր կ ա թ ա գ ի ր ա վետ ա րա նների բա զմա թ իվ պ ա տ ա ռիկներով, ինչպ ես նա և Ժ — ԺԱ գդ. պ ա տ ­ կա նող մի շարք ա մբողջա կա ն ձեռա զիր ա վետ ա րա ններով, Կյո ւր ե զ Ե ր ո ւս ա ղ ե մ ա ցո ւ հ ն ա գ ո ւյն բե կ ո ր ն ե ր ը մ ե զ հ ի մ ք ե ն տ ա լիս պ ը ն ֊ դելու, որ ե ր կ ա թ ա ղ բի բ ո լո ր տ եսա կներ ն է լ գ ո յո ւթ յո ւն են ունեցել ա ն ցյա լա ՛) և օգտ ա գո ր ծվ ել են հա վա սա րա պ ես զա նա զա ն տ իպ ի ա շխ ա տ ութ յունների Հա մա ր. Իսկ ինչ վերա բերում է մ ե ս ր ո պ յա ն ո ւղ ղա գիծ երկա թա գրի մա սին մեր բա նա սի րո ւթ յա ն մեջ որոշ տ ա րա ծում գտ ա ծ ա յն տ եսա կետ ին, որ ա յգ տ ա ռ ա ­ ձևը հա նգես է եկել Ժ դա րում, ծա գելով մեսր ոպ յա ն բոլորա գիծ երկա թ ա գրից, ա պ ա ա յն պ ետ ք է ա նհիմն ու ա նընդունելի Հա մա րել: Կ յուբեղ Ե րուսա ղեմա ցու նորա հա յտ բե կ ո ր ն ե ր ը , բո վ ա ն դ ա կ ե լո վ մ ե ս ր ո պ ­ յա ն ուղղա գիծ երկա թա զրի բո լո ր երեք տ եսա կ ներ ը, ա յս ինքն խ ո շո ր, միջին և մա նր տ ա ո երբ, ի նչպ ես նա և վերև ում ց ո ւյց տ րվա ծ ի ր մ ի շա ր ք ուշա գրա վ հա նդա մա նք ն ե ր ո վ , հա նդիսա նում Հ ա շխ ա րհում մ ե զ հա յտ նի հ նս/գոլյն հ ա յե ­ րեն ձեռա գիրը և հ ա յ գրչութ յա ն պ ա տ մ ո ւթ յա ն Հա զվ ա գյո ւտ նմուշների;, մեկը՛ ն ա ց ո ւ յց ա ր վ ա ձ ձ ե ռ ա գ ր ե ր ,,,մ մ է -ս ր ո պ յա ն ռ գ ղ ա գ ի ծ ե ր կ ա թ ա գ ր ո վ ա ր տ ա գ ր վ ա ծ հ ն ա գ ո ւ յն Ա վ ե - ա ա ր ա ն ը Հ ա յր ա պ ե տ գ ր չի ձ ե ռ ա գ ի ր ն կ (Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ի ձ ե ո . Л' 9 Տ 7 ) 1 2 1 1 թ վ ա կ ա ն ի ց (Ա Գ- Ա ր ր ս ւ հ ս ք մ } ա ն , Հ ա յ գ ր ի ե գ ր չո ւթ յա ն պ ա տ մ ո ւթ յո ւն , հ ր ե ա ն , 1 9 ձ 9 թ ., կ 9 $ ) ւ

Ն որա հա յտ պ ա տ ա ռ իկ նե ր Կ յոէրեղ Ե ր ռ ւս ա ղ ե մ ա ցո լ Թ ղ ա ր ի մ ի գ ր չա գ ր ի ց 227 Մ ե ն ք հ ուսա ք ե ն բ , որ ի ն չպ ե ս մ ե ր , ա յն պ ե ս կ ա ր ա ա ս ա հ մ ա ն յ ա ն ձե ո и/- գր ա տ ներ ում պ ա Հվող ձ ե ո ա գի ր պ ա տ ա ռի կ ներ ն ու ձե пи/գրերի պ ա հպ ա նա կ. ներլէ մ ա ն ր ա զ ն ի ն ո ւս ո ւմ ն ա ս ի ր ե ր /լ դ ե պ ք ո ւմ կ ա ր ե լի պ ի տ ի լի ն ի հ ա յա ն ա , ք՛երեք Կ յո ւր ե ղ Ե ր ա ս ա ղ ե մ ա ց ո ւ « Կ ո չո ւմ ն ը ն ծ ա յո ւ թ ե ա ն » կ ո ր ա ծ ձ ե ռ ա գ ր ի ա յլ բեկո ր ներ ևս, ինչպ ես նա և հ նա գույն ոչնչա ցա ծ ձեոա զրերի թ ա նկա րներ նոր հ ա տ ա կ ո տ ո ր ն ե ր , ո ր ո ն ր , ա ն տ ա ր ա կ ո ւյս , ն ո ր քույււ կ ս փ ո ե ն հ ա յ հ ն ա գ ր ո ւ թ յա ն մ շ ո ւշ ա պ ա տ պ ա տ մ ո ւթ յա ն ւքրա: Մ ինչ ա յգ մ ենր ա նհրա ժեշտ ենր գ տ ն ա մ ա ռա ջա րկել, որ ի մ ի հ ա վա րվեն ի ն չպ ե ս Մ ա տ ե ն ա գ ա ր ։ս նի պ ա տ ա ռ ի կ ն ե ր ի հ ա վ ա բ ա ծ ո ւո ւմ , ա յն պ ե ս կ ձ ե ռ ա ֊ գրերին կա րվա ծ պ ա հ պ ա ն ա կ նե ր ի մ ե ջ վերքին տ ա ր ի նե ր ս հ ա յտ ն ա բ ե ր վ ա ծ ֊ Կ յու- րեզ երուսա ղեմա ցու 17 թերթա նոց րեկորներրւ Կ յուրեդ Ե ր ուսա ղեմ ա ցո ւ հ ա ղ ա ր ա հ ա ր յա ր տ մ յա ձեռա գր ի ա ստ ա նդա կա ն բեկորների հա վա րս,ծա ն ա նհրա ժեշտ Է զետ եղել մ եր թ վ ա կ ի ր հնա ղույն ձ ե ռ ա - ԳՐԻ' Լա զա րյա ն Ա վետ ա րա նի կ ող ր ին, ո րպ ես նր ա ն ի ց ա մ ե ն ա յն հ ա վ ա ն ա կ ա ­ ն ո ւթ յա մ բ մ ի բա նի տ ա րով ա վելի հին ձեռա գրա կա ն հուշա րձա ն: С. КОЛАНДЖЯН Н О ВО О ТКРЫ ТЫ Е Д Р Е В Н И Е Ф РА ГМ ЕН ТЫ «П О У ЧЕН И Й » КИРИЛЛА ИЕРУСАЛИМ СКОГО Резю ме В собрании ф рагм ентов рукописей М атенадарана, а так ж е среди подшитых к рукописям защ и тн ы х листов, автору, после долгих поисков, удалось обнаруж ить отрывки рукописи «Поучении» труда греческого ученого IV в. Кирилла И ерусалимского (переведен на армянский язы к в V в.), к оторая бы ла переписана в IX в. (м еж д у 873— 892 гг.). П ервый из обнаруженных отрывков (2 листа) бы л привезен из му­ зея, основанного академиком Н. М арром в Ани; второй (4 л .) — в прош лом был подшит к краям рукописи, привезенной в М атенадаран и з В ар ага (сам а рукопись бы ла переписана в В аспуракан е в X V в.), третий (1 л .) д о л го е в р е м я х р ан и л ся в М а т е н а д а р а н е , ч етверты й (4 л.) уд ал ось обнаруж ить в недавно полученной из М осквы рукописи (пе­ репи сан а в 1452 г., в о б л асти М о к к ). Ф р агм ен ты д ревн ей ш и х рукопи­ сей (4 л .) К ирилла обн аруж ен ы т а к ж е в рукописи о т 1304 г., напи­ санной в Васпуракане, где они так ж е были использованы в качестве защ итны х листов (рукопись эта бы ла привезена в 1916 г. из А хта- м ар а). Все вышеупомянутые отрывки и защ итны е листы написаны одним почерком и в свое время составляли одну рукопись вместе с теми двумя защ итными листам^, которые в 1946 году стали предметом ис­ следования известного филолога Г. Овсепяна. Таким образом общ ее число обнаруженных фрагментов труда Ки­ р и л л а с о с т а в л я е т 17 л и стов.

238 ( /. Ք ոԼանքյա ն К ак видно из небольшого отрывка памятной записи, сохранивш е­ гося на одн ом и з ф р агм ен то в, ун и чтож ен н ая рукопись К ирилла был)з написана по за к а зу владетеля Васпураканского района А ндзевацеац Гургена Арцруни и его сына А тома. И з других рукописей нам извест­ но, что п о з а к а з у уп о м ян у ты х личн остей в 8 7 3 г. с сирий ского язы ка было переведено на армянский «Ж итие Абдулмсеха». Ц енность новооткрытых ф рагм ентов возрастает в особенности по­ том у, что они п р ед ставл я ю т собой отры вки рукописи, создан н ой , по всей вероятности, на несколько лет раньш е известной миру древней­ шей датированной арм янской рукописи — Л азар ев ск о го Е ван гели я, пе­ реп и сан н ого в 8 8 7 г. В настоящей статье исследованы все новооткрытые фрагменты. Выясняется, что в начале X V I в. рукопись Кирилла прекратила свое сущ ествование как рукописная единица, а ее остатки в 1580 годах по­ пали в качестве переплетного материала к бродячему переплетчику Фнлиппосу, который и подшил эти фрагменты в качестве защ итных листов к заново переплетенным им 4-ем рукописям. Автор статьи особо остановился на языковых особенностях ф раг­ ментов и. в частности, на чрезвычайно важ ном их палеографическом значении. Особо обосновы вается так ж е мнение об одновременном воз­ никновении д вух древнейш их ВИДОВ армянских букв (մ ե ս ր ո պ յա ն ր ո էո ր ա ֊ գի ծ երկա թ ա գիր հ մեսր ոպ յա ն ուղղա գիծ երկա թ ա գիրյ. Д альнейш ее исследование палеографических особенностей памят­ ников IX века будет иметь практическое значение для определения вре­ мени древнейш их армянских недатированны х ф рагм ентов и рукописей.

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՍՍՌ ՄԻՆԻՍՏՐՆԵՐԻ ՍՈՎ.ԵՏԻՆ ԱՌԸՆԹԵՐ ՀԻՆ 2ԵՌԱԴՐԵՐԻ Գ ԻՏԱ ՀԵ ՏԱ ԶՈ ՏԱ Կ Ա Ն ԻՆՍՏԻՏՈԻՏ — «ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆ» I» Ր Ե Վ Ա Ն ԲԱՆԲԵՐ ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆԻ 19 0 0 N5 Т. ИЗМ АЙЛОВА ХУДО Ж ЕСТВЕН Н О Е УБРАНСТВО АРМ ЯНСКОЙ Р У К О П И С И 1053 г. А рм янская рукопись 1053 г. Н аучно-исследовательского института древних рукописей — «М атен адаран а» при Совете М инистров Армян­ ской С С Р . хранящ аяся под № 3793, представляет собой четвероеван­ гелие в виде кодекса, написанного на пергамене, разм ером 39X 30 см. В рукописи насчитывается 39 тетрадей, сш иты х по восемь листов, и одна, предш ествую щ ая тексту, из которой сохранились три листа (два хорана и миниатю ра с изображением М атф ея). П ервый, четвертый, пятый и шестой листы восьмой тетради, насчитываю щ ей шесть листов, д о б авл ен ы позднее и п р ед ставл я ю т собой п алим псест. 18-я те тр ад ь состоит из семи листов. 20-я — из ш ести. Н ум ерация тетрадей дан а ар ­ мянскими буквам и в порядке ал ф ави та, а не в числовом их значении. С 19-ой тетр ад и (с еван гели я о т Л уки ) нум ерация д вой н ая — арм ян ­ скими и греческими буквами. Всего в рукописи 310 листов. Текст написан в два столбца уставным письмом — крупным ерка- тагиром, коричневыми чернилами. Рукопись иллюстрирована; сохрани­ лось два хорана, четыре лицевые миниатюры с изображением еванге­ листов М атф ея, М арка, Луки и Иоанна. Н ачальные листы каж дого евангелия украшены заставкой и выделенной большими размерами художественно оформленной буквой, сочетающейся с символами еван­ гелистов — человеческой головой, дваж ды повторенной протомой льва, кры латы м быком и орлом. Заглавны е буквы в тексте двух ти­ п о в — одни оформлены подобно инициалам титульного листа, другие, выделенные размерами, сочетаются с расположенными рядом с ним разнообразны ми по своей композиции пальметками. С о х р ан н о сть рукописи х о р о ш а я . П о зо л о т а и, м естам и , к р аск и стер ­ лись и отпали. Э то относится, главным образом , к лицевой миниатюре и убранству титульного листа евангелия от Иоанна. П ереплет евангелия кожаный с тиснением, не современный руко­ писи, так ж е как и набойка на обратны х сторонах досок, бы ть может, относится ко времени возобновления рукописи в X III веке. В рукописи, на странице 310 б. имеется памятная запись — хиша- так ар ан писца, содерж ащ и й д ату ее написания. П риводи м тек ст и пе­ ревод:

240 Т. Измайлова Ф ш п ( ք ) ա ս տ ո ւ ծ ո յ- հ ա ւ ր ա ս ս ա ւ ծ ո յ- ռ ր գ ո յ ս / ա ռ ո ւ ծ ո յ֊Հ ո գ ւ ո յ ս ր ր ո յ յ ա ւ ի ­ տ եա նէ/. ա մ էն. Գ րեցա ւ սուրբ ա ւետ ա ր ա ն։։ ի թ ո ւա կ ա նո ւթ ե ա ն Հ ա յո ը О р ա մ ի ... (5 0 2 - 1 551 1 0 5 3 ) половина строки уничтож ена... ծն ի ն ի վա նս Ա ա նղղկա յ մերձ դո/ով խ ա չա կրսն հա ւր Ա տ եւիա ննոսի, ձեոա մր Ցո վա նն էսի նուա ստ եւ ա ն ա ր ­ ժա ն ե ր ե ը ո լ և յե տ ի ն գրչի .ա ր դ ա ղ ա չե մ վա սն ս ի ր ո յն Ք րիստ ոսի յի շե չ յսպ ա ւթ ս ,{ բ ա զ մ ա մ ե ղ ղ ր ի չ ս ե ւ ղ ձ ն ա ւ ղ ս ի մ ե ւ ղ ե ղ ր ա ր ս ե ւ տ է ր Յ ի ս ո ւ ս յ ի շ ո ղ ա ց գ ե ւ յ ի - շ ե յ ե լ ո ց դ ա ո հ ա ս ա ր ա կ ո ղ ո ր մ ե ս ց ի ա ղ ա ւ թ ի ւր ա մ ե ն ա յ ն ս ր ր ա յ. ա մ է ն '. «С л ава богу, богу отцу, богу сыну (и) святом у духу во веки. Аминь. Н аписал это святое евангелие в году армянского летоисчисле­ ния 502 (502 + 551 = 1053)... в м онасты ре С ан духк близ пребывания кре­ стоверного отца Стефанноса, руками О ванеса ж алкого и недостойного священника и последнего писца. И так, умоляю ради любви к Христу помянуть в молитвах меня, многогрешного писца и родителей моих и братьев, и Господь Иисус всех поминающих и поминаемых пусть по­ милует молитвами всех святых. Аминь». Зап и сь свящ енника А ствац атура Тандзутского, на стр. 144 а, о во­ зобн овлен и и еван гел и я , о тн о с я щ ая ся к 1587 г., с о д е р ж и т у к азан и е н а т о , ч т о о н о б ы л о н а п и с а н о 5 3 4 г о д а т о м у н а з а д , т. е . в 1 0 5 3 г. П осле каж дого евангелия следуют записи, в которых поминается имя писца, а так ж е сообщ ается о лицах, принимавш их кроме него участие в создании и украшении рукописи. П осле евангелия от М атфея запись гласит: / . Ա ծ . ո ղ ո ր մ ե ս ւ Он վ ա ն ն է ս ի մ — եղա ւորի գրողի գր ոյս եւ ծնա ւ— ղսոյ նորա . ա մէն. «Б ог помилуй О занеса, грешного писца сего писания и родите­ лей его. А минь» (стр. 88 6). П оследнего листа евангелия от М арка недостает. П осле евангелия от Луки: 2. Ա ծ. ողորմես/ Յովա ննէոի մեգա սւրի գրողի գ ր ո յս եւ ծնս/ւգաւ/ նորա . տ ո ե ր մ ։ Ե։ ի ո երիս Ա . ճ : Ա :::. ճ :: «Б ог помилуй О ванеса, грешного писца сего писания и родителей его», Затем , тайнописью: «Д ави да и М арем а. Аминь». З а ней (стр. 239 а ): •Ч. Ա ծ . ո ղ ո ր մ ե ս / Յ ո վ ա ն ն է ս ի Ս ո գ կ ի ն /ւր ս ո ս կ ե ղ ե գ ն կ ա ղ մ ե ա ց . ա մ է ն . «Б ог помилуй О ванеса позолотчика, который составил золотую краску. Аминь». 1 Х и ш а т з х з р а н н з д а н : Դարհդ/Л Ա . Կա թողիկոս. З /ւշատակարան/. ձ ն ո ս ւգ ր ա յ, Ա ., 1Լն- Բ հիա ս, 1051. § 105.

Р и с . 1. П н ан гсл и ст М а р к . Р у к о п и с ь М а т е н ад а р аи а . 4 3 7 9 3 1053 г.



Худож ественное убранство армянской рукописи 1053 г. После евангелия от Иоанна: / . Ա ծ. ո ղ ո ր մ Լա Մ ո վ ս !մի որ ղմա ղա ւլա թն ղործհաу . ա մէե. «Бог, помилуй М овсеса, который делал пергамен. Аминь». Ц.Л. ւպ ո ր մ հ ւո Գ ա ւթ ի ո ր //պ ա и ւա ո ր 1 ա ց . ամ1։ ն . «Б ог, помилуй Д ави да, который прислуживал. Аминь». С . Ո ւրւրմհո Թ ո /ա ո ի Խ սպ րա կա չ, որ գո սկ ե զե ն ն վ ո պ ե ա ց . ա ,\\Լս. «Помилуй Тороса Хахбакского, который изготовил золотую к р а ­ ску. Аминь». Приведенные надписи, в которых чащ е всего повторяется имя писца О ванеса, при отсутствии имени худож ника, позволяет думать, что ему принадлеж ат так ж е миниатюры и орнаментальные компози­ ции. у к р аш аю щ и е евангелие. Э то предполож ение п одтверж дается и тем, что в записях отдельно упомянуты все мастера, принимавшие участие в создании евангелия М овсес. выделывавший пергамен, Ова- * нес и Торос, составлявш ие золотую краску, прислуживавш ий Д авид, бы ть может, помогавший Ованесу-писцу. При наличии такого деталь­ ного перечисления имен разли чн ы х м астеров, труд н о предп олож ить, что художник не был бы упомянут, поэтому мы отождествляем его с пис­ цом Ованесом. Н аиболее трудным является решение вопроса о месте написания рукописи. М онастырь, название которого «С ан духк»— в буквальном смы сле мож ет быть переведено словом «лестница», до сих пор неизве­ стен. Приведем, однако, некоторые данные, имею щ ие значение для опре­ деления скриптория, в котором было создано это замечательное четве­ роевангелие, представляю щ ее одну из значительных школ армянской миниатюрной живописи XI века. Л . А. Д у р н о в о к р атк о к ас ае тся еван гел и я 1053 г., «н ап и сан н о го в монастыре Сандухк, местоположение которого предполагается»— как о н а п и ш е т — « в с а м о м г о р о д е А н н и л и е г о о к р е с т н о с т я х » 1. Э т о п р е д ­ положение мож ет быть, в известной мере, обосновано косвенными дан­ ными. П реж де всего, следует отметить значительную специализацию лиц, участвовавш их в создании рукописи, что скорее всего говорит о влиянии городской среды, (хотя, вероятнее всего, мастерам и явля­ лись монахи). О б э т о м ж е г о в о р я т и- и м ен а св и д е те л е й , п о д п и с а в ш и х более поздние дарственные записи этого евангелия — это священники, 1 Л . А . Д у р н о в о . К раткая история древнеарм янской ж ивописи. Е реван , 1957, стр. 22. 9 9 4 - 16

212 Т . И змайлова представители феодальной знати, а наряду с ними ремесленник. Т ак , за п и с ь 1325 г.— н а р я д у с други м и с в и д е тел ь с тв у ет т а к ж е к р ас и л ь щ и к (Ա հթ ներկրարս վ կ .) В х н ш т а к а р а н е о т 1201 г. у п о м и н ается о б о б н о в л е ­ нии евангелия, в котором принимал участие позолотчик М ихаил. В. Г. Хечумян обрати л мос внимание на то, что в хи ш атакаран е, относящ ем ся к 1325 г„ встречаю тся ф амилии, характерн ы е для ании- ских граж дан, известных по надписям Ани и его округи. К ним отно­ сятся А слан , внук парона Лветенца, сын иарона Гга и Х агпак, сын парона Тга, очевидно, брат Аслана и внук Лветенца. Д остаточно вероятно, что эти лица являлись представителями то­ го ж е рода, к которому принадлежал парой Сахмадин, сын А ветика { Ա ւ հ տ ե ա ք ) , ЯВЛЯВШИЙСЯ граД О Н ачаЛ ЬНИКОМ А н и {Ա ն ի ի բ ա դ ա ք ա տ ե - սուշն էր )*. Р од Аветенц, игравш ий видную роль в судьбах Анн конца X III в., су щ ество вал , очевидно, и в первой четверти X IV столети я, на что указы ваю т, в частности, записи представителей его в евангелии 1 0 5 3 'г. П риним ая во внимание, что так и е драгоценны е рукописи не толь­ ко береж н о хранились длительное врем я там , где они были написаны, или куда принесены были в дар, но и возвращ ал и сь туда ж е в случае насильственного изъятия их во врем я войны, можно полагать, что местом происхождения евангелия бы л один из монастырских скриито- риее, расположенных близ Ани. П риведем ещ е одно свидетельство, которое такж е м ож ет быть ис­ пользовано для подтверждения этого положения. В одной и з надписей Б а г н ай р а , отн осящ ей ся к 1042 г., напи санной во времена патриарш ества владыки П етроса, армянского католикоса, и в царствование Г аги ка ш ах ан ш ах а, сына А ш ота, некий Григор Ц аг- кан с сыновьями приносит в д ар «на деньги купленные лавки; что на­ против Васильевского рынка, в Багиайрский монастырь св. Богороди­ ц ы , ч е р е з п о с р е д с т в о н а с т о я т е л я — о т ц а С т е ф а н н о с а » 2. Если приносимый дар обличает во вкладчике анийца, то имя на­ стоятеля монастыря — отца Стефанноса — заставляет вспомнить со­ временный рукописи 1053 г. хи ш атакаран писца, в котором указы вает­ ся, что евангелие бы ло написано в монастыре С андухк «близ пребыва­ ния крестоверного отца Стефанноса». Д аты Багнанрской надписи и записи писца наш его евангелия (1042 и 1053 гг.), позволяю т предполож ить, что упомянутый в обоих случаях Стефаннос мог быть одним и тем же лицом и что, в таком случ ае, м он асты рь С ан д у хк находи лся неподалеку от Б агн ай р а, т. е. в ւ Հ . Ա ճ ա ո յ ա ն , Հ ա յ п ц ա ն ձ ն է ս ն / ւ ւ ն ն և ր / է ր ա / ւ ա ր ա ն , հ ա տ ո ր Դ . ե ր և ա ն , 1 9 4 $ , СТ|>- 3 7 0 . 2 К . Э м и н , Армянские надписи и Карсе, Анн н в окрестностях последнего. 18Տ1, стр. 5 3 - 5 4 .

Худож ественное убранство армянской рукописи 1053 г. Л Рис. 2.

Т. Измайлова окрестностях Анн. Вы ш е мы пытались обосновать это обстоятельство теми данными, которые даю т нам более поздние хиш атакараны еван­ г е л и я 1 0 5 3 г. * П риступая к изучению уб ран ства рукописи 1053 г., следует отметить, что она уж е давн о бы ла поставлена в связь с хранящ им ся в М атена- д а р а н с М о г и и н с к и м е в а н г е л и е м ( р у к о п и с ь Л ? 7 7 3 6 ) 1, н е и м е ю щ и м д а т ы , но по характеру оформления — хоранам, заглавны м листам, изобра­ ж ениям евангелистов, очень близким к интересующей нас рукописи- Н аличие лицевых миниатюр и евангелии Могни и отсутствие их в ру­ кописи 1053 г. м ож ет бы ть объяснено тем , что в последнем случае они не дош ли до наших дней. Могнинское евангелие датируется различ­ н о, в п р е д е л а х о т к о н ц а X д о н а ч а л а X I I в .2. П о м о е м у м н е н и ю , о н о относится ко второй половине X I в., т. е. не предш ествует наш ей ру­ кописи. а последует ей. П оэтом у, в данном исследовании М огнинское евангелие, которое долж но явиться предметом самостоятельной мо­ нографии. не привлекается. К указанным выш е двум рукописям примыкают и миниатюры неизвестного евангелия — четыре евангелиста и семь хоранов, воспро­ изведения которых были мной обнаружены в процессе работы над ру­ коп и сью 1053 г. в а р х и в е н егати во в Г а р е г и н а О всеп я н а, х р а н я щ е м с я в Г о с у д а р с т в е н н о м и с т о р и ч е с к о м м у з е е А р м е н и и 3. О т л и ч а я с ь р а з и ­ тельным иконографическим сходством с аналогичными изображениями в еван гели и 1053 г., они н есколько д а л ь ш е о тсто я т о т еван гели я М ог- ни. М иниатюры этой неизвестной рукописи позволяю т с ещ е больш им основанием, чем до сих пор. выделить определенную ш колу или худо­ ж ественное направлен и е арм янской миниатю рной ж ивописи XI в. Изучению ее особенностей на одном и з памятников этой группы — евангелии 1053 г.— и п освящ ается дан н ая работа. М и н и а т ю р ы с и з о б р а ж е н и я м и е в а н г е л и с т о в 1— Е в а н г е л и е 1 0 5 3 г. содержит изображения четырех евангелистов — М атфея. М арка, Луки : Д . Н . С в и р н н . М ин иатю ра древней А рмении. М .— Л .. 1932, стр . 44. Р . Г. Д рам п я н. А рм ян ская м иниатю ра и книж ное искусство. В кн.: О черки но исто искусства Армении. М .—Л ., 1939, стр. 15; Л . А . Д у р н о в о , К раткая история древн е­ арм янской ж ивописи. Е реван , 1957, стр. 22. ? յ . В а Н ги Б аШ в (А Н տսւոՀ-ոօո. а1г г о т а п . Р а п э . 1934. с т р . 8 5 ) , д а т и р у е т X в . Р. Г. Д ргм п ян , В ы ставка изобрази тельного искусства А рм С С Р .(К атал о г. М. 1939, стр . 16)— XI в., А. Н . С вирин, (у к . соч., стр . 48) — началом X I I в .; А. 5аг- էօտւ՚տո, (էհ ձ ա օտ е 1 ւոօէւ\\’տ с Г е п е и п н п и г е օէ <1е й & о г а П о п а г п г ё т е п ш » օէ т и з Ы т а п е в . А п» Ы а п п са 6. 1939, стр. 7 1 ) — X в.; В . Н . Л азар е в ,— И стория Византийской ж и в о ­ писи. Т . I, М .. 1947, стр . 9 9 )— второй половиной X I в.; Л . А . Д у р н о в о (Д р евн езр - м ян ская миниатю ра. Е реван . 1952. пагинация отсутствует)— первой половиной X I в., та ж е дати ровка повторяется н в «К раткой истории армянской ж ивописи», стр. 22. 3 Рукопись неиздана. В дальнейш ем я предполагаю обратиться к научению об­ наруж енных миниатюр.

Худож ественное убранство армянской рукописи 1053 г. Л‘ 245 Р и с. 3.

•֊ ! ♦ » Т . И з м а й л о в а и И оанна. Заклю ченные в рамки, каж ды й из них занимает целый лист в начале своего евангелия. М иниатюры современны рукописи. Все евангелисты, за исключением стоящ его И оанна, изображ ен­ ного с Прохором, представлены сидящими. В миниатюрах господствует монументальная фигура евангелиста, представленная на архитектурном фоне. Здан и я, зан и м ая значитель­ ное место в общ ей композиции, не превыш аю т, однако, по своим раз­ мерам изображения человека. Д ля миниатюры, в целом, характерна некоторая условность и обобщенность изображения, а такж е цвета. Ч ерты общ ности, объединяю щ ие миниатю ры этого евангелия, не устраняю т некоторых отличий в иконографии и стиле евангелистов, распадаю щ ихся на д ве группы. В одну из них. теснее связанную с соб­ ственной традицией, входят М ар к (рис. I) и Л у к а (рис. 2 ), в другую, в б о л ь ш е й м е р е и с п ы т а в ш у ю п а себе ви зан ти й ск ое в л и я н и е ,֊- М атф е й (рис. 3) и И оанн (рис. 4). Евангелисты первой группы представлены сидящими перед ан а­ лоем ֊ М ар к почти фронтально, с головой слегка повернутой вправо, Л ук а — в трехчетвертном повороте, такж е вправо. Евангелисты как будто обдумы ваю т свои труд: перо заж ато в руке, лицо вы раж ает глу­ бокую сосредоточенность и напряженность мысли. О коло евангели­ стов, справа, находится армянская надпись под фигурным титлом, исполненная крупным ер катаги р ом (уставн ы м письм ом ) սր. Մարկոս ( с в я т о й М а р к ) . «//'. Ղ ՚ո կ ա ս ( с в я т о й Л у к а ) . М у ж е с т в е н н ы е , с к р у п н ы м и чертами лики евангелистов исполнены лепкой. По охряной основе лоб, виски и глазны е впадины даны зеленоваты м тоном. Красная полоса на лбу и красные пятна румянца придают ликам еще большую рельеф­ ность и ож ивляю т их. Шеи моделирована гремя смежными полоса­ ми — белой, красной, зеленоватой. Переданные коричневым цветом волосы и борода, мягкий переход которой к лицу дан у Луки ж иво­ писными средствами, дополняет облик евангелистов. Нимбы исполне­ ны, к ак обычно, по розовом у фону, что придает налож енному по нему золоту всобую теплоту. Статичность и даж е, и известной мере, ста- т уарность несколько условно трактованных фигур сочетается с обиль­ ными и многообразными, как бы засты вш ими складками одежд, п л ав­ ными или ломаю щ имися под углом, а иногда образую щ ими «ласточ­ кины хвосты ». Глубокие и определенные контуры, исполненные в цве­ т е ткани, не контрастирую т с ней, что при дает известную мягкость линии. Треугольные и веерообразные пробела, наложенные на просве­ чивающ ие сквозь них цветовые плоскости одеж д, служ ат характери­ стике объема. М онументальность фигур евангелистов подчеркнута в изображ ении М арка нижней ее частью, отличающейся особой устойчи­ востью . С падаю щ ие, изломанные иод углом боковые складки как бы опираю тся на горизонтальную линию подола. Это создает ощущение неподвижности и покоя, характерных такж е и для образа евангелиста Луки. О бщ ему стилю миниатюры соответствую т и большие кроющие

Худож ественное убранство армянской рукописи 1053 г. Ж ՚՜ т~ , % г/:՝ Հ ՝ Р и с. 4.

21Տ Т . И зм а й л о в а поверхности голубого неба и зеленой земли, с которой сливается и ана- • лой, стоящий перед Лукой. Только орнаментальная дверца и верхняя лоска напоминают об его присутствии; тем самым устраняется дроб­ ность и создастся объединенная цветовая плоскость. Подобные приемы, а так ж е весь характер миниатюры заставляет вспомнить фресковую живопись, образцы которой, очевидно, и легли в основу интересующих нас миниатюр. Вм есте с тем монументальность их своеобразно сочетается с известной декоративностью фонов, особенно подчеркнутой в миниатю ре с изображ ением евангелиста М ар к а, где стены зданий, подушка, ножки скамейки превращены в плоскостями узорчатый ковер, довольно разнообразны й по своей красочной гамме г о л у б о г о , ж е л т о г о , р о з о в о г о , к о р и ч н е в о г о ц в е т а «и з о л о т а . Д л я общ его колорита миниатюр характерны светлые и яркие кра­ ски. Значительность фигур евангелистов в общ ей композиции подчер­ кнута и интенсивностью цвета их одеж д — зеленый хитон Луки соче­ тается с розовым гнматнем, у М арка гиматий того же цвета накинут на голубой хитон. Ж елты й цвет зданий с розовы ми кровлями, с до­ бавлением розового цвета в деталях (фронтон направо, наличник на­ лево) в миниатюре с Лукой, красные боковые фасады, розовые кровли и торцовые стены зданий в миниатюре с М арком, как бы аккомпани­ руют красочному сочетанию одеж д евангелистов. В проемах торцовых стен, где темно-красная полоса нерезко переходит в красную (в м и­ ниатюре с М арком ), сохраняю тся отголоски светотеневой характери­ стики зданий. И зу ч ен и е о б р а з о в еван гел и сто в в рукописи 1053 г. за т р у д н ен о тем, что бол ьш ая часть рукописен X I столетня связан а с худож ествен­ ным направлением, отличным от того, к которому принадлежит еван­ гелие 1053 г. Д л я них характерны легкие декоративны е хораны, за в е р ­ ш аю щ и еся одной Или несколькими аркам и , не вписанны ми в п рям оуголь­ ник. Плоскостно трактованные, графически переданные фигуры еван­ гелистов изображ аю тся стоящ ими, преимущественно, на одном листе, помещенном перед евангельским текстом. Стоящ ие евангелисты ха­ рактерны и для армянских евангелий X в. Исключение составляет самое раннее из дошедш их до нашего времени иллюстрированных ар­ мянских евангелии, так назы ваем ое евангелие царицы М лке, написан­ н о е в 9 0 2 г . ( С а н Л а з а р о , со<1. 1 1 4 4 ) , а в о з м о ж н о и р а н ь ш е , в В а с - пуракане. Традиционная близость убранства этой рукописи и еванге­ л и я 1053 г. с к а зы в а е т с я не т о л ь к о в х а р а к т е р е х о р ан о в, о тл и ч аю щ и х ­ ся архитектоничностью, но и в наличии сидящ их евангелистов, хотя в общ ей серии их использован смеш анный вариант — двое из них си­ дят, двое — стоят. Е в а н г е л и е ц а р и ц ы М л к е , в в е д е н н о е в н а у к у в н а ч а л е X X в е к а 1, 1 М . В о <1 о и г 1а п . О г п с т е п К <1е Г ё у а п ц П «1е 1а г е ш е М1с|с. РиЬ.Нё $и г 1с у о с и с х р п т ё р а г 1е 1>. А Н $ Ь а п ձ Г о с с а $ ю п <ш т Ж е г и й г с <1и т а п ш с п Ъ 9 0 2 — 1902. У е ш з е 1902 ('на ар м . я з . /

Х удож ественное убранство армянской рукописи 1053 г. 21!» н е о д н о к р а т н о я в л я л о с ь п р е д м е т о м и з у ч е н и я 1. В н а с т о я щ е е в р е м я можно считать установленным, что иконография миниатюр этой ру­ кописи восходит к сирийской традиции, в X в. у ж е органически слив­ шейся с армянской миниатюрной живописью. Н аибольш ее сходство обнаруживается между М атфеем евангелия М л ке и Л у к о й еван гел и я 1053 г., с тою л и ш ь р азн и ц ей , что п р а в а я но­ га Л уки не столь энергично закинута на левую , а к подбородку под­ нята не правая, зан ятая письмом, рука, а левая. При сопоставлении голов и ликов обоих евангелистов такж е обнаруж иваю тся черты сходства. Они сказы ваю тся в общ ем для них трехчетвертном поворо­ те, прическе в виде окруж аю щ их гладкие волосы локонов, характе­ ристике рта и бороды. Иконографически близкие друг другу евангелисты этих двух ру­ кописей стилистически различны. И зображ ение М атф ея в евангелии М лке непринужденно естественно. М ягко спадаю щ ие складки одежд обрисовываю т формы человеческого тела. П одавш аяся вперед фигура евангелиста, большие, широко открытые глаза, сдвинутые брови, осо­ бенно поднятая левая бровь, вы раж аю т напряженную экспрессию. В Л у к е еван гел и я 1053 г. п одчеркн ута м о н у м ен та л ь н ая н еп о ­ движность, вы зы ваю щ ая ощущение покоя, пронизывающ его весь облик евангелиста. Экспрессия лица М атфея евангелия М лке сменяется важ ­ ной и строгой сосредоточенностью , простота одеж ды — слож ны м распо­ ложением. беспокойных и разнообразных, хотя и несколько засты ­ вших складок. Евангелист М арк евангелия М лке лиш ь относительно близок од­ н ои м ен н ом у е ва н ге л и ст у еван гел и я 1053 г. С ти л и сти ческ и е отличия, а такж е неполное совпадение иконографических ти п о в.н е позволяют считать евангелие М лке непосредственным образцом изучаемой нами рукописи. О тм еченны е черты сх о д ства за с т а в л я ю т , вм есте с тем , ви­ деть в этих двух евангелиях представителей родственных друг другу школ, имеющих общ ие истоки и традиционно связанны х друг с другом. Д ля восстановления прототипов интересующего нас варианта еван­ гелистов, который, весьма вероятно, был распространен в недошедших до н ас арм янских рукописях, п редш ествовавш и х X веку, мы не имеем ан ал о ги й ни п а п очве Сирии, ни В и зан ти и , ни Грузии. Единственны м и, сохранивш имися памятниками V III— IX вв., в иконографию которых I 1 >֊ • Տ է з у я о \\\\քտк у . В1Ык>8гар1и'5сНеп ւ \\ օ է ւ ա ւ սո< 1 Ш п е г е М Ш е& О Д с п . 0 № М 1 * ш а1игеи I-х л п е е П а г е <1ег к о н ч е н М 1 к е . В у хап (ш Г $с11с 2е!18сЬ г1[1. X I V , 1 9 0 5 с т р . 7 3 1 . Л . Р г ւ е п ( 1 . Т Ь с р о г (г а И $ օւ՜ № е Е у а п ^ е Ь ^ в տ С г е е к аи<1 Լ .ւ է ա ,\\13ոստօ*ւրէտ. А г1 Տէս<1>օտ. 7 . 1 9 2 9 . с т р . 2 8 . К . XV՜ е 1 1 / т а о и . !>!'е а г т е т в с И е Впс1ш 1л1егс1 < !( $ 10 ип(1 Ь с е т п е п ^ е п 11 ^ М ц Ы е Н з . Н а т Ь е г ^ , 1 9 3 3 . с т р . 1— 8 . А . Н . С в и р и н . М и н и а т ю р а Д р е в н е й А р ­ мении. М .--Я .. 1939, стр. 2Տ. В. Н. Л а з а р е в . У к. соч .. т. 1 стр. 71— 72 и 99. .1. А . Д у р н о в о , К р ат к ая истори я древн еарм ян скон ж и вописи . Е р ев ан . 1957, стр . 16— 17. и др.

250 Т. Измайлова вош ла сирийская серия, являю тся докаролингские и каролингские ко­ дексы. И звестно, что сирийцы внесли значительный вклад в культурную ж изнь Каролингского государства. Влияние сирийского искусства, з а ­ несенного через христианских проповедников в И рландию и Англию, распространилось и на остальную Европу. Как в англосаксонских, так и в каролингских рукописях были использованы образцы, проникав­ шие или непосредственно из Сирии. Египта и Византии или через Италию. Н а основании их и были созданы своеобразно интерпретиро­ ванные варианты евангелистов латинских кодексов. Ещ е в первых го­ дах XX века И. Стжиковскнй, поднимая проблему истоков каролинг­ ского искусства, связы вал его с раннехристианским искусством, вырос­ шим на корнях восточного эллинизма. Но этому поводу он писал: «В се больш е становится число восточных параллелей для каролингских ру­ кописен... Я ви ж у все отчетливей, что эти зап ад н ы е миниатю ры м ож но будет и спользовать для реконструкции того, что потеряно от христиан­ с к о г о и с к у с с т в а В о с т о к а » 1. Ярким примером иконографического совпадения сирийских про­ тотипов. легш их в основу как латинских, так и интересующих нас ар­ м ян ски х рукописей, явл я ется и зо бр аж ен и е еван гел и ста М а тф е я (рис. 5) из ан гл о сак со н ск о го еван гел и я Г у т б е р х т а 770 г. (В е н а . Н ац . би б л и о ­ тека, код. 1224)-. который близок как М атф ею евангелия М лке, так и Л уке евангелия 1053 г. И конографический тип. положенный в основу еван гели ста М ар к а еван гели я 1053 г., ш ироко представлен докаролинг- скими и каролингскими рукописями группы Ады, особенно евангелием Годеекалка, а так ж е тяготею щ ими к ним памятниками прикладного искусства. Наиболее близкую аналогию дает изображение Иоанна (р и с . 6 ) в у ж е у п о м я н у т о м л а т и н с к о м е в а н г е л и и Г у т б е р х т а 3. Интересно, что одно и то ж е западное евангелие содерж ит два иконографических типа евангелистов, родственных армянской рукопи­ си X I в., к ак будто они я вл я ю тся частью одной серии. И оанн еван ге­ лия Гутберхта представлен сидящ им фронтально, в позе, близкой к и зо б р а ж е н и ю М а р к а еван гел и я 1053 г. С х о д с т в о н а б л ю д а е т с я в по­ ложении ног. отчасти в характеристике одеж д. Различие в том. что в латинском кодексе евангелисты держ ат свитки, тогда как в армян­ ск ом — лист пергамена. Приведенные сравнения, при всем различии в стиле, указы ваю т на общ ность прототипов определенной группы латинских кодексов V III- -IX вв. и армянских X — XI вв. Количество аналогий, связанны х с изображениями евангелистов в латинских рукописях, можно было бы ещ е увеличить, но и приведенных достаточно для того, чтобы утвер- 1 յ . Տ է յ у 0 о \\\\տ՚ к у . 1)сг 1 )о ш г « А а с Ь е п ս ո մ з д ш е նոէտ էօԱ սոջ. Լ օւթ շւշ, 1 9 0 1 . с т р . 5 3 . Д . С о I ժ տ օ հ 1ТП <11. 1)ւշ (Խսէտօհն Вм с1ип а1егс1. В<1. I . 1)ւօ к а г о Н п д о с Ь е В и с Ь ш а - 1еге>. Լ ա թ շլք. 1 9 2 8 , т а б я . 1. ’ К - V. ւ т т е г т а ո п . Ш е \\о г к а го Н и (;1 *5 с Ь с М й и а Ы г е п . В о г Н п , 191Г». т а б л . 3 0 0 .

Х удож ественное убранство армянской рукописи 1053 г. *

Т. И змайлова ж д ать, что в основу изображ ении .М арка и Л уки в евангелии 1053 г были положены ранние восточьохристианские образцы. Больш ая сте­ пень совпадения некоторых иконографических типов (евангелист М арк) и д е т а л е й (н ад п и си ) в еван гел и и 1053 г. с л ати н ск и м и к од ексам и , при расхождении с евангелием М лке, позволяет допустить использование в нем образцов, связанны х с более ранними армянскими рукописями родственными по своей иконографии некоторым западны м кодексам. Распространение ранних восточнохристианских прототипов в ми­ ниатюрной живописи как Зап ад а, так и Востока в V I I I ֊ IX вв. под­ т в е р ж д а е т с я т а к ж е г р е ч е с к о й р у к о п и с ь ю Л'1> 1522 В а т и к а н с к о й б и б л и о ­ теки, относящейся к послеиконоборческому периоду, но предшествую­ щ ей м акедонском у ренессансу. В поЛной серии евангелистов этого ко­ декса преобладает трехчетвертная, приближаю щ аяся к фронтальной, постановка фигур; только М ар к и зображ ен почти в профиль, в позе, получающей предпочтение в позднейшей византийской живописи. П о поводу этих миниатюр К. Ванцман пишет: «Тип сидящ его евангели­ ста в фронтальном положении является в IX столетии обычным и к тому ж е՛ принятым, главны м образом, з западных каролингских руко­ писях. Все четверо погружены в писательскую деятельность и это у них тож е общ ее с каролингскими. Т акая трактовка является характер­ ной чертой раннехристианского искусства, к которому, несомненно, в о с х о д я т о б р а з ц ы в а т и к а н с к и х е в а н г е л и с т о в » 1. По-видимому, для одного из вариантов ранней восточнохрнстиан- ской иконографии характерны были такж е стоящ ие перед евангели­ стами аналои. Э та особенность, встречаю щ аяся уже в мозаиках св. В и­ талия в Равенне, повторена в Ватиканской рукописи и в евангелии 1053 г. В обои х с л у ч а я х б о к о вы е п оверхн ости а н а л о е в р азд ел ен ы с в е т ­ лыми и темными полосами. Стиль византийского евангелия, в целом, значительно отличается от арм ян ского — объемной • передачей челове­ ческого тела, живописной трактовкой одеж д, большей притушенностью цветовой гаммы. Н ельзя, вместе с тем, не отметить, что стилистические приемы ви­ зантийских рукописен, так например, свсто-теневая характеристика фигуры и складок одеж д, хотя и в более условно-орнаментальной пе­ р е д а ч е , н е ч у ж д ы м и н и а т ю р а м е в а н г е л и я 1 0 5 3 г. С ветл ая гам м а красок арм янского евангелия, с преобладанием го­ лубого. светло-зеленою , светло-фиолетового и характерного для него ро зо во го ц вета п ерекл и кается по колори ту с греческой рукописью , хотя в последней предпочтение отдается светло-лиловому и голубому цвету. Эти черты общности позволяю т говорить об определенном контакте, су­ щ е с т в о в а в ш е м м е ж д у еван гел и ем 1053 г. и ви зан ти й ской м иниатю рной живописью. Бы ть может, этот контакт сказал ся в евангелии 1053 г. и ! К - X V е 1 1 / : п а и п . 1 ):е В у я л п и г ф с Ь е В и с 1 н п а М <!с<֊ I X «ա ժ X Л ай гЬ и п Н еП . В с г Н п , 1935. с т р . (3.

Х удож ественное убранство армянской рукописи 1053 г. 253 Р и с. 6.

Т. Измайлова на новом осмыслении ранних восточнохристианских образцов еванге­ листов как философов, что бы ло столь характерно для неоклассических рукописен Византии. Н е отрицая воздействия византийского искусства на создание об­ р аза евангелиста-философа, следует подчеркнуть, что формирование его происходило на почве самой Армении, в присущей ей собственной традиции. Воздействие византийского искусства на арм янскую серию евангелистов-ф илософ ов в рукописи 1053 г. сказал ось в смягчении- на­ пряж енности о б р аза, в больш ей гармоничности и ясности его. Несколько слов следует сказать и об орнаменте рамок, в которые заклю чены изображения евангелистов, отнесенных нами к первой груп­ пе. И сп ользован н ая в них композиция соверш енно оригинальна и. н а­ сколько мне известно, не имеет аналогий. Н е исключена возмож ность, что мастер обращ ался и в данном случае к рукописям, относившимся к более ранней поре или сам со­ зд авал родственные им композиции. ** М иниатюры с изображениями евангелистов М атфея и И оанна ру­ кописи 1053 г. вы д ел ен ы н ам и в о тд ел ьн у ю группу, т а к к а к и к о н о гр а­ фия их и стиль теснее связаны с византийским искусством. О днако в основе образов и этих евангелистов л еж ат ранние восточнохристиан­ ские образцы . М онументальная фигура М атф ея по разм ерам равна окруж аю щ и м ее зд ан и ям . М ягкие, но достаточно яркие краски., четкий ритм построения, значение линии, сближ ает изображение М атф ея с о стал ьн ы м и м и н и атю р ам и еван гел и я 1053 г. О тли ч и е о т п р ед ш еству ю ­ щей группы евангелистов проявляет себя, однако, в меньшей статич­ ности и условности обобщения, больш ей мягкости контуров. Складки одеж д переданы мелкими тонкими линиями, исполненными в цвете одеж д. Пробелы не отличаются столь геометризнрованными формами, как в предыдущих миниатю рах, что способствует больш ей объемности трактовки тела. Лицо евангелиста, благообразное и одухотворенное, охарактеризовано живописными средствами. П о охряному фону лика киноварью проведена полоса по лбу, подчеркнуты губы и румянец на щ е к а х . Б о л ь ш и е г л а з а с б е л о й т о ч к о й р. л е в ы х у г л а х , п р я м о й н о с, у с ы . борода, пряди которой намечены легкими линиями, очерчены мягким коричневым контуром. Колорит миниатюры светлый, с преобладанием розовых и голубых оттенков, которым аккомпанируют более темные теплые тона. Зем ля зеленого цвета, небо и хитон голубые, гиматий ро­ зовый, здания коричневые с розовым ф асадом и темно-розовым лило* ваты м проемом. П одуш ка красная, с золоты м и концами, письмо, перо, доска и дверца голубого аналоя, нимб и арка исполнены золотом, на­ лож енны м на розовы й фон. К ак по композиции, так и по цвету миниатю ра создает ощ ущ ение

Х у д о ж е ст в е н н о е у б р а н с тв о а р м я н ск о й рукопи си 1053 г. уравновешенности и гармоничности, чему способствует и дваж ды повторенная округлая лин ия— золотой арки и нимба. Н ад зданиями тонко исполненная армянская надпись без титла, которой предше­ ству ет р о зе тк а . Н ад п и сь гласит՛- Մ ա տ թէսս. Характерной чертой, указы ваю щ ей на то, что в основе образа М атф ея л еж и т архаи чески й прототип, я вл я ю тся п ерекрещ енны е ноги евангелиста, по-видимому, воспроизводящ ие в упрощенном виде позу е в а н г е л и с т а М а т ф е я е в а н г е л и я М л к е 1. Э т о т т и п д е р ж и т с я н а В о с т о к е очень долго. А. Грабар, указы вая на сохранение его в болгарском еван ­ гелии X III в., о тм еч ает н езави си м ость это й восточной тради ц и и о т Ви­ з а н т и и 2. Р о д с т в е н н ы й и к о н о г р а ф и ч е с к и й т и п в с т р е ч а е м в о д н о м и з р а н ­ н и х г р е ч е с к и х е в а н г е л и й , т а к ж е т я г о т е ю щ е м у к Б а л к а н а м (Օւօուտստ сод. 2) . К. Вайтцман считает возмож ны м относить его к Кипру, где. как он указы вает, вполне могли перекрещ иваться коптские, каипадокий- с к и е и к о н с т а н т и н о п о л ь с к и е в л и я н и я 4. В ы т ь м о ж е т , в л и я н и е с т о л и ч ­ н ы х о б р а з ц о в с к а з а л о с ь и н а М а т ф е я р у к о п и с и 1 0 5 3 г. Об этом говорит живописная манера исполнения, мягкий колорит, тонкость рисунка. Не исключена возмож ность воздействия и иконогра­ фического типа. Б лиж айш ую аналогию к М атф ею евангелия 1053 г. к византийских рукописях находим в изображении М атф ея греческого кодекса 905 П арижской национальной библиотеки, датированной 1055 г. с м и н и атю р ам и , п р ои сх од я щ и м и и з б о л е е ран н ей рукоп и си . О б ­ щ ее сходство облика старца, сидящего в три четверти направо, подчер­ кивается положением рук, как правой, пишущей — перо заж ато между больш им и слегка приподнятым указательным пальцем, так и левой— четыре пальца которой растопырены; близка так ж е и передача складок одеж ды, спадаю щ ей из-под левой руки в виде ласточкиного хвоста, х а ­ рактеристика лика с большими задумчивыми глазам и под густыми бро­ вями, высоким лбом и длинной белой бородой. Принципиально общий д л я всех м и н и атю р еван гел и я 1053 г. ар хи тек ту р н ы й ф он в м и н и атю р е с евангелистом М атф еем имеет некоторые отклонения. Композицион­ но по типу зданий наиболее близкие аналогии даю т византийские ру­ кописи IX— X вв. Т ак, в миниатю ре «Второй вселенский собор»5 из слов Григория И азианзнна (П ари ж ская национальная библиотека, гр. 510, 880— 1 В восточн ом и ск у сстве э то т т и п в стр е ч а ется у ж е в VI в . в и зо б р а ж е н и и Л у к и в м о з а и к е Х а з и о с Л у к и в С а л о н и к а х . С м . XV. К и с Ы е г . А п Ш Ы г а Ы Е у а п 0сНя1а г у օք է հ օ Л<1а-$с11оо1 Տ ո ժ ՛էտ Мо<1е1. Лоигпа1 о ! է հ շ \\ У а г Ь и ф ап<1 С о и Ш а п с ! 1օտէԱսէօտ, X V . 1952. 2 Л . О г а Ь а г . К с е Ь е г с Ь в տար 1<з ш П и с п с е » с п е Ш а к » <1а п $ Г а П В а ! к а » т > и с . Р а п $ . стр . 100. Д о б р с д ж е в о еван гел и е м. б . 1221 г., прои сходи т, вер о ятн о , и з М акедонии. Поза и положение ног бли ж е в изображении табл. XI, 2; положение рук в изобра­ жении Л уки, т а б л . X I. 1. յ К . XV с I՛ է г т а !1 п . 0 1 с В у г а п И т Ч с Ь е В и с Ь т а 1 е г е 1 , т а б л . 1 . Х Х , 4 1 4 , с т р . ( ծ . 1 Там же. * В . Н. Л а з а р е в , у к . соч., т . II. т а б л . 49.