Banber-5

5 8 I,. թ-,սհմիղյտն Հա մ ե մ ա տ ո ւթ յա ն ը ց ո ւյց կ տ ա լիս, որ ի տ ա րբերո ւթ յա ն սլի թ ա ղո բյա նի ց, ղ ի ղ ի մ յա ն դ ի ա տ ո ն ի կ տ ե տ ր ա խ ո ր դ ը и/ա ր ա ն ա կ ո ւմ կ երկու տ ա րթ եր մ ե ծո ւթ յո ւն ո ւ ն ե ց ո ղ ա մ թ ո դ ջ ձ ա յ ն ե ր . Տ>՜— ք ձ ա յ ն ա մ ի ջ ո ց ը ( ա յ ս տ ե ղ ձ ա յ ն ա մ ի ջ ո ց ն ե ր ն հ ա շ վ վ ո ւմ են վ ե ր ի ց վ ա ր ), ո ր ն ր ս տ Դի դ ի մ ի ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւմ կ 9 : 1 0 ֊ի հ ա ր ա ­ բ ե ր ո ւ թ յա մ բ , պ ի թ ա ղ ո ր յա ն բ ա ո ա լա րի 8 : 9 ֊ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յա մ բ ս ա հ մ ա ն վ ա ծ հ ա մ ա պ ա տ ա ս խ ա ն ձ ա յ ն ա մ ի ջ ո ց ի ց ք ի շ Ա1ւ [ ե | ի փ ո ք ր I , : Դ ա ն շ ա ն ա կ ո ւ մ կ , ւ;ր ղ ի ղ ի մ յա ն ք ա ռ ա լա ր ի օ\\յ> ձ ա յն ը , ւ դ ի թ ա դ ո ր յա ն ր ա ո ա /ա ր ի ն ո ւ յն ձ ա յ ն ի ց > П ‘ г ա 4 ,' | ի Ր ա , “0«՝ Լ: Ա յ ս տ ե ղ ի ց ' ղ ի ղ ի մ յ ա ն 4 ՝ . 5 ֊ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւ թ յ ա մ բ ա ր ­ տ ա հ ա յտ վ ո ղ Д— ք տ ե ր ց ի ա ն պ ի թ ա գ ո ր յա ն 6 4 : 8 1 - ի Հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յա մ բ ս ա հ ­ մ ա ն վ ա ծ նույն տ ե ր ցի ա յի ց ք ի լ ա վելի նեղ կ ստ ա ցվոսմ, ի սկ ղ ի ղ ի մ յա ն ք - С կ ի ս ա ձ ա յն ը ' ը ն դ հ ա կ ա ռ ա կ ը , պ ի թ ա ղ ո ր յա ն նույն կ ի ս ա ձ ա յն ի ց ք ի չ ա վ ե լի լա յն ։ Ա մ բո ղ ջո ւթ յա մ բ վ եր ցր ա ծ պ իթ ա գորյա ն քա ռա լա րը կհնչի մ ի տ եսա կ չոր, լա ր վ ա ծ ո լ ս խ ե մ ա տ ի կ , ղ ի ղ ի մ յա ն ր ' ը ն ղ հ ա կ ա ո ա կ ը փ ա փ ո ւկ , հ տ ն ղ ի ս տ ու բն ա կ ա ն : Սրա պ ա տ ճա ռն ա յն կ, որ ղ իղ ի մ յա ն քա ոա լա րր հիմնվա ծ Լ բնա կա ն ձա յնա միջոցների վրա: Հա րկ կ ն շե լ, որ բ ե ր վ ա ծ վւասսւերր ա յն մ ի տ ք ն ե ն ա ռ ա ջա ցն ո ւմ , թե ա լեքսա նդրյա ն դիտ նա կա նների կողմից կ ի ր ա ռ վ ա ծ ձա յնե ր ի տ ա սնա կա րդյա ն սի ստ եմը վ ա ղ միջնա դյսրի երա ժշտ ա կա ն ր ա ղ մ ա լա ր ա նի գո րծիքները լա րելու դ ո ր ծ ա մ կլ ի ր կ ա ր և ո ր դ ե ր ն կր (ս ա ղ ո ւմ ։ Դ ա ի ն ք ն ը ս տ ի ն ք յա ն հ ա ս կ ա ն ա լի կ /ի - ն ի ե թ ե հ ի շ ե ն ք , ո ր լ ա դ ա յ ի ն ա յ ս կ ա մ ա յ ն ս ի ս տ ե մ ի , կ ա մ , ա յ լ I, ա յ լ տ ե տ ր ա ­ խ ո ր դ ն ե ր ի կ ա ռ ո ւ ց վ ա ծ ք ը ս ա հ մ ա ն ե լի ս , Դ ի ղ ի մ ը , Պ ա ո դ ո մ ե ՚ւ ւո ր , ի ն չ պ ե ս ն ա և ա յե քս ա ն դ ր յա ն մ յո ւս դիտ ն ա կ ան ն ե ր ը , ղ եկ ա վ ա ր վ ո ւմ կին նա և բնա կս!}» ձ ա յ­ նա շա րի ա կուստ իկ ա կտ ն հա րա բերութ յունների վրա հիմնվա ծ լա րվա ծքներ ս տ եղ ծելո ւ դ ործն ա կա ն նկ ա տ ա ռ ո ւմ ն եր ո վ կլ: Ըստ ե ր և ո ւյթ ի ն , ձա յների տ ա ս ֊ նա կա րդ յա ն սիստ եմի Հեղինա կների դործնա կա ն նպ ա տ ա կները պ ա յմ ա ն ա վ ո ­ ր ո ղ գ լխ ա վ ո ր ա զդա կը եղել կ բա ր ձր զ ա ր դ ա ց ա ծ դոր ծի քա յի ն երա ժշտ ութ յա ն գ ո յո ւթ յո ւն ը , բա ն ի որ վերջինս գի տ ո ւթ յո ւն ի ց միշտ է[ պ ա հա նջել Լ լա ր վ ա ծ ք ­ ն ե ր ի ը ս տ կ ւս րե /վ ա յ ն մ ի ա կ ե ր պ , / ‘\" /ո ր ի կ ո ղ մ ի ց ը ն դ ո ւն վ ա ծ ե տ ր ա մ ա բ ա ն ո ր ե ն զա րդա վորվա ծ չա վ։եր' նորմա ներ ստ եղծել: Ո ւ ս տ ի , ձ ա յն ե ր ի տ ա ս ն ա կ ա ր դ յա ն ս ի ս տ ե մ ր կ ա ր ո դ է ե պ ե տ ք կ դիւուԱւ նա և որպ ես «Պ ի թ ա գ ո ր ա ս ի » և «Մ ա քո ւր » ձ ա յնա կ ա ր դ եբի միջև իր ուրույն տ եղն ունեցող յուրւսհա տ ոժւ «Բ նա կա ն ձա յնա կա րղЯ (СТрОЙ) • Ա յդ ձ ա յն ա կ ա ր գ ի ա չ- րի ը ն կ ն ո ղ ա ռ ա ն ձ ն ա հ ա տ կ ո ւթ յո ւն ը պ իտ ի հ ա մ ա ր ե լ ա յն , ո ր ն ր ա ն ո ւմ , ի տ ա ր ­ բե ր ո ւթ յա ն և «Պ ի թ ա գո ր ա ս ի » ե «Մ ա քա ր » ձ ա յն ա կտ բ դ ե ր ի ց , չկա ն ա յսպ ես կոչվա ծ ա ծա ն ցյա լ մա թեմա տ իկա կա ն վերա ցա կա ն հա շվա րկումների միջո­ ց ո վ գ տ ն վ ա ծ ձա յնա մ ի ջոցներ: Ա յս պ ես , ուրեմն, զա րգա ցնելով միա լա րի ա րվեստ ա կա ն բա ժա նմա ն պ րա կտ իկա ն, ա լեքսա նդր յա ն գիտ նա կա նները մ եր թ վ ա կա նութ յա ն ա ռա ջին դա րում բ ա ց ա հ ա յտ ո ւմ են բն ա կ ա ն ձա յնա շա րի կա ռ ուցվա ծքի հիմնա կա ն օ ր ի ֊ նա չա վւութ յոմւնեբր ւ Ա յդ հ ի ն մ տ ա ծո ղ ն ե ր բ չդ ի տ ե ի ն , ի հ ա ր կ ե , որ ի ր ե ն ց կ ո ղ ­ մ ի ց ա նա լիտ իկ կ եր պ ո վ ս տ ա ցվ ո ղ ձա յների բն ա կ ա ն կա րդր լա րի տ ա տ ա նմա ն ժա մա նա կ գ ո յա ն ա մ կ ի ն ք ն ր ս տ ի ն քյա ն , սա կա յն դա չէ ր խ ա նգա ր ում որ­ պ եսզի ն ր ա նք բն ա կ ա ն ձա յնա շա րի մ ա ս ի ն ճշգրիտ պ ա տ կ երա ցում կ ա զմ եի ն: Ա նտ իկ երա ժշտ ա գի տ ո ւթ յա ն ա լեքսա նդրյա ն դպ րոցի այս նվա ճումը մ ե ծ նը - շա նա կութ յուն ունի ո չ մ ի ա յն երա ժշտ ա կա ն ա կո ւս տ ի կա յի զա ր գա ցմ ա ն տ ես ա ­ կետ ից, ա յլև ի г ժա մա նա կի կենդա նի երա ժշտ ությա ն երևույթների արձսւնադրր-

Մ ի է յ հ ա /կ ա կ ս ւ ն վ ա ղ ւ!ի ք ն ա ղ ա ր չ ա ն Լ ր ա ժ շ տ . ա և ս ո վ ) չ ա ն ի ը ’> !) մ ա ն Ա ը նդհ ա նրա ցմ ա ն ի մ ա ս տ ո վ : Իսկ ա յգ կ են դ ա ն ի երա ժշտ ութ յունը, ի ր բ ա զ ­ մ ա պ ի ս ի լա դ ե ր ո վ և ի ն տ ո ն ա ցի ո ն բ ա զ մ ա թ ի վ ն ր բութ յուն ն ե րո վ զ ա ր գ ա ն ո ւմ Հր մ ի ա ձ ա յն երա ժշտ ութ յա ն հ նա դա րյա ն ա րա գիցի ան երի հ ի մ ք ի վ յա ,, տ ր ա դ ի ցիա _ ձ ե ր ' ո ր ո ն ց ս տ ե ղ ծ մ ա ն գ ո ր ծ ո ւ մ ի ր ե ն ց բ ա ժ ի ն ն ե ն /՛երեդ ն ա և ա ր և ե լյ ա ն մ ի շա ր ք Ժ ո ղ ո վ ո ւ ր դ ն ե ր է լ ։ Մ ի ա ն հ ր ա ժ ե շ ա վ Լր ա պ ա Հ ո Լմ ա ն ե ն ք : Ւ ն ք ն ր ս տ ի ն ք յ ա ն հա սկա նա /ի Է, որ ձա յնե ր ի տ ա սնա կա րգյա ն ս ի ստ եմ ի ց մ ե ն ք չե ն ք կա րող ա ր ­ տ ա ծ ե լ ա ն տ ի կ ե ր ա ժ շ տ ո ւ թ յա ն ի ն տ ո ն ա ց ի ո ն րՈԼՈՐ ա ո ւս ն ձ ն ս ,հ ա ա կ ո ւ թ յո լն ն ե ր ր ւ Մ ի ա մ տ ո ւթ յա ն կլիներ կա րծել, թե ա /եքսա նդրյա ն ղի տ նա կա նների ժա մա նէս - կ ա կ ի գ երղիչներն ու ղա նա ղ ա ն գ ո ր ծ ի ք ն ե ր ի վյա / ն վ ա ղ ո ղ ե ր ա ժ ի շտ ն ե ր ը կ ա ֊ տ ա րմա ն ժա մ ա նա կ գիտ ութ յա ն կողմից սա հմա նվա ծ ք ա ն ա կ ա յի ն ճշգրիտ վ,ոխ հս,բա բեբո ւթ յ ա ն ն ե ր ո ւնե ցող ձ ա յն ա մ ի ջո ցն ե ր Հի ն օ գ տ ա գ ո ր ծ ո ւմ / Ն ույնիսկ մ ե ր ժա մա նա կա կի ց երա ժիշտ ները, հա վա սա րա չա փ ։ տ եմ պ նբ ա ց վ ա ծ ձ ա յն ա ­ կա րգի պ ա յմ ա ն ն ե ր ա մ Հլ, ձա յնա մ ի ջո ցնե ր ի ք ա ն ա կ ա յի ն ճշգրի տ փ ոիյՀա րա ֊ րե/էություններից հ ա ճ ա խ զգա /ի շե ղ ո ւմ ն ե ր են թ ո լյլ տ ա լիս , ի ն չպ ե ս ա յդ ց ո ւյց տ վ ե ց ի ն ս /ր ո ֆ . Գ ա րբւհզուքյ՛ վ եր ջի ն հ ե տ ա զ ո տ ո ւթ յո ւն ն ե ր ր « զ ո ն ա յի ն ձ ս /յն ա ֊ կ ա ր դ ],.ի գ ո յո ւ թ յա ն մ ա ս ի ն '։ Ս ս /կ ա յն ա յդ հ ա ն ղ ա մ ա ն բ բ չ]ւ կ ա ր ո ղ ն ս ե մ ա ց ֊ նեղ, ինչպ ես ա ռհա սա րա կ տ եսա կա ն մտ քի ոբեՀ նվ ա ճո ւմ, ա յն պ ե ս Էլ ա յս դ ե պ ք ո ւ մ ա / ե ք ս ա ն ղ ր յա ն ղ պ ր ո ց ի տ ե ս ա կ ա ն и/ յ դ ն վ ա ճ ո ւ մ ը ։ Բ ա ն ն ա յ ն Հ , ո ր տ ա սնա կա րգյա ն ա ղյուսա կում պ ա րունա կվող բա զ մ ա պ ի ս ի , շա տ դեպ քում Հ ա ն ղ ե ն » լս ո ղ ո ւթ յա մ բ հ ա զ ի վ ո ր ս ա յի Ա կ ա մ րո/որոէէին ա ն որսս ղ ի Հ ա րա ր ե • ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ր , ի ն չպ ի ս ի ն ե ն 3 5 : 3 6 ֊ի , 4 9 : 5 0 ֊ի ե 8 0 : 8 1 ֊ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յո ւն ­ ները , ե վերջս/պ ես' ձա յների տ ա սնա կա ր գյա ն ա մբողջ ս ի ս տ եմ ը , չՀին կա րող ստ եղծվեք, ե թ ե չլին եր կենդա նի երա ժշտ ո ւթ յա ն ի նտ ո նա ցի ո ն ա նհս/մս/ր ն բ բ ո լ- թ յո ւն ն ե ր ր դ ի տ ե /ո լ, գա սա կ ա ր դ ելո ւ ե տ ե ս ա կ ա ն ո ր ե ն ի մ ա ս տ ա վ ո ր ե լո ւ գ ի տ ա ­ կա ն ձգտ ում: Ա յգ կ ա պ ա կ ցո ւթ յա մ բ ս/յստ եգ տ եղին կ/իներ խ ո որ ա սե/ մեր նա խ ս/հ ա յր եր ի երա ժշտ ա կա ն լս ո ղ ո ւթ յա ն սրա թ յս/ն ու նր բութ յա ն մա սինւ Ահա թ ե ի ն չ Հ գ ր ա մ ա յղ կ ա պ ա կ ցո ւթ յա մ բ Հ ե /մ հ ո /ց ր . « ... ա րտ ա հա յտ ութ յա ն ա յն բ ա զ մ ա պ ի ս ի ա ս տ ի ճ ա ն ն ե ր /։, ո ր ո ն ց մ ե ն ք հ ա ս ն ո ւմ ե ն ք Հ ա ր մ ո ն ի ա յի Ա մ ո /լու/ յսւ ֊ ց ի ա յի մ ի ջո ց ո վ , հ ո ւյներ ը Ա մ ի ա ձ ա յն երա ժշտ ութ յուն ունեցող մ յուս ժ ո ղ ո վ ո ւր դ ­ ները պ իտ ի ա շխ ա տ եին ձեռք բե ր ե / /ա ղերի ս/վելի ն բ բ ս /ց ա ծ ո լ զ ա ն ա զ ա ն է ս ֊ կերպ կ ի ր ա ռ ո ւմ ո վ , ս /յդ պ ա տ ճ ա ռ ո վ , ղս /րմ ա նա /ի ոչինչ չկա ս /յն բ ա ն ո ւմ , որ նրա նց երա ժշտ ա կա ն լս ո ղ ո ւթ յա ն /,, ա յգ կա րգի զա նա զա նութ յունների հա մա ր ա վ ե լի Էր մ շս /կ վ ա ծ ք ա ն մ ե ր ր »2։ Ս րա ն ս/իա ի ա վ ե լա ց ն ե լ, որ հ ե ն ց երա ժշտ ա կա ն լս ո ղ ո ւթ յա ն հ ի շյա լ ն ր բ ո ւթ յա ն /։ մ ե ղ հ ա մ ա ր ի ն չ որ ա նհետ կորս/ծ մ ի երև ո ւյթ ձ 1.- '“ յ ն մ ի ն չ և ա յ ժ մ Հ լ շ ա ր ա ն ա կ ո ւ մ Հ ի ր գ ո յ ո ւ թ յ ա ն / ։ ա ր ե ե / յ ա ն ժ ո ղ ո վ ո լ ր դ - ների մ ո տ , որտ եղ պ րոֆեսիոնս/լ երժշտ ա թ յս/ն մեջ բա զմ ա ձ ա յն ո ւթ յա ն ն ե ր մ ո ւ­ ծ ո ւ մ / ։ չքէ վ ե ր ա ց ր ե լ ա վ ա ն դ ս / կ ա ն մ ի ա ձ ա յ ն ո ւ թ յ ա ն հ ն ա դ ա ր յ ա ն տ ր ա դ ի ց ի ա ն ե ր ը ։ Տա սնա կա րգյա ն ա ղյուսա կը ծա նո՜թ էր ա ո յյո ք վա ղ միջնա դա րյա ն հայ գիտնականներին Վ երը բ ե ր վ ա ծ ու բննա ր կվ ս/ծ էիս/ստ երից մի քա նիսը ս/բդեն վ կ ա յո ւմ են ա յն մ ա ս ի ն , որ ա ղ յո ւս ս /կա մ պ ա րո ւն ա կ վ ա ծ հա րա բերութ յուններ/։ հ ա յտ ն ի 1 М у зы к а л ьн а я ак усти к а, иод. ред . проф. Г а р б у з о в а , ԷՀ 2 1 7—218, г Г. Г е л ь м г о л ь ц , У чение о слуховы х ощ ущ ениях, Է չ ՅՏ1,

6 0 У /, ս ա հ մ ի դ ,ա ն էին գեոևս 5 -ր դ դարի հ ա յ գիտ նա կա ններին։ Չ մոռա նա նք. Փ իլոնի գրվա ծքների Տ ա ճ կ ա կ ա ն թԱ1Ր <յմա նութ յ ո ւ ն ն ե ր ո ւ մ ա ո կ ա մ ի շ ա ր ք տ վ յա լն ե ր ն Հ ի ն ո ր ց ո ւ յ ց էին ա ա /ի ս , թ ե ա ղ յո ւսա կ ու.մ ա ր տ ա հ ա յտ վ ա ծ ս ի ս ա ե մ ր մ ե ր թ վ . ա ո ա ջ ի ն գ ա ր ո ւ մ կ ի ր ա ռ վ ո ւ մ է ր <(հ ա ր մ ո ն ի ա յ ի » մ ա ւ ւ ի ն հ ն ա գ ո ւ յ ն գ ի տ ո ւ թ յ ա ն մ ե ջ , ի ս կ ա յ գ թ ա ր ղ մ ս /ն ո լթ յո ւն ձ ե բ ը , ի ն չպ ե ս հ ա յտ ն ի է , կ ա տ ա ր վ ա ծ ե ն 5 — 6 ֊ր դ դա րերումտ Ա յսւոեղ տ ե ղ ք ն կ [քնի ն շե լ և ա յն , որ Փ իլոնի գր վ ա ծքնե ր ր Լայա ա ո ա նում հ ըս - կ ա յա կ ա ն ձողա կէգա կս/նովկոսև Էին վ ա յե լո ւմ , ի նչպ ես ա յգ վ կ ա յո ւմ են հ ե տ ա ֊ ղա դ ա ր եր ում կա տ ա ր վա ծ նրա նց բ ա զ մ ա թ ի վ մ ե կ ն ա բ ա նութ յունն երր ։ Ա րա նից պ իտ ի հ ե տ և ց ն ե ի թ ե Փ իլոնի ա շխ ա տ ութ յո ւն ն ե ր ա մ ('հ ա ր մ ոնի ա յի » մ ա ս ին ա ռ կ ա սսԱ ա քներր թ ա ր գ մ ա ն ի չ-գ ի տ ն ա կ ա ն ն ե ր ի մ ի ա յն մ ի ն ե ղ շրջսէՏւակի չէ , որ ծա նոթ են եղել։ Ա յՍպիսով, պ իտ ի ա պ ա ցուցվա ծ հա մա րել ա յն , որ վա ղ միջնա դա րի հա յ ղիտ նա կա ններին հ ա յտ ն ի էին տ ա սնտ կտ րգյա ն ա ղ յո ւս ա կ ո ւմ պ ա րունա կվա ծ հ ա ր ա բե ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ը ։ Ս ա կա յն բ ա ն ը մ ի ա յն ա ղ յո ւս ա կ ո ւմ պ ա րունա կվա ծ հ ա ­ րա բեր ո ւթ յո ւնն եր ում չէ , թ ե և ա յդ էլ բա վ ա կ ա ն կլիներ հա ստ ա տ ելու հա մա ր, թ ե երա ժշտ ա կա ն ա կուստ իկա յի մ ա ս ի ն մ ի շա րք կա րևորա գույն դ րույթ ներ լա վ հ ա յտ ն ի էին վա ղ միջնա դա րի հ ա յ գիտ նա կա ններին։ Գ իտ ող ոլթ յա ններր ցո ւյց են տ ա լիս, որ հա մ ա մ ա ս նութ յո ւնների տ աս ն ա կա ր դ յա ն ա դյոսւա կը ա մբողջու­ թ յա մ բ ծ ա ն ո թ է ր 7 ֊ր գ դ ա ր ի հ ա յ ն շա ն ա վ ո ր մ ա թ ե մ ա տ ի կ ո ս և փ ի լի ս ո փ ա Ա ն ա ֊ նիւս Շ ի ր ա կ ա ց ա ն ։ Մ ե ն ք ս տ ո ր և կ բ ե ր ե ն ք ա յղ. ա ղ յո ւս ա կ ը հ ե ն ց ա յն ձ և ո վ , ի ն չ­ պ ես դա կա զմվա ծ է եղել Շիբա կտ ցու կողմից, և ընթերցողը ինքը կհամոզվի ղ ր ա ն ո վ ։ Ս ա կա յն, նա խ քա ն ա յդ ա նհրա ժշտ է հա կիրճ կերպ ով բ ա ց ա տ ր ե ի թե ի ՜ն չը մ եղ դրդեց տ ա սնա կա ր դյա ն ա ղյուսա կը հ ե ն ց Ա ն ա նի ա 0 ի ր ա կ ա ցո լ ա շ­ խ ա տ ո ւթ յո ւն ն ե ր ո վ որոնելու։ Հ ա յտ ն ի է, ո ր երա ժշտ ա կա ն ա րվեստ ի ա կ ս ։ս տ ի կ ա կ ա ն հիմունքների հա ր­ ց ե ր ո վ հ ն ո ւմ զ բ ա ղ վ ո ւ մ էի ն մ ա թ ե մ ա տ ի կ ո ս -փ ի լի ս ո փ ա ե ր ա ժ ի շ տ ֊ղ ի տ ն ա կ ա ն ­ ն ե ր ը ։ Ա րդ, հ ա յկ ա կ ա ն վա ղ մ ի ջն ա դ ա ր ը հ ա ն ձ ի ն ս Ա նա ն [пи (,ի ր ա կ ա ցա , ա ն ե ր ի ր նշա նա վոր մ ա թ եմ ա տ ի կ ոս ն ո լ վէիլիսա իա ն, որը, ի դ եպ , ո չ մ ի ա յն երա ­ ժ ի շ տ ֊գ ի տ ն ա կ ա ն Է ր , ա յլ և մ ի շ ա ր ք « ք ա ղ ց ր ա լո ւ ր » շ ա ր ա կ ա ն ն ե ր ի հ ե ղ ի ն ա կ , ի նչպ ես ա յղ մա սին հիշա տ ա կվում Է հ ա յս մ ա վ ո ւր ք ն ե ր ո վ , շա րա կնոցներում և մ ի ջնա դա րյա ն ա յլ ա ղ բյուրներ ում ։ Ա յնո ւհ ետ և, Շ ի ր ա կ ա ցա ի հ ա յտ բեր վ ա ծ ա շխ ա տ ութ յուններում Հ զ ո ւյգ », «ա ն զ ո ւյգ », «կ ա տ ա ր յա լ», «բ ա զ մ ա ն կ յո ւն » և ա յլ թ վ ե ր ի բ ա զ մ ա թ ի վ ա ղ յո ւս ա կ ն ե ր ի գ ո յո ւ թ յա ն ը բ ն ա կ ա ն ա բ ա ր աք։, մ ի տ ք ն Էր ա ո ա ջ ա ց ն ո վ , թև նա չէր կա րող չ/ւմտ նա լ հ ա մ ա մ ա ս նութ յունների, ի ն ք ն ր ո տ ֊ ի ն ք յա ն ո չ ա խ քա ն բ ա ր դ ա ղ յո ւս ա կ ը ։ Ա յս ենթ ա դրութ յունը որոշա կի հ ի մ ք էր ս տ ա ն ո ւմ 1 1 ֊ր դ ղ ա ր ի հ ա յ մ տ ա ծ ո ղ Գ ր ի գ ո ր Մ ա գ ի ս տ ր ո ս ի ա յն ն շ ա ն ա կ ա լի ց վ կ ա յո ւ թ յա ն լ ո ւ յս ի տ ա կ , թ ե Շ ի ր ա կ ա ց ա < ՚Բ ր ո ն ի կ ո ն » ֊ո ւ մ պ ա ր ո ւ ն ա կ վ ո ւ մ ե ն ••• «թ ո ւա կ ա ն ո ւթ ե ա ն ... եր ա ժշ տ ա կ ս,ն ութե ա ն ... երկ ր ա չա վ ա ւթ ե ա ն և ա ս տ ղ ա բ ա շ ­ խ ո ւթ եա ն. .. » հիմքը կա զմող դ իտ ելի քն եր ՝։ Ի ՝ն չ պ իտ ի նկա տ ի ունեցա ծ (իներ Գր. Մ ա դիստ րոսը, խ ո ս ե լո վ մ ա թ եմ ա տ ի կ ո ս Շի րա կա ցա ա շխ ա տ ութ յա ն մեջ պ ա րունա կվա ծ և , մա սնա վորա պ ես, երա ժշտ ությա ն հիմքբ կա զմող ղ/տ ելիքների մ ա ս ի ն ։ Ա կներև է, որ նա պ իտ ի նկա տ ի ո ւն ե ցա ծ /ի ն ե ր հա մա մա սնութ յունների տ ա ս ն ա կ ա բ ղ յա ն ա ղ յո ւս ա կ ր , ո ր ո ւմ ս /ա ր ո ւն ա կ վա ծ հ ա ր ա ր ե բ ո ւթ յո մ/հ երր ի ս ­ կ ա պ ե ս որ երա ժշտ ա կա ն ա րվես տ ի ա կա ստ ի կա կա ն հ ի մ քն են կ ա զ մ ո ւմ ։ Եվ 1 Գ ր ի դ ՚՚ր Մ ա ղ ի ս Ա ր ո ս է թ ղ թ ե ր ը , . . . ի ( ո յ ս ը ն ծ ա յ ե ց '/. կ ո ս ա ա ն ե ա ն ց , Ա լ ե ք չ ս ա ն ղ ր ա - պ ոի 1010. էք Տ,

Մ ի կ հ ա յկ ա կ ա ն վ՛աղ մ ի ջ ն ա դ ա ր յա ն Լ ր ա ժ շ տ . տ ե ս ո ւթ յո ւն ի ց 61 վերջա պ ես, բ ե ր վ ա ծ վւա ստ երի լո ւյս ք ա ա կ հա տ ուկ նշա նա կո ւթ յո ւն է ստ ա նում նա և. ս ո վ ե տ ա հ ա յ դ ի տ ն ա կ ա ն ?՛. Р 'п ւմւսն յա ն ի վ կ ա յո ւ թ յո ւ ն ն ա յն մ ա ս ի ն , ո բ Շ ի ր ա կ ա ց ո ւ . . . ('բ ա զ մ ա ն կ յ ո ւ ն թ վ ե ր ի ա ղ յ ո ս / ա կ ր հ ի մ ք է տ ա է ի ս մ տ ա ծ ե լ ո ւ , որ Ն ի կ ո մ ա ի փ « Թ վ ա բ ա ն ո ւ թ յա ն ն ե ր ա ծ ո ւթ յո ւ ն » ա շ խ ա տ ո ւ թ յո ւ ն ը լ ա վ հ ա յտ ն ի Էր Հ ա յ ա ս տ ա ն ո ւ մ » ( ը ն դ գ ծ ո ւ մ ը մ ե ր ն է — Ն . Բ ՝ . ) 1: Ս ա կա յն հ ա մ ա մ ա ս ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ի տ ա ս ն ա կ ա ր գ յա ն ա ղ յո ւս ա կ ի մ ա ս ին հ ի ֊ շ ա տ ա կ ո ւ թ յ ո մ ւ չ կ ա պ ր ո ֆ . Ա . Ա բ ր ա հ ա մ յ ա ն ի <ГԱ ն ա ն ի ս ւ 0 ի ր ա կ ա у ո ւ Մ ա տ ե ն ա ֊ դրութ յունը» գր քո ւմ , ո րտ եղ հրա պ ա րա կվա ծ է Շ ի ր ա կ ս /ցո լ ա շխ ա տ ութ յունների մ ե ծ մ ա ս ը : Հա ր ց է ա ռա ջա նո ւմ, ա ր դ յո ք չէ ր կա րա լ պ ա տ ա հ ե լ, որ Շիրա կ ա ցու ա շխ ա տ ութ յունները բ ա զ մ ի ց ս ը նդ օր ի նա կ ա ծ մ ի ջնա դա րյա ն գրիչները տ ա ս ն ս /֊ կա ր գյս/ն ա ղ յո ւս ա կը շփ ոթեին բա ղ մ ա պ ա տ կ ո լթ յս /ն ա ղյո ւսա կներ ի հ ե տ ։ Եվ ա յս դ ե պ ք ո ւմ /Հ. Ա բ ր ա հ ա մ յա ն ը ի ր հ ա յտ ն ա բ ե ր ա ծ ն յո ւթ ր բ ն ա կ ա ն ա ր ս /ր պ ի - աի հրա պ ա րա կեր ա յն ձև ով, ինչպ ես գա պ ա հպ ա նվել է ձեռա գրերում։ Ե վ ի ս ֊ կ ա պ ես , Ա. Ա բրա հա մյա նի կողմից հ ա յտ ն ա բե ր վ ա ծ Շ ի ր ա կ ա ցո լ ր ա ւչմ ա ֊ պ ա տ կ ո ւթ յա ն մ ո տ 1 5 0 ա ղ յո ւս ա կ ն եր ի ո ւշա դիր յձւնո ւթ յո ւնը ց ո ւ յց տ վ ե ց , որ ղրա նց շա րքում հա նդես է դա ф и նա և հ ա մ ա մ ա ս նո ւթ յո ւննե ր ի ս/ղյուսա կր, ո ր պ ե ս ը ս տ հ ա մ ա ր ի 1 4 5 ֊ր դ բ ա ղ մ ա պ ս /տ կ ո լթ յա ն ա ղ յո ւ ս ա կ : Ա հ ա ա յ ն ֊: Բ Գ Գ ՆԶ է ւ: թ Ժ 1I \"■ Բ Գ Զ Ը ժ ԺԲ ԺԳ ԺԶ ԺՈ Ի ՚ Գ Զ Թ Ժ Ր ԺԵ ԺՐ. ԻԱ ԻԳ ի է Լ Գ ԺՐ ԺԶ Ի ԻԳ ԻԸ ԼԲ 1Я հ Ե ժ Ժ Ե Ի ԻԵ Լ Լե հ հԵ Ծ Զ ԺԲ Ժ Հ ԻԳ /. ԼԶ հ Բ М . Ծ Գ Կ Կ ԺԳ ԻԱ ԻԸ ԼԵ հ Բ հ Թ Ծ Զ ԿԳ Հ Ը ԺԶ ԻԳ Մ հ հՐ. ԾԶ ԿԳ ՀԲ 2 Р ԺՐ. Ի հ ՀԶ հ Ե ԾԳ ԿԳ ՀԲ Ձ Ա X ժ Ի /. հ Ծ Կ Հ ս % Й՛ 1 Г, Т у м а н я н . О таблице полигональных чисел А. Ш иракацн, Сборник на­ у ч н ы х с т а т е й ’ М а т е н а д а р а н а , 1941, ЗЛ 1. Վ б 7 ՛ . 7 Ա. Գ. Ա բ ր ա հ ա մ յ ա ն , Ա ն ա նիա Շ իրա կա ցու Մ ա տ ն ն ա դ ր ո ւ թ յո ւ ն ր , Ե ր և ա I». Տ9Հ<, է ջ 2 2 1 ւ Ա յս տ ե ղ ա ղ յո ւ ս ա կ ի ե ր կ ո ւ վ ա ն դ ա կ ի կ ն ն բ ո ւ մ կ ա ն ա կ ն Հ ա յտ վրիպ ա կներ, Հ ֊ր դ Հ ո ր ի զ ո ն ա կ ա ն ս յ ո ւ ն ա կ ի Օ - ր դ վ ա ն դ ա կ ո ւ մ ՝ |Հ Д ֊ի փ ո խ ա ր ե ն I. Տ ֊ր դ Հ ո ր ի զ ո ն ա ­ կ ա ն ս յ ո ւ ն ա կ ի 7 - ր դ վ ա ն դ ա կ ո ւ մ ‘ \\ Ծ Զ \\ ֊Ւ փ պ ի ա ր է հ 1& 4 |>

Ն . Ւ ա հ մ ք ւղ/ա ն Եթե ա յս ա ղ յո ւս ա կ ը հ ա մ ե մ ա տ ե ն ք Նիկոմսւքոս/ւ կ ա զ մ ա ծ ա ղ յո ւս ա կ ի հ ետ , ա սր,, կ տ ե ս ն ե ն ք , որ ն ր ա ն ց ո ւմ ե ղ ա ծ մ ի ա կ տ ա ր բե ր ո ւթ յո ւն ը կիրա ռվա ՛ծ ա յբ ո ւ­ բենի մեջ է. ա յն մ ի դեպ քում հին հունա կա ն ա յբո ւբե ն ն Է, իսկ մ յո ւս դ եպ քո ւմ ' հ ա յկ ա կ ա ն ։ Ա յս պ ի ս ո վ , Շիրա կ ա ցո , տ ա սնա կա րգյա ն ա ղ յո ւս ա կ ը պ ի տ ի հ ա մ ա ր ե լ Ն ի կ ո մ ա ք ո ս ի « Թ վ ա բ ա ն աքէյս Հ , ն ե ր ա ծ ո ւ թ յա ն » ա շ ­ խ ա տ ո ւթ յո ւնո ւմ ա ռկա ա ղյուսա կի յուրա հա տ ուկ հ ա յկա կա ն «թ ա բ դ մ ա ն ո ւթ յո լ֊ ն ը օ։ Ա յժ մ դժվա ր չէ պ ա տ կ ե ր ա ցնել ա յն ուղին, որն ա ն ցե լ Է մեր ա ղյուսա կը հ ա յկ ա կ ա ն ձեռա գր եր ում : Ա յս պ ե ս , եթե նո ւյնի ս կ ա ղյուսա կր հա (կա կա ն ձ ե ֊ „ա ղ բ ե ր ո ւմ նա խ քա ն 7 -բ դ դա րբ ա մ բողջովին չի ե ղ ե ի ա պ ա 7-րդ դա րում ԱԴ,ա ն ի ա Շ ի ր ա կ ա ց ի ն ի ն ք ն Է կ ա զ մ ե լ ա յ ն , ա չ ք ի ա ռ ա ջ ո ւ ն ե ն ա լ ո վ Ն ի կ ո մ ա ք ո ս ի «Թ վ ա բա ն ո ւթ յա ն ներա ծութ յունում» պ ս/րա ն ա կվող ա ղ յո ւս ա կ ը ։ Ժ ա մա նա կի ր նթ ա ցքո լմ . մի կողմից մ ի ջնա դա րյա ն գրիչներր շփ ո թ ո ւմ են հ ա մ ա մ ա ս նու­ թ յո ւն ն ե ր ի ա ղյուսա կը Ա նա նիս, Շ ի ր ա կ ա ցո լ կ ա զ մ ա ծ մ յո ւս ' բա զմ ա պ ա տ կ ո ւ­ թ յա ն բ ա ղ մ ա թ ի վ ա ղ յո ւս ա կ ներ ի հետ . ա յդ մա սին կա րելի Է դա տ ել ա յն ձ ե ֊ ս ա ղ ր ե ր ի ց , ո ր ո ն ք ր ն կ ա ծ են Ա. Ա բրա հ ա մյա նի վերոհիշյա լ ա շխ ա տ ութ յա ն հիմքումւ IIյա ս կ ո ղ մ ի ց , ս ա կ ա յն , մ ի ջնա դա րյա ն հ ա յ դ իտ ա նները , ա մ ենա յն հ ա վ ա նա կ ա նո ւթ յա մ բ' երա ժիշտ ֊ գիտ նա կա նն ե ր բ , ա ռա նձնա ցնելով հա մա մա ս - ն ո ւթ յո լն ն երի ա ւլյուսա կր Շ ի ր ա կ ա ց ո լ կ ա ղ մ ա ծ ա յլ ա ղ յո ւս ա կ ն ե ր ի ց , ա յն վեր են ա ծո ւմ հա մա րա կա լութ յա ն բո լո ր ի ն հա սկա նա /ի տ ա սնորդա կա ն սիստ եմի ե մ ա տ նա ցո ւյց ա նելով նրա հա տ ուկ բով ա նդա կութ յունը , նրա տ ա կ ա վելա ցնում են վերը բեր վ ա ծ ու քննա րկվա ծ բա ցա տ րա կա ն խ ո ս քե ր բ' «Ա յս Է դա ռն Պ ի թ ա ֊ Գ '>բա յին»: Ա յ,, տ ե ս ա կ ե տ ի ց ո ւշա դր ո ւթ յա ն ա ր ժա նի Է ա յն հ ա ն դ ա մ ա ն ք ր , որ տ ա ս ն ս ,կ ա ր դ յ ա ն ա ղ յո ւս ա կ ը Ս'ա տ ե ն ա դ ա բ ս ,ն ի .\\' 5 3 7 3 ձ ե ռ ա դ բ ա մ չ ն ա յա ծ բեր վ ա ծ Է, ինչպ ես նշեցինք, որպ ես նա /ա ր/լ Ա հա ջորդ հոդվա ծներից սւնկա խ ն յո ւթ , ս ա կ ա յն ա յն զետ եղվա ծ Է երա ժշտ ա կա ն մի բով ա նդա կ ա լի ց հոդվա ծից հետ ո, որն սկսվում կ « ... երա ժշտ ա կա ն իմա ստ ա սերն քննէ ի վերա շա րունա կ բն ս ւբի ն ...» ե ա յլն նշա նա կա լից խ ո սքերո վ ): Իս^ո՞վ բ ա ց ա տ ր ե լ, որ V — VIII դ ա ր եր ում Հ ա յա ս տ ա ն ո ւմ հ ա մա մա ս նութ յուն­ ների տ ա սնա կա րգյա ն ա ղյուսա կը ա լեքսա նդրյա ն հույներից փոիւ առնելու ա նհրա ժեշտ ություն է ш п и к ЬկЬյ Ա յ ս հ ա ր ց ի ) ։ պ ա տ ա ս խ ա ն ե լ ը ւր հ ք ւո ր չ է : / * ս / վ ա կ ա ) / է Հ ի շ ե ի ՈՐ Հ ա յ կ ա կ ա ն մ ի ա ձ ա յն երա ժշտ ութ յա ն դլխ ա վորա դույն Ձ ա յն ե ր ի (ո ւթ Զ ա յն ե երկու Սա ե ղ ի ) տարրերաէքՈէմր ա դա սա կս/րղումր կա տ ա րվել է հ ե ն ց Հա ղ միջնա դա րում (մ ա ­ ս ա մ բ Иա հ ա կ Պ ա ր թ և ի կ ո ղ մ ի ց ՚> ֊ր դ ղ ա ր ո ւմ հ մ ա ս ա մ բ Սա ե ւի ա ն ո ս Սյ ա ն եց ո լ կ ո ղ մ ի ց Տ ֊ր ղ ղ ա ր ո ւ մ ) ։ Ր%ս ։ ո բ ո լ ո ր տ վ յ ա լ ն ե ր ի , հ ե ն ց վ ա ղ մ ի ջ ն ա դ ա ր ո ւ մ Էլ ե ր ա մ ի շտ - ղի տ նա կ ա նն եր ի ա ո ա ջ կա ն ղն եյ Է հա յ կ ա կ ա ն ձ ա յ նե ր ի ե լե կ ա յ ի ն Է ոլթ յունր դիա ա կա նորեն բա ց ա տ ր ե լո ւ խ ն դ ի ր ը ։ Հ ն ո ւմ ա յդ հ ա ր ցի լո ւծ ա մը հ ա ն ղ ե ց էքում ! ր , դ չի /ա վ ս ր ա ս /ե ս ֆ /ա դ ա յի ն ս ի ս տ ե մ ն ե ր ի ձ ա յն ե ր ի բ ա ն ա կ ա յի ն վ։ո խ հ ա բ ա բ ե բ ո ւթ յո մ ւն ե ր ը պ ա ր վ ե լո ւն ։ Վ ա ղ մ ի ջն ա դ ա ր ո ւմ մ ո տ ի կ ի ց շվ ւվ ե լո վ ա ն տ իկ մ շա կ ո ւյթ ի հ ես ։, հ ա յե ր ր էդիաի ա շխ ա տ եին ն ո ւյն հա րցի յո լծ մ ա ն հ ա ­ մ ա ն մ ա ն ճա նա պ ա րհներ ո ր ո ն ե ի մ ե ծ հետ ա քրքրություն հ ա նդ ես բ ե ր ե լո վ դ ե ֊ 1 Տ ե ՛ ս Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ի .V 8 3 7 3 ձ ե ռ ա դ ր ի ե ր ե ս Հ ա ։ Ա յ ղ Հ ո ղ վ ա ծ ք Հ ե ղ ի ն ա կ ը ձ ե ո ա ֊ ղ ր н է. էէ տի Հ ի շ ա էոոէ կ վ ւ ս ձ , ս ա կ ա յ ն Հ ա յ ա ն ի է է ո ր ա յ ն Հ » ա ղ վ ա ծ Է 1 $ ֊ր ղ դ ա ր ի մ »ս ս * ե ն »սղ Էր- Հ ո , կ ո ր Հ ր ի մ ե ց ո ա . է Տ ո ւ մ ա ր ի մ ե կ ն ո ւ թ ի ւ ն չ ֊ի ց ւ

Մի կ հա յկա կա ն վա ղ միջնա դա րյա ն Լրա մշա . տ ն ս ո ,Բ յո ,ն ի ց պ ք \"4 ր ո ս տ ի կ ա ։ի բ ն ա գ ա վ ա ռ ո ւմ ե ր ա կ ս ,ա կ ա ն ղ ի ա ո լթ յա ն կ ա տ ա ր ա ծ ՛Տա րա ֊ գ ո ւյն Ն վա ճում),երր: Հա մ ա մ ա ս ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ա ղ յո ւս ա կ ի ձև ո վ հ ա կիրճ յա ր ա ֊ գ ր ր վ ա ծ , ե ր ա ժ շտ ա կ ա ն ա ր վ ես ,ո ի ա կուԱ յո/,կա կա ն հ ի մ ո ւն քն ե ր ի մ ա ս ի ն ո ւ ս ֊ ւ!ունքը, ա յգ ժա մ ա նա կ ի հ ա մա ր երա ժշտ ա գիտ ութ յա ն հենը նո ր ա գո ւյն ն վ ա - Հումն Էր։ Հա ,ե ր ր ա յն որոնում, գա նում և , բն ա կ ա ն ա բա ր , վ ա խ են ա ռ ն ս ,մ ։ Ա յս կ ա պ ա կ ց ո ւ թ յ ա մ բ բ ն ա կ ա ն Լ ե ն թ ա գ ր ե յ ն ա և , ո ր Հ ա յ ա ս տ ա ն ո ւ մ «|Ոг - ծիքա յին եոա ժշտ ո տ յա ն զա րգա ցումը, ինչպ ես նա և երա ժշտ ա կա ն գործիքների (վ ա զ ա յի ն , լա ր ա յի ն ' լա գե ր ո վ , բա զմա լա ր և ա յլն ) Ш ГШ Ш ^ГПф^иЦ փ ս րդ ա - ցոսքն ի ր ե ն ց հերթին երա ժշտ ա կա ն ա կուստ իկա յի բն ա գ ա վ ա ռ ո ւմ մ ի ո ւղ ե ց ո ւյց ֊ ձեռնա րկ ունենա լու ա նհրա ժեշտ ութ յուն Էին ա ռա ջա ցնում։ Բ ա յց եթե ա յղ ս1յգպ ես Է, ա պ ա ք ն ն ե ն ք , վ երջա պ ես, կ ա ր և ո ր ա գո ւյն հ ա ր ցը , Տա սնա կ ա րգյա ն ա ղյուսա կում պ ա րունա կվա ծ քաւոսրերու|>յաններլւ կիրսւոեյի՛ են ա րդյոք վա ղ միջնադարի հա յկա կա ն միա ձա յն երա ժշտ ությա ն մ կ Ա յս կ ա պ ա կ ց ո ւթ յա մ բ պ իա ի նա խ և ա ռա ջ ն շե լ, որ հ ա յկ ա կ ա ն լա զեր ի ձա յների ք ա ն ա կ ա յի ն փ ոխ հա րա բերութ յունների մ ա ս ի ն միջն ա ղա րյա ն հ ե ղ ի ֊ նա կներ ից հ իշա տ ա կութ յուններ մ ե ղ չեն հ ա ս ել, և կ ա մ ա յղ պ ի ս ի ն ե բ զեռես չեն հ ա յտ նա բե ր վ ա ծ, եթե չհ ա շվ ենք զա բղա ց ա ծ ֆ ե ո գս ղ ի զմ ի շրջա նին վերա բերող մի շա րք կցկտ ուր տ եղ եկ ո ւթ յո ւններ , Հ ե ն ց որ ա յղ ,զի ս ի հ իշա տ ա կութ յուններ ի հա յտ բեր վ են (ի ս կ զա շա տ հա վա նա կա ն Է ), ա պ ա ղ բա ն ք ն ո ր լո ւյս կսփ ռեն վա ղ միջն ա ղա րի հ ա յկա կա ն մ ռ ն ո ղ ի ա յի , ա ղ ա յի ն հ իմքի և ա կոլստ իկա կա ն բ ա ֊ զա յի հա րցերի վ յ,ա ։ Ո ւստ ի, ա յս տ ե ղ քննա րկվող հա րցը պ ա հա նջում Է հետ ևյա լ հա կա դա րձ մ ո տ եցում ,/, /դ ն ե լո վ վա ղ միջն ա զա րի հ ա յկա կա ն երա ժշտ ութ յա ն , ա ղ ա յի ն հ ի մ ֊ քից և ի ն տ ո ն ա ցի ո ն ա ռա նձնա հա տ կութ յուններից, սա հմա նել նրա ա կ ո լստ ի֊ կական բա զա ն։ , ա /ց \"՜Ր տ ե ղ ի ց կ ա ր ե/ի կ տ վ յա լն ե ր ք ա ղ ն , վա ղ մի ջնա դա րի հա յկա կա ն մոնոդիկ երա ժշտ ութ յա ն լա դ ա յի ն հ ի մ ք ի և ի ն տ ո ն ա ցի ո ն ա ռ ա ն ձ ն ա հ ա տ կ ո ւ֊ /կ ո ՛ն ն երի մա սին: Կա նգ ա ռնենք նա խ ա յս հա րցի վրա ։ Ա յժ մ հ ա յ երա ժշտ ա գետ ներից և ոչ մեկը չի ւԱ ճա բկում ա յն փ ա ստ ը, որ ի ն չպ ե ս ա ն տ իկ , ա յն պ ե ս Էլ հ նա դա րյա ն ա վա նդութ յուններ,, շա տ բ ն ա գ ա վ ա ռ ֊ ներում դեռևս պ ա հպ ա նող ա րև ելյա ն ժողովուրդն!,բի մ ո ն ո ղ ի կ երա ժշտ ութ յա ն \" Ի Բնորոշ կ ո ղ մ ը , ա յն Է' մ ի և ն ո ւյն ա նվա նա կոչութ յա ն բ ա յց տ ա ր բե ր որակ ո ւն ե ց ո ղ ձ ա յն ա մ ի ջ ո ց ն ե ր ի կ ի ր ա ռ ո ւմ ը , հ ա տ ո ւկ Է նաև. ա ռ հ ա ս ա ր ա կ հ ա յկ ա կ ա ն մ ի ա ձ ա յն ե ր ա ժ շտ ո ւթ յա ն ը ։ Հ ա յ ե ր ա ժշտ ա գե տ նե ր ը ա յս հետ ևութ յունը ա նե/իս հա տ ուկ դժվա րութ յունների չեն հ ա նդ ի պ ո ւմ : երա ժշտ ա կա ն բա զ մ ա դ ա ր յա ն պ ր ա կ տ ի կ ա յի ա բ ղ յո ւն ք հ ա ն ղի,„ „ ց ո ղ հ ա յկ ա կ ա ն մ ո ն ո դ ի կ ե ր ա ժ շտ ո ւթ յա ն ա վ ա ն ղ ռ թ յո լն ն ե բ ն Էլ ի ր ե ն ց գ ո յո ւթ յո ւն ը պ ա հեք են մ ի ն չև մ ե ր օրերը, որը հնա րա վորութ յուն Է տ ա լիս նրա ի նտ ո նա ցի ո ն ա ռ ա ն ձ ն ա հ ա տ կ ո ւթ յո ւն ն !ր ի մ ա - ս ի , կենդա նի պ ա տ կերա ցում կա զմելու, հ իմ ն վ ե լո վ ղ ոբծիքա յի ն կ ա մ վոկա լ կա տ ա րմա մր հնչող մեղեդիների ա նմիջա կա ն ընկա լմա ն վրա ։ Հ ա յ ե ր ա ժ շտ ա ֊ գե տ ն ե ր բ ա յլև ա յլ դ ի տ ող ութ յո ւն ն եր ոլ հ ետ ևո ւթ յուններ ա նել,,, հա մա ր իրենց տ ր ա մ ,„գ ր ո ւթ յա ն տ ա կ մ ի ուրիշ օ բ յե կ տ Էլ ո ւն ե ն ։ Գ ա ' ժողով,,ղի երա ժշտ ա կա ն հ ա ր ո ւ ս տ Ժ ա ռ ա ն գ ո ւ թ / п М Է * Մ ե զ հ ա ս ե լ ե ն ի ն չ պ ե ս ա վ ե լ ի ն ո ր , ա յ ն Աքե ս Էլ հա մեմա տ ա բա ր ա վելի հին ծա գում ունեցող մեծ ք ա ն ա կ ռ թ յա մ բ մոնողիա ներ,

Ն. Թ ա հմիզյա ն ա յ դ թ վ ո ւ մ ն ա և հ ո գ և ո ր , ի ր ժ ա մ ա ն ա կ ի ն ((պ ա հ ա ծ ո յ ա ց վ ա ծ я բ ա զ մ ա թ ի վ ե ր գ ե ր ։ Վերջիններս միջնա դա րի ընթ ա ցքում (ս կ ս ա ծ 9-ր դ դա րից) դրի կին ա ռնվում խ ա զ ե ր ո վ , Ա յդ բ ա ն ի , ի ն չպ ե ս ն ա և հ ա յ ե կե ղ եցո ւ պ ա հպ ա նողա կա նութ յա ն շնորհիվ, ա վելի վա ղ ս տ ե ղ ծվ ա ծ հոգևոր երգերը պ ա տ սպ ա րվում կին ո չ մի ա յն կողմնա կի ա զդեցութ յո ւնների ց, ա յլև , որոշ չա փ ով , նա և հետ ա գա փ ոփ ոխ ու­ թ յո ւն ն ե ր ի ց ։ Իսկ երբ հա նգա մա նքների բեր ո ւմ ո վ խ ա զա գր ութ յա ն ա րվեստ ը վ ե ր ջ ն ա կ ա ն ա պ ե ս մ ո ռ ա ց ո ւ թ յա ն տ ր վ ե ց , 1 8 ֊ր դ գ ա ր ի վ ե ր ջի և 1 9 - ր դ դ ա ր ի ս կ զ բ ի երա ժշտ ա կա ն կա րկա ռուն գ ո ր ծի չ Հ . Լ իմոնջյա նի կ ո ղ մ ի ց հնա րվեց ձ ա յն ա գ ր ո ւ­ թ յա ն հ ա յկ ա կ ա ն նո ր ս ի ս տ եմ ը , դա րձյա լ նո ւյն նպ ա տ ա կ ով , ա յն կ4 հոգևոր ե բ ֊ դերը վերա հա ս կոր ստ ից փ րկել և դրա նք օտ ա ր ա զդեցութ յո ւնների ց զ ե ր ծ պ ա հել։ 1 8 7 4 թ վ ա կա նին Ն. Ւ ա շճ յա ն ը ձ ա յնա գր ո ւթ յա ն հիշյա լ ս ի ս տ եմ ի նշա ններով գրի ա ռ ա վ а Շ ա ր ա կ ա ն » ֊/ , «Պ ա տ ա ր ա գ օ -ի և ((Ժ ա մ ա գ ր ք ի » բ ո լո ր ե ր գ ե ր ը ա յն ձ և ո վ , ինչ դրա նք հ ա ս ե լ կին մ ի ն չև 1 9 -ր դ դա րի վերջին քա ռ որ դ ը։ Զ ա (ետ գրութ յա ն նույն ա յդ նշա նները կիրա ռել կ նա և Կ ոմիտ ա սը, դրա նց օգն ո ւթ յա մ բ գրի ա ռ­ նելով հա յկ ա կ ա ն ժողովրդա կա ն երդերի մ ի պ ա տ կա ռելի քա նա կութ յուն։ Հ ա յտ . նի կ, որ Լ իմոնջյա նի սիստ եմի ն շա ն ն ե ր ո վ կ ա տ ա ր վ ա ծ գր ա ռո ւմ ներ ում հա ս­ տ ա տ ա գր վ ա ծ են նա և ի ն տ ո ն ա ց ի ո ն մ ի շա ր ք բն ո ր ո շ ն ր բո ւթ յո ւն ն ե ր ։ Ուստի ա յդ գր ա ռ ո ւմ ն եր ի հ իմ ա ն ,[րա կ ա բե լի կ բ ա վ ա կ ա ն լր ի վ պ ա տ կ ե ր ա ցո ւմ կ ա զ ­ մել նա և հին մեղեդիների ինտ ոնա ցիոն ա սա նձնա հտտ կ ո ւթ յո ձ ն երի մա սին. Հ ի շյա լ գրա ռումների մ ի ջո ցո վ կա րելի կ նույնիսկ հ ա մ ե մ ա տ ե լ ա վե/ի նոբ ծ ա ֊ գ ո ս I՝ ո ւ ն ե ց ո ղ մ ե ղ ե դ ի ն ե ր ը ա ռ ա վ ե ք հ ի ն ծ ո պ ո ւ մ ո ւ ն ե ց ո ղ ն ե ր ի հ ե տ , ն ր ա ն ց ի ն - տ ոնա ցիոն ա ռա նձնա հա տ կութ յունների տ ե ս ա կ ե տ ի ց։ Ի ՛ն չ կ ց ո ւյց տ ա լիս ա յդ ­ պիսի հ ա մ եմ ա տ ո ւթ յո ւնը ։ Դ ա տ ելով մ ե զ հ ա ս ա ծ ի նտ ո նա ցի ա նե ր ի ց, ինչպ ես հ ա մ ե մ ա տ ա բ ա ր ա վ ե լի ն ո ր , ա յն պ ե ս կլ ա ռ ա վ ե ք հ ի ն ծ ա գ ո ւ մ ո ւն ե ց ո ղ ն ե ր ի ց , հ ա յկա կա ն մ ի ա ձ ա յն երա ժշտ ութ յունը, միևնույն ա ն վ ա նա կ ո չո ւթ յա ն, բ ա յց տ ա րրեր որա կ ունեցող ձա յնա միջոցների կիրա ռմա ն տ եսա կետ ից ա նտ իկ և ա ր և ե քյա ն մ ի ա ձ ա յն ո ւ թ յա ն հ ա մ ե մ ա տ ո ւ թ յա մ բ վ ա ղ մ ի ջ ն ա դ ա ր ո ւմ կլ բ ա ց ա ռ ո ւ ­ թ յո ւն չէր կա զմում: Ա նցնեղով հ ի շ յա լ առավեք հին ծա գ ո ւմ ունեցող ի ն տ ո նա ցի ա նե ր ի լա դա յին հիմքի հա րցին, պ իտ ի նշել հ ետ և յս ղը : Մ եղ հա սել կ նա և ի նչ որ նա խ նա կա ն միջուկի կ ա մ կորիզի բա զ մ ա դ ա ր յա ն զա ր գա ցմ ա ն ա րդյունքը հա նդիսա ցող Ձ ա յն ե ր ի , ն ր ա ն ց փ ո խ ա դա րձ կ ա պ եր ի և բ ա ր դ փ ոխ հա րա բերութ յունների մի ,„մ ր ո ,Ա կա րգա վորվա ծ սիստ եմ: Ա յգ սիստ եմի վ ե բր ւծ ո ւթ յո ւն բ հնա րա վորու­ թ յո ւն է տ ա քիս պ ա ր զ պ ա տ կ ե ր ա ցո ւմ ունենա ք ո չ մ ի ա յն հիշյա ք միջուկի կ ա մ կ որիզի, ա յլև նրա ա ստ իճա նա կա ն զա րգա ցմա ն մ ա ս ի ն : Ա րդ, մ ե զ հա սա ծ մ ե ­ ղ ե դ ի ն ե ր ի հ ն ա դ ո ւ յն ն մ ո ւշ ն ե ր ը ( ա յգ թ վ ա մ ն ա և 7 ֊ր դ դ ա ր ի ց մ ե զ հ ա ս ա ծ ն ե ր ը ) ո չ մ ի ա յն հ ա կ ա ս ո ւթ յա ն մ ե ջ չեն մ տ ն ո ւմ , ա յքև քրիվ կ եր պ ո վ հ ա մ ա ձ ա յն վ ո ւմ են Ձ ա յնե ր ի (լա դ ե ր ի ) վերը հիշա տ ա կվա ծ սիստ եմի հետ : իսկ ի ն չ վ եր ա բե ր ո ւմ է հ ա յկ ա կ ա ն մ ի ա ձ ա յն երա ժշտ ութ յա ն ա կուստ իկա - կա ն բ ա զ ա յի ն , ա պ ա հա րկ է ը ն դ գ ծ ե լ, որ չկա ն ա յն պ ի ս ի տ վ յա լներ , որոնք թեկուզ և թ եթ ևա կիորեն ա կնա րկէին ա յն մ ա ս ին , թ ե հ ի շյա լ բա զա ն որևէ փ ո­ փ ո խ ո ւթ յա ն է ենթա րկվեք ա ն ցա ծ ժա մա նա կա շրջա նի րնթա ցքոսէ, Ա յս պ ի ս ո վ բոլոր ով ի ն պ ա րզ Է , թ ե վա ղ միջնա դա րի մ իա ձա յն երա ժշտ ու­ թ յա ն ի ն տ ո ն ա ցի ո ն ա ռա նձնա հա տ կութ յունները պ ա յմ ա ն ա վ ո ր վ ա ծ են եղել լա ­ գերի կ ա զմ ա կ եր պ մ ա ն հ ա յ երա ժշտ ութ յա ն մեջ տ իրա պ ետ ող, և հ ա յկա կա ն ժ ա ­ մա նա կա կից երա ժշտ ա գիտ ութ յա նը հ ա յտ նի մ ե թ ո դ նե ր ո վ , Եթե սրա ն ա վե-

Ս ի Կ Հա յկա կա ն վա ղ մ իքնա գա րյա ն Լրա ժշւո. տ եսութ յունից 65 լա ցն ենք և ա յն , որ Հա յա ս տ ա ն ո ւմ , վա ղ միջնա դա րում երա ժշտ ա կա ն պ րա կ­ տ իկա ն զ ա ր գա ցե լ կ հ ա յ երա ժշտ ութ յա ն գլխ ա վո ր ա պ ես բնա կ ա ն լա դերի հ ի ­ մա ն Վրա, ա պ ա պ ա րզ կլինի, որ քննա րկվող ժա մա նա կա շրջա նի մ ո ն ողիա ն երի ի ն տ ո ն ա ցի ո ն ա ռա նձնա հա տ կութ յունները պ ի տ ի ա րտ ա ծել հ ա յկ ա կ ա ն մ ի ա ­ ձա յն երա ժշտ ութ յա ն դիա տ ո նիկ լրիվ ձա յնա շա րի կա ոուցվա ծքի մա սին տ վ յա լ­ ների ա մբողջութ յունից։ Հ ք ջյո ղ ձա յնա շա ր/, մ ա ն ր ա մ ա ս ն կ եր պ ո վ ն կ ա ր ա գ ր վ ո ւմ կ պ ր ո ֆ . Ք . Ս .Ք ո ւշ~ ն ա ր յա ն ի « Հ ա յ մ ոն ոդ ի կ ե ր ա ժ շտ ո ւթ յա ն պ ա տ մ ո ւթ յա ն և տ ե ս ո ւթ յա ն հա րցերըյ> ա շխ ա տ ութ յա ն մեջ, որում հ եղինա կը շա րա դրում կ նա և հ ա յկա կա ն երա ժշտ ու­ թ յա ն մեջ կ իր ա ռ վող , մ ի և ն ո ւյն ա նվա նա կոչութ յա ն բ ա զ մ ա թ ի վ ձ ա յն ա մ ի ­ ջոցների որա կա յին զա նա զա ն ո ւթ յո ւններ ի մա սին իր ր մ բ ո ն ո ւմ ր : Դ իմ ենք ա յղ ա շխ ա տ ութ յա նը։ I Ն ոտ ա յին ս խ ե մ ա յո ւմ I թ վ ա ն շա ն ո վ նշա նա կվա ծ ձ ա յն ե ր ը Ք . Ս. Ք ո ւշ- նա րյա նը ա ն վ ա ն ո ւմ կ միքԱՈլի դ ի ա կ ա ն , ե լն ելո վ նր ա նի ց, թ ե հ ա յկ ա կ ա ն մ ո ֊ նոգիկ երա ժշտ ութ յա ն պ ա յմ ա ն ն ե ր ո ւմ ա յգ ձ ա յն ե ր ի ց ա մեն մ ե կ ը կա րող կ իր վ ր ա վ ե ր ց ն ե լ մ ի ք ս ո լ ի դ ի ա կ ա ն լ ա դ ի տ ո ն ի կ ա յի ֆ ո ւ ն կ ց ի ա ն ։ Հ ա մ ա Հ /մ ա ն ն կ սւ ֊ տ ա ռ ո ս ն ե ր ո վ հեղինա կը էոյա կւսն կ ա նվա նում ա յս տ եղ 2 ՜ թ վ ա նշա նո վ նշա ­ ն ա կ վ ա ծ ձ ա յ ն ե ր ը , ե. յ ո կ ր ի ա կ ա ն ' | Т | թ վ ա ն շ ա ն ո վ ն շ ա ն ա կ վ ա ծ ն ե ր ը ։ Վ ե ր լ ո ւ ծ ո ւ - թ յո լն ը ց ո ւ յց կ տ ա /ի ս , թ ե տ ւէյա լ ձ ա յն ա շա ր ր ա չքի է ը ն կ ն ո ւմ մ ի շա ր ք բն ո ր ո շ գ ծե ր ո վ . ա ) նր ա ն ո ւմ Հո /ա կ ա ն ձա յները դա սա վ որ վ ա ծ են միքսոլիգի ա կա ն­ նե ր ի ց լրիվ մ ե ծ սեկոլնգա վ եր և , իսկ լո կրի ակ ա նները' կոլա կա ններից նեղ մեծ սկունղա վ եր և , բ ) սույն ձա յնա շա ր ի մ ի ք ս ոլի դ ի ա կ ա ն , կոլա կա ն ե լոկրիա կա ն ձա յների ց հա մա պ ա տ ա սխ ա ն ա րա ր սկիզբ են տ ոնում ի ր ե ն ց կա ռուցվա ծքով տ ա ր բե ր , ձ ա յն ա յի ն ե ր ե ք կ ա ր գ ե ր , դ ) հիշյա լ ե ր ե ք ձա յնե ր ի ա մ ե ն մ ե կ ի ց ս կ ի զբ ա ռնո ղ հա րա բերութ յունները տ ա ռա ցի ո ր ե ն կ րկ նվ ո ւմ են կ վ ա ր տ ա յի ն ա մեն մ ե կ ձ ա յն ա մ ի ջո ցի ց հ ե տ ո , դ ) ի ր ա մ բո ղ ջո ւթ յա ն մեջ ձա յնա շա րը դ եպ ի վեր ո ւ ղ ղ վ ա ծ է բ ե մ ո լ ն ե ր ի կ ո ղ մ ը , ի ս կ դ ե պ ի վ ա ր ' դ ի ե ղ ն ե ր ի կ ո ղ մ ը ՛2, ի ս կ գ ա ն շ ա - կում կ, որ տ վ յա լ ձա յնա շա ր ր դեպ ի վեր կ ա մ վա ր շա րունա կելիս, ա յն պ իտ ի լր ա ցվ ի նորա նոր ձա յներո վ ։ Ա յս բն ո ր ո շ գ ծե ր ո վ կլ պ ա յմ ա ն ա վ ո ր վ ա ծ կ վերը բ ե ր վ ա ծ ձա յնա շա րում պ ա րունա կվող ձա յնա մ ի ջոցների բա զ մ ա զա ն ո ւթ յո ւն ը ։ Ա յդ ձա յնա միջոցները պ ր ո ֆ ) . -Բո ւ շ ն ա ր յ ա ն ը ս տ ո ր ա ր ա ժ ա ն ո ս Ր կ ո չ մ ի ա յ ն օ մ ե ծ » - ե ր ի , « վ ւ ո ք ր а - ե ր ի , « մ ա ք ո ւ ր » ֊ ն ե ր ի և Ով ։ ո ք ր ա ց ր ա ծ ՚Ֆ ֊ն ե ր ի , ա յ լ ղ ր ա ն ց а ո ր ա կ ա կ ա ն ե ր կ ր ո ր դ ա յ ի ն հ ա տ կ ա ն ի շ ն ե ր ի » հ ա մ ա ձ ա յն ' ն ա և « լր ի վ » , ''ն ե ղ » ո ւ « լ ա յ ն » ֊ե ր ի ։ Ա յս պ ի ս ո վ հա նդես են դա լիս ըստ ի ր ե ն ց մ ե ծո ւթ յա ն և հ ետ ևա բա ր ' ն ա և ըստ ի ր ե ն ց որա կի տ ա ր բ ե ր մ ե ծ ս ե կ ո ւն դ ա ն ե ր , վւոբր տ ե ր ցի ա ներ , վւոքր ս ե կ ս տ ա ն ե ր , և ա յլն ։ Հ ե ­ ղինա կը քննա րկվող ձա յնա շա րի վերը հ ի շա տ ա կ վ ա ծ երեք տ ա րբեր ձա յների ւ[բա կ ա ռ ո ւց վ ա ծ պ ա րզ ձ ա յն ա մ ի ջ ո ց ն ե ր ի հ ե տ և յա լ ա ղ յո ւս ա կ ն կ բ ե ր ո ւմ . : Ն ո ա ա յի ա ո ա է ,լ ր ,խ ,ձ ն շա ն ը ց ո ւ - յՀ Լ ա ա ք ի ս կ ի ս ա ձ ա յն ի ց ա վ ե /ի փ »ք > ր չ ս ՚փ ի թ ե- թ ե ա կ ի ը ա ձ ր ա չյո ւէ ք / 2 Ա յս Հ ա ն գ ա մ ա ն ք ն ա ո ա ջ ի ն ա ն գ ա մ ն կ ա տ ն Լ Է կ ո մ ի տ ա ս ը է 994 -5

Г>1> Ն • Թ ս յՀ մ ի զ յա ն Տ ա յՆ ա մ ի Հ ո ցՆ ե ր Մ ի ր ս ո /ի ղ ի ա կ ա ն Հ ՛պ ա կ ա ն Լոկրիա կա ն ձ ա յն ե ր ի ց ձ ա յն ե ր ի ց ձ ա յն ե ր ի ց Ս եկա Ն դա Ն ևր յ ե * 1РН ' մեծ նեղ փ ո ր ր 1ա յ ն Տ ե ր Աի ձ % ե ր մ ե ծ նեղ > ի „Հ .ր • Կ վ ա ր ւ/քա Ն Ь ր ,ի ո յ,ր ,ա յն մ ա ր ո «. ր Կ վիՆ սւա Ն եր մ ա ՀՈ լր Ն եղ փ ո ք ր ա ց ր ա ծ , ա յն IIԼ կ ս ա ա Ն և ր յւ ծ իորր փ ո ր ,, լա յն Ս էէպ ա ի մ ա Ն ե ր փ ո ր ր ա ց ր ա ծ լա յն Օ կա ւսվա Ն եր փո ր մ ա ք ո ւր նեղ Ա ղ յո ւս ա կ ի ց երևում է , որ սուլն ձ ա յն ա յի ն հա րա բերութ յունները հիմնովին տ ա րբերվ ո ւմ են հա վա սա րա չա փ տ ե մ պ ե ր ա ցվ ա ծ ձա յնա կա րգի ձ ա յ՛ն ա մ ի ջո ց֊ ն ե ր ի ց , ո ր ո ն ք (էո ր ա կ ա կ ա ն ե բ կ ր ո ր գ ւ ս յ ի ն » զ ա ն ա զ ա ն ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր չ ո ւ ն ե ն ։ Ի ն չ պ ե ս ց ո ւյց է տ ա լիս Ք . Ս. Ք ուշն ա րյա ն ր , ա ղյո ւս ա կ ում բ ե ր վ ա ծ և զբա ն ց ն մ ա ն ձ ա յ­ նա մ իջոցների կիրա ռմա ն պ ա տ ճա ռները թ ա ք ն վ ա ծ են լա զա կա զմութ յա ն հ ա յ֊ կա կա ն երա ժշտ ութ յա ն մ ե ջ տ իրա պ ետ ող մեթ ո դներ ում ։ Լսւգ ա կ ա զ մ ո ւ թ յա ն ա յղ ն ո ւյն օ ր ի ն ա շսււիութ յոլ ն ն եր ր ք ն ն ա ր կ վ ո ղ ղ ի ա տ ո ֊ ն ի կ ձ ա յն ա շ ա ր ո ւմ մ ի ՛շարք ո ւղ ղ ո ւմ ն ե ր կ ա տ ա ր ե լո ւ ա ն հ ր ա ժ ե շտ ո ւթ յո ւն է լ են ա ռա ջ բե ր ո ւմ ։ Գա ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւմ կ նրա նում, որ գ ո ր ծ ն ա կ ա ն ո վ լոկրիա կա ն ց ա ծ ձ ա յ ն ե ր ը հ ա ճ ա խ փ ո խ ա ր ի ն վ ո ւ մ 1.ն ի ր ե ն ց բ ա ր ձ ր տ ա ր բ ե ր ա կ ն ե ր ո վ , ո ո ւ ն 1 դործ ե ն ա ծ վ ո ւմ յա դա ւին ա ս տ ի ճ ա ն ն ե ր ի Ա րբերա նդա վՈ րմա ն կաւ*<յով: Ա յս պ ես ' հ եզինա կ ր ց ո ւյց է տ ա լի ս , որ լո կրի ա կա ն ց ա ծ ր ձա յնն ի ր բա րձր տ ա րբերա կով փ ո խ ա ր ի ն վ ո ւմ կ, գ լխ ա վ ո ր ա պ ե ս , երր գ տ ն վ ո ւմ է լա գ ա յի ն տ ո նի կ ս։յի ց սե- կո ւն դ ս ։, տ ե ր ցի ա և կ վ ա ր տ ա ց ա ծ , նրս։ դեպ ի տ ոնիկւսն վ եր ա ս լա ց շա րժումը սրելու ն պ ա տ ա կ ո վ , և եր բ էոլա կսւն տ իպ ի /ա ղերում ա նհբա ժշտ Լ տ ո նի կ ա յի ց մա քուր կվինտ ա վերև զտ նվող ղոմի նա նտ ա յի ն ձա յն ունենա լ։ Հա ճա խ ներքին մ ե դ ի ա ն տ ա յի բա րձր վ ա ր ի ա նտ ը հ ա նդ իպ ում կ հենց ա յս տ ի պ ի է ոլ ա կ ա ն լա զ ե ր ո ւ մ ։ Ր.նղ ո ր ո ւմ (ն ե ր ք ի ն մ ե զ ի ս։ն տ ա ) և «ճ » (վ ե ր ի ն գո մ ի ն ա նտ ա ) բա ր ձ ր ձ ա յն ե ր ը , լոկրիա կա ն ց ա ծ ГЙ» ձա յնի գ ո յո ւթ յա ն պ ա յմ ա ն ֊ ներում լա դա յին ա ստ իճա նների հ ա ր ա բե ր ա կ ցո ւթ յո ւն ն ե ր ո վ կա կա ն փ ոփ ոխ ու­ թ յո ւն ն ե ր են աոաջ բերում։

Հջ Հ ա յկ ա կ ա ն Վս*դ միքնա դ ա ր յա ն ե ր ա ժ շտ , վ ե ս ո ւթ յո ւ ն ի ց Դ իա տ ոնիկ ձա յնա շա ր ո ւմ լո կ րի ա կա ն բա ր ձ ր ձա յների ն ե րփ ա կ ո ւմ ո վ, ա յդ ձ ա յն ա շ ա ր ի կ վ ա ր տ ա փ ն տ ե ղ ա մ ա ս ե ր /։ բ ա ր դ ա ն ո ւ մ ե ն , դ ա ռ ն ա /ո վ <'հին գ ձ ա յ ֊ հ‘ ա ն ի .՝ ) : Ա յս պ ի ս ո վ պ ա րզվում կ, որ Հա յկ ա կ ա ն երա ժշտ ութ յա ն բն ա կ ա ն լա դերի հնչյունա յի ն բա զ ա ն իր մեջ պ ա րունա կում կ մի ևնույն ա ն վ ա ն ա կ ո չո ւթ յա ն ը . բ ա յց տ ա րբեր որա կ ունեցող մ ե ծ քա նա կ ութ յա մ բ ձա յնա մ ի ջո ցնե ր ։ Ա նհրա ժեշտ կ նշե լ, որ ինչպ ես վերր բ ե ր վ ա ծ , ա յն պ ե ս կ/ հ ա յկա կա ն մո- հո զիկ երա ժշտ ութ յա ն պ ա յմ ա ն ն եր ո ւմ ա ռա ջա ցող ձ ա յն ա յի ն բո չոր հա բ ա բ ե ֊ ր ո ւ թ յո ւ ն ն ե ր ր Հ'. Ա. 4?ո ւշն ա ր յա ն բ ս ա հ մ ա ն ո ւ մ կ հ ի մ ն վ ե լ ո վ Լ ի մ ո ն ջ յա ն ի ձ ա յ ֊ նա ղր ութ յա ն սի ստ եմի և ա յդ ս ի ս տ ե մ ի նշա ններով Ն. Ր ՜ա շճյա նի կ ո ղ մ ի ց կ ա ­ տ ա րվ ա ծ գրա ռում ների վերլուծութ յունից բխ ո ղ տ վ յա /ն երի վրա , դ ի մ ե լո վ Ձ ա յ ֊ նեբր (глаС Ы ) լա ր ա յի ն լա ղա վո ր գործիքների վրա վերա րտ ա դրելու մեթոդին և վերջա պ ես' ե/նե/ո վ վոկսղ և ղ որ ծի բա յի ն կա տ ա ր մ ա մ բ հնչող մ ոն ո դի ա ների ա ն ­ միջա կա ն ը ն կ ա լո ւմ ի ց։ Ս ա կա յն, չն ա յա ծ դ ժվա րութ յուններին, նրա ն հա ջող­ վ ում կ սա հմա նել հ ա յկ ա կ ա ն լա դերի հիմքում բ ն կ ա ծ ձ ա յն ա յի ն բո լո ր հա րա ­ բ ե ր ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ի ո ր ա կ ա յ ի ն ց ո ւ ց ա ն ի շ ե ր ը 1: Հի մ նվելով դրա վ ր ա , վա րձենք սա հմա նել հա յկա կա ն երա ժշ տ ո ւթ յա ն դ ի ա ­ տ ոնիկ ձա յնա շա րի ձա յնե ր ի քա նա կ ա յի ն փ ոխ հ ա ր ա բերո ւթ յուններ ը , ո ր ո ն ֊ ց ո վ պ ա յմ ա նա վ որ վ ա ծ են եղել, ի նչպ ես նշեցինք, վ ա զ մ ի ջնա դա րյա ն մ ո ն ո գ ի ա • ների ի նտ ո նա ցի ո ն հ իմնա կա ն ա ռա նձնա հա տ կութ յունները։ Ս կսենք ա յն հա րա բերութ յունների թ վ ա յի ն ա րտ ա հա յտ ութ յունների սա հ­ մ ա ն ո ւմ ի ց, որոնք պ ա րունա կվում են դիա տ ոնիկ ձա յնա շա րի եր ե ք հիմնա կա ն բ ջ ի ջ ն ե ր ո ւ մ ' մ ի ք ս ո լ ի դ ի ա կ ա ն ք ք — ՀՀ— а Ь ) , կոչա կա ն ( % — а — Ь — С) և լո կ ր ի ա կ ա ն ( а -Ъ — С— ' 6 ) ք ա ո ա յա ր ե ր ո ւ մ . ք Ь մա քուր կվա րտ ա ն, ինչ­ պ ե ս և ր \" 1 որ մ յո ւս մ ա ք ո ւր կ վ ա ր տ ա ն ե ր ը , ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւմ կ 3 ։ 4 ֊ի հ ա ր ա ր ե - ր ո լթ յա մ բ , մի բ ա ն , ո ր հատուձլ ա ւղա ցույցների կա րիք չի զ ղ ո ւմ ։ Ա յդ կ վա րտ ա յի սա հմա ններում պ ա րո ւն ա կ վա ծ ձ ա յն ե ր ի ք ա ն ա կ ա յի ն վա խ հա բ ա բ ե րություններր ս ա հ մ ա ն ե լո ւ հ ա մ ա ր , ն պ ա տ ա կ ա հ ա ր մ ա ր կ ս կ ս ե յ ք— ՚ Я ձ ա յն ա մ ի ջ ո ց ի ց . որն /ւր և ն ի ց ն ե ր կ ա յա ց ն ո ւ մ կ նեւլ մ ե ծ տ ե ր ց ի ա ։ Ա յլ Iկերպ ա ս ա ծ , ա յղ տ ե ր - ց ի ա ն հ ա վ ա ս ա ր ս /չա վ ։ տ ե մ պ ե ր ա ց վ ա ծ ձ ա յն ա կ и/բ դ ի մ ե ծ տ ե ր ց ի ա յ ի ց ք ի չ ա վ ե լի նեղ կ ։ Դ ժվա ր չկ հ ա ս կ ա ն ա լ, (/ե ա յդ պ ի ս ի տ երցիս/ն պ իտ ի ա րտ ա հա յտ վի 4 : 5 ֊ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յա մ բ , քս/նի ո ր հ ս /յտ ն ի կ , թ ե ս /յլ՝ ա վ ե լի ն ե ղ մ ե ծ տ ե ր ց ի ա ք ա ն ա յն որ ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւ մ կ 4 : 5 ֊ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւ թ յա մ բ , գ ո յո ւ թ յո ւ ն չունի։'2։ Ե թ ե Ա/յղ ա յդ պ ե ս կ , ՚ 3 — Ь [Ш|Г| վ ա ք ր սե կ ոմ /դ ա ն ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւ մ կ 1 5 г 1 4 - !։ հ ա ր ա բ ե ր ո ւ թ յա մ բ , ո ր ո վ հ ե տ և մ ի ա յն վ ե ր ջ ի ն ս կ ո ր գ ո ս ք ա ր վ ե լո վ 4 : 5 ֊ի հ ա ­ ր ա բ ե ր ո ւ թ յ ա մ բ ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ղ տ ե ր ց ի ա յ ի ւքյւա, տ ա լ ի ս կ 3 : 4 մ ա ք ո ւ ր կ վ ա ր ­ տ ա ն 4 /5 X 1 5 /1 6 = 3 /4 1 Մ յուս կ ո ղ մ ի ց, եթե ք - а ' ձ ա յն ա մ ի ջո ցը ա ր տ ա հ ա յտ ­ վ ո ւ մ կ 4 : 5 - ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւ թ յ ա մ բ , и/ պ ա ա յ ն բ ա ղ կ ա ց ն ո ղ ե ր կ ո ւ տ ա ր բ ե ր մ ե ծ ո ւ ­ 1 X. С. К у ш н а р е в . Вопросы истории и теории армянской монодической му­ зы ки. Ленинград. 1956. զ зг г —аав. ա ղ յո ւ ս ա կ ը ա ն .. 8 » ւ - Ն. • 6 ե Ն տ ե ր ռ / Ն շ ա ն ա կ վ ա ծ ի ն ա և ր վ ա /ա յի ն մ Լ ծ ո ւթ յո ւՆ ն է ք բ ի Տ յ ո լ Ա Տ ւ ի . У ч е н и е О ГЛрМОНИН* 4 Ր Ր Ո Լ ,1 , կ ե ՛ս ի ն ղ ր ա ղ , 1 0 3 7 , վ 0 0 .

Նփ Ի ա Հ մ ի դ յա ն թ յո ւ ն ո ւ ն ե ց ո ղ ս ե կ ա ն գ ա յի ն ձ ա յն ա մ ի ջ ո ց ն ե ր ը պ ե տ ը կ ա ր տ ա հ ա յտ վ ե ն 8 : 9 ֊ի և 9 : 1 0 ֊ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ո վ , ք ա ն ի որ մ ի ա յն ա յդ պ ի ս ի ս ե կ ո ւն դ ա ն ե ր ի դ ո ւ ֊ մա րն կ, որ հ ա վա ս ա ր վում կ 4 : 5 - ի հ ա ր ա բե ր ո ւթ յա մ բ ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ղ տ եր ­ տ իա յին (8/9'>Հ.9/10 = 4 / 5 ) : Ա յս պ ե ս ուրեւէն, ս տ ա ն ո ւմ ենք. Ь . ... 1 5 : 16 -а 3 : 4 .... 9 : 1 0 4 :5 . I.. 8 : 9 է ո լա կ ա ն .1— а — Ъ— С ք ա ռ ա լա ր ո ւ մ § С կ վ ա ր տ ա ն մ ա ք ո ւր Հ . եթե ղ ր ա ն ի ց հ ա ն ե ն ք 8 : 9 ֊ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յա մ բ ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ղ մ ի ք ս ո լի դ ի ա կ ա ն է, — ը լ « փ վ մ ե ծ ս ե կ ո ւ ն դ ա ն , կ ս տ ա ն ա ն ք ց — Ь տ ո ն ի կ ա կ ա ն տ ե ր ց ի ա յի ի նտ ե ր վ ա լա յի ն գ ո ր ծ ա կ ի ցը , որպ ես 2 7 ւ 3 2 -ի հա րա բերութ յուն ( 3 / 4 ։ 8 /9 = 2 7 /3 2 )։ Հ ե տ և ա բա ր ' Հոլա կա ն քա ռա լա րի ձա յների հ ա րա ր ե ր ա թ յո ւնն երր ա ր­ տ ա հ ա յտ վ ո ւմ են հետ ևյա լ կերպ : С .... 8 : 9 -ь 3 :4 .... 1 5 :1 6 27:32 а .... 9 : 10 ֊8 Լոկրիա կա ն а — Ь — С— 'ճ ք ա ռ ա լա ր ո ւմ а — 41 կվա րտ ա ն մա քուր կ. եթ ե դրա նից հ ա ն ե ն ք 9 Հ 1 0 -ի հ ա ր ա բե ր ո ւթ յա մ բ ա րտ ա հա յտ վող կոլա կա ն С — 41 ն .ե ղ մ ե ծ ս ե կ ո ւ ն դ ա ն , կ ս տ ա ն ա ն ք ձ — С տ ոնի կ ա կա ն տ եր ցիա յի ի ն ­ տ ե ր վ ա լա յի ն գ ո ր ծ ա կ ի ց ը , ո ր պ ե ս 5 : 6 ֊ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յո ւն ( 3 / 4 : 9 / 1 0 = 5 / 6 )> Ա յս տ ե ղ ի ց պ ա րզ կ, որ լո կ րի ա կ ա ն քա ռա լա րի ձ ա յն ե ր ի հա րա բերութ յունները պ իտ ի լինեն. Ղ\\ .... 9 : 10 3 : 4 .... 8 : 9 5 :6 Ь .... 1 5 : 16 —'а Ա յս կերպ սա հմա նվում են դիա տ ոնիկ ձա յնա շա րի երեք հիմնա կա ն բ ջ ի ջ ֊ ն ե ր ի ' մ ի ք ս ո լի դ ի ա կ ա ն , կոլա կա ն և լոկրիա կա ն քա ռս,լա բերի ձ ա յն ե ր ի հա ր ա բե­ րա կցութ յունների թ վ ա յի ն ա ր տ ա հա յտ ութ յունները։ Բ եր վ ա ծ սխ եմ ա ներ ո ւմ ա ռ ­ կա են դիա տ ոնիկ ձա յնա շա րի կվա րտ ա ների, սեկունդ ա ների և տ երցիա ների ի ն ­ տ եր վա լա յի ն ղ ո բծա կ ի ցն եբը : Մ նում կ սա հմա նել նա և նրա սեպ տ իմա ների, կ վ ինտ ա ների, սեկ սա ա ների և օկտ ա վների թ վ ա յի ն ա րտ ա հա յտ ութ յունները: Հ ա յկ ա կ ա ն մ ո ն ո գ ի կ երա ժշտ ութ յա ն դիա տ ոնիկ ձա յնա շա ր ում բ ո լո ր ս ե պ ֊ տի մա ներ ը վա քը ե ն ։ Ն րա նք գո յա ն ո ւմ են երկու մա քուր կվա րտ ա ների գումա ­ ր ի ց , և հ ե տ և ա բա ր , ա րտ ա հա յտ վում են 9 : 1 6 -ի հ ա ր ա բե ր ո ւթ յա մ բ (3 /4 >ՀՅ /4 - 9 /1 6 )։

Մի կ Հայկական վաղ միչնադարյան երաժշտ. տեսությունից Ա ւ ս ( ն ա շ ս ւ ր ի | ք ի ք ս ւ ւ | ի ւ } ի ա կ ա ն մ ա ք ո ւ ր կ ւ Ա է ն պ ա ն ե ր ը , օ ր ի ն ա կ ' ք— С> ա ր - տ ա հ ա յտ վոսէ են 2 : 3 -ի հ ա ր ա բե ր ո ւթ յա մ բ; խոլական ն ե ղ կվինտ ա ները, օրի- ն ա / լ § — ' ( ! , 2 7 : 4 0 ‘/ \" ր ձ ա կ ի ց ը ո ւ ն ե ն , բ ա ն ի ո ր § с, մա քուր կվա րտ ա յի ( 3 : 4 ) ե Հո լա կ ա ն С '(1 մ ե ծ ն ե ղ ս ե կ ո ճ ւղ ա յի ( 9 : 1 0 ) գ ո ւմ ա ր ը տ ա լի ս Հ 2 7 : 4 0 ձա յնա միջոցը ( 3 / 4 X 9 !10 = 2 7 /4 0 ). Իսկ լոկրիա կա ն լա յն փ ոքրա ցրա ծ կէԱւնտա ն ե ր ը , օ ր ի ն ա կ ' ' а — 6 Տ ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւմ ե ն 4 5 : 6 4 - ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւ­ թ յ ա մ բ , բ ա ն ի ո ր ' а — '<1 մ ա ք ո ւ ր կ վ ա ր տ ա յ ի ( 3 : 4 ) և ' ( 1 — է' Տ յ ա լ ն փ ո ր ը ս ե - կ ո ւն գա յի ( 1 5 : 1 6 ) գումա րը տ ա լիս Հ 4 5 : 6 4 ձ ա յն ա մ ի ջո ցը ։ ( 3 / 4 X 1 5 / 1 6 = 4 5 /6 4 ), սեկստ ա յի օրինա կ' { '(I, ի նտ երվա լա յին Միքսոլիդիական մ ե ծ նեղ կոեֆ իցիենտ ր 3 : 5 Հ, որն սա ա ցվ ում Հ միրսոլիդիա կա ն I— С մա բուր կվինտ ա յ ի ( 2 : 3 ) և Հ ո լա կ ա ն С— 41 մ ե ծ ն ե ղ ս ե կ ա ն ղ ա յի ( 9 : 1 0 ) Հ ա ր ա բ ե բ ո ւթ յա ններքւ ղ ում ա րի ց ( 2 / 3 X 9 / 1 0 = 3 /5 ) : օրինա կ' ձ — ք, միքսոլիգիա կա ն Լոկրիա կա ն լա յն վւոբր սեկստ ա ները, Նեղ մ ե ծ տ եբցիս/նեբի (ք— ձ ) շրջվա ծբն են ներկա յա ցնո ւմ ի ր ե ն ցի ց, ե որպ ես ա յգ ս լի ս ի ն , ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւմ են 5 : 8 ֊ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յա մ բ : Մ ի ք ս ո լ ի ւ յ ի ա կ ա ն մ ա ք ո ւ ր о կ ա ա վ ա ն ե ր բ , օ ր ի ն ա կ ' ք— ք, ս ա հ մ ա ն վ ո ւ մ են ո ր պ ե ս 1 : 2 ֊ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յո ւն ն ե ր : Մ ինչև ա յժ մ բ ե ր վ ա ծ թ վ ա յի ն բոլոր հ ա րա բերութ յունները, որոնք ա րտ ա ­ հ ա յտ ո ւմ են քննա րկվող ձա յնա շա րի պ ա րզ ձա յնա մ ի ջոցների ճնշող մ ե ծ ա ­ մ ա սնո ւթ յո ւնը , կա բելի Հ գտ ն ե լ հա մա մա սնութ յունների տ ա սնա կա րգյա ն ա ղյուս ակ ում : Ա յսոլհե տ ե մ ենք կհա նդ իպ ենք ա ղ յուսա կի սա հմա ններից գուրս եկող ի ն ­ տ երվա լա յին երեք գո ր ծա կ ի ցն եր ի , Դ րա նք' Էոլսւկան փ ոքր սեկ ստ ա ների , Էո- |Ա|կան նեղ оկ տ ա վ ա ն երի և յոկրիա կ ան լա յն փ ո ք ր ա ցր ա ծ օկտ ա վների գ ո ր ծ ա ­ կիցներն են, 6Տ գործա կիցը կա րելի Հ սա հ ­ Էոլսւկան փ ոբր ս ե կ ս տ ա յի , օրինա կ' « մա նել Էոլա կա ն ջ - I փ ո բր ս ե պ տի մ ա յի ց ( 9 : 1 6 ) հա ներս/ միքսոլիդիա կա ն ՇՏ— [ մեծ լր ի վ ս ե կ ո ձ դ ա ն ( 8 : 9 ) , որով կստ ա նա նք 81 :1 2 8 - ի հ ա ր ա բերո ւ­ թ յո ւ ն ը (Աք 1 6 : 8 1 9 = 8 1 / 1 2 8 ) : Ս ա , ի գ ե պ , 6 4 : 8 1 ֊ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւ թ յա մ բ ա ր ­ տ ա հ ա յտ վ ո ղ ս յի թ ա գոր յա ն մ ե ծ տ երցիա յի շրջվա ծքն Հ ն ե ր կ ա յա ցն ո ւմ ի ր ե նի ց, ի ս կ վերջինս կ ի ր ա ո վ ա մ Հ հ ա յկ ա կ ա ն երա ժշտ ութ յա ն մ ե ջ (ա յն տ ոկա Հ նաև տ ա սնա կա րգյա ն ա ղյուսա կում, ա յղ մ ա սին' ստ որև ), հ ո լ ա կ ա ն ն ե ղ օ կ տ ա վ ը , օ ր ի ն ա կ ' %— ՛<>, ս ա հ մ ա ն վ ո ւ մ Հ 8 1 : 1 6 0 - ի հ ա ­ ր ա բ ե ր ո ւթ յա մ բ , իսկ |ոկր|սսկա ն /ա յն փ ոքրա ցրա ծ օկ ա ա վ բ, օր ի նա կ՝ 3 — ՅՏ 1 3 5 :2 5 6 - ի հ ա ր ա բերո ւթ յա մ բ: Ա ոա ջինբ սա ա ցվում Հ Հոլա կա ն Հ | փոքր սեպ տ իմա ն և Հոլա կա ն նեղ մ ե ծ սեկա ն ղա ն գումա րելով, ( 9 !1 6 X 9 /1 0 = 8 1 /1 6 0 ), իսկ երկրորղր՝ լոկրիա կա ն а - ' \" փ ոքր սեպ տ իմ ա յի և լոկրիա - կ ա ն ' շ - ՈՏ լ ա յն վւոբր ս ե կ ո ւ ն ղ ա յի կ ո ե ֆ ի ց ի ե ն տ ն ե ր ր ղ ա մ ա ր ե լո վ ( 9 / 1 6 Х X I 5 /1 6 = 135/256)։ Ք ի լ սուաջ ա ն ցն ե լո վ ն շե ն ք , որ մ ե ր ձա յնա շա ր ի լոկրիա կա ն ձ ա յն ե ր ի բս1Ր- ձրր տ ա րբերա կները իրենց հա մա պա տ ա սխ ա ն ց ,ս ծ ձա յների ց Հ ղ ի գ ի մ յա ն կոմ ֊ մ ա յի » լա փ ով (8 0 : 8 1 ) վերև են դա սա վորվա ծ։ օկտ ա վ], գործա կիցը Ս րա նից հ ե տ և ո ւմ Հ, թ ե Է ո լա կ ա ն %— '& ն ե ղ (8 1 : 1 6 0 ) կա րելի Հ ստ ա նա , ա յլ մի ջո ցով կ ՝ ա յսինքն մա քուր օկտ ա ­ վ ի ց հ ա ն ե լո վ « գ ի ղ ի մ , ա ն կ ո մ մ ա » ֊ն ( 1 / 2 : 8 0 / 8 1 = 8 1 / 1 6 0 ) ։

“ 0 Ն. Ւօ/ՀմիզյաՆ Ա յս պ ե ս ուբեմ\\ւ, մ ենք փ ո ր ձ ե ցի ն ք սա հ մա նել հ ա յկա կա ն մոնոդիկ երա . ժրշտ ութ յա ն դիա տ ոնիկ ձա յնա շա րի բո լո ր պ ա րզ ձա յնա միջոցների գործա կից- ն ե ր ր ։ Ա յս տ ե ղ , ա ոա վել պ ա րզութ յա ն հ ա մ ա ր, մ ե ն ք երկրորդ ա ն դ ա մ ենք բեր ո ւմ Ք . Ս. Ք ուշնա ր յա ն ի կողմից կ ա զմ վ ա ծ պ ա րզ ձա յնա մ ի ջոցների ա ղյուս ա կր, նրա սյո ւնա կ ներ ո ւմ զետ եղելո վ ա յղ ձա յնա մ ի ջոցների թ վ ա յի ն ա րտ ա հա յտ ու­ թյուններդ,, վ ա խ ա ն ա կ ն ր ա ն ց որա կա կա ն ա ռա ջնա յին ե երկրորդա յին զ ա ն ա ­ զ ա ն ո ւ թ յո ւ ն ն ե ր ի ց ո ւ ց ա ն ի շ ն ե ր ի ( խ ա չ ա ն ի շ ո վ ն շ ս / ն ա կ վ ա ծ ե ն ւո ա ս ն ա կ ա ր գ յ՝ս ն ա ղ յո ւսա կ ի Հա րա բերութ յունների ս ա հ մ ա նների ց զուրս բ ն կ ա ծ երեր ղործա կիղ- ներր \\ Մ ի ք ք ս ո լի ղ ի ա կ ա ն ք ;» /ա կ ա ն ձ ա յ ֊ Լոկրիա կա ն Ц ա յ ն ա » /ր Հ ո է/Ն ե ր ր ձ ա յն ե ր ի չ/ ներիս ձ ա յն ե ր ի ս Ս 1*1լո է*1ււր էէՆ հ ր 8 .9 9 .1 0 т -1 6 ՏերցԷ ա ներ / : .յ 2 7 :3 2 .4 :6 կ » / ա ր 49 Աէ% ե ր 3 .4 Կ / ի հ՚ ա ա Ն է ր 2 .3 2 7 :4 0 1 5 :6 1 II Լ /լւ/ա ա Ն հ ր 3 :3 8 1 :1 2 8 • Տ :8 Ս ե պ ա ք է մ ա *էէև ր 9 .1 6 Օ կ տ ա վ ա ՛ս ե ր 1 .2 8 1 :1 6 0 • 1 3 3 :2 5 6 * Ա յժ մ կա րող ենք ա ր տ ա հ ա յտ ել մ իքս ոլիգի ա կ ան , է որս կա ն ե ր , կրիա կ ան յո թ ն այա ր ե ր ի ձա յն ե ր բ, րստ միա լա րի մ ա սեր ի ։ Ա. Մ ի քս ոլիդիա կա ն յոթ նա լա ր. ք_ շ Й — Ь - С — '(1 - е$ / Տ /9 4 5 3 /4 2;3 315 9 ' 16 Ր. կոչա կա ն յո թ նա լա ր %“ а ֊ Ь—С '(! — ՕՏք 1 9 /1 0 27132 3 /4 2 7 /4 0 Տ1 12* 9 10 Գ. Լ ո կ ր ի ա կ ա ն յ ո քէնա լա ր а— Ь — с — '(1 - 6Տ •֊ \\ — 'ց 1 15,/ 1 4 5 /6 8 /4 4 5 /6 4 5 /Տ 9 /1 0 Ա նցնե լով ա յն ձա յնա մի ջոցների ք ն ն արկ մ ա ն ր , որոնք ղ ո յա ն ո ւմ են լոկ- րիա կա ն բա ր ձր ձա յների կիրա ռումով, հա րկ Է ն շե ր թե ն ր ա նցի ց ա մեն մեկի թ վ ա յի ն ա րտ ա հւսյտ ութ յունր ա ռա նձին ս ա հ մ ա նելու կ ա ր ի ք չկ ա ։ Մ ի ա յն պ իտ ի ր ն գ գ ծ ե լ, որ նրա նց և լոկրիա կա ն ди/ծ ձա յնե ր ի մ ա ս ն ա կ ցո ւթ յա մ բ գո յա ցա ծ հ ա մ ա պ ա տ ա սխ ա ն ձա յնա միջոցների տ ա ր բ ե բո ւթ յունր ա րտ ա հա յտ վում Է տ ա ս ֊

Մ ի կ հա յկա կա ն վաղ միջնա դա րյա ն երա մշտ . տ եսութ յունից 71 ն ա կա րգ(ա ն ա ղ յո ւս ա կ ո ւմ պ ա րունխ կվող «դ ի գ ի մ յա ն կոմմւսյո վ ֆ է որո/ես 8 0 : 8 1 ֊/ / հ ա ր ա բ ե ր ո ւ թ յո ւ ն ։ Դ ա ա պ ա ց ո ւ ց վ ո ւ մ է հ ե տ և յա լ կ ե ր պ ։ Վ երը ն շ վ ե ց , քքե է ո լ ա կ ա ն տ ի պ ի հ ի ն գ ա ս տ ի ճ ա ն չ ա ղ ե ր ո ւ մ տ ո ն ի կ ա յ ի ց ն ե ղ կ վ ի ն տ ա վ ե ր և ղտ նվող լոկրիա կա ն ց ա ծ ձա յն ր ի ր բա ր ձ ր տարբերակովդ է փոիտարինվումյ մ ա ֊ քուր կւԱ ւնտ ա յի ձ ա յն ա մ ի ջ ո ց ո վ պ ա յմ ա ն ա վ ո ր վ ա ծ վ ե ր ի ն ղ ո մ /մ յա ն տ ա ո մ / ե ֊ ն ա / ո ւ ն ։ ղ ա տ տ կ ո ւ ք — Й — I) — С — <1# վ է ո ք ս ա ն ա կ Հ — ձ — Ь — С — ( \\ ֊Ի ) ' Եթե հ ա շվ ի ա ռ ն ե ն ք , որ էոլս/կա ն ն ե ղ կւ/ինտ ա ն մի արն V ղիղիմյա ն կււմմա յի» գ ո ր ծ ա կ ց ի վ ր ա գ ո ւմ ա ր վ ե լո վ է որ տ ա լի ս է մա քուր կւԱ ւնտ ա յի հ ա ր ա բ ե ր ո ւ֊ թ ր ո ն ր (2 7 4 0 \\ 8 0 / 8 1 = 2 ք Յ ) , ա պ ա պ ա ր,/ կլինի, թ ե ,ի ո ք ը ա ղ ո , լե ձ ա յն ա ֊ մ ի ջ ո ց ր , ո ր ր ա յ ս դ ե պ ք ո ւ մ պ ա յ մ ա ն ա վ ո ր ո ւ մ Հ (1 // '(I ձ ա յ ն ե ր ի տ ա ր բ ե ր ո ւ ­ թ յո ւն/, ուրիշ բ ա ն չէ , եթ ե ո չ «գ ի գ ի մ յա ն կ ո մ մ ա »։ Ա յո նո ւյն «գ ի գ ի մ յա ն կ ո մ մ ա յի ն » է հա նգո ւմ նա և տ ոնիկա յի ց ն ե ր ք և դ ա ն ը ֊ վող լոկրիա կա ն բա րձր ձա յնի իր ց ա ծ տ ա րբերա կ ից ո ւնե ցա ծ տ ա ր ր ե ր ո ւ֊ թ լ ո ւ ն ր . օ ր ի ն ա կ ք ^ — Ո — В — С — 4 1 վ ա խ ա ն ա կ ք § — а — В - С — '<\\ ֊ի ՛ ո րտ եղ «Д.» ձ ա յն ր « В » ՝/• ն կ ա տ մ ա մ բ ներբին ձգտ ող ձ ա յն ի ղերն է կա տ ա րում, ե որպ ես ա յգ պ ի ս ի ն ա ռ ա վ ե լա գ ո ւյն չա ՛փ ով մ ո տ ե ն ո ւմ է տ ո նի կ ա յի ն ։ Ե վ ահա ա յս ղ ե պ ք ո ւմ ն ե ր բի ն « ք » ձ ա յն ի (ղ ո մ ի ն ա ն ա ա յի յ վ բ ա դ ո յա ն ո ւ մ Լ 6 4 : 8 1 ֊ի հ ա ֊ ր ա ր ե ր ո ւ թ յա մ բ ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ղ ս յ ի ր ս ս յ ո ր յ ա ն մ ե ծ տ ե ր ց ի ս ։ ( \\ <ւ)ւ ո ր բ 4 : 5 ֊ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յա մ բ ս ա հ մ ա ն վ ո ղ միքսոլիւյիսւկ ա ն ն ե ղ մ ե ծ տ ե ր ց ի ա յի ց «Գ ի ղիմ յա ն կ ո մ մ ա յի » չա վ, ո վ ա վ ե լի մ ե ծ էւ Ա յս վ,ով,ո խ ո ւթ յա ն հ ետ և ա ն ք ո վ հ ա նղ ես է գա ւիս տ ա ս նա կա ր դյա ն ա ղյուսա կի սա հմա ններից դուրս ելնող մի ձա յնա մ ի ջոց է ր Գա՝ 2 4 3 : 2 5 6 -ի հ ա ր ա բերո ւթ յա մբ ա րտ ա հա յտ վող ս /ի թ ա ղ ո ֊ րյա ն դիա տ ոնիկ կ իս ա ձ ա յնն է , որր ղոյա ն ո ւմ Լ լոկրիա կա ն բա ր ձր ա ցր ա ծ а а * ձա յնի և « В » տ ո ն ի կ ա յի մ ի ջև ։ Ա յղ մ ա ս ի ն կա րելի է դա տ ել և ն ր ա ն ի ց , որ եթե - в մ ա ք ո ւ ր կ վ ա ր տ ա յ ի ց հ ա ն ե ն ք պ ի թ ա ղ ո ր յ ա ն ք— 3 մեծ տ երցիա ն, ապա կ ս տ ա ն ա ն ք հ ե ն ց ն ո ր հ ի շ ա տ ա կ վ ա ծ հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յո ւն ը ( 3 4'. 6 4 1 8 / = 2 4 3 / 2 5 6 ) ։ Լոկրիա կա ն ց ա ծ ձա յների բա րձրա ցմա ն հետ եո/նքով ա ռա ջա ցա ծ ւի ո քր ա ֊ գ ո ւյն ձ ա յն ա մ ի ջո ցի մ ե ծո ւթ յա ն չա վ՛ի պ ա բ ղ ա բ ա ն ումը հնա րա վորութ յուն է տ ա լիս սա հմա նել հ ա յկ ա կ ա ն դիա տ ոնիկ ձա յնա շա րի «հ ի ն գ ա ն ղ ա մ ա ն ի » ք ա ­ ռս,/ա րերի, օր ի ն ա կ ' ք - ^ - а - а - Ь ձա յն ե ր ի հա ր ա բերա կցո ւթ յունն երի թ վ ա յի ն ա բտ ա հ ա յտ ո ւթ յո լն ն ե ր ր ։ Ա յսպ ես , հ իշյա / քա ռա լա րի ձա յների բ ա ն ա ֊ կա էին ։/, սքսհւսրսւբեբ ո լթ յո ւ ն ն ե րր կ հ ա ն ղ ե ն հ ե տ ե յա լ ի ն ։ ե .......................... 2 4 3 . 2 5 6 * ( պ ի թ . դ ի ա տ . կ ի ս ա ծ ա լ ն ) а ...........................8 0 : 8 1 ( դ ի դ ի մ լ ա ն կ ո մ մ ա ) 3 :4 6 4 :8 1 * .— а 4 :5 ...........................9 : 1 0 % ...........................Տ : ծ է Ս խ ե մ ա յո ս Ր /иա չս /ն ի շո վ ց ո ւյց Է ա ր վ ա ծ տ ա ս ն ա կ ա ր դ յա ն ա ղ յո ւս ա կ ի ս ա հ մ ա ն ֊ ների ց դուրս եկող ի ն տ ե ր վ ա /ա յի ն չորրորդ դ ո բծ ա կ ի ց ը ։ Ս ա կա յն, ա յղ վ ե ր ջ ի ն ֊ ներր չե ն , ո ր վ ճ ռ ո ւմ ե ն հ ա ր ց ը ։ Բ եր վ ա ծ թ վ ա յի ն ս ա հ մ ա ն ո ւմ ն ե ր ի ա մրու/ջությու- նր ա կնա ռու կերպ ով ց ո ւյց Է ш и ц /ш , որ Տա մա մա սնւսրյուննեւփ ւոասնւսկաոյյյան

Ն• Р*ш Հմ իղ յ ան ա ղ յո ւ ս ա կ ո ւ մ պ ա ր ո ւ ն ա կ վ ա ծ հ ա ր ա բ ե ր ո ւ թ յո ւ ն ն ե ր ը կ ի ր ս ւ ո ե |ի Ы» հ ա յկ ա կ ա ն մ ո ն ո դ ի կ ե ր ա ժ շ տ ո ւթ յա ն դ ի ա տ ո ն ի կ ձ ա յն ա շ ա ր ի պ ա ր դ ձ ա յն ա մ ի ջ ո ց ն ե ր ի Օնշոդ մ ե ծ ա մ ա ս ն ա թ յա ն հ ա մ ա ր : Ա վ ելի ն, հա րկ կ ը ն դ գ ծ ե լ, որ ա լդ ձա յնա շա րի հ ն չ յո ,ն ֊ ների միջև գ ո յա ֆ ղ , միևնույն ա նվա նա կ ո չո ւթ յա ն, ր ա ,,, ա ա րՀեր որա կի ձ ա յ­ նա միջոցները ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւմ են հ ե ն ը տ ա սնա կա ր դյա ն ա ղյո ւսա կ ում պ ա ր ո լ֊ ն ա կ վ ա ծ ա կուոտ իկա կա ն հա րա բերութ յունների մ ի ջո ցո վ , Ա յստ եղ ից պ իտ ի ա յն հետ նութ յունն ա ն ե լ, որ հ ա յկա կա ն մոնոդիկ երա ժշտ ությա ն դիա տ ոնիկ ,ա - գ ե ր ր բ ն ա կ ա ն լ ա ր վ ա ծ ք ո ւ ն ե ց ո ղ | 1Ա դ հ ո ե ն . ո ր պ ի ս ի հ ա ն գ ա մ ա ն ք ն կ լ ա ր տ ա ­ ց ո լվ ո ւմ է ղիա տ ոնիկ ձա յնա շա րում։ Ա յսս,ի ս ո վ ա պ ա ցո ւցվ ո ւմ կ, թ ե տ ա ս ն ա կա ր դ յա ն ա ղ յո ւս ա կ ո ւմ պ ա ր ո լ֊ նա կ վ ա ծ հա րա բերութ յունները կիրա ոելի են նա և վա ղ միջնա դա րի հա ,կա կա ն մ ո ն ո դ ի կ ե ր ա ժ շտ ո ւթ յա ն մ ե ջ , ք ա ն ի որ վ ե ր ո հ ի շյա լ ղ ի ա տ ո ն իկ յա դ ե ր ը , 'ինչպ ես ա ր դ ե ն ն շ ե լ ե ն ք , Հ ա յա ս տ ա ն ո ւ մ լ ա յն տ ա ր ա ծ ո ւ մ կին ս տ ա ց ե լ հ ե ն ց У - ֊У П 1 գ ա ր ե ր ո վ : Ե վ գ ա հ ա ս կ ա ն ա լի կ . հ ա կ ա ուս կ դ ե պ ք ո վ , վ ա ղ մ ի ջն ա դ ա ր ի հ ա յ գիտ նա կա ններ,, տ ա ս նա կա ր դյա ն ա ղ յո ւսա կը փ ոխ ա ո ն ե լո լ մ ա ս ի չկին կ մտ ա ծի: Մ ենք պ ա տ ա սխ ա նեցինք վերր դրվա ծ բո լո ր հա րցերին, ընղսմին հիմնվելով, գլխ ա վորա պ ես, Մ ա տ են ա ղա բա նի ձեռա գրերից ե հա յկա կա ն վա ղ միջնա դա րի թ ա ր գմ ա նա կ ա ն դ րա կա նո ւթ յո ւնի ց քա ղ վ ա ծ նյո ւթ եր ի վրա : Ա յստ եղ հ ա մ ե մ ա ­ տ ո ւթ յա ն, ա ռա վել հա մողիդ պ ա տ ճա ռա բա նութ յա ն ե ա յլ նպ ա տ ա կներով բ ե ր ֊ վեցին նա և ժա մ ա նա կ ա կի ց եվրոպ ա կա ն երա ժշտ ա կա ն դրա կա նութ յա ն մեջ թեև. հ ի շա տ ա կ վ ո ղ , բ ա յց Ա,իվ կ եր պ ո վ չ,ո սոսբ ա ն վ ա ծ մ ի շա րք փ ա ս տ եր ևս, ո ր ո ն ք վ ե ր ա բ ե ր ո ւմ ե ն , մ ա ս ն ա վ ո ր ա պ ե ս , դ ի ա տ ո ն ի կ , խ ր ո մ ա ս,ի կ և ^ .հ ա ր մ ո ­ նի կ տ ետ րա խ որդների դ ի դ ի մ յա ն ստ որս,բա ժա նումներին, Ի ՛ն չ նո ր բ ա ն կ տ ողիս հ ի շյա լ նյութ երի ա մ բո ղ ջո ւթ յա ն ո լս ո ւմ ն ա ս ի ր ո ւ֊ թ յո ւն ր . Ա յն հ ա ր ս ս ,ա ց ն ո վ կ ա ռհա սա րա կ ա նտ իկ շրջա նի մոնոդիկ երա - ժրշտ ութ յա ն եբա Ժ իշտ ֊ գիտ նա կա նների տ եսա կ ա ն հ ետ ա խ ո լղ ո Վ ն ե բ ի ա ր դ յուն­ քի մա սին մեր ունեցա ծ պ տ տ կերա ցումր և, մա սնա վորա պ ես, երա ժշտ ա կա ն դ ի ֊ տ ո ւթ յա ն ղող,,, ա ց մ ա ն մեջ ս ղ ե ք ս ա ն ղ ր յա ն դ պ ր ո ց ի խ ա ղ ա ց ա ծ դերի մ ա ս ի ն մեր դիտ ելիքների պ ա շա րը, Դ րա նով իսկ լո ւյս կ ս փ ռվ ո ւմ նա և վա ղ միջնա դա րի հա յկա կա ն երա ժշտ ո ւթ յա ն տ եսութ յա ն ա յն բ ա ժ ն ի վ րա , որբ նվ իր վ ա ծ կ եղել մոնոդիկ երա ժշտ ութ յա ն ա կուոտ իկա կա ն /՛ա ղ ա յի հա րցերին: Հի շա տ ա կ վ ա ծ նյութ երի ուսումնա սիրութ յունը հիմք կ տ ա լիս բնա կ ա ն ձա յնա շա րի կա ռուցվա ծքի օրինա չա փ ութ յունների տ եսա կ ա ն իմա ստ ա վորմա ն փ ա ստ ը վերա դրել երա ժշտ ա գիտ ութ յա ն զ ա ր գ ա ց մ ա ն որոշա կի մ ի շրջա նի ( I դ ա ր ), և խ ո ս ե լ X հա րմոնիա յի» մա սին հ ն ա դ ո ւյն գի տ ո ւթ յա ն մեջ ձա յների հ ա ր ա բ ե ր ա կ ց ո ւթ յո ւն երի տ ա սնա կա ր դյա ն սիստ եմի ձ և ո վ կիր ա ռվ ա ծ բնա կա ն ձա յնա կա րգի (натуральный строй) գո յո ւթ յա ն մ ա ս ի ն , որն ա ռա ջ կ եկել Տ ա ռ ֊ լ ի ն ո յ ի ե. Ֆ ո լ յ ա ն ի ի կ ո ղ մ ի ց ս տ ե ղ ծ վ ա ծ <гՄ ա ք ո ւ ր ձ ա յ ն ա կ ա ր դ ի » ս ի ս տ ե մ ի ց մ ո տ 1500 տարի առաջ: Ա յս կ ա պ ա կ ց ո ւթ յա մ բ պ իտ ի ն շե լ, որ Ա լեքսա նդրիս,յ ո վ կ ի ր ա ռ վ ա ծ յ ո լ ֊ բա հա տ ոլկ բնա կա ն ձա յնա կա րգի ղ ո յո լթ յա ն հա րըր չի լո ւս ա բա ն- վ ո վ և ն ո ւյն ի ս կ չի կլ դրվում մեր ժա մ ա ն ա կ ա կի ց երա ժշտ ա գիտ ա կա ն գրա կա նութ յա ն մ ե ջ, եթե չհա շվենք Հե լմ հ ո լցի կ ող մ ի ց հա րևա նցիորեն ա րվա ծ և որոշ ա ն ճշտ ութ յա մ բ տ ա ռա պ ող մ ի հ ի շա տ ա կ ո ւթ յո ձ ը , Ա յսպ ես , Հելմհ ռլցը ա կնա րկ ունի ա լեքսա նղր յա ն հույներին պ ա տ կա նող ի ն չ որ ((...բ ն ա կ ա ն ս ի ս ֊

Մ ի կ Հա յկա կա ն վա ղ միջնա դա րյա ն երա ժշտ . տ եսութ յունից 73 տ ե մ ի ա ն կ ա տ ա ր մ ն ա ց ո ր դ ն ե ր ի . . . » մ ա ս ի ն 1։ Ն ա ը ն թ ե ր ց ո ղ է ն շ ի բ ա ց ա տ ր ո ւ մ թ ե ի ՜ ն չ ե ն ն ե ր կ ս ւ յա ց ն ռ մ ի ր ե ն ց ի ց ա յդ «մ ն ա ց ո ր /ք ե ե ր ր », Ա ք)ե ի ն չ ո ՜ ւ ե ն ն ր ֊ րա նր «ա նկա տ ա ր»։ Մ ի ուրիշ հ ա յտ ն ի տ ե ս ա ր ա ն ' Հ . (հիմա նը, ք ն ն ե լո վ վերը բ ե ր վ ա ծ դիդիմ- յա ն երեք տ ետ րա խ որդների ձա յների քա նա կ ա յի ն վւոխ հա րա րերրվկոլնները, դ ա յի ս է ա յն ե զր ա կ ա ցո ւթ յա ն , թ ե նր ա նցո ւմ պ իթ ա դորյա ն սիստ եմի հ ա մ ե մ ա ­ տ ո ւթ յա մ բ հա նդես են դա ւիս վա րձնա կ ա ն ճա նա պ ա րհով ղտ նվա ծ մ ի ա յն երկու ձա յնա մ ի ջոցներ, ա յն է ' 4 : 5 - ի հ ա ր ա բե ր ո ւթ յա մ բ ա րտ ա հա յտ վող մ ե ծ տ ե ր ֊ ց ի ա ն , ե 5 : 0 -ի հ ա ր ա բե ր ո ւթ յա մ բ ս ա հ մ ա ն վ ա ծ վա ըր տ եր ցրա ն2։ Եվ ա յնուհետ և ե լն ելո վ ա յս սխ ա լ ն ա խ ա դ ր յա լի ց, Ռի մա նը հ ետ ևցնո ւմ է , թ ե Գի դի մը միա լա րը բ ա ժ ա ն ո ւմ է ր ո չ ա վելի քա ն վ եց մ ա ս ե ը թ : /հիմա նը չի էլ բա ր ձ ր ա ց ն ո ւմ ա յն հաՐՅԸ՛ թ ե V \"ւԻ մՐ Ի ՝նչ կերպ կարող էր դտ նել 15-րդ, /6 -ր դ , 2 4 -ր դ , 25-ր դ , 3 0 - ր ղ , 3 1 - ր դ և 3 2 ֊ր դ մ ա ս ն ա կ ի ձ ա յն ե ր բ ։ Ա յսպ իս ով շա տ ա ղքա տ մ ի պ ա տ կերա ցում էր կա զմ վո ւմ և ա լեքսա նդրյա ն գիտ նա կա նների տ եսա կա ն հ ետ ա խ ո ւզումների ա ր դ յունքներ ի, և բն ա կ ա ն նոր ձ ա յն ա մ ի ջո ց ն ե ր վ ։որձն ա կա նո ր ե ն գտ նելո ւ և ս ա հ ա մ ա ն ելո ւ գ ո ր ծ ո ւմ մ ի ա յա րի ա րվեստ ա կա ն բա ժ ա ն մ ա ն պ րա կտ իկա յի։ զա ր գա ցմ ա ն ա յն մ ա կա ր դ ա կ ի մա - սի ն, որբ ձեռք էր բե ր վ ա ծ մ ե ր թ վ ա կա նութ յա ն սկզբում: Ա յս պ ա տ ճա ռ ո վ տ եսա բա նների ուշա դրությունից վրիպ ում էր ոչ մ ի ա յն I դա րում բնակսւք, ձա յնա կ ա րգի գ ո յո ւթ յա ն վւա ստ ր, ա յլև ա ռհա սա րա կ ա ր և ե­ լյա ն և ա ր և մ տ յա ն , և մա սնա վորա պ ես ա նտ իկ և մերձա վոր ա ր և ելյա ն ե ր ա ֊ ժր շւո ա կ ա ն սիսա եւքների վ ա խ հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ՛ոչ պ ա կ տ ս կ ա ր և որ հ ա ր ցը Վերջինս երա ժշտ ա դետ ների կողմից կ ա մ ա ռհա սա րա կ չի բա րձրա ցվել, և կա մ մ ի ա յն մի ք ա ն ի չսււիից դուրս զգ ո ւյշ և շր ջա հ ա յա ց դ ա տ ո ղ ո ւթ յո ւննե ր ի սա իթ է տ վ ե լ։ Ա յս պ ես , խ ո ս ե լո վ գիտ նա կա նների կ ող մ ի ց մ ե ծ տ երցիա յի ձա յն ա մ ի - ք ո ց ը 4 '՝ 5 - ի հ ա ր ա բ ե ր ո ւ թ յ ա մ բ ս ա հ մ ա ն ե լ ո ւ ւ ի ա ս տ ի վ ճ ռ ա կ ա ն ն շ ա ն ա կ ո ւ թ յ ա ն մա սին (ի տ ա րրերութ յոձ, պ ի թ ա դո ր յա ն' 6 4 : 8 1 ս ա հ մ ա ն ո ւմ ի ց), Հ . Ռ ի մա նը գրում է: «Գ ի գիմ ի ց հետ ո, բ տ յց դեռևս Ց ա ռլինո յից շա տ ա ռա ջ, 4 5 -ի հ ա ր ա ­ բ ե ր ո ւթ յա մ բ ա րտ ա հ ա յտ վ ո ղ մ ե ծ տ եր ցիա յի կոնսոնա նսւսյին նշա նա կութ յա ն մ ա ս ի ն պ ա ր զ պ ա տ կ ե ր ա ց ո ւ մ մ ե ն ք գ տ ն ո ւ մ ե ն ք ա ր ա բ ա ֊պ ա ր ս կ ա կ ա ն ե ր ա ֊ ժ ի շ տ ֊տ ե ս ա բ ա ն ն ե ր ի մ ո տ . . . ( 9 ֊ր ղ դ ա ր ) . . . » * ։ Հ ա ս տ ա տ ե լ ո վ ա յ ս ‘փ ա ս տ ր , Ռ ի - մ ա ն ր ս ա կ ա յն , չ/ւ շ ո շ ա վ ա ւ մ ձ ա յն ե ր ի « ա ր ա ր ա ֊պ ա ր ս կ ա կ ա ն » և ա լ ե ք ս ա ն դ ր յա ն սիստ եմների փո|ս1ւաոսբ1.րու|»յան հսւրցր: Ա յդ մա սին որոշ չւսվա վ ա ր տ ա ­ հ ա յտ վո ւմ է Հե լմ հ ո լցր : Նա ն ա խ և ա ռա ջ ե լն ո ւմ է ա յն բ՛՛՛ն ի ց, թ ե ա ր ա բ ա ֊ պ ա ր ս կ ա կ ա ն կ ՚ չ վ ՚ ղ ե ր ա ժ շ տ ա կ ա ն ս ի ս տ ե մ ի սւ ո ւ ս ն ս ն սւ Иս ս ո կ ո ւ р յ ո ւ ն ն 1. ր լւ Հ ...ի ն չպ ես թ վ ո ւմ է, ի ր ե ն ց դա րգացոււՐն ս տ ա ցել էին դ ե ռ և ս ա րա բա կա ն։ տ ի ­ րա պ ետ ո ւթ յունից ա ռա ջ' Սա սա նյա ն Պ ա ր ս կ ա ս տ ա ն ո ւմ ս : Ա յնուհետ և հ ե ղ ի ն ա ­ կ ը հ ա ս տ ա տ ո ւ մ է , ո ր ա յդ ա ր ա բ ա ֊պ ա ր ս կ ա կ ա ն ե ր ա ժ շ տ ա կ ա ն ս ի ս տ ե մ ր , «Г... պ ի թ ա դ ո ր յա ն ս ի ս տ ե մ ի հ ա մ ե մ ա տ ո ւ թ յա մ բ մ ի է ա կ ա ն ա ռ ս ւ վ ե լո ւթ յո ւն ունի»6: Հ ե դ ի ն ա կ ի հ ետ ա գա դ ա տ ո ղ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ց պ ա րզվո ւմ է , թ ե քննա ր կվ ող 1 Г . Г е л ь м г о л ь ц . У ч ен и е о с л у х о в ы х о щ у щ е н и я х , է չ ՀՕՀ։ Г . Р и м л и. А к у с т и к а с т о ч к и з р е н и я м у з ы к а л ь н о й н а у к и . ԿՀ / / — /г.* ' ՜Ն ո ^ յհ ւո եղ ո ւ մ , Ы 1 3 , * Նոտ յէ $ տ ե է /ո է էէէ ( у 1 3 1 1 Г . Г е л ь м г о л ь ц , У ч е н и е с с л у х о в ы х о щ у щ е н и я х , ԷՀ 3 9 9 ֊Հ 0 0 ւ _ 9 Ն ո ւ յ ն տ ե ղ ո ւ մ ք Է Հ 100։

)/. Ւ ա Հմ իգյա ն ս ի ս տ եմ ի հ ի շյա լ ա ռա վելութ յունը կ ա յա ն ա մ է Նրա նում, որ « ... մ ենք ա յս տ եղ (ա յս ի ն ք ն ա ր ա ր ա ֊պ ա րս կ ա կ ա ն ե րա ժ շտ ա կ ա ն ս ի ս տ ե մ ս ,մ — Ն. Թ .) հ ա ն դ ի * պ ա մ ենք մ ի ա նդ ա մ ս ,յն ճիշտ բն ա կ ա ն ,ա բ վ ա ծ ք ունեցող ղ ա մ մա ների վճռա - կա ն դեր ա խ ռութ յա ն ...» * , Հե լմ հ ո լցր ս ո ,յն հետ ևո ւթ յա ն հ ա ն դ ա մ է պ ա րսկա ­ կ ա ն , ա ղ ե ր ի վ ե ր ,, ,, ծ մ ա ն հ ի մ ա ն վ բ ա 2/ Զ ա ր գ ա ց ն ե լ ո վ ի ր մ տ ք ե ր ը , հ ե ղ ի ն ա կ ,, շ ա ր ո ճ ,ա կ ո ւ մ է « . . . ա յղ ա ր ա ր ա ֊պ ա ր ս կ ա կ ա ն ս ի ս տ ե մ ը , ե ր ա ժ շ տ ո վ ) յա ն զ ա ր ֊ '/ա րմ ա ն տ եսա կետ ից ա րժա նի է հս/տ ա կ ո ւշա դ ր ո ւթ յա ն ն ։ Եվ վերջա պ ես, ուղղա կիորեն շո շա ,ի ե ,ո վ ա ռհա սա րա կ ա ր և ելյա ն ե ա րե ֊ մ ր տ յա ն երա ժշտ ո ւթ յա ն, ե մ ա սնա վորա պ ես պ ա րսկա կա ն և ա լեքսա նդրյա ն երա ժշտ ա կա ն սիստ եմների հ ա ր ա բերութ յունների հ ա ր ցը , Հ ե ,մ հ „լց ը հետ ևյա լ նշա նա կ ո ղ ի ց ենթ ա դրութ յունն է ա ն ա մ , Նա դ ր ա մ է. „Ե ս ա վ ելի շուտ կա րծում ե մ թ ե հա րցր պ իտ ի ղնե, հ ետ և յա լ կերպ , ա լեքս ա նդր յա ն հույների մոտ գտ նվող բ ն ա կ ա ն սի ստ եմ ի ա ն կա տ ա ր մ նա ցո ր դ ն ե ր ր շե ՜ն հիմն,քա մ ա ր դ յո ք պ ա ր ս կ ա ­ կա ն ա վ ա նդո ւթ յուններ ի վ ր ա ...»*։ И ե ն ք ա յս տ ե ղ նորից շե ն ք կ րկ ներ ,, ա ռա րկութ յունները ա յն մ ա ս ի ն , թե ի նչո՜ւ Հելմհոլցր «ա նկա տ ա ր մ նա ցորդներ» է ա նվա նում մ ի ա մբողջ սիստ եմ ե ա յ,ն ւ Բ ա նր ն ,„ս ն ո ւմ ն է , որ եթ ե չկ ա պ ե ն ք ա րվա ծ դա տ ողութ յա ն տ ա ռին, ա պ ա պ ե տ ք է ր նդ ո ւնե նք, որ Հե լմ հ ո ր յի ա յս ենթ ա դրութ յա ն,, շա տ մոտ իկ է ճշմա րտ ութ յա ն ի ր ա յն մ ա ս ո ւմ , որր վերա բերում է հին Մ երձա վոր Ա րևելքի և ա նտ իկ երա ժշտ ութ յա ն տ եսա կա նի ու գործնա կա նի փ ոխ ա դա րձ կա պ երի հ ա րցին: Գ տ նվելով Ա րևելքի հ Ա րևմուտ քի իրա ր հա տ ող ա ռևտ րա կա ն մ ե ծ ճա ն ա - պ ա րհների կ ե ն ա /ա ն ում , Ա լեքսա ն դրի ա ն մի ա մ ր ա լջ շա ր ք ժ ո ղո վո ւր դ ն հրի, ա յղ թ վ ա մ ' հ ո ւյն ե ր ի , ե գ ի պ տ ա ցի ն ե ր ի , հ րեա ներ ի, ա սորիների և Մ երձա վոր Ա րևելքի ա յլ ժողովուրդների նյութ ա կա ն հա րստ ութ յունների և հոգևոր կ յա նքի ե ռ ա ն մ ի ջ­ նա կետ էր ն ե ր կ ա յա ցն ո ւմ ի ր ե ն ի ց, Ա լե քս ա նդ ր իս ,յա մ գի տ ա կա ն և մ շա կույթ ա յին ա շխ ույժ գո րծունեո ւթ յա մ բ ա չքի էի), ր ն կ ն ա մ ոչ մ ի ա յն հ ա յն և ր ր , ա յլև Մ ե ր - ձա վոր Ա րևելքի ժողովուրդների շա տ նե ր կ ա յա ցո ւցի չն ե ր , որոնք իրենց «հ ե լ. քեններ» էին ա նվա նում լոկ ա յն պ ա տ ճա ռով, որ հա ն արևն էին խ ոսում, Ա ,ե ք ֊ ս ա ն դ ր ,ա ն կ ուլտ ո ւր ա ն , որր տ ա ր ա ծ վ ա ծ էր ոչ մ ի ա յն Հո ւն ա ս տ ա ն ո ւմ , ա յլև Ե գիպ տ ոսում, և ա մբողջ Մ երձա վոր Ա րևելքում, իրենից ներկ ա յա ցնո ւմ էր, ի ն չպ ես հ ա յտ նի է , ա րևմ տ յա ն (հ ո ւն ա կ ա ն ) և ա ր և ե ,յա ն (մ ե ր ձ ա վ ո ր ա ր և ե /յա ն ) տ ա րրերի մ ի յա ր ա տ եսա կ մ ի ա ցո ւմ և օրդա նա կա ն հա մա դրութ յուն, Իսկ ի ն չ վեր ա բերո ւմ է երա ժշտ ա կա ն ա րվեստ ին և գի տ ութ յա ն,,, ա պ ա Ա լեքսա նդրիս,յ ա մ զ ա ր գ ա ն ա մ էի ն , բ ա ց ի հունա կա նից, ի հա ր կ ե, ոչ մ ի ա յն պ ա րսկա կա ն, ա յ, ա մ բողջ Մ երձա վոր Ա րևելքի ժողովուրդներ/, երա ժշտ ա կա ն տ րա դիցիա ներ,, ւ Շ ա տ հա վա նա կա ն է մ ա սնա վորա պ ես ա յն , որ զա րգա ցնելով երա ժշտ ութ յա ն ա կուստ իկա կա ն բ ա զ ա յի մ ա ս ի ն գիտ ութ յունր , ալեքս ա նդ րյ աՆ հույները հ ի մ ն վ ո ւմ էի ն ա յդ բ ն ա գ ա վ ա ռ ո ւմ Մ երձա վոր Ա րևելքի ժողովուրդն երի ձեռք բ ե ր ա ծ նվա ճումների վրա է ր Հետ ա քրքիր է ա յդ կ ա պ ա կ ցութ յա մ բ ն շե ,, ! Г. Г е л ь м г о л ь ц , Учение о слуховы х ощ ущ ен и ях, էջ ‘ оз, • Հ ո , /,$ էջ т о ю з, 1 Ն ա /о տ եղա մ . կ ջ 103: 4 ն ո է յԿ է տ ե ղ ո ւ մ , Հ 9 ՀՕ )1 1

Մ ի Լք Հ ա յկ ա կ ա ն վ ա ղ մ ի ջ ն ա դ ա ր յա ն ե ր ա ժ շ ա * ա ե ս ո ւթ յո մ ւի ը 75 *.// ե բ ա Ժշ տ ո ւ թ յ ա ն , Հ ն ո ւ մ ա յ ս պ ե ս կ դ յ վ |ւմ ն սւ 1| ա Га ձ ս ւ յ ն ւս մ ի շ ո С|ն ե րի՝ օ կ տ ա վ ա յի , կ վ ի նտ ա յի և կ վ ա ր տ ա յի ձ ա յն ե ր ի հա րա բերութ յունների թ վ ա յի ն ա ր տ ա հա յտ ութ յունն երր սա հմա նվա ծ են եղեք դե ռես հին բա բե լա կ ա ն երա ժրշ* տ ո ւթ յա ն տ ե ս ո ւթ յա )/ մ ե ջ *; Ի սկ եթ ե նկ ա տ ի ունենա նք> Մ երձա վոր Ա բեե լբի ժ ո ղ ո վ ուրգ ն ե ր ի ե ր ա ժ շ տ ա ­ կա ն ս|ոսկէոիկսւքւ, ա պ ա է/արուլ ե ն ք վ ս տ ա հ ո ր ե ն պ ն դ ե լ, որ ի ն տ ո ն ա ց ի ո ն ե ր ե * վ ո ւ յթ ն ե ր ի ա յն ա մ բ ո ղ ջ ո ւ թ յո ւ ն ը , որս։ ա լե ք ս ա ն դ ր յա ն գ ի տ ն ա կ ա ն ն ե ր ը ձ/ր/ւեք են տ եսա կա նորեն իմ ա ստ ա վ ո րել ձա յների տ ա ս նա կա ր դ յա ն բն ա կ ա ն սիստ եմի ^ Ի է ո Տ էոԼ> ը ն ղ դ ր կ ո ւ մ Հ ր ն ա և ա ր ե ե / յ ա ն ե ր ա ժ շ տ ո ւ թ յ ա ն ի ն տ ո ն ա ց ի ո ն ա ռ ա ն ձ ն ա ­ հ ա տ կո ւթ յուններ ը ւ Ւ րենց հ եր թ ի ն, ա րևելրի մ տ ած ո ղն երր' պ ա րս իկ9 ա րա ր ե ա յ լ ն , հ ո ժ ա ր ո ւ թ յ ա մ բ դ ի մ ո ւ մ Հ ի ն ա ն տ ի կ վ ւի (ի ս ո /// ա ն ե ր ի ա շ խ ա տ ո ւ թ յ ա ն ն ե ր ի ն , ն բ ա ն յ յ ի ց ի ա ղ ե լ ո ւ[ ա յն ա մ ե ն ր , ի ն չ չ է ր հ ա կ ա ս ո ւ մ ա յ ս կ ա մ ա յն ժ ո ղ ո վ ր դ ի ի ն բ ն ա տ ի պ ե ր ա ժ շ տ ա կ ա ն մ շ ա կ ո ւ յ թ ի ա ո ա ն ձ ն ա հ ա տ կ ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ի ն . ա յ ն I; մ ի ա ձ ա յն երա ժշտ ութ յա ն պ ա յմ ա նն եր ում հա մընդհա նուր նշա նա կութ յուն ունե­ ց ո ղ տ եսա կա ն դրույթ ները։ Ահա թ ե ինչու Հ ա յե ր ն Լլ, ա ր և ելյա ն մ յո ւս Ժ ողովուրդն երի շա ր ք ի ն , և դ ե ո և ս ' ն ա խ ք ա ն ն ր ա ն ց ի ց ւ շ ա տ ֊շ ա տ ե ր ը , հ ա ր կ ե ն հ ա մ ա ր ե լ դ ի մ ե լո ւ ա յդ Ն ույն ա նտ իկ ա դ ր յո ւր ն և ր ի ն և, մ ա ս ն ա վ ո ր ա պ ե ս , ա լե ք ս ա ն դ ր յա ն գ ի տ ն ա կ ա ն ­ ն ե ր ի ա շ խ ա տ ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ի ն , դ ր ա ն ց ի լ յ ք ա ղ ե ք ո վ /<ր ա ժ շ /// ա կ ւս ն գ ի տ ո ւ թ յ ա ն ( ( վ ե ր ­ ջին խ ոսքր»: Ա յո հա նգա մա նքը ա նկա սկա ծ վ կ ա յո ւմ Լ ա յն մա սին, որ վա դ միջնա դա ­ րյա ն Հա յա ս տ ա ն ո ւմ երա ժշտ ութ յա ն տ եսութ յա ն հա րցերը գիտ ա կա ն բա րձր Հետ ա քրքրութ յա ն ա ռա րկա են ե գ ե ր Ինքնրսա ի ն ք յա ն հա սկա նա լի Լ, որ ա յս ­ պ իսի հետ ա քրքրութ յունր կա րող Լր ծա գել մ ի ա յն ր ա ր ձ ր զ ա ր գ ա ց ա ծ երա ժրշ- տ ա կսւն պ ր ո ֆ ես իո նա լ ա ր վ ես տ ի հ ի մ ա ն վ ր ա : Իսկ ե թ ե հա շվի ա ռ ն ե ն ք , որ պ ր ո ֆ ե ս ի ո ն ա լ ե ր ա ժ շ տ ո ւ թ յո ւ ն ր ի ր հ ե ր թ ի ն զ ա ր գ ա ն ո ւ մ Լ Ժ ո ղ ո վ ր դ ա կ ա ն ֊պ ր ո - ֆ ե ս ի ո նա լ (գ ո ւս ա ն ա կ ա ն ) և բո ւն ժողովրդա կա ն (գ ե ղ ջ ո ւկ ) երա ժշտ ութ յա ն հիմա ն վրա , ա պ ա բնա կա նորեն կհա նգենք ա յն ե զր ա կ ա ցո ւթ յա ն, որ եբա ժրշ- սւությւսն տ ե ս ո ւթ յա ն հ ա ր ց ե ր ի հ ա ն դ ե պ ց ո ւց ա բ ե ր վ ա ծ հիշՏա լ հ ե տ ա ք ր ք ր ո ւ- թ յո ւն ր կողմնա կիորեն վ կ ա յո ւմ Լ նա և ա ռհա սա րա կ վա ղ միջնա դա րի հ ա յկ ա ­ կա ն երա ժշտա կա ն ա րվեստ ի զա րգա ցմա ն բա րձր մա կա րղա կի մա սին: Н. ТЛКМ И ЗЯИ СТРАНИЦА ИЗ ДРЕВНЕАРМЯНСКОЙ МУЗЫКАЛНОЙ ТЕОРИИ (Тоны. Интервалы. .Гармонические пропорции*) Резюме О т V — VIII в е к о в д о н ас не д о ш е л ни один г р у д с п е ц и а л ь н о посвященный вопросам армянской музыкальной теории. Сохранились лиш ь некоторые малочисленные и фрагментарные данные, разбросан­ ные по различным рукописям. Тем не менее, изучение этих данных п о к а з ы в а е т , ч т о в V — VIII в е к а х в А р м е н и и с у щ е с т в о в а л а м у з ы к а л ь - 1 Р . И . Г р у б е р . И с т о р и и м у з ы к а л ь н о й к у л ь т у р ы , т о м I, .М.— Л . . 1 941 . էք , 9 Տ ՛

Ն . Ւ ա հ մ իզյա ն пая теория, которая имела Ова больш их раздела: а) ладо-ннтонацион- пая сторона музыки и ее акустическое основание и б) метро-ритм. Тема настоящей статьи относится к первому из названных раз­ делов теории. Здесь рассматривается вопрос о содержании сохранив­ шейся в одном из списков М атенадарана таб л и ц ы числовых опре­ делении тонов и интервалов некоей древней музыкальной системы. Система эта представляла собой особый н ату р ал ьн ы й с т р о и занимающий среднее положение м еж ду пифагоровым и чистым стро­ ями. Отличительной характерной чертой данного строя являлось от- сутствие в нем т. н. п р о и зво д н ы х“ интервалов. Рассматриваем ая си­ 1с т е м а б ы л а с о з д а н а к в е к у а л е к с а н д р и й с к и м и у ч е н ы м и , к о т о р ы е , р а з ­ вивая дальш е практику непосредственного деления струны для полу­ чения новых натуральных интервалов, вскрыли основные закономер­ ности натурального звукоряда и обобщили особенности интонирова­ ния античной и переднеазиатской монодической музыки. Таблица, являющаяся конспективным изложением упомянутой, ещ е неизвестной современному музыкознанию системы, фигурировала и в трудах знаменитого армянского математика, филисофп и ученого VII в е к а Анании Ш и ракацн .

— - = . տ_ : : : ~ л г - ^ = - - ֊д — ^ ^ -— ----------------------- ~ ~ ՀԱ ՅԿԱ ԿԱ Ն ՍՍՌ ՄԻՆԻՍՏՐՆԵՐ!* ՍՈ՚ԼԵՏԻՆ Ա|>ւ;ՆԹեՐ Հ Ի Ն Չ1յ1>ԱԴՐեՐ!- Դ ԻՏԱ -Հ11ՏԱ 9.Ո ՏԱ Կ Ա Ն ԻՆՍՏԻՏՈՒՏ <Մ Ա ՏԵ Ն ԱԴԱՐԱՆ» ե Ր 0 Վ. Ա Ն ԲԱՆԲԵՐ ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆԻ 19 0 0 .V. 6 II.. ս - Ա ք յտ ւ ՚^ ո ս Յ Ա Ն «իյՐԱՏՔ ԵԻ ԻՄԱՍՏՈԻթԻԻՆ խԻԿԱՐԱՅ» ԶՐՈԻՅՑԻ ձԱՅԵՐԵՆ թԱՐԴՄԱՆՈԻթՅԱՆ ձԱՐՑԻ ՇՈԻՐԶ Հա յ մ ի յն ա դա րյա ն ձեռա գրերում հա ճա խ ենք Հա նդիպ ում «Խ րա տ ք և իմ ա ստ ութ իւնէ Խ իկա ր ա յ» զր ույցի ը նդօրի նա կ ո վ }յռ ն ն ե ր ի : Նրա ա րժեքը դուրս Է դա ւիս սոսկ հ ա յա գ ի տ ո ւթ յա ն սա հմա ններից: Խ իկա րի զրույցը ա ր եեւյա ն ծա գում ո ւնի , դա յիս Է վ ա ղ ե մ ի ժ ա մ ա ն ա կ ­ ներից և թ ա փ ա ն ցե լ Է շա տ ժողովուրղների դրա կա նութ յա ն և ա նգի ր բա նա կ ո ւս ո ւթ յա ն մեջ։ Նրա ա զդեցութ յա ն հետ քերը կա րելի Է տ եսնե, Ե զովպ ոսից մ ի ն չև Շ եքսպ իր, Բ իրւիա յից մ ի նչև Հ ա զ ա ր ու մ ե կ գիշերներ, Խ իկա րի ա ռա կա վոր ա ս ո ւյթ ն ե ր ը օ գ տ ա գ ո ր ծ ե լ ե ն իրեն,, խ ո ս ք ի մեջ հա յ մա տ ենա գի րները , տ ե գ են գտ ել հա յկա կա ն ա ռա կներում , նա ի պ ետ ս մ ա ն ­ կ ա ն ,յ, հա ,,,, և վ ա ր դ ա պ ե տ ս ,ց ա ն ց ե լ Է գ ր չո ւթ յո ւն ի ց գ ր չո ւթ յո ւն , նրա ա նու­ ն ը գ ե ո և ս Շ նոը էտ ,,,, ժ ա մ ա ն ա կ ը ն դ հ ա ն ր ա ց վ ա ծ Հ եղել ի բ ր և հա ս ա ր ա կ ա նուն, իմա ստ ,,,՛!, ՛Ա ռումով։ Խի կ ա ր ը ս ե մ ա կ ա ն ա ՛րևե,քի և հին հ ա յո ց Ե զ ո վ ֊ ւգոոն Է, բո վ ա նդա կ ութ յունը ։ Խիկա րը Ասորեստանի ե Ահա զր ույցի հա մա ռոտ Նինվեի „,իրա կա , Ս ենեքերիմ ա ր քա յի դպ իրը, ի ր ի մ ա ս տ ո ւթ յա մ բ և հա նճա ­ ր ո վ մ ե ծ փ ա ռ ք ի I, հ ա ր ս տ ո ւ թ յ ա ն Է հ ա ս ե լ , բ ա յ ց ժ ա ռ ա ն գ չ ո ւ ն ի ։ Նա դ ի մ ո ւմ Է ա ,.տ վ ա ծն եր ին . « Ո վ տ էրք ի մ և չա ս տ ուա ծք, Բ ե,շիմ և Շ ի ֊ մ ի , և Շ ա մ ին, հ ր ա մ ա յե ցէք և տ ուք ինձ ա րու զա ւա կ, քա նզի Խ իկա ր ա հա կ են­ դա նի մեռա նի, և զինչ ա սեն մա րդիկ՝ եթէ Խիկար կենդա նի և իմա ստ ուն և ճ ա ր ֊ 41 ա ր մ ե ռ ա ւ և ո չ կ ա յ ք ո ր ո ր դ ի ո ր թ ա ղ է զ ն ա յ » : Ա ռա վա ծները նրա ն պ ա տ ա սխ ա նում են, թ ե չի հր ա մ ա յվ ա ծ ք ե ղ զա վա կ ա.նենա լու, բ ա յց , եթե կ ա մ ե ն ա մ ես. վ եր ցր ու բո քբոՀլ ո րդուն՝ Ն ա թ ա ն ի ն և նա հա տ ուսցէ քեզ զսնունդս ք ո »։ Ա յդպ ես է, ա նում Հ , ո րդ եգր ո ւմ է մ ի ա մ յա Ն ա թ ա նին և պ ա հում յո թ ը տ ա ­ ր ի : Ս ո վ ո ր ե ց ն ո ւ մ է ն ր ա ն ի մ ա ս տ ո ւ թ յա ն ո ւ դ պ ր ո ւ թ յո ւ ն I, ն ե ր կ ա յա ց ն ո ւ մ թ ա ­ ղ ա վորին։ Թ ա գա վոր,, գոհ է. հ ր ա մ ա յո ւմ է, որ Ն ա թա նլ, նրա ն փ ո խ ա րի նի, իսկ ինքը հա նգստ ի գ ն ա ։ Խ իկա րր նրա ն տ ուն է տ ա նում և տ ա ,ի ս իր նշա նա ­ վոր խրատները. « Ո ր դ ե ա ՛կ , ե թ է լս ե ս բ ա ն ի ն չ ի դ ր ա ն է ա ր ք ո ւ ն ի , մ ե ռ ֊ո և թ ա դ ո գ ն ա ի ս ր տ ի բ ո ւ մ և մ ի Ո1 մ ե ք ի վ ե ր ա յ հ ա ն ի ց ե ս . Զկա պ ն կ նքեա լ մ ի ’ ա ր ձա կ/,,, և զա րձա կ եա ,ն մի՛ կ ա պ ես ցես , Եւ ղոր տ ե - է։ ա ն ե ս մ / V ա ս ե լ ե ղ ո ր լ ս ե ս մ ի յ ա յ տ ն ե լ . . . » և ա յ լ ն ։ Բ ա յց Ն ա թա նը ա նա զնիվ Է վճա րում նրա երա խ տ իքը: Ո րոշելով, թ ե իո մ ո րեղբա յրը «ծ ե ր ա ցե ա լ Է յո յժ և հա սևա լ Հ ի դուռն գերեզմ ա ն ին, և ղ ա ո ա ֊ ծն ա լ են միտ քն քոր, և պ ա կա սեա լ են խ որհուրդք քոր, և ոչ ինչ գի տ է» սկսոս)

Ա • 1Гա ր էո ք ր ո ս յա ն Հ վ ա տ ն ե ք ն ր ա ո ւ ն ե ց է ք ա ծ ր ր և ա ն պ ա տ կ ա ո վ ա ր վ ե լ տ ա ն ծ ա ո ա ն ե ր ի ոէ ս պ ա * սավորներք Հետ ։ Խ ի կ ա ր ն ա յ գ մ ա ս ի ն ր ո ղ ո ք » ւ մ Լ 4 ե ն ե ք ե ր ի մ ա ր ք ա յ ի ն , ո ր ի , , գ ր գ ո վ ա ՛) Ն ա թ ա ն ը գ ր ո ւ մ I• / ս ի կ ա ր ի ա ն ո ւ ն ի ց մ ի ղ ա վ ա ճ ա ն ա կ ա ն ն ա մ ա կ և գ ց ո ւ մ թ ա ­ գա վորի ձեոքր. որր վրդովվա ծ հ րա մ ա յո ւմ Է ի ր զորա վա ր Ա բուսմա քին գր, /սա ս,և/ նրա ն և հ եռ ա ցնե չ «զ գ լո լխ դորա ի բ ր և կա նգունս ճ Օ ։ Խ իկա րր կա րո ղա ն ու,! Է հ ա մ ո ղ/յ, Ա բուս մ ա քի ն և իր փ ո խ ա ր ե ն գլխ ա տ ո ւմ են նրա ծա ռ ա յի ն , Սրիկա մ ա նունով, իսկ ինրր թ ա գնվում Է գետ նա փ որի մեջ, Ա ն ց ն ո ւմ Է որոշ ժ ա մ ա ն ա կ ։ Ե գիպ տ ոսի փ ա րա վոնն ի մ ա ն ա լո վ , որ ա յլևս Խ իկա րր չկ ա , պ ա հա նջ Հ հզում Ս ե ն ե ք ե ր ի մ ա ր ք ա յի ն . ((Գ իտ ութիւն լի ցի քեղ , գի կ ա մ ի մ շի ն ե լ ա պ ա ր ա ն ս ր ն գ ե ր կ ի ն ք ն և ը ն դ ե ր կ ի ր ս ի մ Էջ ի կ ա խ . տ ե ս ե ա ռա քես, ա ո իս ճա րտ ա ր ա յր որ շինէ և ա յ/ զոր ի ն չ հա րցա նեմ տ ա յ պ ա տ ա ռ խ ա ն ի , ա պ ա թ է ա ն փ ո յթ ա ռ ն ե ս , ես գ ա մ և ր ա ռ ն ա մ ղ թ ա գա ւ ռր ո ւթ ի ւն ղ և գե ր կ ի ը դ ք ո աւերեցիցX)։ Թ ա գա վորի նա խ ա րա րները խ որհուրդ են տ ա լիս դ ի մ ե ր ,, Նաթ ա նին, որո կա րդա լով « ի ձա յն բա ր ձր ա ղա ղա կեա ց և ա սէ. զ տ յդ բա ն դ և դիքն ոչ կա րեն վճա րել կ ա մ տ ա ք պ ա տ ա սխ ա նի, ես զի ա ՜ր դ կա րա ցից տաք պ ա տ ա սխ ա նի»։ Ր ա ղա վռ ր ը ց ա վ ո վ ու ա փ սոսա նքով հիշում է Խիկա րին, որր, անշուշտ, կ կ ա ր ո ղ ա ն ա ր ելր գտ նե լ ա յղ ծա ն ր դ ր ո ւթ յո ւն ի ց ; ((Ա ւա ՛ղ ք ե ղ , /սիկար դպ իր և ի մ ա ս տ ո ւ ն , ի խ ա ւ ս ս մ ա ր գ կ ա ն կ ո ր ո ւ ս ի ղ բ ե զ , ք ա ն գ ի ղ ո ։ ,/ ճ ա ր է ի ր ղ դ ո ր ծ ւ , ա ր քուն ե ա ց մ ե ր ո ց , և ե թ է ւոա յր ո ք գ ք ե ղ ի ն ձ ՝ ես տ ա յի ն մ ա ղինչ և խ ն գ ր էր յի - ն էն , ա նչա փ գա նձ ռսկւոյ և ա րծա թ ոյ». Դ րա նից խ րա խ ուսվա ծ Ա րուսմա քը հ ա յտ նում է , թ ե Խիկա րր կենդա նի {: Ա յն ո ւհ ե տ և պ ա տ մ վ ո ւմ է , թ ե ի ն չպ ե ս /սիկա րը գն ո ւմ է Ե գի պ տ ո ս , ի ն չ ­ պ ես հ ն ա ր ա մ տ ռ ւթ յա մ բ վ ճ ռո ւմ է երկնքի ու երկրի միջև տ ա ճա ր կա ռուցելու խ ն դ ի ր ը , ի ն չպ ե ս , ո ւծ ո ւմ է ւիա րա վոնի հ ա ն ե ր ս կ ն ե ր ր և մ ե ծ փ ա ռ ք ո վ ու պ ա ր ֊ զեներով վերա դա ռնում Ա սորեստ ա ն: Նա հրա ժա րվում է թ ա գա վորից որևէ բա ն վերցնել և խ նդրում' իր ձեոքր տ ա լ Ն ա թա նին. «Աոր ի ն չ ինձ պ ա րդևել կա մ ի ս' Ա րուսմա քա յ րնկերին ի մ պ ա րգև ե ա , որ ս ա սս, կեա նս ծ ա ռա յի ց ք ո ց : Ա յլ ի ն ձ տ ա ցես զ ն աթ ա ն ք ե ռ ո ր ­ դին ի մ զոր ուսուցի, զի ոչ ուսա ւ զա ռա ջին ուսումն բա րւոքս: Տ ա ն ռ ւմ է իր հես, Ն ա թա նին, շղ թ ա յո ւմ և «գ ա ն հա րկա նելով ի թիկունս և ի վա ր ն ո ր ա » տ ա լիս ((երկրորդ ռւսում ը », « Ո յւղեա կ , որ ը ն դ ա կա նջն ոչ լս է ' ը նդ թ ի կ ո ւն ս ն լս ե ց ո ւց ա ն ե ն » և ա յլն : Ա յ դ պ ե ս , շ ա ր ո ւ ն ա կ վ ո ւ մ ե ն ն ր ա ա ռ ա կ ա վ ո ր խ ր ա տ ն ե ր ը , մ ի ն չ և ո ր <էո ւ ո ե - ցա , Նա թա ն և պ ա տ ա ռեց ա լ», /սիկա րի ա յս գ բ ո ւյց ը , որր պ ա տ մ ե ց ի ն ք ր սա Կ ոնիբիրի հրա տ ա րա կա ծ բ ն ա գ ր ի , բ ա ն ա ս ի ր ո ւթ յա ն ը հ ա յտ ն ի է դ եռ վ ա ղ ո ւց , ա րա յւա կա ն « Լ ա զա ր ու մեկ գիշերն ե ր »-ի ց , որտ եղ նա մտ ել է իբրև հա վելվա ծ և ոչ թե բուն Շ եհ ե - բ ա զ ա դ /ի պ ա տ մ վ ա ծ ը : Բ ա յց ա յն ա ռ ա վ ե լ ուշա դրութ յա ն ա ր ժ ա ն ա ցա վ , երբ ա ոա ջին ա ն գ ա մ ն շա ն ա վ ո բ ա ս որ ա գետ Ա ս ե մ ա ն ի ն ն կ ա տ ե ց , ո ր /սիկա րի մա սին գր եթ ե ն ո ւյն բա ն ե ր ն են պ ա տ մ վ ո ւմ , ի ն չ Ե զովպ ոս/,։ Մ յուս կ ողմ ից Հո ֆ մ ա ն ր ւքույց տ վ ե ց ի ն չ ֊ո ր կ ա պ հ ի կ ա ր ի զ ր ո ւ յց ի և Տ ո վ բ ի տ ի գ ր ք ի մ ե ջ: Ա յնուհետ և Խ իկա րի շուրջբ բա ն ա ս ի ր ո ւթ յա ն մեջ ա ռա ջա ցա վ մ ե ծ հ ե­ տ ա ք ր ք ր ո ւ թ յո ւ ն : Գ ի տ ն ա կ ա ն ն ե ր ի ն ա յն զ բ ա ղ ե ց ր ե լ է շա տ կ ո ղ մ եբ ո վ . Ի ն չ ծ ա ­ գ ո ւմ ե բ ն ո ւյթ ունի /սիկա րի զ ր ո ւյց ը , ի ն չպ ի ս ի ՜ն կա րող է {ի ն ե լ նրա ն ա խ ֊

• հ ր ш ш р ե իմ ա ստ ութ իւն Խ ի կ ա ր ա յւ ղրոէյցի Հա յե ր ե ն (հ ս ր գ մ . Հա ր ցի յա ր / նա կա նր , ո ր տ ե ղ ի ';; Լ գ ա քիս Խիկարք։ և ե զ ո վ պ ո ս ի ն մ ա ն ո ւթ յո ւն ը , ո ՜ր ն է ա վ ե ­ լի հ ն ա գ ո ւյն , ի նչպ ե ս բա ցա տ ր ել Խ իկա րի և Տ ո վ բի տ ի ա ռնչութ յա ն հւսրցր, ա րդյոք Խիկարք։ զր ո ւյցը չ ի ' եղել Հ ի ն կտ ա կա րա նի ա ղ բյո ւր ն ե ր ի ց մեկը ի բր և ա ն վ ա վ ե ր գ ի ր ք , որ ի ն պ ե ուբ Է ա ռ ա ջ ն ո ւ թ յո ւ ն տ ա լ և ա յլ ն ։ Պ ա րզ Է, ո ր ա յղ պ ա յմ ա ն ն ե ր ո ւմ պ ե տ բ Է մ ե ծ ո ւշա դ ր ո ւթ յո ւն բ և ե ռ վ ե ր Խ իկա րի պ ա հպ ա նվա ծ բնա գրերի վ րա ։ Վ ա ղուց հ ա յտ նի Հր ա րա բա կա ն տ ա ր ֊ ր ե րա կը , ա յնուհետ և գ տ ն վ ե ց ա սորա կա ն մի օրինա կ ե մի պ ա տ ա ռ ի կ , որոնք բա վ ա կ ա ն տ ա րա զա տ վում են ի ր ա ր ի ց, մի ուրիշ տ ա րբերա կ գ տ ն վ ե ց ս լա վ ո ­ նա կա ն լե զ վ ո վ ։ Կա Խ իկա րի ե թ ո վ պ ե ր ե ն օր ի ն ա կ ր , զ փ չա ղ ե ր ե ն , վ ր ա ց ե ր ե ն և վերջա պ ես' հ ա յե ր ե նը ։ Բ նա գրերից ա րա բերենը և եթ ովպ երենը ք ի չ են ա րժա նի ուշա դրութ յա ն. որովհետև առաջինը թա րգմա նվել Է ասորերենից և «Հա զա ր ու մեկ գիշեր­ ներ»-ո ւմ վերա պ ա տ մվում Է բա վա կա ն ա զա տ ոճով, իսկ եթովպ երենը' ա րա - րերենից։ Ս լա վոնա կա ն տ ա րբերա կը ա մ ենս/յն հ ա վ ա նա կ ա նո ւթ յա մ բ թ ա ր գմ ա նվ ա ծ հունա րենից, որի բնա գի ր — օրինա կր կորել Է, ա յղ պ ի ս ո վ ա յն մ ե ծ ա րժեր Է ստ ա նում։ Ղւիչա զևրեն և վ ր ա ց ե ր ե ն օրինա կները թ ա ր զմ ա ն վ ա ծ են հ ա յե ր ե ն ի ց , ընդ ււրռւմ, հ ա յկ ա կ ա ն ուշ շր ջա ն ի որևէ, ձ ե ո ա գ ի ր ա ղ բ յո ւր ի ց և բ ն ա գ ր ա գ ի տ ա կ ա ն ա ռումով ա րժեք չեն ներկ ա յա ցնո ւմ ։ Ս՜նում Է ա ս ո ր ա կ ա ն ը , հ ա յկ ա կ ա ն ը և ս լա վ ո ն ա կ ա ն ը г Հ . Տա շյա նը գտ նո ւմ Է, որ Խ իկա րի զր ույցի նա խ նա կա նը որոշելիս պ ետ բ Հ նկա տ ի ունենա լ ա յղ երեքն Էլ, բ ա յց ա վելի ա ռա ջնութ յուն տ ա լով ա ս որ ա ­ կա նին և սլա վոնա կա նին, որպ ես նա խ նա կա նին ա վելի մ ո տ , բա նի որ հ ա յկ ա ­ կա նը միջնորդվա ծ թ ա րգմ ա նութ յո ւն Է։ Ա յս հա ր ցին մ ե ն ք հետ ո կա նրա ղա ոնա նք: Ա յժ մ երկու խ ո ս ք հ ա յ բնա դ ր ի մա սին. Ինչպ ես որ ա ր ա բերենո ւմ Խ իկա րի զր ույցր մ տ ե լ Է яՀա զա ր ու մ եկ գի ­ շե ր նե ր ի » հեքիա թ ա շա րում, ա յնպ ես Է, հ ա յե ր ե ն ո ւմ ' « Պ ղնձե քա ղ ա քի պ ա տ ­ մ ո ւթ յա ն » և նրա ն հա րա կից զ ր ո ւյցն ե ր ի ժ ո ղ ո վ ա ծո ւի մ ե ջ, բ ա յց դրա հետ ոչ մ ի ա ռնչութ յուն չո ւն ի ։ Ա ռա ջին ա ն գա մ հրա տ ա րա կվել Է 1 7 0 8 թ վ ա կ ա ն ի ն , իսկ ա պ ա ' մինչև 1911 թ վ ա կ ա ն ր ունեցել կ բ ա զ մ ա թ ի վ հրա տ ա րա կութ յուններ, միշտ ուղեկցելով « Պ ղնձե քա ղա քի պ ա տ մ ո ւթ յա ն ը »'։ Ա յգ հրա տ ա րա կութ յունների հ ա մա ր հիմք Է ծ ա ռ ա յե լ հ ա վ ա ն ա բա ր ոչ մեկ րն ա զ ի ր , որովհետ և դրա նք մա նրա մա սնութ յունների մ ե ջ շա տ հա ճա խ տար րեր են, բ ա յց ընղհա նուր ս/ռմ ա մր, կա րելի Է բա ժ ա ն ե լ երկու խ մ բ ի , որոնք ունեն որոշա կի ա զգա կցութ յո ւն։ Տպ ա գրերը ն ե ր կ ա յա ց ն ո ւմ են հ ա մ ե մ ա տ ա բա ր ուշ շրջա նի /ե զ ո լ, ա ղ ա ­ վա ղվա ծ են և լեցուն բա ր բա ռ ա յի ն տ ա րբերով, որոնցից պ ետ ք Է զերծ լիներ բուն թ ա րգմ ա նութ յո ւնը , Ա յղ տ եսա կետ ից նրա նք ա վելի քիչ են վստ ա հելի։ Պ ա հա նջ Էր զ գ ա ցվ ո ւմ մ ի ա յնպ ի ս ի բն ա գ ր ի , որբ մոտ լի ներ նա խ նա կա նին, եթե ոչ նա խ նա կա նը։ 1 8 9 8 թ վ ա կ ա ն ի ն « Բ ա զ մ ա վ ե պ օ ֊ո ւ մ մ ի փ ո ք ր ի կ հ ո ղ վ ա ծ Է տ պ ա դ ր վ ո ւմ , « 1 7 0 8 , 1 7 3 1 , 1 7 9 2 , 1 8 0 7 , 1 8 1 4 , 1 8 2 0 , 1 8 3 4 , 1 8 5 0 , 1 8 5 7 , 1 8 0 1 , 1 8 6 2 , 1 9 0 8 ,. 1 0 1 1 բ վ ա - կա ններին »

Ա . Մ ա ր ւ ո ի ր ռ ւ ,յս ։հ ուր ծ ա ն ո ւց վ ո ւմ կ մ ի հին րնա գր ի մ ա ս ի ն Վ ենետ իկի ձ ե ռ ա գ ր ե ր ի ց , որը հ ա ր ­ մ ա ր ա ռ ի թ ո վ պ ետ ը կ որ հ րա տ ա րա կվ եր': 1 8 9 8 թ վ ա կ ա ն ի ն Խ իկա րի զր ույցի տ ա րրեր լեզո ւներո վ լա վ ա գո ւյն խ ր մ ֊ Ր \"՛գր ո ւթ յա ն բնա գրերը ե դրա նց ա նգլերեն թ ա ր գմ ա նո ւթ յո ւնր , Եղովպ ոսի հա մա պ ա տ ա սխ ա ն հա տ վա ծի հետ միա սին, հրա տ ա րա կվեց մի գրքով, երեր ա ն վ ա ն ի գ ի տ ն ա կ ա ն ն ե ր ի ա շխ ա տ ա կ ց ո ւթ յա մ բ2։ Գ րքում զ ե տ ե ղ վ ա ծ է ն ա և հա յկա կա ն օրին ա կ ր , հ ա յա գետ Կոնիր ի րի կ ա զ ­ մա ծ րն ա ղբով։ Կոնիրիրն ի ր հրա տ ա րա կութ յա ն հա մա ր օգ տ ա գ ո ր ծե լ կ ա շխ ա րհի տ ա ր­ րեր մա տ ենա դա րա ններում ցր վ ա ծ ութ ձեոա գիր, որոնց թ վ ո ւմ հին հա մա րով կշմիա ծնի X՛ 2048 ձեոա գիրը (1 6 0 0 թ .): Նա ծա նոթ կ եղել նա և էշմիա ծնի \"4'Ի ?. 1 \"Ր \" ձ ե ո ա զ ր ե ր ի ՝ 1 6 0 4 , 1 6 0 5 , 1 6 2 3 , 1 6 4 2 թ վ ա կ ա ն ն ե ր ի ղրշութ յա մրւ Նրա օգ տ ա ղ ո ր ծա ծ բո լո ր ձեոա ղրերն կլ ուշ շրջա նի են (գե ր ա զա ն ցա պ ե ս '7 -ր դ դ տ ր ) և մ ի մա սը թ ե ր ի : Ա մենա հին գրչութ յունը նա հա մա րում կ 1500- ակա ն թվա կա ններին, а Կարող ենք իբրև 1500 թվա կա նին դրվա ծ հ ա մ ա ր ե լ» ,֊ ա иում է նա : Ա յգ հրա տ ա րա կութ յունը Տա շյա ն ի ն ա ոԻ Ր տ վ ե ց գրելու Խ իկա րի մա սին մի հետ ա քրքիր ոա ո ւմ նա սի րո ւթ յո ւն, որին նա մ տ ա դի ր կր, բ ա յց չկր ձեռնա ր­ կում, լա վ տ գո ւյն և նա խ ընտ րելի բնա գիր չունենա լու պ ա տ ճա ոով։ Նա իր ո ա ո ւմ ն ա ս ի ր ո ւթ յա ն մեջ բա ն ա ս ի ր ա կ ա ն բ ա զ մ ա թ ի վ հ ա ր ցեր կ շո շա փ ո ւմ և, ի միջի ա յլո ց , կ ա ր ծո ւմ կ, որ Խ իկա րր թ ա ր ղ մ ա ն վ ե լ կ հ ա յերեն 6 -ի ց 7 -ր դ դ ա ­ ր ե ր ո ւմ : Ն ույնիսկ ն մ ա ն ո ւթ յա ն եզրեր կ գտ նում Ե ղիշեի, Ե զնիկի, Փ ա րպ եցու ե ա պ ա ՝ Լ ա ս տ ի վ ե ր տ ց ո ւ , 1իո վ մ ա Ա ր ծ բ ա ն ա , մ ո տ գ ո ր ծ ա ծ վ ա ծ ա ս ո ւ յ թ ն ե ր ի և Խ իկա րի մ ի ջև , զղուշորեն ե ն թ ա դ ր ելո վ , թ ե նրա նք ծա ն ո թ են եղել հա յերեն թ ա ր գ մ ա ն ո ւթ յա ն հ ե տ ՛և ա յլն : Բ ա յց որովհետ և Կոնիրիրի հրա տ ա րա կա ծը ևս, չն ա յա ծ ի ր ա ռ ա վ ե լո ւթ յա ն ը , բա վ ա կ ա ն ա ղա վա ղ կ և նո րա բա նո ւթ յուններով 11 ՚. Դ \" ՚ն , Տ ա շ յ ա ն ի ն շ ա տ հ ի մ ք ե ր չ ի տ ա լ ի ս հ ա ս տ ա տ ե լ ո ւ ի ր կ ա ր ծ ի ք բ ։ օ Ա յս կ ե տ ր ՚լ մ ե զ կ ս տ ի պ ե ը ն դ հ ա տ ե լ մ ե ր ո ւ ս ո ւ մ ն ա ս ի ր ո ւ թ յո ւ ն ք ն ա լ մ ի ն չև հ ն ա գ ո ւյն և բ ն տ ր ե լա գ ո ւյն բ ն ա դ ր ի մր հ ա յտ ն վ ի լն ։ Ա ռա նց ա սոր շատ մ ր խ նդիրներ, որ լո ւծմ ա ն կսպ ա սեն, չե ն կրնա ր նա և ձեոնա րկվիլ' ա ռա նց ա պ ա րդյուն ա շխ ա տ ութ յա նց և ո չ հա նվա ծ ե զ ր ա կ ա ց ո վ կ ո լն ք հա ստ ա տ ուն հիմ կրն ա ն ա ն են ա լ»'*։ а Լ ա յ բա ն ա ս ի ր ա ց ա ռա ջին ղործքն բլլա քու Է ա յս պ ի ս ի բն ա գ ի ր մր գ ր տ ֊ ներ՝՝,— գ ր ա մ կ Տ ա շյա ն բ: Ա յղ ո ւղ ղո ւթ յա մ բ կա տ ա րվա ծ պ րպ տ ումները մեղ հա սցրել են որոշակի ա ր դ յունքի։ Երևանի Մ ա տ ենա դա րա նում Խիկարի բնա գիրը պ ա րունա կող 4 0 ձեոա գիր կա , ո րո նցից երկուսը 1 4 -ր դ ղա րի ե ն՝ ձեո. Л? 2 9 6 1 -ը 1321 թ . և Л’ 5 5 9 9 -ը > Բազմավէպ, 1898, կ 488— 492, * Т И с տէօո’ Օք А Ы к а г է՛г о т ( Ь е Б у П а с , А г а Ы с . А г т е п 1 а п . Б )Ы о р 1 с . С г е е к апс Б ^ у о т с \\’е г $ 10П8 Ь у Р . С . С о п у Ь е з г с . յ . К е п д е ! Н агг1$: ап с ! Տա 1(հ Լձսմտ, Լօո - ճօո. 1898. 3 Տ ս ւշ յ ա ն Հ.. Մատենագրական մանր ուսումնասիրութիւնք , ՎիեԱձա, 1 9 0 1 , մասն երկ­ ր ո ր դ , Էք 1 3 6 1 4 նույնը, կ 140,

օ հ ր ա տ ր հ ի մ ա ա ո ո ւ / 1ի ւ ն Խ ի կ ա ր ա յ » Ч С ' Ч З Ь հ ա յ ե ր ե ն / / ա ր դ մ . Հ ա ր ց ի շ ա ր ք 81 1 3 4 ? թ . ( հ ր 1/՚ւи հ ա ր յ ո ւ ր ա ՛ ս ր ո վ ա վ ե , ի հ ի ն , ր ւո ն Կ ո ն ի / ՛ ի ր ի օ գ տ ա գ ո ր ծ ա ծ բ ն ա ­ գրերից ա մենա հինը)! Բ ա /д ձ և ա կա ն հ նութ յո ւնը գեո ոչինչ չի ա ս ո ւմ , ո ր ո վ հ ե տ և կա րող Է / ի ֊ նե[ ժա մա նա կով ա վելի նոր ձեոա գիր' րնգօրինա կվա ծ հին ու լա վա գույն գ ը ր ֊ էութ յունից, որն ա վելի Է ա րժեր ն ե ր կ ա յա ցն ո ւմ , քա ն մ ի հին, ա նկա նոն րնա գիրւ Ա յղ երկու ձ ե ո ա գ ի ր օր ի նա կ նե ր ն Է, ոչ մ ի ա յն սոսկ ժ ա մ ա ն ա կ ա գ ր ո ր ե ն , ա յլև կա պ ես ա վ ե լի հին Լն ու ն ա խ ն ա կ ա ն և ն ե ր կ ա լա ց ն ո ւ մ ե)։ մ ե ծ ա ր ժե ր ու հ ետ ա քրքր ություն: Ձ ե ո ա գ ի ր Л? 5 5 9 9 - ը ն ո ւ յն ի ս կ ա վ ե լի ա կ ն ա ո ո ւ և կ ա ր և ո ր տ ա ր ր ն թ ե ր ց ո ւ մ - ներ կ տ ա լիս Կոնի/՛իրի հ ր ա տ ա ր ա կ ա ծ օրինա կի հ ետ , լոսն թե Կ ոնի,՛իրի օ գ տ ա ­ գործա ծ ութ ձեռա գրերը մ ի մ յա ն ց և տ պ ա գրերի հետ : Ա յս պ ես , քեր ե ն ք մի հա տ վա ծ. Կոնիրիւփ р&ш«|||гр օ ւ|. ձեոա <յրեւփ ւո ս ւո րն թ ե ր ցվ ա ծն երր Ց ա յ ն ժ ա մ ւ/*»«/• ա ո •ա ս ս է ո ւ ա ծ ո ն բ ա ղ ո ւ մ ղ ի /ո ւն կ ս և ա ն ո ւշ ս ր ն ծ ա յի ւ բ , ր ո ր ր ո ր ե ց ի հ ո ,ր ա ո ա յի լա ս ս ւո ւա . Շ խ 1ե, և Շա հմին Հ ո ց ն , և ա ր կ ի ղքսուն կս ի վ ե ր ա յ ն ո ր ա և մ ա տ ո ւց ի ը ն ծ ա յս ն զ ո հ ե ց ի ղ ո հ ս , ե դ ի ծ ո ւն ր А ա ղ ա չե ց ի և ա յս պ Լ ս ա ս է ի յա ղ ա չ ե ,ն ի մ ո ,մ . Ո վ տ կրք ի մ և լա ս տ ո ւ ա կ . Բ ե /յի մ ե Շ ի - մ ի / ե Շ ա մ ի ն , Հ ր ա մ ա յե ց ի ր ե ա ո լյ, ի ն ձ ա ր ա ղ ա ւա կ, րա նղի Խ իկա ր ա Հա կ ե ն դ ա ն ի մ ե ռ ո ­ նի ( կ Ш ). Ինչպ ես տ եսնում ե ն ր , ա յս հ ա տ վ ա ծո ւմ Կ ոնիրիրի հ ա մ ե մ ա տ ա ծ ձե ո ա գր ե ­ ր ր գրեթ ե ոչ մ ի կա րևոր տ ա ր ը ն թ ե ր ց վ ա ծ չեն տ վ ե լ: Բ նա գրում գ ո ր ծա ծվ ա ծ Շ ի մ ի ւ ե Շ ա մ ի ն ձ և ե ր ի փ ո խ ա ր ե ն Շ ի մ ե լ և Շ ա հ մ ի ն ( ա յ ն կ, մ ի ձ ե ո ա գ ի ր ) : Մ յուս դեպ քեր ում նա խ ը նտ ր ե լի ի հետ հա մերա շխ են: հուր և արկի Բ ե ր ե ն ք ն ո ւ յն կ տ ո ր ը տ պ ա գ ր ի //. \\<Ցա յնժա մ Ստի ա ռ կոլոքն բա ղ ո ւմ ը ն ծ ա յի լք , և վ ա ռ ե ցի խ ՚ո ն կ ո ա ն ա շ ա ,հ ո տ ս ի վ ե ր ա յ ն ո ր ա , մ ա տ ո ւ ց ի ղ ը ն ծ ա յս և ղ ո հ ե ց ի ղ ո հ ս վ ա ս ն ծ ն ն դ ե ա ն . Եւ' ա ղ ա չե ց ի ա ս եչո վ . Ո ՛վ տ ե ա ր ք ի մ և չա ս տ ո ւա ծք ի մ Բ կլշիմ և Շ ա հ մի մ, հ ր ա մ ա յե ցէք և տ ուք ի նձ արու ղա ւա կ, քա նդի ա հա Խ իկա րս կ են­ դանի մևռա նիօ'ւ Ա յստ եղ ևս տ ա րբերութ յունը շա տ ա ննշա ն կ, հ իմնա կա նում լե զվ ա կ ա ն բ ն ո ւյթ ի , բ ա ր բ ա ո ա յն ա ց վ ա ծ է, բ ա յց Կոնիրիրի բն ա գր ի հետ ունի րոլորովին միևնույն ա տ ւսղձր, ոչ մ ի շեղում: Բ ա յց ա հա Л* 5 5 9 9 ձ ե ռ ա գ ի ր ր . օ Յ ա յն ժ ա մ ես Խ իկա ր շի ն եցի բա գ ի ն ս մ ե ծ , վ ա ռ ե ցի հուր և ա րկի ի վե­ ր ա յ (սունկս ա նուշա հոտ ս և ն ո ւէր ս, ղ ո հ ե ցի ղոհս և մ ա տ ուցի ը ն ձ ա յս և ա յս - պ էս ա սէի յա ղ ա չե ,ն ի մ ում . Ո վ տ եա րք ի մ և ա ստ ուա ծը. Բէէէիմ և Մ իրշա հմին, էշա րիշէ և Իշևմիշա հ եթ է հա մա րեցէք ինձ ա րու որդի, ղի մի ա նժա ռա նգ մնա ցիցձ*։ 1պ ա տ մ ո ւ թ ե ա ն , ո ր կ ո չ ի Պ ղ ն ձ է , ք ա ղ ա ր և բ ա ն ք խ ր ա տ ա կ ա ն դ և օ գ տ ա կ ա ր ք հ ի կ * - ր ա յ ի մ ա ս տ ն ո յ... Պ ո յի ս , 1 7 0 2 , Էք 9 0 — 9 1 ։ ? Չ ե Ոա դ ի ր М 5 5 9 9 , թ . 2 2 2 * > 9 9 4 -6

Я 2 Ա . Մ ա րւոիրոսյա ն Տ ա ր բ ե ր ո ւթ յո ւն // շա տ է ա կնբ ա /и ։ Ա յս օր ի ն ա կ ի մ ե ջ ի ն ք ր Խ իկա րր բ ա ղ ի ն է շ ի ն ո ւ մ ։ Դ ի մ ո ւ մ !, ա и տ վ ա ծ ն հ ր ի ն ( ՛ / ա ս տ ո ւ ա ծ » և ոչ թ ե Ոչ ա ս տ ո ւ ա ծ » ձ և ո վ ) , թ վ ո ւ մ I; չ ո ր ս ա ս տ վ ա ծ ն հ ր ի ա ն ո ւ ն ՛ն հ ր ղ ո ւ յ ղ ե ր ո վ . Բ կ շ ի մ և Մ ի ր շ ա հ մ ի ն » կ շ ա % բիշՀ և Ի շևմիշա հ։ Իսկ մ յո ւս ր նա ղ ր ե ր ո ւմ կ ա մ երկոլս են կ ա մ երեք և մ ի ա յն Բ ելշիմն Հ ը ն դ հ ա ն ո ւր ։ Վ երջա պ ես կա ա րա սւհա յա չա կա ն ձևերի ու միջոցների )ւկա տ եւի ա ա րրերութ յա ն ։ Մ եր օրինսյկր ա ։[ելի մ ա ր ա ր է և ղ ր ա ր ա ր յա ն , ա վելի ս ե ղ մ : Ա յսպ ես, Կոնիբիրի «տ ուր ի նձ ա րու ղա ւա կ, րա նղի Խ իկա ր ահա կ ե ն ղ ա ն ի մ ե ո ս /ն ի »~ ի դ ի մ ա ց մ ե ր օրին ա կր տ ա /ի։/ է «ե թ է հ ա մ ա ր ե ց էք ինձ ա ր ո ւ ո ր դ ի , ղ ի մ ի ա ն ժ ա ո ա ն ղ մ ն ա ց ի ր » կ ա մ « ա ր կ ի ղիս ո ւն կ ս ի վ ե ր ա յ ն ո ~ բ ա ս ֊ի ղ ի մ ա ց « ա ր կ ի ի վ ե ր ա յ /ս ո ւն կ ս ս ւն ո ւշա յհ ո տ ս ե ն ո լէ ր ս » և ա յլն : Ա յս ք ա ն տ ա ր ա զ ա տ ո ւմ ր մ ի '/'\"Ք Ր հ ա տ վ ա ծ ի մ ե ջ ի ն ք ն ի ն շ ա տ ր ա ն է ա սում: Հ/և ղ ո ւ մ ն ե ր բ ղ ղ ա լ ի ե ն ո չ մ ի ա յ ն մ ո ւ տ ք ի և պ ա տ մ ո ղ ա կ ա ն մ ա ս ե ր ի , ա յլև ր ա ն խ րա տ ն երի մ ե ջ։ Բ երենք մ ի օրինա կ Կոնի բիր ի ց ( А ) , տ պ ա ղիր խ մբերի ց ( В , В > ; և Л? 5 5 9 9 ձ ե ռ ա դրի,յ ( Գ ) , В В1 Ո ր դ ե ա կ , ե թ Լ ր .ս ր ձ ր ե ն շԼ»//> տ ա ն բ ո , Ո ր դ ե ա կ , եթէ, ը ն կ ե ր ն ր ո Հ ի ւա ն դ Հ, մ ի ե լ ը նկ ե ր ն րս Հի ւս /նդ ս /ն ա յֆ մի ւսսհր թԼ զ ի ՜ն չ տ ա նիմ ն մ ա , ա յ/ երթ ոտ իէր եւ տես ա ս ե ր ի մ տ ի ր ո ւմ (1 ձ \\ ի մ ի ա ր ) ֆ թ է ш м Ь Л ա չա էր , ղ ի քաւ Հ ն մ ա , ր ա ն զհ ա ղ ա ր ր ա ն - րա րս лиկ ո յ ե լ ա րծաթ ո յ (1 3 2 )ւ կ ա մ խ ն ձ ո ր դ ւո ա ն ե մ դ տ ն ո ւ մ ) ե ւ *ս ո յա ե ր թ ա մ ի տ ե ս , ա յլ ե ր թ ո տ ի է ր ե ւ տ ե ս ա յօ ր , դ ի ղ Հ ի ւա ն դ ն դ ա տ ա ր կ տ ե ս ա ն ե լ շ ա տ չա ւ Լ , ր ա ն զ բ ա ղ ո ւմ մ ի ր գ ս ա ա նեչ ( \\\\ \\ րա ն զ ո ւմ կ ա մ ա կ ս ո ւ տ ե յո յ)։ Ո րդեա կ, թԼ ընկերն րո Հիւա նդա նա յ մի ա սեր /// զ ի ն չ տ ա ր ա յը ն մ ա յ, ա յչ ե ր թ ոտ իւր և տ ես ա չօր և բա ն ս ր ա դ ց ո ձ ս ա ս ա յ Ն մ ա յ, ՂԻ 1 ° ( ւ ա լ) Րս/^ ի թ < Ծ ր ա ն ր ա ր ոսկոյ տ ա րՑ ե ս նմա յէ Ի ն չպ ե ս տ ե ս ն ո ւմ ե ն ք , մ ե ր С Օ րինա կր ա ր մ ա տ ա պ ե ս տ ա ր բ ե ր վ ո ւմ Է մ յո ւս ե ր կ ո ւ օ ր ի ն ա կ ն ե ր ի ց : Ա յս տ ե ղ հ ի մ ն ա կ ա ն մ ի տ ք ն ա յն Է , ո ր հ ի վ ա ն դ ի հ ա մ ա ր ա յ ց ե լ ո է թ յ ո լ ն ն ո>. ք ա ղ ց ր խ ո ս ք ն ա վ ե լ ի ե ն , ք ա ն հ ի ս ո ւ ն ք ա ն ք ա ր ո ս կ ի ն , ի ս կ ը ս տ մ յո ւս բ ն ա գ ր ե ր ի ՝ հ ի վ ա ն դ ի ն դ ա տ ա ր կ տ ե ս ն ե լն ա վ ե լի լա վ Է, ք ա ն լի ք ը ձ ե ռ ք ո վ ։ Բ ա ց ի ա յղ , խ ր ա տ ն ա վ ե լի ղ ր ա ր ա ր յա ն Է , զ ե ր ծ ա վ ե լո ր գ ո ւթ յո ւ ն ն ե ֊ բ ի ր , ո ր ո ն ք մ յո ւս ր ն ա ղ ր ե ր ո ւմ հ ա վ ա ն ա բ ա ր ն ո ր ա մ ո ւյծ ե ն : Բերենք ևս մի երկու ղոլղա հեո Կոնիբիրի և մեր բնա դ ր ի միջև: 1 . Ո րդեա կ, ձմէեա և մա շեա զչա րն ի Ո ր դ ե ա կ , /ձ ք ե ա յ զ չա ր ո ւթ ի ւն ի սրա!, սրտՒ ք ա մ Է ե բ ա ր ի (ինի ր եդ յա ս տ ո ւծ ո յ և ի բ ո ւ մ է հ դ ո խ ս [Л] դ խ ո ո վ ո ւթ ի ւն Հ ա ն ի սրա Է, մա րդկա նէ և ըոըդա կիս կա մա ւրն ա ստ ուծոյ դ ի սերմն չա ր Լ և չա ր ծնա նի (թ . 2 3 9 ր )ւ (Կ 1*1)' Ո րդեա կ, եթէ բա րձր են շեմք տ ա ն բո 2 . Ո րդեա կ, թԼ բա րձր են շե մ բ յերկինսն ի բ ր և կ ա ն կ ա ն ս է , յո ր ժ ա մ մ տ ա նես խ օնա ր- հ ե ց [ ո \\ զ դ լո ւ ի * ր ո ե ա ս յա յ մ տ ա ն ի չյե ս , եթէ, ի բր և կա նգուն Ь, յո ր ժ ա մ մտ ա նիցես իւոնար Հեցո զզրւխ րո ( կ 131), չհա նդիպ եսց ի ց ա ծա դ ո յն ե դիպ եսցի բնդ երես բո (թ . 223ր )ւ ՚ Ձեռա գիր X 5 5 9 9 , /I. 224ա,

• հ ր ա ա ր ե ի մ ա ս ս ,ո ,թ ի ,ն հ ի կ ա ,,ա յ ղ ր ո էյց ի Հ ա յե ր ե ն թ ա ր գ ,Г. Հա րу ի $3 3 . Ո ր դ ե ա կ , յ ա ծ ո յ ղ ա լ ք „ Ա կ ա կ ղ ա յյո յ Ո ր դ եա կ , ց ա ծ ո յ ղա շս բո Ա կա կղա ցա յ ղ բ ա ր բ ա ո բ ե ր ա ն \" յ Р \" և ն ա յե ս / ը ն դ ա կ ա մ ր ղ բ ա ր բ ա ո ր ո և ն ա յե ս / ր ն դ ա կ ա մ ր և մ ի հ ր ե - ւ ե ս ց խ , մ ա ր դ կ ա ն ա ն ր ս դ ա մ . ղ ի ///, ա ղ ա ղ ա . /՛\", ղ ի մ ի ն ր ե ե Ա ց ի ս մ ա ր դ կ ա ն ա ն ր զ ղ ա մ , ղ ի կ ա , տ ա մ ա ր շ ի ն ո ւէ ր ' է շ ն ա ,ո ,ր ն I; ա պ ա ր ա ն եթկ ա ղա ղա կս,է տ ա ճա ր շի ն էր ' էշն ա մէն շ ի ն է ր ե ե թ է ի ս ա ս տ ի կ ղ օ ր ո լթ ե ն է և ի խ ի ս ս , ( . . . ) ե ղ ի ն ր վ ա ր է ի ն ա ս /ա յ ,ո ,ծ և ա ր օ ր ոշ ա ւ ր ն է դ ա ր բ ա ս շ //:,Հ ր և չա ր տ ա ի ո ( / / . 1 3 3 ) , պ ա կ ա ս է ր ի պ ա ր ա ն ո ց ... ո պ տ ո ,ց ( է ք 2 2 3 բ ) , Կա րելի կ երկա ր շա ր ո ւն ա կե ր Ս ա կա յն ա յս օր ի նա կների ց կ, ե ր ե ո ւմ կ, թե որրա ն ,ովե,ի ա վ ա րտ ուն, ա մ բո ղ ջա կ ա ն . ն ո ր ա բա ն ո ւթ յո ւն ի ց ղ և բ ծ և քիչ կ ա ղա վա ղ ա յս բնա գի րը Կոնիբիր ի օրինա կի նկ ա տ մ ա մ բ: Մ յուս կ ո ղ մ ի ց , տ ա ,ո վ ա յդ պ ի ս ի ,ա վ ա դ ո ւյն , նա խ նա կ ա նին մոտ ր ն թ ե ր ց - վ տ ծն ե ր , ա յս րնա ղ իր ը ևս ղերծ չկ թ և բ ի և ա ղա վա ղ լի ն /ղ ո լց , Գ րչությունից երևում Հ , որ ձևս ա ղբի գա ղա փ ա րողն ա յնքա ն կ, ղրսպ ևտ չկ : Բ ա ցի ղրա նից, դժբա խ տ ա բա ր ձեռա գիրը լա վ չի պ ա հպ ա նվա ծ և բնա դրի թղթի ևղրեբբ մա շ­ վա ծ են, որից շա տ բա ն ա նընթ եռնելի կ և դժվա ր կ վերա կա նգնվում: Բ ա յց ա յդ թ եր ին դա ւիս են լա ց ն ե լո ւ Հա յա ս տ ա ն ի Պ ետ ա կա ն Մ ա տ ենա ­ դա րա նի մ յո ւս 4 0 ձեռա գիր օրինա կներ,,, որոնբ ի ր ե ն ց բն ա գր ա կ ա ն հ ա ն գ ա ­ մ ա ն քն ե ր ո վ , ա յ,ը ն թ ե ր ցո ւմ ն ե ր ո վ , պ ա տ ումների այ,ա ղ ա ն ո ւթ յա մ բ շա տ են ա չքի րնկ նում և ն երկ ա յա ցն ո ւմ մ ի Հա րուստ և ր ա ղ մ եր ա նգ պ ա տ կեր: Ա նհրա ժեշտ և հետ ա քրքիր կլիներ ց ո ւյց տ ա , նա խ բնտ րե/ի բն ա գ ր ի , Կ ո ֊ ն ի բի ր ի օրինա կի, տ պ ա գրերի, ինչպ ես նա և բա ղ մ ա թ ի վ մինչ ա յժ մ ա նհա յտ և ուշա դրությունից հեռու մ ն ա ց ա ծ ձեռա ղրերի ա ռ նչո ւթ յո ւնը , ո րբ շա տ բա ն կտ ա ր հնա գույնը վ ե ր ա կ ա ն գ ն ե ,ո լ կա մ վ եր ա կ ա ղ մ ե լո լ գործում. բ ա յց դա հ ն ա ր ա վ ո ր կ , ե ր , , հ ր ա տ ա ր ա կ վ ի հ, Խր տ ա ր և ի մ ա ս տ ո ւ թ ի ւ ն ը Խ ի կ ա ր ա յ » հ ա մ ե ֊ մատ ա կան բնա գիրը1 Ա յժ մ մ ե ն ք կա շխ ա տ ենք շոշա փ ե, մ ի հա րդ. Տ ա շյա ն ր , նկա տ ի ո ւնենա լո վ ա ս որա կա ն, ս,ա վոնա կա ն և հ ա յկ ա կ ա ն խ մ բ ա գ ր ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ը , գ ր ո ւ մ կ . « Ե ր բ խ ն դ ի ր ը լ , ա , թ ե ո ր ն I. ա ր դ յ ո ք ա ր , , ի խ ր մ - ր ա ղ րո ւթ յա նց հ նա գո լյնն, որ ուղղա կի թ ա րգմա նա ծ ո, խ մ բա գ ր վ ա ծ ր „ա նա խ նա կա ն ե բր ա յե ր են ի ն ւ/բա յեն' հա շվի առնեղու ենք մ ի ա յն ա սորա կա նն ո, հ ի շյա լ հունա կա նը (ս/ա վոնա կս/յ, թ ա ր գ մ ա ն ո ւթ յա մ բ ն ե ր կ ա յա ց վ ո ղ հունս,կ ա - նր և ոչ թ ե Պ լա նուղեսի կ ող մ ի ց Ե ղովպ ոսի վրա վ եր ա պ ա տ մ վա ծ հա տ վա ծը — Ա. Մ .), վ ա ս նզի հ ա յերենը թ ե և ա նկա խ օրինա կ մ բ կ ն ե ր կ ա յա ցն ե , հ ա մ ենա յն գեպ ս թ ա ր գ մ ա ն ո ւթ յո ւն կ հա վա նորեն կորսվա ծ ա սորի օրինա կի մ ը : Ս ա կա յն ա յս խ նդիրն ա ռ ա յժ մ որոշե, չե ն ք կրնա ր, թ ե և ա վ ե ,ի հա կա մետ ենր ա ս որա ­ կա նը հնա դ ո ւյն կ ա ր ծե ,ո ւ»2: «Ա պ ա գ ա յի ն թ ո ղ ո ւ, կստ իպ ինր նույնիսկ ա յն կա կա ն խ ն դ ի ր ը , թ ե ինչ բ ն ա դրև թ ա ր գ մ ա ն վ ա ծ կ ն ա խ ն ա կ ա ն հ ա յե ր ե ն բ » 3։ Ելնելով մ եր նոր օրինա կի ը ն ձ ե ռ ա ծ հ նա րա վորութ յուններից' կփ որձենք որոշել հենց ա յղ երկու խ նգի րներ բ: Հ ա յ բ ն ա գ ի ր ն ա ս ո ր ա կ ա ն թ ա ր գ մ ա ն ո ւթ յո ւն կ : Ա յղ թ ո ւ յլ ե ն տ ա լի ս ա ս ե , ա յն բ ա ց ա հ ա յտ ա ռ ն չո ւթ յո ւն ն ե ր ն ո ւ ն մ ա ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ,!, որ գ ո յո ւթ յո ւն ո ւն ե ն ■ Ա յղ ա շիա ա ա նրր կա տ ա ր,/„.մ է և շ,„ա „վ կհասնի ի ր ավարտին, - Տ Iս շ յ ա ն , Մ ա տ ենա ղրա կա ն մ ա ն ր т и п , մ ն ա ս ի ր ,,,ր ի ,ն р , Ր , Վ ի են նա , 1 0 0 1 , է * 1 0 9 — 1 1 0 , 3 ն ո ւ յն ը , Էհ 13С ,

Ա . Մ է Օ ր օ -ի ր ո ս յօ յն Ր տ նա ս ի րո ւթ յա ն? Հա յտ նի ա սորա կա ն բնա գրի և նոր օրինա կի մ ե ջ, Բհրենք, մի րանի զուգա հեռներ, Հե ն ց թեկուզ երկու բնա գրերի \"կիղբր. Աօօրականք Հայկականդ Ս ա ր խ ա գ Հ մ ի ո ր դ ի Ա Ս ն ե բ ե ր ի մ ի ' ա ր ք ա յի Յ ա մ ս Ս ե ն ե ք ա ր ի մ ա յ ա բ բ ա յի Ա ս ո ր ե կ - Ա ս ո ր ե ս տ ա ն ի և Ն ի ն վ ե ի . 2 0 - ր դ տ ա ր ո ւ է Ьш տ ա ն ի ե ս ե ի կ ա ր դ պ ր ա պ ե տ Է ի ն մ ա յւ Ա ի ի կ ա ր ս ա ր ք ա յա կ ա ն դ պ ր ա պ ե տ Է ի- Մ ի ն չ դ ե ռ և ս ա ղ ա յ Է ՚թ Հ յ ւ ա մ ս / ե ե զ և ի ն ձ , Ե վ ե ր բ ե ս ս ,զ ա Է ի , ի ն ձ ա ս վ ե ց , ո ր ք ե ղ թ է ո ր դ ի ք ե զ չ է Հ ր ա մ ա յա ծ յա ս ա ո ւ ծ ո յ ,ի ն !> - ո ր դ ի չ ի յի ն ե լո ւ ւ լո յ, Ե վ հ ա ր ս տ ո ւ թ յա ն ը , ո ր ե ս տ ի ր ո ւ մ Է ի, Ե ւ մ ե ծ ո ւթ ի ւն յո յժ ր ս տ ա ց ե ա չ է ր ի մ ։ & ն պ ա տ մ ե չի Էրէ V կ ի ն ա ռ ի ե Կ ա պ ա ր ա ն շ ի ն ե ց ի և '/ 6 0 կին ա ռա , 60 ա պ ա րա նք շինեցի, և ճ ,մ ա ց ե զ է ե ո չ ե զ ն ի ն ձ ո ր դ ի ի ն ո ց ա ն է ւ ե ս չո ւն ե ց ա ո ր դ ի - ես կ ա ռ ո ւցե ցի մ ի մ ե ծ Ց ա յն ժ ա մ ես Խ իկա ր շինեցի բա դիես Ա յդ ժ ա մ ա ն ա կ մ ե ծ , վ ա ռ ե ց ի Հ ո ւ ր և ա ր կ ի ի վ ե ր ա յ ի ,ո ւն կ ս բ ա գ ի ն ա մ բ ո ղ չո վ ի ն փ ա յտ ի ց և վ ա ռ ե ց ի Հ ո ւր ա ն ո ւ շ ա յՀ ո տ ,, ե ն ո ւ է ր ս , զ ո հ ե ց ի զ ո հ ս և մ ա ­ և դ ր ե ց ի թ ա ր մ մ ի ս ն ր ա վ ր ա և ա յս պ ե ս ա- տ ո ւց ի ր ն ձ ա յս և ա յս պ է ս ա ս է ի .\" ( թ - 2 2 2 * ) ՛ ս ե ց ի (Է է $ 8 - 5 9 ) , Ա ռ ն չո ւթ յո ձ ր բ ա ց ա ծ ս , Ь Հ ա յկ ա կ ի , ր ն Հ ձ ի մ կ չկ ա ա յն Հի շա տ ա ­ կ ո ւթ յո ւն ը , ո ր Ս ա ր խ ա դ ո մ ի ո ր դ ի Ս ե ն ե ք ե ր ի մ ի ք ս ա ն ե ր ո ր դ տ ա ր ո ս , Ւ Խ իկա րը 1 . Խ Ս ե ն ե ր ն ր ի մ ի ք ա ր տ ո ւղ ա ր ը . Բ ա յց դ ա բ ն ա կ ա ն է , կ ա ր ո ղ է ա ն տ ե ս վ ե ր ո ր ­ ձ ս Հ ա յե ր ե ն ի ն ո ր և է բ ա ն չտ վ ո ղ մ ա ն ր ա մ ա ս ն ո ղ ն , թ ե ր և ս տ ե ղ ա յն ա կ ա ն մ ի ա զ մ ո վ , սոսկ Ս ե ն կ ե բ ի մ ' Հ ի շ ե ց ն ե ր ,լ Ա ե ն ե ք ե բ ի մ Ա ր ծր ո ւն ո ւն , ի ն չպ ես ն ո ւ յ ն ա ո ն մ ա ն ո , թ , ա մ բ Ա ր ծ ս ւ ա ց դ ա շ տ ը ղ ա ր ձ ե , I. Ա ր ծ ր ո ձ ե ա ց դ ա շ տ ի ս կ Հ ո ւն ա ր ե ն ո ւմ Ս ե ն ե ր ե ր ի մ ը փ ո խ ա բ կ վ ե , է Ն ե կ տ ա ն ե բ ո ս ի , ո ր բ Հ ո ւյն ե ր ի ն Հ ա յտ ­ ն ի ա ն ո ւն է Ա ,ե „ս ա ն դ ր ի վ ա ր ք ի ց ե ա վ ե /ի ը ն տ ա ն ի . , Ի ս կ մ ն ա ց ա ծ ա մ բ ո ղ , շ ա ր ո ւն ա կ ո ւթ յա ն մ ե շ Հ ա մ ա պ ա տ ա ս խ ա ն ո ւթ յո ւն ը եա տ ա րյա ւ է ։ , ... Ա յն ո ր տ ղ ա մ ա մ ա ն ա կ < Խ ի կ ա ր ի ն Հ ա յտ ն վ ո ւմ , թ ե ն ր ա ն ո ր դ ի „ ե տ , , լի ն ի , տ ո կ ա է մ ի ա յն Հ ա յկ ա կ ա ն և ա ս ո ր ա կ ա ն բ ն ա գ ր ե ր ո ւմ ն կ ա տ ի ո ւն ե ն ք Հ ա յ ն ա խ ր ն տ ր ե յի ձ ե ո ա ղ ի ր ը ), ս ա կ ա յն Հ ա յկ ա կ ա ն մ յո ւս օ ր ի ն ա կ ն ե ր ,,, ր ն չ- ա ես նա և Կ ոնիրիրի կ ա ղ մ ա » օրինա կն ա յ,, մա սին ոչինչ չե ն ա ս ո ւմ . Իսկ Ո ա - վ ո ն ա կ ա ն բն ա դ ի բը նշո ւմ է, որ նրա ն ա ս վ ա ծ էր , թ ե որդի ժ ժ ^ ո լ բ ա յց Ь- ր ր ֊ չկ ա , Ա յն , և ր կ ո , բ ն ա գ ր ե ր ի բ ա ռ ա ց ի Հ ա մ ը ն կ ե լ մ ա ս ե ր ը , ո ր Խ ի կ ա ր ,, բ ա ղ ի ն 'է շ ի ն ո ւմ , կ ր ա կ 4 վ ա ո ո ւմ , ղ ո Հ Է մ ա տ ո ւց ո ւմ և ն ո ր է դ ի մ ո ւմ ա ս տ ­ վ ա ծ ն ե ր ի ն ն ո ւյն պ ե ս չկ ա ն Հ ա յկ ա կ ա ն ը ն դ օ ր ի ն ա կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ո ւմ , բ ա ց ի Г ‘4ՃՃՃԽ»-Л\"+“ '“քք/էք՜-՜ք ո ւշ ա դ ր ո ւթ յա ն լ ա ր մ ա ն ի ղ ր ա ն ց Հ ա յա կ ա ն ո ւ թ յո ւ ն ը , Հ ա յկ ա կ ա ն Հ ն ա դ ո յն բ ն ա դ ը ի ն ն ա վ ե ,ի մ ո տ ( ա ս ո ր ա կ ա ն ի ն , Կ ո նի ր ի ր ի բ ն ա ղ ի ր ը ղ ր ա վ ո ւմ մի- 7 ի ն , ո Լ ը , ի ս կ ա ս ,ա ղ բ ե ր ը շ ա տ ե ն Հ ե ռ ո ւ. Ա յս պ ե ս , ո ո լդ ա Հ ե ռ ա բ ա ր բ ե ր ե ն ,, մ ի ա յն մ ե ր ն ա խ ը ն տ ր ե ,ի օ ր ի ն ա կ ի և ա ս ո ր ա կ ա ն ի ա ո ա շի ն յո թ խ ր ա տ ն ե ր ը . Հայկակակ Ասորականը I . Ո ր դ ե ա կ , ե թ է լս ե ս բ ա ն ի ն չ ի դ ր ա ն / . Ո ր դ ե ա կ , ե թ ե լ ս ե ս բ ա ն ի ն չ թ պ֊ ա յ ն ա ր ք ա յի , մ ե ո ո յ և թ ա դ ո յ զ ն ա ի ս ր տ ի բ ո ս ! և մի մ ոո ա ս ցիս ե կա մ ի վեր Հ ա \\\\ի ց ե ս \\ մ ե ռ ն ի քո ս ր տ ո ւ մ և մ ի հ ա յտ ն ի ր պ որի, Գ ո ւցէ հ ա ն դ ի պ ե լէ Ի թ ա գ ա ւո ր է ն ք ե զ տ ա ն- չա ն ք և բ ա ն դ ։ ա պ ա թ ե ո չ ա յն կ դ ա ո ն ա տ ա բ ա ծ ո ւ ի <■\" Բ ե ր ա ն ո ւմ և կ ա յր ի ե դ ո ւ ա ն ե ծ բ կ դ ն ե ս ք , Հ ո օ ո ւմ և կ բ ա ր կ ա ց ն ե ս ա ս տ ծո ւն .

, ь Г ши,Р ս ի մ ա ^ ո Խ 1Խ '\"> մ ' Հ,ս™ ի !ւսր- 85 շ . Ո ր դ ե ա կ , զ ա մ ե ն ա յն ղ ո ր ի ն չ ա ո ն ի ց ե ս 2 . Ո ր դ ե ա կ , մ ի ա ս ա , ի ն ; ո ր ,ս ե , ե ս ե մ ի Հ ա յտ ն ի ր , ի ն չ » ր տ ե ս ե , ե ս , և ղ ո ր ի ն չ տ ե ս ա ն ի ց ե ս մ ի \" , մ ե բ ա օ տ ս ց ե ս '* 3 . Ո րդեա կ, կնքվա ծ կա պ ը մ ի ա րձա կիր 3 . Ո րդեա կ, զկա պ կ նբեա , մ ի ա րձա կես- ց ե ս և զ ա ր ձ ա կ ե ա լն մ ի կ ա պ ե ս ց ե ս , և ա րձա կվա ծը մ ի կա պ իր։ 4 . Ո ր դ ե ա կ , ե թ է հ ա յե ս ց ի ս և տ ե ս ա ն ի ց ե ս 4 . Ո ր դ ե ա կ , մ ի բ ա ր ձ ր ա ց ր ո ւ ա չք ե ր դ և գ ե ղ ե ց կ ա ց ե ա ,,, ե ծ ա ր ո ,ր ե ա ,ս . ս ա ն դ ր ե ա ,ս ե պ ա ճ ո ւՏ ե ս ղ ս մ ի ց ա ն կ ա ն ա յց է ս ի ս ր տ ի ք ^ մ > ն ա յի ր կ ն ո ջ ՝ ղ ո պ վ ա ծ և շ պ ա ր վ ա ծ և մ ի ա ե ն - զ ի թ է ղ ա մ ե ն ա յն ի ն չս և դ դ ա ն ձ օ ք \" վ ա տ - շա նրա ն ք » ս ր տ ո ւմ , ո ր ո վ հ ե տ և , ե թ ե դ ո , ն ե ա ց ե ս և օ ե ,ի ( ա ,ե ,ի ) ի ն մ ա ն է ի ն չ ո չ դ ա ա . ն ի ց ե ս , բ ա յց մ ի ա յն զ մ ե ղ ս և զ ա ն օ ր Լ ն ռ թ ի .ն „ նրա ն տ ա ս ի ն չ որ կա քո ձ ե ո բ ո ւմ (ք ո ա մ ­ շ ա Հ ե ս ց ի ս ե պ ա տ ի ժ ս ս ա ս տ ի կ ս յ ա ս տ ո լ ծ ո յ է. ի մա րդկա նԼ ւ բ ո ղ ջ ո ւ ն ե ց ա ծ ը ) դ ո , ո չի ն չ ա վ ե յի չ ե ս շ ա հ ի ն ր ա ն ի ց , բ ա յց մ ի ա յն ծ ա ն ր մ ե զ բ ա ստ ծո ա ո ա ք! 5. Ո րդեա կ, հա րևա նի կնոջ հետ մ ի շնա - ց ի ր . որ պ ես զի ռ ր ի շն ե ր ն Լ, բո կ ն ո , հետ չշն ա ն ա ն է փ ո ւթ կ ո տ ի ն չպ !,., 6 . Ո ր դ ե ա կ , մ ի ,ի ն ի ր 5 . Ո ր դ ե ա կ , մ ի էինիր շտ ա պ կոտ ի բր և ն շե ն ի , ո ր ա ռ ա , Է ծ ա ղ կ ո ւմ , բ ա յց հ ե տ ո Է ղ ն շ ե ն ի փ ռ թ ո տ ո ր յա ո ա ք ն ծ ա ղ կ է և ,ե տ ո ,ն ո ւտ վ ո ւմ ն ր ա պ տ ո ւղ ը , բ ա յց ե ղ ի ր հ ա ն դ ա ր * [Հ )ա ս ա ն ի պ տ ո ւղ ն ո ր ա յ, ա յ, ,ե ր ո ր պ է ս թ թ ե ­ /. Հ ե ղ . Р Р *Ч \"Ր <ետ ո Է ծա ղ կ ռ մ , ն ի , ո ր յե ւ ո ո յ ծ ա ղ կ է և յա ռ ա յ ո ւ տ ի *վ տ ո ւզ բ ա յց ո ր ի պ տ ո ւղ ը ա ո ա է Է ո ւտ վ ո ւմ : ն ո ր ա յ, Ա յ, ե զ ի ց ի ս դ ա հ ե ղ և հ ա ն դ ա ր տ ի գ ո ր ծ ս գ ն ա ց ի ց բ ո ց ճ Բ ա ր /՛ Ժ յ Ի է ն Ղ ' 7 . Ո ր դ ե ա կ , խ ո ն ա ր հ ի ր ա չք ե ր դ I, մ ե ղ . 6 . Ո ր դ ե ա կ , ց ա ծ ո յ զ ա չս բ ո և կ ա կ ղ ա ց ո յ մ տ ց ր ո ւ ձ ա յն դ և ն ա յի ր հ ո ղ ե ր ի տ ա կով, ղ ր ա ր բ ա ռ բ ո և ն ա յե ա ր ն դ ա կ ա մ ր և մ ի ե ր ե - ւ ե ս ց ի ս մ ա ր դ կ ա ն ա ն ,„ պ ա մ , ղ ի թ է ա զ ա ղ ս ւ - ո ր ո վ հ ե տ և ե թ ե բ ա ր ձ ր ձ ա յն ո վ տ ո մ , կ ա ռ ո ւ ց ­ վ ե ր ՝ Էշն օ ր ե կ ա ն ե ր կ ո ւ ա ո մ յ կ կ ա ռ ո ւց ե ր ե կ ա , տ ա ճ ա ր շ ի ն ո ,է .ր է շ ն ա ,ո ,ր ն Կ ա պ ա ր ա ն շինէր և եթէ Ի սա ստ իկ զ օ ր ո ւթ ե ն !. և ի ե թ ե ս ո ս կ ո „ ք „ վ ա ր ո ր ը վ ա ր վ ե ր ' չ է ր 1 > . ՚Ն Ւ ,ո ,ծ ր ա ղ տ ի պ ա ր ա ն ո ց ի ց « խ ի ս տ ... ե զ ի ն բ վ ա ր է ի ն , ա պ ա յ ,ո ւ ծ և ա ր օ ր ո չ պ ա կ ս ս է ր ի պ ա ր ա ն ո ց ... ո ,ղ տ ո ,ց , 7 , Ո ր դ ե ա կ , ,ա ւ է շ ,ն դ ի մ ա ս տ ն ո յ բ ա - 5 . Ո ր դ ե ա կ , ,ա վ ( ի մ ա ս տ ո ւն ի Հ ե տ բ ա ո ր ի ն ս կ ր ե ր ց ա ն ը ն դ յի մ ա ր ի ե ա ն ր ս դ ա մ ի կ ր ե լ, բ ա ն Հ ի մ ա ր ի հ ե տ խ մ ե , գ ի ն ի , խ մ ե , Հինի, $ . Ո ր դ ե ա կ , ,ա վ է թ ա փ ե ս դինին ա ր. 8 . Ո ր դ ե ա կ , հ ե ղ ց ե ս զ դ ի ն ի յա ր դ ա ր ո ց ե դ ա ր ն ե ր ի գ ե ր ե զ մ ա ն ի ն , բ ա ն թ ե խ մ ե ս ա յն մի ըմթ եսցես զնա յ ընդ ա Ն օրէնս և ընդ ա ն (ղ գ )ա մ ս զ ի մ ի ի ր ր և զ ն ո ս ա յ ա ն ը ս ղ ա մ և չ ա ր մ ա ր դ կ ա ն ց հ ե տ ( է շ 60— 6 1 )։ ա ն մ ի տ կ ո չե ս ցե ա (2 2 2 բ — 2 2 3 ա ), ի ն լպ ե и ա եսնո լմ ե կ , Հ ա յա կ ա ն ո ւ թ յո ւ ն ը նո ւյնն Է, Մ իա յն մ ի ա ր կ վ ա է է ա սորերենում 5-րղ խ ր ա տ ը, որր հ ա յե ր ե ն ո վ ևս կա , բ ա ,,, Հեոու Է ընկա ծ: Ո ւշա գրա վ < ո , յի ա ,ն ա յդ , ա յ,ե խ րա տ ների մ ե ծ նմ ա նութ յո ւնը , ո ր ա կ ր ն ֊ բ ա խ Է մ եր նա խ րնտ րե,ի ի ե ա սորա կա ն բն ա գ ր ի մեջ, Կ ոնիբիրի մ ո տ ա յս շա ր ք ի ց բ ա ց ա կ ա յո ւմ Է. «Ո ր դ ե ա կ , ց ա ծ ո յ դ ա լս ք ո ...» խ րա տ ը, որն ր նկ ա ծ Է շա տ Հեռու ե բուորովին ա յլ տ եսք ունի. «Ո ր դ ե ա կ , ց ա ծ ո յ դ ա լ քո ե կ ա կ ղ ա ց ո յ ղ ր ա ր բա ռ բ ե ր ա ն ո յ քո և նա յեա ընդ ա կա մբ բո, գի մի երևեսցիս մտ բդկա ն ա նըղգա մ. ղի եթէ ա ղա ղա կա , տ ա ճ ա ր շ ի ն է ր , էշն' ա մ է ն ա ւր /; դ ա ր բ ա ս շ ի ն է ր ե չ տ ր տ ա խ » *, Ա յստ եղ ոչ մ ի ա յն ղ ո ե Հկ ա ցա ծ է լեղս ւն և Հեոոլ ղ րա րա րից, ա յ,և խ րա տ ը թ երի է, Բ ա ցա կ ա յ,,,մ է ուղտ ի մա սին եղա ծ Հա տ վ ա ծը ։ Տպ ա ղբերի մեջ ի ն չ-ո բ 1 Կ ո ն ի բ ի ր ի ր ն ա գ ր ռ մ * Ե , զ ո ր տ ե ս ա ն ե ս մ ի ա ս ե , ե զ ո ր ,ս ե ս մ ի յա յտ ն ե ,,, 3 Т Ь е « ю г у . . 1.Տ ւ ™ '

Ա . Մ ա րսէիրոսյա ն •Դ « „ I ( Д . , , , у д а /, ղ օր ո լթ ե 4 ե պ ա րա նոցէն ոչ ելա նէր»*г Լ ՚ Տ ա Ա ա կ , ն կ ա տ ո ւմ է , ո ր ,ո,6 <,ս, ն հ ն ա ր „ ը ն թ երտ„ ։։1 /։ փ „ խ ա ն է լիներ ուղտ ու բա ռ ը ա սորա կա նին հա մա պ ա տ ա սխ ա ն, Մ Լ ,, ն ա խ ը ն ա ր կ ի ր ն ա գ ր „ , լ ա ւ դ Ա ,թ фն : ::: ит > ., տ ա ժ ս են և < \\շ « « , * , .ք ի ն ա կ Ա ր * ա նհա յտ ո կ կ Տա Ա Ա & ի ն ) Հ է * ' -■ '\"'\"\"՛է ՛-՝\"\"*-^ 1՚ա խ ժ - 4 - ե ժ „ Ь ш щ ^ и Г ո Լ . 1 [? 'և 7 \" ' 1 Հ էրլ1 ,\" \" ա մ ա ՚ ՚ ա ն \" -՚ /-Ն * * * \" * * ի - * ս . ա , „ „ ա հ ա յ . ա ո ,մ և միա սնա կա ն պ ետ ք Է ,ինեին նա խ նա կա նի մեջ, Ութերորդ խ րա տ ը՝ « / » „ Լ ա կ , « а д 4 „ է գ ի ն ի Տ ա ր ե յ ի ը մ լ ե„ Ь'Լш7и Կ „ Աу 7 . , /, նГա դ ևր „ ււ’մն դ հ կ „ ս ! ք ա յ ւ կ և ր■պ' / -1 1 ր ւ 1 ա 1Оւ П1 Ь; Ш/ ^, , ЬէЬւ ւПП Ы , , ,1Հ4 սև Ի Լ՛ ՛է I е Щ ա ն ը զ դ ա մ ս և ը ն դ ա ն ա ւ բ է ն ս . . . » , Ա յս տ ե ղ կ ա ի մ ա ս տ ա յի ն ն ր բեր ա ն գ : Հ ս տ երկրորդ տ ա րբերա կ ի ա րտ ս,֊ ա յտ վ ո ւմ Է ա յն մ ի տ քը , թ ե ա վելի , ա վ Է թ ա փ ել քա ն թ է ^ ղ գ Հ ս մ ն ե ր ի Ա ա ն օ ր ե ն ն ե ր ի հ ե տ , ի ս կ ը Ատ մ ե ր օ ր ի ն ա կ ի ՝ ա վ ե լ ի , ա վ է թ ա փ ե ^ . նին արդարների վրա քա ն թ ե խ մ ել ա նզգա մների հետ: Արդարներ ա սելով պ ետ ք է հա սկա նա լ մեռա ծ մա րդկա նց, որոնց շիրիմ- «ե ր ի ն ը ս տ վ ա ղ ե մ ի հեթ ա նո սա կա ն ս ո վ ո ր ո ւթ յա ն , դինի էին ձոնում, Ա յդ ծ ի ­ սա կա ն ա վ ա նդո լլթ ը հա րա տ ևում է ա յս օր : Մ եռա ծի գերեզմա նին, կ ա մ հո- գ ե հ ա ց ր ուտ ելի,, թ ա փ ո ւմ են գի ն ու ա ոա ջին բ ա ժ ա կ ը ի պ ա տ ի վ նրա : Ա յԱպի ֊ ս ո վ , եթ ե երկրորդ տ ա րբերա կը ա սորա կա ն և հ ա յկա կա ն բն ա գր ե ր ի ա սնչ ո ւ ֊ ձ յո ւն ը թ ո ղ նում է բ ո ւծվ ա ծ, ա պ ա մեր օրինա կը բնա գի րն ա նմիջա կա ն կա խ - մ ա ն մեջ է դ ն ո ւմ ա սորա կա նի հետ , ուր որոշա կի ա ս վ ա ծ է . «Ո ր դ ե ա կ , ,ա վ է թա փ ես գինին ա րդա րների գերեզմա նին, քա ն թ ե խ մ ե ս ա յն չա ր մա րդկա նց Յոթերորդ խ րտ ա ր հուշում է. « Ո րդեա կ, ,ա ւ Հ ը ն դ ի մ ա սա նո յ քա րինս կրևի ք ա ն ը ն դ յի մ ա ր ի և ա ն ը ս գ ա մ ի խ մ ե , զ ի ն ի » , Ա յդ պ ե ս է Ա Կոնի,բիրի ր ն ա դ ր ա մ , ր ա յց տ պ ա դրերր տ ա լիս են ա յլ ը նթ երցվ ա ծ. «Ո րդեա կ, լա լ է ի մ ա ս ֊ տուն մ ա ր դ ս յն հետ քա ր կ ր ե ի , քա ն զա նգես,ի ն հ ետ ուտ ել և խ մ ե լն »: Ա սորա կա ն բն ա գ ր ո ւմ խ ր ա տ ը բա ռ ա ռ բ ա ռ հ ա մ ը նկ նո ւմ է հ նա գույնին: Երկու տ եղն էլ ոչ թ ե ուտ եԼ և ը մ պ ե լ, ա յ, խ մ ե լ գինի, Ա յս պ ի ո ռվ , որքա ն գնում ենք դեպ ի նա խ նա կա նը, ա յնքա ն հ ա մ ա պ ա տ ա ս խ ա նութ յուններբ ա վ ե ,ի են հա յկա կա նի և ա սորա կա նի մ ի ջև : Ն կա տ ելի է к մ ի ուրիշ հ ա նգա մ ա նք: Շա տ դ եպ քեր ում տ պ ա դրերր պ ա հ ֊ պ ա նո ւմ են ա վ ե ,ի ճիշտ ը ն թ ե ր ց վ ա ծ , ք ա ն թ ե կ ո ւզ Կ ոնիբիրի բ ն ա գ ի ր ,,, ուստի բնա գրա կա ն ա ռ ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ի հա րցը քննելիս դրա նք ևս ա րմա նի են ուշա ­ դ ր ո ւթ յա ն , Ա յսպ ես. «Ո րդեա կ, լօ (լա լ) է կոյը ա չօք, քա ն կ ո յբ մ տ օ ք , զի կ „լբ ն ա րա դ ռւսա նի դ երթևեկ ճա նա պ ա րհին, իսկ կոյրն մ տ օք թ ո ղ ու զղ որ դ ճ ա նա ս ,ա [բհ ) և երթ ա յ ‘ Ա ր . տ ա ր ը ն թ ե ր ց վ ա ծ ը մ ե ր ձ ե ո ք ի ա ա կ ե ղ ա ծ ա պ ա գ ր Լ ր ռ մ չ կ ա , վ ե ր ց վ ա ծ է Տ ա շ յա ն ի ց , >ոև „ Ա ա ն ր ո ւս օ ւմ ն ա ս հ ր ո լթ ի Ֆ ք , Վ ի ե ն ն ա , 1 0 0 1 , Լ , 1 1 7 , * Գ ի ր ը պ ա ա մ ո ւթ ե ս & ո ր կ ոշի Պ ղ ն ձ է ք ա ղ ա ք ... Պ պ ի ս , 1 7 9 2 , կ 101,

■Խ ր ա տ , և իմա սա ո,թ ի>ն հէիկա րա յ» զ ք ո ւյց ի Հա յերեն թ ա բ գ մ . Հա րըի շ ա ր , ը ն դ կ ա մ ա յկ ո ր ն » ', Կ ոնիրիրի բ ն ա գ ի ր ը վ ե ր ջո ւմ շ ե ղ վ ո ւմ Է. ոչ թ ե « ե ր թ ա յ ը նդ և ա մ ա յկ ո բն », ա յ/ «ը ս տ կս/մս ի ւր », * ր ն ի մ ա ս տ չա ն ի , ի ս կ Հ ն ա դ յւ ւ յն ի ը ն ­ թերցվա ծը ե' ճիշտ Է ե' հա մընկնում Է ա սորա կա նին: Տպ ա գրերը պահպանեք են ճիշտ ձեր: Ա յնուհետ և, մ եր հ ն ա գո ւյն ո ւմ ա ռկա « Ո րդեա կ, ի պ ա րտ եղ թ ա դա ւորա ց մ ի մտ ա նէր և [ը ն դ ] կնոջ դա տ ա ա րա ց մի խ օսիս»2 խ րա տ ը բա ցա կ ա յո ւմ է Կոնիրիրի մոտ , բ ա յց պ ա հպ ա նվել Հ տ պ ա գրերում հ ետ ևյա , տ եսքո վ . «Ո ր ­ դեա կ, ի յա ս ,ա րա նս թ ա ղա լոր ա ց մի մ տ ա ն ե ր և ը ն դ կնոջ դա տ ա ւորի մ ի խ օ ֊ ս ի ր »*: Ա յս խ ր ա տ ի թ ա ր գ մ ա ն ա կ ա ն շրջա նից դա լը ա ն ե ր կ բա յ է , որովհետ և կա և ա սորա կա ն բն ա գ ր ո ւմ ' ((Ո րդեա կ, ի շխ ա նն երի պ ա րտ եղները մ ի մտ իր և մի մերձեցիր իշխ ա նների գստ րևրին»*: ճ ի շտ է, խ րա տ ը կա տ պ ա գրերում, ս ա կ ա յն , ինչպ ես տ եսնում ենք, ա յս տ ե ղ ևս հնա գույնը ա վ ե ,ի մոտ է ա ս որ ա ­ կա նին և ենթա դրվում է նրա նից սերվա ծ: Բերենք ա յլ կա րգի մ ի բնորոշ օրինա կ: Կոնիրիրի բնա գր ո ւմ պ ա տ ժիչ խ րա տ ներից մեկն ա յս պ ես է. «Ո ջիլ Հա ցի եկեր ղ մ ա րմին թ ա գա ւորի, բ ա յց ինքն ումեք ոչ էր ա ւգուտ և ոչ պ իտ ա նի, ա յլ ա նպ էտ և վ ա տ »5: Ուղղա կի հա սկա նա լի չէ ։ Ս լա վոնա կա ն բնա գիրն ա յդ պ ի սի խ րա տ չունի, իսկ ա սորերենում գտ նում ենր Հա ղիվ հիշեցնող մի բ ա ն . «Ո րպ էս ուտ իճ ցո ր ե ն ո յ որ ուտ է ղշտ ևմա րա նս թ ա գ ա ւո ր ա ց ...» և ա յլն : Ա յս ե ր կ ո ւ խ ր ա տ ն ե ր ի մ ե ջ ի ն չ ֊ո ր ն մ ա ն ո ւ թ յո ւ ն կ ա , բ ա յ ց ո ր և է ա ռ ն չ ո ւ ֊ թ յո ւն չի կա րելի գ տ ն ե լ, Հ ա յե ր ե ն ո ւմ հ ա ցի ոջիլը ուտ ում է թ ա գ ա վ ո ր ի մ ա ր ­ մ ի ն ը , որը ոչինչ չա սող ա նմ իտ բա ն է , իսկ ա սորերենում ցո ր ե ն ի ուտիճը վ ՚չ ա ց ն ո ւ մ է թ ա ղ ա վ ո ր ի շ տ ե մ ա ր ա ն ն ե ր ը ւ Կ ո ն ի ր ի ր ի բ ն ա գ ի ր օ ր ի ն ա կ ի ա ղ ա վ ա ղ ո ւ մ ն ա յն ք ա ն մ ե ծ է , ո ր ո ր և է հ ի մ ք չ/ւ տ ա փ ս ենթ ա դ ր ելո ւ, թ ե հ ա յե ր ե ն ը գա ф и է ա սորա կա ն ա ղ բյո ւր ի ց , սա կա յն նույն խ ր ա տ ը մ եր Հն տ գո ւյն բնա գր եր ի ց մ ե կ ո ւմ , որը Մ ա տ ենա դա րա նում Խ իկա րի ա մ ե ն ա հ ի ն օր ի ն ա կ ն է (ձ ե ո ա գ ի ր Л* 2 9 6 1 , 1 3 2 1 թ վ ա կ ա ն ի գր չո ւթ յո ւն ) հնչում է ա յլ կերպ . « Որդեակ, եղեր ինձ որպ էս ոջիլ հա ցի, որ եկեր ղըշտ եմա րա նս թ ա գ ա ֊ ւորա ց և ի ն ք ն ո ւմ էք ոչ է օգուտ և պ իտ ա նի»'՝: Ա յստ եղ արդեն երևա ն է գա լի ս բնա գր ի լի ա կ ա տ ա ր ա ռնչութ յո ւնը ա ս ո ­ րա կա նի հ ետ , Դ ա մ ի ա ժ ա մ ա ն ա կ մ ի ա րտ ա հա յտ իչ օրինա կ է , թ ե որքա ն կ ա ­ րող է ա ղ ա վ ա ղ վ ե լ րն ա դ ի ր ն ա ն ցն ե լո վ գրչութ յունից գրչութ յուն: Ա յսպ իս ով, բո լո ր ա յն դեպ քերում, երր ենթ ա դրվում է ճիշտ ը ն թ ե ր ց վ ա ծ , լի ն ի դա մ ե ր հ ն ա Հո ւ/ն ի , ո ր և է ձ ե ռ ա գ ի ր օրինա կի, Կոնիրիրի ,/նա դրի թ ե տ պ ա ­ գրերի մեջ, գրեթ ե ա նպ ա յմա նո րեն հա մա պ ա տ ա սխ ա ն է ա սորա կա նի հետ : ՝ Բ ա նա սիրորեն Հետ ա քրքիր և խ ոսուն փ ա ստ է և հետ ևյա լ Հ ա ն գ ա մ ա ն ք ը , : Ձ Լ ո ա դ ի , , , -V 5 5 9 9 , թ . 2 2 5 ա , •- Ն ո ւ յ ն ը , թ . 2 2 5 , . Տ Գ ի ր , պ ա տ մ ո ւ թ ե ա ն ո ր կ ո շ !. Պ ղ ն ձ ե ,ա ղ ա , ե բ ա ն , խ ր ա տ ա կ ա ն , Խ օ գ տ ա կ ա ր , Խ ի կ ա ր ա յ ի մ ա ս տ ն ո յ, Պ ո լի ս , 1 7 9 2 , կ 9 Տ ւ • •* Т Ь С Տ է Օ ք \\ ' * կ 65, I Ն ո ւյն ը , կ 1 5 8 , & Ձ ե ո ա գ ի ր , -V 2 9 6 1 , {> . 5 2 ա.

8 8 Ա . Մ ա րա իրոսյա ն Հա յկ ա կ ա ն ր ն ա ղբերի մեջ հիշվա ծ ա նուններն ա մենից ա վելի հա մընկնում են ա ս ո ր ա կ ա ն ի , Ն ա խ րնտ րելի օրինա կի մ եջ ա յղ ա վելի կ ա կնրա խ : Ասորական Հա յկա կա ն Ս լա վոնա կա ն ԱխԻ կա ր Խիկար Ակյ ուրոս ՜է)ա ղ ա ն Նա ղան Ա ն ա ղա ն Ս ենեքերիբ Ս ենեքերիմ Սինակրիր Ա շփ եգա նի Ա րեստ ա ն շիք Եա բուսեմա ք Ար ուս մ ա ք չիք Ա րիկա մ Ա րիկա մ Օրիկամ Մ ա նղիփ ա ր Ս ենիքա ր չիք Հա րիսը բ ե ր ե լո վ Ա խի կա րի հ ա յկա կա ն հորջորջումը նկ ա տ ում կ, որ ա յն 4բ ա ց ա ր ձ ա կ ա պ ե ս չի հ ա մ ա ձ ա յն վ ո ւմ ն շ վ ա ծ որևէ, ձև ի ոչ կ, հ ա յկ ա կ ա ն Տ ո վ ֊ րիթում տ ա ռա դա րձվա ծ ձ % Հ Ա 'Լ & Հ % ֊ի հ օ տ » } ։ Բ ա յ ց դ ա ո ւ ղ ղ ա կ ի ա ս ո ր ա կ ա ն Ա խ իկա ր ձևն կ ա ձա յնա վ ո րի ա նկումովւ Ս լա վոնա կա նը ստ ա ցել կ հունա կա ն տ եսք։ Նա ղա ն, Ս ևնևքերիմ և Ա րիկա մ ա նունները երեք րնա դրերում կ դրևթե ն ո ւյն ն են, բ ա յց տ ա ո ա ղ ա ր ձ ա թ յա մ ,, ա ս ո ր ե ր ե ն ի ն ա վ ե լի մ ո տ կ Հ ա յե ր ե ն ը , չն ա յա ծ դ ա հա ստ ա տ ուն կովա ն չի կա րող լք& ել, քա նի որ սլա վոնա կա նը մ ի ջ­ ն ո ր դ վ ա ծ ր ն ա ղ ի ր կէ Խ իկա րի կնոջ' Ա րեստ ա ն և դ ա հ ճ ա պ ե տ ի ' Ա բ.։ւս մ ա ք ա նուններր հ իշա ­ տ ա կ վո ւմ են մ ի ա յն հ ա յկա կա ն և ա սորա կա ն բն ա գ ր եր ո ւմ , սլա վոնա կա նը չո ւ­ ն ի г ն կ ա տ ե լի կ, որ ե ա ր ո լս ե մ ա ք ա սորա կա ն հորջորջումր և Ա բուսմա ք Հ ա յ- կ ա կ ա ն ր, երկուսն Էլ ա ղ ա վ ա ղ վ ա ծ են և պ ետ ք կ որ միա վ որ վ եի ն Ն ա րուսեմա ր ձևի մ ե ջ, որը ա սորա կա ն կ ա զմութ յուն ունի և Հա վա նա բա ր նա խ նա կա նում ա յդ պ ե ս կ եղել9։ Վերջինր մա հա պ ա րտ ծա ռ ա յի ա նունն կ, որին գլխ ա տ ում են Խիկարի փ ո խ ա ր ե ն ։ Ա յդ ա նվա ն հիշա տ ա կությո ւն ր կա մ ի ա չն Հա յկ ա կ ա ն և ա սորա կա ն բ ն ա գ ր ե ր ո ւ մ , Սլ ա վ ո ն ա կ ա ն ը չ ո ւ ն ի , ի ն չ պ ե ս ն ա և ' ա ր ա բ ա կ ա ն ,, ։ Հ ա ր ի ս ,, ա յղ ա ն վ ա ն մ ա ս ի ն գ ր ո ւմ Հ . «Ա ն վ ա ն ն շ ա ն ա կ ո ւթ յո ւն ը պ ա ր զ չկ և ոչ Է լ հա ՛վա ­ ն ա կ ա ն , ո ր ն ա խ ն ա կ ս/նից Է »*, Տ ա շյա ն ր ն կ ա տ ո ւմ կ, որ ա յղ ծ ա ռ ա յի հ ա յկ ա ­ կա ն և ա սորա կա ն հորջորջումները « բա վ ա կ ա ն տ ա րրեր ենօ և հա մա ձա յնվում կ Հա ր ի սի հ ե տ ' « Խ նդրա կա ն կ ա սոր ն ա խ ն ա կ ա ն ի ն մեջ ւքտ նվիլր»', Ր ե եղել կ նա խ նա կա ն բն ա գր ի մեջ, ա ռ ա յժ մ գա մ ե ղ չի զբա ղեցնում , բ ա յց մ ի ա յն հ ա յկ ա կ ա ն և ա սորա կա ն օր ինա կներում Հի շա տ ա կ վ ա ծ ա յդ ա նու- նը գա լիս կ մ ի և ն ո ւյն ա ղ բյո ւր ի ց ։ Ա սորա կա նէ։ Մ ա նզիվւա ր է, իսկ հա յկա կա նը Ս ենիքա ր (ը ս տ մի նչև ա յժ մ հա յտ նի Հա յկ ա կ ա ն օր ի ն ա կ ն ե ր ի )։ Ա յս տ ե ղ ի հ ա ր ֊ կե ք ի չ կ զգա լի ա ռնչութ յունը, և Տա շյա ն ր ի ր ա վ ա ցի կ ա սելու, որ ա յղ ա նուն­ ները բա վ ա կ ա ն տ ա րբեր ե ն ։ Բ ա յց մ եր ձեռա գիրը տ ա լիս Հ մի ա յլ ը ն թ ե ր ց ­ վ ա ծ' Ս ևփ ա ր (մ ի ուրիշ ձեոա գիր' Ս ե ն ե փ ա ր )։ Սա ա րդեն ա նմիջա կա ն կա պ ՚ ТЬе Տէօդ'... կ XXVII, ' ТЫ * տէօդ--.. կ XXXV/, > ն ռ յն ը , կ , XXXV/, * Տ ա 2 ] ա ն , Մատենագրական մանր ուսումնասիրութիւնք , Ր , ՎիԱ,նա, 1901, կ Հ հ

« к րասւք ե իմա ստ ութ իւն Խ իկա րա յ» զր ո ւյցի հա յերեն թ ա ր զ մ . հա րցի շուրջ ա ն ի Մ ա ն ղի փ ա րի հ և ա ։ Մ ս/Ա-ը դ են է ն ե տ վ ե , և մ ն ա ց ե լ է Ս եփ ա ր կ ա մ Ս ի ֊ փ ա ր ։ 9 . ֊ն հ ե շ տ ո ւ թ յա մ բ Ա կ ա ր ո ղ է հ ն չե լ Հ ե ն ց թ ե կ ո ւ զ ա ս ո ր ե ր ե ն ո ւ մ , կ ա մ հ ա ֊ յե ր ե ն ո ւմ է տ ա ոա դա րձվեւ ս: Մա նղիփարր Սեփար է դա րձել հա վա նա բա ր պ ա րսկերեն Սըփար կա մ Սեփար բա ռ ի ա զդ ե ցո ւթ յա մ բ, որ նշա նա կում է Վ ա հա ն: Հիրա վի Մ ա նղ իփ տ ֊ րր փ ր կութ յա ն վա հա ն է դ ա ռնում Խ իկա րի հ ա մ ա ր ։ Ա յս բա ցա տ ր ո ւթ յո ւն ը ի հ ա ր կ ե պ ա յմ ա ն ա կ ա ն է : Ս ա կ ա յն ի ն չ էլ որ -լինի մ ա ն ն ա խ ա մ ա ս ն ի կ ի ա ն ­ կ ո ւմ ո վ ա յդ երկո ւ ա նունների ա ոնչութ յոմւը որոշա կի է: Կա րելի է դ ե ռ շա տ ա յղ պ իսի զո ւգա հեռներ Г երե/ հ ա յկ ա կ ս ս ե ա սորա ­ կա ն օրինա կներից, ինչպ ես խ րա տ ների ա յնպ ես էլ եգիպ տ ա կա ն ա րկա ծների բ ա ժ ն ո ւմ , բ ա յց մեղ թ վ ո ,մ է , ա յս քա նն էլ բա վ ա կա ն է հա մ ո ղվ ե/ու հ ա յ բ ն ա ­ դրի ա սորա կա ն թ ա ր դ մ ա ն ո ւթ յո ւն լինեէու մ ե ջ։ Ս ա կ ա յն հ ա յկ ա կ ա ն թա րգմա ն՜ութ յունը հ ա մ ե ն ա յն դեպ ս տ ա րբեր է գո ­ յո ւթ յո ւն ունեցող ա սորա կա ն օրինա կից։ Ա սորա կա ն, ի նչպ ես և սլա վոնա կա ն բնա գրերը ա վելի են ք ր ի ս տ ո ն ե ա ց ֊ վ ա ծ։ Խ մբա դրվե, են, կա մ ուղղա կի մ ի կողմ են նետ վել հեթ ա նոսա կա ն- դիցա բա նա կա ն մա սերը, իսկ հա յկա կա նը շա տ բա ն պ ա հպ ա նել է ա նա ղա րտ , -նա յա ծ որոշ ձև ռա դրերոսէ մ ի և ն ո ւյն մ ի տ ո ւմ ը ա նխ ուսա փ ելի հ ետ ք Է թ ո ղ ե լ։ Մ ենք վ երև ում մի ա յլ կ ա պ ա կ ց ո ւթ յա մ բ ց ո ւյց տ վ ե ց ի ն ք , թ և ի ն չպ ե ս են սկսվում ա սորա կա ն և հա յկա կա ն բնա գր եր ը : Խ իկա րն ունի վա թ սուն կին. մ ե ծ հ ա ր ս տ ո ւթ յո ւն , բ ա յց չո ւն ի ե ր ե խ ա : Նա կ ա ռ ո ւցո ւմ Է մ ի բ ա գ ի ն և ա ղ ո ­ թ ո ւմ ։ Մ ինչև ա յս տ եղ նմա նութ յունը շա տ մ ե ծ Է և ա նվիճելի, բ ա յց ա յստ եղից բնա գրերը շեղվում են։ Ա սորա կա ն բնա գրում Խիկարը դիմում Լ քրիստ ոնեա - у ած միա կ ա ստ ծուն. «0 , տ էր ի մ ա ս տ վ ա ծ...» իսկ հա յկ ա կ ա ն բնա դ ր ում ' հ ե ­ թա նոսա կա ն ա ստ վա ծնեբին. «Ո վ տ էբք ի մ ե չա ստ ուա ծք. Բ ե/շիմ և Հի մ ի , և Շ ա մ ին, հ ր ա մ ա յե ցէք և տ ուք ի նձ արու զա ւա կ, բա նղի Խ իկա ր ա հա կենդա նի մ ե ռ ա ն ք ։ » ' ։ Հ ա տ կ ա ն շ ա կ ա ն է , ո ր ա յ ս տ ե ղ մ ե ր ն ա խ ր ն ւ բ ե լ ի հ ա մ ա ր վ ա ծ Лг 5 5 9 9 ձեռա դիրը ա վեւի հեռուն է դնում. «Ո վ տ եա րք ի մ և ա ստ ուա ծք. Բ էլշիմ և Մ իբ- .ա հմ ին, էշա րիշէ և Իշեմիշա հ եթէ հա մա րեցէք ինձ ա րու որդի, զի մի ա ն­ ժ ա ռ ա ն գ մ ն ա ց ի ց » 2։ Ո ւրեմն ա յն բ ն ա գ ի ր ր , որն ա վ ե ,ի շա տ է ր զո ւգա հեռներ տ ա լիս ա սորա կա ն բն ա դ ր ի հ ետ , ա յս դեպ քում շե ղ վ ո ւմ է ա վ ե ,ի ուժեղ քա ն մ յո ւս ն ե ր ը * Շա րունա կենք։ Երբ Ս ենեքերիմ թա ղա վորը ա ռա ջա րկում է Խիկարի ո ր ­ դուն' Ն ա թա նին ,ո ւծե լո ւ փ ա րա վ ոնի ա ռա ջա դ րա ծ հ ա նե ,ո ւկ նե ր ը , Նա թա նլ։ ոարսա փ ա ծ պ ա տ ա սխ ա նում է. «Զ ա յդ իրս դիքն ոչ կա րեն վճա ր ե, իսկ ի մա րգէ ո՜յ իցէ կա րող վճա րել»^։ Իրը Խ իկա լ/ս ի ր ի մ ա ս տ ո ւթ յա մ բ վ ւա յլո ւմ է փ ա րա վոնի ։Խ տ ' նա ոգևոր վ ա ծ ըա ցա կս/նչոսմ է. «Օրս յա ւուրս ա ւրհնևա , ե ղ ի ց ի , զի տ եսի գԽ իկա ր կ ե ն դ ա ­ նի առաջի դից ի մ ո ց »*։ Փ ա րա վոնը հա ր ց է տ ա լի ս . «Ա ս ա ի ն ձ զճ շմ ա ր ի տ ն' Մ ենա քա րիմ ա րքա յն ում նմա ն էօ։ 1 ТЪ е $1огу>.. կ и * ՛ г Ձեոա գիր Л- 5 5 9 9 , թ. 2 2 2 ա ւ թ .3 Ն ո ւ յ ն ը , 230ա ։ * Ձ ե ո ա գ ի ր է Л* 3 5 2 5 , թ • 2 2 0 բ ւ

90 Ա . Մ ա րտ իրոսյա ն Խ ի կ ա ր ,, պ ա տ ա ս խ ա ն ո վ է . « Ա ե ն ա ք ա ր ի յ ա ր ք ա , ն նմա ն Ւ բ , ,, հա խ ա րա րքն նորա ' փ ա յլա տ ա կ ա ծ ն »': Խ իկա բը բ ո ե ե , կ տ ա լիս մ ի ա քի,, Ա ժ ո ղ ո վ ր դ ի ա ռ ա , ա , ո մ : Մ ա րդիկ դնում ր ողոքում են իրենց փ ա րա վոնին, թե «Խ իկա ր ղղիսն մեր անարդկ և ք ի ս ն տ ա ն ջ ի ֊։ 1 ւ ե թ ա ն ո ս ա կ ա ն ֊ղ ի ց ա ք ա ն ա կ ա ն հ ե տ ք ե ր կ ա ն ն ո ւ յ ն ի ս կ խ ր ա տ ն ե ր ի 7 , * * \" \" վե* * - Փ \" 1 \" * յ ՚* » ք Ի « ե ն թ ա ր կ վ ե լ, ս գ ժ վ ա ր կ , պ ա հ պ ա ն ,,! նրանу դիցա բա նա կա ն նա խ նա կա ն տ եսքը, « Ո րդեա կ, ղերեսս դիցն ե ղա րքունեա ցն ցուցի քեղ և մեծ փ ա ոա ց հ ա ֊ ս ՚դ ց ի և դ ու ի փ ա ո ա ց բ ն կ ! ց հ ր ղ ի , , » ֊ կ ա ր դ ,,,մ ե ն ք ձ հ ո ա ղ ի ր Л՜ 2 9 6 1 հէեա- դույն օրինա կի մ ե ջ3, Պ ա րդ կ, որ ա յս բ ո լո ր ը հետ սմուս, չե ն , ա յլ եղե, հն նա խ նա կա ն „ ն ա ֊ դրի մեջ, երկի դիցա բա նա կա ն բ ն ո ւյթ ն , ո ,ր և մ ն , Հ ա յ բն ա դ ր ո ւմ մ ն տ ցհ , կ ա ս ա ֊ վհլ կա մ նվա ղ չա վ ո վ ա նաղարտ. Ա սորա կա ն բ ն ա դ ր ո ւմ մ հ բ բ հ ր ա ծ օ ր ի ն ա կ ն ե ր ի ց և ոչ մ Ակր շի պ ա հ պ ա ն - վեր ժ ա մ ա ն ա կ ն ,„ քրիստ ոնեա կա ն մտ ա յնո ւթ յո ւնը ջա նա սիրա բա ր ս ր բել, մ ա քր ե , ե ն դ ի ցա բա ն ա կ ա ն շրջա նից եկող ա մ ե ն մի հիշողութ յուն, մ ն ա ց ե , են ս ա կ ա յն ի րեն ,, մա տ նող որոշ տ եղեր. « Ո ր դ ե ա կ կա րդում ենք ա սորա կա ն բ ն ա դ ր ո ւ մ ղ ե ր ե ս ս ա րքա յին ց „ լ . ցի քեղ և մ ե ծ փ ա ոա ց հա սոլցի Ա չա ր կա մեցա ր ղիս»*: Ինչպ ես տ եսնում ենք դա մ ի և ն ո ւյն խ րա տ ն կ, որ բ ե ր վ ե ց վերևում, մ ի ֊ ա յե հա նվա ծ են « ղերեսս դիցն» բա ռերը: Փ ա րա վոնի ա յն հ ա ր ցի ն, թ ե ո ւ մ ն մ ա ն կ Ահն հ ք հ ր ի մ ա րքա ն, Խ իկա րը պ ա - տ ա ս /ս ա ն ո ւ մ կ ի ն չ ֊ո ր ե ր կ ո ւ բ ա ո ո վ , ո ր ո ն ք ջ ն ջ վ ա ծ ե ն ա ս ո ր ա կ ա ն բ ն ա դ ր ո ւ մ , բ ա յց կա րելի կ վերա կա ն դնել ա ր ա բերենո վ , ուր ա ս վա ծ կ. «Տ կ ր ն ի մ կ ա ս ա ֊ վ ա ծն հ ր կ ն ի ց», իսկ Բ հլշիմ նշա նա կում կ երկնքի ա ե բ, ի նչպ ես հա յերենո ւմ կբ: Ա յս պ ի ս ո վ . երկու օրինա կներն կլ, ճիշտ կ ա ղ ա վ ա ղ , բ ա յց ա յս կ ա մ ա յն չա փ ո վ որոշ հ ետ քեր պ ա հել ե ն և դա լիս են հ ա ս տ ա տ եր ,, հ ա յո ց ր ն թ ե ր ց վ ա ծ ֊ ների նա խ նա կա ն և հա վա ստ ի բն ո ւյթ ը : Ա յդ մ ի ա ժ ա մ ա ն ա կ մ ե ղ հուշում կ, որ ոչ թ ե հա յերենն կ շե ղ վ ե լ ա ս ո ր ա ­ կ ա ն բ ն ա գ ր ի ց , ա յ, ա սորերենը' ենթ ա րկ վ ե ր ,վ հ ետ ա գա խ մ ր ա դրութ յա ն*, Հին հ ե թ ա ն ո ս ա կ ա ն , դ ի ցա բա ն ա կ ա ն հետ քեր,, ջնջվա ծ են նա և ս լա վ ո ն ե ֊ րենի միջոցով մեղ հա սա ծ հունա կա ն րն ա ղբից: Մ ա նրա մա սներում հա յկա կա ն և ա սորա կա ն օրինա կների մեջ ա րիշ տ ա ր- 1 ТНС ՏէՕդ’... կ 1 5 2 , * Ն ույնը, կ 153՛ 3 Ս եպ ա գիր, X , 2 9 6 1 , թ . ՏՅր։ * Т Ь е տ է օ դ ՛... կ տշ, * Ա յդ ա ո \" ւ մ *վ յա ս , բ ն ո ր ո շ /. ա ս ո րերենում պ ա հպ ա նվա ծ .էի ի ր ս ,ա լ , ( բ ե ր ,,,մ ե ն ր ա ն է ք - յե ր հ ն թ ա ր գ մ ա ն ո ւ թ յա մ բ ) * М у ՏՕՈ, Ա էեՕԱ տհտ1է ք«ՈԺ Л ք|՜Ո<* ЬСШГС ЯП |<|օ1, О/ГСГ էհՕ |'<1о! ւէտ б И а г е օք որը զերծ < մնա ցել խ մբա գրումից, Հարիսր ա յգ, բնա գրի մեջ անսովոր Համա- ր ե լո վ , ծ ա ն ո թ ա գ ր ա մ Լ . «՜Ոստ ՏՕՈէՇՈՕՕ ՕՅՈՈՕէ Ы.‘ <>ք 0հք»1՚Տէ1ՈՈ 0 Г М 0 $ 1 е т О П ^ П » . Т п е ւտէ0ք\\'... Կ 6 6 ,

ր ա տ ք Ա ի մ ա ս տ ո ւ թ ք ւ ն Խ ք կ ա ր ա յ» Ղ ? ո11ս 1 '•ա յև ր ե Ն ք /ա ր գ մ . հարէքի շո ւր ջ բա րութ յուններ'՛ ևս կ ա ն , բ ա յց դ ր ա ն ց մ ե ծ մ ա ս ը , գրեթ ե բ ո լո ր ը , գրչա գրա կա ն խ մ բա գր ո ւթ յո ւնն եր ի հ ետ և ա նք են և չեն դա լիս թ ա ր գ մ ա ն ա կ ա ն շրջա նից։ ե թ ե որևէ մ ա նբ ա բ , ս/ա տ մոդա կա ն մա иի у կ ա մ խ ր ա տ ն ե ր ի ց, մեր ն ա խ ֊ րնտ ր և/ի ի մևք, Կ ոնիրիրի բ ն ա գ ր ո ւմ և տ պ ա գր եր ո ւմ պ ա կ ա ս ո ւմ կ՝ կա րևլի է լր ա ցնե լ ա յլ հ ա յե ր ե ն ձեոա գիր օր ի նա կ ներո վ ։ Ա յսպ ես, ա սորա կա ն և սլա ­ վոնա կա ն բնա գրերում ա սվա ծ է, թ ե Նա թա նը նա մա կ կ դրում երկու թ ա ւլա ֊ վեր ների ' պ ա րսիդ և և դ ի պ տ ա ց ո ց ։ Ա յդ բ ա ց ա կ ա յո ւմ կ ծ ա ն ո թ օր ի նա կների ց, բ ա յց կա մ ե ր X՛ .5599 ձեռա գր ի բն ա դ ր ո ւմ ։ Երբ Iսիկա րին ա ռ ա ջա ր կ ում են ա վա դից պ ա րա ն մա նել, նա խ նդ րո ւմ կ , որ ա յդպ իսի մ ի օրինա կ ց ո ւյց տ ա ն, ո րպ ես զի ի նքը հա ստ կ ա մ բա ր ա կ լմ ա ն ի ։ Բ ա ռա ցի որ են նո ւյնր տ ե ս Л? 2 0 0 4 կա մ 1495 ձեռա գրերում, կա մ փ ա րա վոնի կողմից երեք տ ա րվա հարկ պ ա ­ հա նջելու հիշա տ ա կութ յունը և ա յլն ։ Ա յնպ ես որ բոլոր ը կա րելի կ վ ե ր ա կ ա ն գ ­ նե լ, բա ց ա ռ ո ւթ յա մ բ, իհա րկե, ա յն տ եղերից, որոնք ա սորա կա ն բնա գրում Հետ ս մ ա տ հա վերա քներ են, ա յս ինքն, Հա վելումներ, որոնք կա տ ա րվել են Հա յեր ե ն թ ա ր գմ ա նո ւթ յո ւնի ց հետ ո։ Ո ւրեմն հիմնա կա ն տ ա րբերո ւթ յունը մ ն ո ւմ կ հ եթ ա նո ս ա կա ն ֆ ո ն ը , որն ա յնպ ես բա ցորոշ կ Հա յեր ե ն ո ւմ և որը ջնջվա ծ կ ա մ ա ղա րտ վա ծ կ բո ւն ա ս ո ­ րեր ենի մ ե ջ։ Ս ա կա յն ղ ր ա ն ի ց , ի հա ր կ ե , Հա յկ ա կ ա ն թ ա ր գ մ ա ն ո ւթ յա ն ա յլ ա ղ բյուր չպ եա ք կ ո րոներ Մ ենք բ ա զ մ ա թ ի վ օրինա կներով ա շխ ա տ եցի ն բ ցո ւյց տ ա լ հ ա յկա կա ն և ա ռկ ա ա սորա կա ն բնա գր եր ի միջև եղա ծ ա ռնչութ յո ւնը , որը ուղղա կիորեն ենթ ա դրում կ թ ա րգմ ա նութ յա ն ա սորա կա ն ս կ զբն ա ղ բյո ւր , բ ա յց ոչ ա յնպ ի սի, որ ո ւնե ցա ծ լիներ ա ռկա տ ե սքը ։ Հ ա յ թ ա ր զ մ ա ն չի ձեռքի տակ եղել կ մի շա տ ա վեւի Հին բնա գիր, որտ եղ դիցա բա նա կա ն տարրր դեռևս պահպանված էր։ Նշենք մի ուշա գրա վ Հա նգա մ ա նք և ս։ Հա յկ ա կ ա ն Խ իկա րի նորա հա յտ օրի­ նա կները մ ե զ Հ ի մ բ են տ ա լիս նմ ա նութ յա ն եզրեր փ նտ րելու նա և Հ ա յ և ս /ա ֊ վ ո ն ա կ ա ն բ ն ա գ ր ե ր ի մ ե ջ : Կ ա ն ա յն и/ի ս ի մ ա ն ր ա մ ա ս ն ե ր , ո ր ո ն ք բ ա ց ա կ ա յո ւ մ ե ն ա ս ս բ ա կ ա ն ի ց , բ ա յց գ ա ն п и ! ենք ս լա վ ո ն ե ր ե ն ո ւմ , ի ն չպ ե ս ն ա և ՝ յւրոշ խ ր ա տ ­ ներ: Օրինակ. «Ո րդեա կ, եթկ ա ռա բեսցկ ակր քո բերել սպ տ ուր, խ ա ղող մի բե ր ե լ ն մ ա յ, զի զխա ւրւզն ուտ է և զպ ա տ ոլհա ս ա զա բի ն ո չ թ ո ղ ո ւ»՝, կ ա մ ա յն հիշա տ ա կութ յունը, որ Խ իկա րի սպ ա նո ւթ յա ն լուրը լսելուց հետ ո եգիպ տ ա կա ն փ ա րա վոնը Հարկ է դնում Ասորեստ անի վրա, բնա կիչները փ ա խ չում են և երկիրն ա մ ա յա ն ո ւմ է 2 և ա յլն : Ա ռնչութ յունը հ ա յ և հույն բնա գր եր ի մ ե ջ նկա տ ել է դ եռ և ս Կ ոնիբիրը, ո ր ի ց Տ ա շ յա ն ր ե ն թ ա դ ր ո ւմ է , ո ր « հ ա յ բ ն ա գ ի ր ն ոբչա վւ ա լ ը ս տ երևույթ/ւն ш и/ւրի բ ն ա դ ր ե մ ը ծ ա գ ա ծ ր լ/ա , կ ր ա ծ է հունա կա ն ա զ դ ե ց ո ւթ յո ւն ն ւ Դա քիչ է հ ա վ ա նա կ ա ն: ԱււՀա սա րա կ հույն բն ա գ ի ր ն ա յն ք ա ն հեռու կ Հա յկ ա կ ա ն օր ի նա կ ի ց, որ ա յն ե րբեք չի կա րող ենթ ա դրվել հ ա յե ր ե ն ի հա մա ր ի բր և թ ա բ զ մ տ նա կա ն ս կ զ բն ա ղ բյո ւր , կ ա մ որևէ ա զղ.ևցութ յուն կրա ծ լինի նրա նից: ! Ձ ե ո ա գ ի ր .V 5 5 0 9 . / I . 2 2 5 ա ւ : Հ ա յ ե ր ե ն ո ւ մ ա յ դ ա ւ//;(/՚ ւ կ ա պ ա կ ց վ ա ծ ե տ ր ա մ ա բ ա ն ա կ ա ն Հ ն ե ր կ ա յ ա ց վ ո ւ մ ։ Տ ե ՛ ս ձ ե ո ա գ ի ր -V .V <‘ 0 0 4 և 1 4 9 5 . > Տ ա շ յ ա ն , Մ ա տ ենա գ ր ա կ ա ն մ ա նր ռ ս ո ւմ ն ա ս ի ր ո ւր ի ւն ր , Բ . Վ ի ե նն ա , 1 9 0 1 , կ 1 3 7 — Ш Հ ո լչն բ ն ա գ ի ր ա ս ե չո վ Հ ս ւս կ ա ց վ ո ւմ է ս ր ս վ ո ն ա կ ա ն ր է

Ա . Մ ա ր տ ի ր ո Ոյա ն Հո ւյն և հ ա յ բնա գրերի մեջ եղա ծ որոշ տ վ չո ւթ յո ւն ը պ նտ ք է բա ցա տ րել ն ր ա ն ո վ , ո ր հ ո ւ ն ա կ ա ն բ ն ա գ ի ր ն ա վ ե ,ի մ ե ծ ը ն դ հ ա ն ր ո ւ թ յո ւ ն ն ե ր էո ւ ն ե ց ե լ ա սորա կա նա յն բն ա դ ր ի հետ , որբ եղել է հ ա յ թ ա ր գմ ա ն չի ձ ե ռ քի ն։ Ա յդ ա ռու­ մ ո վ բ ե ր ե ն ք մի ուշա գրա վ օր ի նա կ։ Հա մ ե մ ա տ ե ն ք երեք խ մ բա գրութ յունների մի ևնույն խ րա տ ը. Հա յկա կա ն Ա ա >րա կ *է6 Ո ր դ ե ա կ , ե թ է էսես ր ա ն ի ն չ ի դ ր ա ն ա ր - Ո ր դ ե ա կ , ե թ ե լս ե ս ք ա ն ի ն չ թ ո դ ա չն մ ե ո ն ի ր ո ս ր տ ո ւմ և մ ի հ ա յտ ն ի ր ո չ ո ր ի , ք ա յի ' մ ե ռ ո յ և թ ա դ ո յ ղ ն ա յ ի ս ր տ ի ր ա մ ե ա պ ա թ Հ ո չ ա յն կ դ ա ո ն ա տ ա ր ա ծուիք մ ի մ ո ո ա ս ց ի ս և կ ա մ ի վ ե ր հ ս /ն [ի ք ե ս ]$ Գ օ ւ- ր ե ր ա ն ա մ և կ ա յր ի և դ ո ւ ա Ն ե ծ ր կ դ ն ե ս ք ս ք է Հ ա ն դ ի պ ե ս ց Հ ի թ ա ղ ա ւ ո ր է ն ր ե ղ տ ա ն յտ ն ր Հ ո ղ ո ւմ , և կ ր ա ր կ ա ր ն ե ս ш и н /А т Ь * և բա նդ։ Ս|ս)վոնսւկա ն Ի ն չ ո ր չ ս ե ս ա ր ք ա յի մ п /л կ ա մ տ ե ս ն ե ս ն ր ա տ ա ն լ ւ' թ ո ղ ա յ դ փ ա կ վ ի ր ո ս ր տ ո ւ մ Լ մ ի Հ ա յտ ն ի ր ո չ ո ր ի ։ Բ ա յց А//Л դ ո ւ Հ ա յ տ ) , ! , : ։ (ո ւ ր ի շ ի ն մ ա ս ն ա կ ի ց դ ա ր ձ ն ե ս ) ա յն կ թ ա փ - վ ի ք ե ղ վ ր ա ի ն չպ ե ս շ ի կ ա ց ա ծ ա ծ ո ւի , դ ո с մ ե ղ ա վ ո ր կ դ ա ո ն ա ս և հետ ո կդղջա սւ Ինչպ ես տ ես ն ո ւմ ե ն ք , երեքի բ ն ո ւյթ ն էլ նո ւյն ն է , ս ա կ ա յն տ ա ր ը ն թ ե ր ֊ ցո ւմ ն ե ր ո վ ։ Հա յկ ա կ ա ն օրինա կից պ ա կա սում է շիկա ցա ծ ա ծուխ ի պ ա տ կերը, ա սորա կա ն օր ի նա կ ի ց' թ ա գա վ ո ր ի հիշա տ ա կութ յունը, սլա վոներենն ունի եր­ կուսն է ,: Ա յդ նշա նա կ ո ւմ է, որ ն ա խ նա կ ա ն ն ա յդ պ ե ս է ե ղ ե ր և Հա վա նա բա ր, ինչպ ես ք ի չ ա ռա ջ ա ս վ ե ց, երեր խ մ բա գ ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ն Հ , ո ւն ե ց ե , են մ ե կ բ ն դ - հանմ/ւբ ա ղ բ յո ւ ր , կ ա մ ա ռ ն վ ա զ ն մ ո տ են ե ղ ե լ ի ր ա ր '։ Ա յս պ ի ս ո վ ս կ զբն ա ղ բյո ւր ի բ ն ա գ ր ա յի ն հա րա զա տ ութ յունը պ ա հպ ա նելու շա տ նշա ններով Խ իկա րի հ ա յ խ մ բա գր ո ւթ յո ւն ը բա նա սի րո ւթ յա նը ծա նոթ ա սորա կա ն և սլա վոնա կա ն բնա գր եր ի հ ա մ ե մ ա տ ո ւթ յա մ բ ստ ա նում է որոշա ­ կի ա ոա վեւություններւ Ե ր բ ա ր դ ե ն պ ա ր զ է , թ ե Հ ա յ կ ա կ ա ն , ա ս ո ր ա կ ա ն 11 Հ ո ւ ն ա կ ա ն բ ն ա գ ր ե ր ի ց որն է ի ր մեջ ա վելի շա տ նա խ ն ա կ ա ն ը ն ե ր կ ա լո ւմ ե ա վելի քիչ ա գա ր տ վ ա ծ, կա րելի կ ,ի ն ի ա յս ս ,Հե տ և լրջորեն % ա ղվել նա խ նա կա նի բն ո ւյթ ի և Խ իկա րի ադ- բ յո ւ ր ի ի ն ք ն ո ւ թ յա ն Հ ա ր ց ե ր ո վ , ո ր ը շ ա տ է գ ր ա վ ե լ մ ի ջ ա ղ զ ա յի ն ՛ ր ա ն ,ս ս ի բ ո լթ յ ա ն ուշ ա դ ր ո ւ թ յո ւ ն ը և ւՈ ւա ցե , է դ ե ռ և ս չ լ ո ւ ծ վ ա ծ ֊: * Ո ւշա գ ր ա վ ո ր Հ ա յկ ա կ ա ն խ մ բ ա գ ր ո ւ թ յա ն մ ե ջ Խ ի կ ա ր ր ի ր ե ղ բ ո ր ո ր դ ի Ն ա թ ա ն ի ն /ս ր ա - տ ո ւ մ է ֊թ ա գ ա վ ո ր ի դ ո ա ն ր ո ր և Հ բ ա ն , ս ե , ի ս կ ա մ տ ե „ ն ե , ի ս , ո չ ի ն չ չ հ ա յ տ ն ե լ , ի ս կ ա ս ո ր ա կ ա ն ո ւ մ ' ո չ թ ե թ ա ղ ա վ ո ր ի դ ռ ա ն ը , ա յ, ա ռ հ ա ս ա ր ա կ , Պ ա ր զ է , ո ր հ ի ն ո , ճ ի շտ ը ն թ ե ր ց վ ա ծ ը պ ա հ պ ա ն ե , < հ ա յկ ա կ ա ն ը , ո ր ո վ հ ե տ և հ ի կ ա ր ը Ն ա թ ա ն ի ն դ ա ս տ ի ա ր ա կ ո ւմ է ր ի բ ր և պ ա յա տ ա կ ս ս ա ր ք ա յա դ պ ի ր , Ս ա և ս մ ի հ ա վ ե ,յա լ վ կ ա յո ւ թ յա ն է , ո ր հ ա յկ ա կ ս ./ն խ մ բ ա գ ր ո ւ թ յա ն մ ե ջ մ ի ջ ա վ ա յր ն ա վ ե ,ի խ նա մ քով Հ պ ա հպ ա նվա ծ։ * Ա յս պ ե ս , ն ա խ օ ր ո ր կ ա ր ե չի ք ո ւղ ղ ա կ ի ա ս ե ի հ ե ն վ ե չո վ Հ ա յ ր ն ա դ ր ա կ ա ն ա վ ա չն ե ր ի վ ր ա , ո ր Խ ի կ ա ր ի ս կ զ բ ն ա ղ բ յո ւ ր ը , հ ա կ ա ռ ա կ բ ա ն ա ս ի ր ա կ ա ն ո ր ո շ շ ր շ ա ն ն ե ր ո ւմ ը ն ղ ռ ն վ ա ծ կ ա ր ծ ի ք ի , ՛Ի Կ Կ ե բ ր ա յե ց ե ր ե ն ,ե ղ վ ո վ , և ա րիշ շա տ Հա րցեր, որոնք ս ա կ ա յն Հ ե տ ,ո ղ ,ս ո ,„ ո ,մ ն „ ո ,ի ր ո ,~ թ յա ն խ ն դ ի ր ե ն ։

կրա ւոր և իմա ստ ութիւն Խ ի կ ա ր ա յ» զր ո ւյցի հա յեր են թ ա ր գ մ . հա րցի շուրջ Ы Л. М АРТИРОСЯН к ВО П РО С У О П Е Р Е В О Д Е НА А РМ Я Н С К И Й язык П О ВЕС ТИ «НАСТАВЛЕНИЯ И ПРЕМ УДРОСТИ ХИКАРА» Р езю м е Повесть «Н аставления и премудрости Х икара» имеет восточное происхождение. Е щ е в древности она проникла в литературу и фоль­ клор многих народов и пользуется большой популярностью. Следы ее влияния можно заметить начиная от Эзопа и до Ш експира, от Библии и д о «Тысячи и одной ночи». П овестью о Хикаре уж е длительное время занимаю тся ученые многих стран. Исследователей главным образом интересуют следую­ щие вопросы: каково происхождение и существо повести о Хикаре, ка- ким мог быть его первоначальный текст, откуда идет сходство Эзопа и Хикара, как объяснить вопрос связи Х икара и Товита и др. Ясно, что в этих условиях внимание должно было быть сосредото­ чено на сохранивш ихся текстах повести. Арабский текст повести был известен давно, затем нашлись одна сирийская версия и фрагмент, ко­ торые довольно сильно отличаются друг от друга; затем бы ла найдена славянская редакция повести. Имеются так ж е эфиопский, татарский, гру зи н ски й э к з е м п л я р ы и. н ак о н ец , а р м я н с к а я версия. Арабский и эфиопский тексты не представляют особого интереса, так как первый был переведен с сирийского языка и вольно переложен в «Тысяче и одной ночи», а эфиопский переведен с арабского. С тек­ стологической точки зрения не представляет ценности так ж е татарский и грузинский переводы, сделанные с армянского. Д ля определения первоначального текста сказа о Хикаре следует иметь в виду сирийскую, славянскую и армянскую версии. Вопрос связи армянской версии с сирийской и славянской, а так­ ж е места, занимаемого ею, интересовал многих филологов, в особен­ ности А. Т а ш я н а , который, не имея в своем распоряж ении исправного текста, не см о г его разреш ить. «П ер вы м делом армянских филологов б у д е т — найти т ак о й т е к с т»— пи сал он. П р о и з в е д е н н ы е а в т о р о м с т а т ь и в э т о м н а п р а в л е н и и и з ы с к а н и я не были бесплодными. В М атенадаране имеется 40 рукописей, содержа­ щ и х в е р с и ю т е к с т а Х и к а р а , и з н и х д в е (Л ? 2 9 6 1 о т 1321 г . и Л® 5 5 9 9 о т 1347 г.) н а двести л е т д р е в н е е с а м о г о д р евн его из ны не известны х текстов. Тщательное исследование связей, имеющихся между армянской, сирийской и славянской версиями, приводит к заключению, что арм ян ­ ская представляет-собой перевод с сирийской, которая, однако, зна­ чительно отличалась о т сохранившейся сирийской редакции. Мифологические наслоения, говорящие о большей древности, в той

9 1 Ա . Մ ա րտ իրոսյսն или^ иной м е р е стерты или и с к а ж е н ы к а к в сирийской, т а к и в с л а в я н ­ ской редакциях. М еж ду тем в армянской версии они сохранились. Во всех других случаях армянская версия совпадает с сирийской редак­ цией. Э то показы вает, что в распоряжении армянского переводчика и м елся текст более древний и более близкий к первоначальному, в ко­ тором еще сохранились элементы мифологии. Армянская версия дает возможность серьезно заняться вопросами характера и сущности первоначального текста, которые вызывали в международной филологии большой интерес и по сей день остаются неразрешенными.

Հ Ա Յ Կ Ա Կ Ա Ն ՍՍ1Ւ Մ Ի ՆԻ Ս ՏՐ ՆեՐ Ի ՍՈՎԵՏԻՆ ԱՌԸՆԹեՐ *1'Ն շԱՌԱԳՈԵՐԻ ԴԻՏԱ--11ՏԱ9.ՈՏԱԿԱՆ ԻՆՍՏԻՏՈՒՏ _ «ՄԱՏՍՆԱԴԱՐԱՆ» եՐԵվԱՆ ԲԱՆԲԵՐ ՄԱՏԵՆԱԴԱՐԱՆԻ 1960 МБ Գ . Դ Րւ՚Գ Ո ՐՅԱ Ն ՓԻԼՈՆ ԱԼԵՔՍԱՆԴՐԱՑՈԻ Ա ^Ա ՏՈ ԻԹ ՅՈ ԻՆՆԵՐԻ ձԱՅ ՄԵԿՆՈԻ^ՅՈԻՆՆԵՐԸ ձ ա յե ր !,ն ձ ե ո ա գի ր ժ ա ռ ա ն գ ո ւթ յա ն ր ա զ մ ա ր ժ ե ք ֆ ո ն դ ո ւմ պ ա հպ ա ն,[Լ, են Փ իլոն Ա լե ք ս ա ն դ բա յո ւ ոչ մ ի ա յն ա շխ ա տ ութ յունները, ա յ, նա և դրա նը հ ա յ­ կա կա ն բա վ ա կ ա ն ը նդա րձա կ մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ն ե ր , Ա յդ մե կնո ւթ յո ւններ ը հ ա յտ ֊ գիտ ութ յա ն կ ո ղ մ ի ց ցա ր դ ա ն ո թ ա գ ր ո ւթ յա ն են մ ա տ ն վ ա ծ ։ Դ եոև ս ոչ մի փորձ չի ա րվել ո ր ո շե ր ,,, թ ե ո վ ք ե ՜ր են ե ղ ե , ղրա նց հեղի նա կներ,, ե ե ՜ր բ են ղրա նը մեկնվեր Ս ույն ո ւս ո ւմ ն ա ս ի ր ո ւթ յա մ բ մ ե ն ք ա ո ա ջին ք ա յլն ե ն ք ա ն ո ւմ Փ իլո նի ե ր - կերի հ ա յերեն մ եկ ն ութ յո ւնն երբ խ մ բտ վ ո բե /ո ւ, դ րա նց հեղինա կները պ ա րզե- /ու, ի ն չպ ես նա և ո րոշ ո,եսա նկք„,1,ից մ ե կ ն ո ւթ յա ն ն !,,,, ղ),տ հա ս,և,ու ուղղու- թ յա մ ր ' դի տ ա կ ց ե ր ,վ մ ի ա ժ ա մ ա ն ա կ , սր ա յս ա շխ ա տ ա նք,,, որպ ես ա ոա ջին փ որձ, չի կա րող ղ եր ծ էին ել թ երութ յուններից: * Հ- * Փ իլոն Ա ,եը ս ա ն դ ր ա ցի ն (Ե բ ր ա յե ց ի ն ) (մ ո տ 2 0 թ . մ . թ . ա . — 5 4 թ . մ .թ .) Ա,ե ք սա նդրյա ն դպ րոցի (Ե գ ի պ տ ո ս ) ա յն նշա նա վոր ներկ ա յա ցո ւցի չնե ր ի ց մեկն է , որը մ ե ծ ղ եր է կա տ ա րել քրիստ ոնեա կա ն գա ղա փ ա րա խ ոսութ յա ն ձե- վա վորմա ն գործումг Նրա ա ս մ ա ն ր ո ւմ միա ձուլվում են հրեա կա ն կրոնը և մ ի ս - տ ի ֆ ի կ ա ցի ա յի ենթ ա րկվա ծ հունա կա ն փ ի լի ս ո փ ա յո ւթ յո լն ր , հկլճկտ իկորեն մ ի ա խ ա ռնվ ո ւմ են պ լա տ ո ն յա ն , պ ի թ ա դո ր յա ն ե հա տ կա պ ես ս տ ո յի կ յա ն փ ի ֊ լ ի ս ո վ , ա յ ա կ ա ն ո ւ ս մ ո ւ ն ք ն ե ր ը , է ն գ ե լ ս ը ի ր « Բ ր ո ւ ն ո Բ ա ո լ ե ր բ և. վ ա ղ ք ր ի ս տ ո - ն ե ո ւթ յո լն բ» հ ոդ վ ա ծում , խ ո ս ե ,ո վ քրիստ ոնեութ յա ն ձև ա վո ր մ ա ն գո րծում Փ ի ֊ լ ո ն ի կ ա տ ա ր ա ծ դ ե ր ի մ ա ս ի ն , դ ր ո ւ մ /,. « Բ ա ո ւ ե բ ն ա յ դ հ ա ր ց ո վ ,„ „ ս ղ վ ո ւ մ կ , մ ի ն չև իր կ յա նքի վերջր, Նրա հետ ա զոտ ութ յունները բ ե ր ե ց ի ն ա յն ե դ րա կա ­ ն ո ւթ յա ն , թ ե սղեքսա ն դրա ցի հրեա Փ|»|ոնր, որն ա րդեն դա ռ ա մ յա , ծ երա նի դեռևս ա պ րում կ , մեր թ վ ա ր կ ս ,թ յտ ն 4 0 թ վ ա կա նին, քրի ստ ոնեո ւթ յա ն ի ս կ ա ­ կա ն հ ա յր ն էր, իսկ հռոմեա կա ն ստ ոիկ ՍհսԼկաՈ. ա յս պ ես ա ս ա ծ, նրա հ ո ը ե զ ֊ Ր Ա ՛յրը՛ Ս՜եզ հ ա ս ա ծ և Փ իր,՛հին վ ե ր ա դ ր վ ո ղ բ ա զ մ ա թ ի վ ա շ խ ա տ ս ,թ յա ն ն ե բ ր փ ա ստ որեն ա ռա ջա ցել են փ ոխ ա բերա բա ր և ա սցիոնա /իստ ոբեն ըմբռնվա ծ հրեա կա ն տ րա դիցիա ների և հ ա ն,սկա ն, հա տ կա պ ես ս տ ո յի կ յա ն փ ի ,ի ս ո փ ա - ր ՚ւ թ յ ա ն մ ի ա խ ա ռ ն ո ւ մ ի ց а 1; Լինելով с քր ի ս տ ո ն ե ո ւթ յա ն ի ս կ ա կ ա ն հ ա յր », Փ իլո նը , հա սկա նա ,/, ք ր ի ս տ ո ն ե ա կ ա ն ե ր կ ր ն ե ր ո ւ մ պ ե տ ք /. ճ ա ն ա չ վ ե ր ո ր պ ե ս հ ե ղ ի ն ա կ ո ւ թ յ ա ն և Գդ ա , ի ա զ դ ե ց ո ւ թ յ ո ւ ն գ ո ր ծ ե ր մ ի ջ ն ա դ ա ր յ ա ն ա շ խ ա ր հ ա յ ե ց ո զ ա թ յ ս ձ , վ ր ա : Ա յ ս ­ պ ե ս )■ ե ղ ե լ , ի ր ո ր : Հ ա յ ա ս տ ա ն ո ւ մ , ո ր տ ե ղ հ ե տ ա ք ր ք ր ո ւ թ յ ո ւ ն , , ն ր ա ժ ա ռ ա ն ֊ 1 К. М а р к с и Փ. Э н г е л ь с . С оч.. то м X V . Լ , 603:

9 * . Գ ր ի դ ո ր յս ւն դ ո ւթ յա ն ն կ ա տ մ ա մ բ բն ա կ ա ն ա բա ր ա ռա ջա ցեք է քրիստ ոնեութ յա ն տ ա ր ա ծ- մ ա նն ո, ա մրա պ նդմա նը ղ ա դ ր ն թ ա ց , ա յս ի նքն ա յն ժ ա մ ս ճ ա կ ն ե ր ո ւմ , երբ սկսում է ս կ զբնա վ ո ր վ ել ու զա ր գա ն ա լ ֆ ե ո ղ ա լի զ մ ի էպ ո խ ա յի հա յ մշա կույթ ըէ Պ ա տ ա հա կա ն չէ, որ Փ իլոն Ա լեքսա նգրա ցու ա շխ ա տ ութ յունները պ ա տ կա նում են օտ ա ր ա լե զո ւ, ա յն գործ՛երի թ'Ս>ն, ո ր ո ն ց հ ա յե ր ե ն թ ա ր խ ա ն ո ւ թ յո ւ ն ը կ ա ­ տ ա րվել է շա տ վա ղ շրջա նում։ Հա յա գ ե տ ն ե ր ի մ ե ծա մ ա ս նութ յունը բ ա ն ա ս ի ­ րա կա ն մա նրա կրկիտ ուսումնա սիրութ յունների հիմա ն վրա ա յն ե զրա կ ա ցո ւ­ թ յա ն է հ ա ն գե լ, թ ե Փ իլոնի երկերը հ ա յերենի թ ա ր գ մ ա ն վ ե լ են հունա բա ն դպ րոցին պ ա տ կա նող մա տ ենա գիրների կողմից ե նրա նց թ ա րգմա նութ յա ն ժ ա մ ա ն ա կ ը պ ե տ ք է տ ա տ ա ն վ ի Հ ի ն ա կ ա ն ո ւ մ 5 — 6 դ ա ր ե ր ի մ ի ջ և 1: մեծ է Ո ւսումնա սիրութ յունները ց ո ւյց են ա վ ե լ, որ ա նա ռա րկելիորեն Փ իլոնի ա զդ ե ցո ւթ յո ւն ը մ ի ջնա դա րյա ն Հ ա յ մտ ա ծո ղ ներ ի վրա , Հ ա յ շա տ մ ա ­ տ ենա գիրների մ ո տ , սկսա ծ վա ղ շրջա նից, մ ենը Հա նդիպ ում ենք Փ իլոնի ա շ­ խ ա տ ութ յուններում ա ր ծա ր ծվ ա ծ գա ղա փ ա րների Հա ճա խ գրեթե բա ռա ցի շա րա դրա նքին, օրինա կ' Մռվսես Խ որենա ցա , Ե զիշեթ , Անանիա թա րգմա ն- չ թ , Ա նա նիա Շ ի րա կ ա ցու՛, ՀովՀա ն Օ ձնեցու, Օ ո վ մ ա Ա րծրունու, Գ րիղոր Մ ա ­ գիստ րոսի, Հովհա ննես Իմա ստ ա սերի (Ս ա րկա վա ղի), Ներս ես Շ նորհա րւ, Ներսես Լամբրո նա ցո ւ և ա յլո ց մոտ ։ Փ իլոնի ա շխ ա տ ութ յունները պ ա Հպ ա նվ ել են մ եղ հա սա ծ Հա յեր են բ ա զ ­ մ ա թ ի վ ձեոա գիր ժ ո ղ ո վ ա ծո ւն եր ո ւմ , Դ րա նցի ց շա տ եր,,, որ երբեմն ա մ բողջու­ թ յա մ բ ն վ ի ր վ ա ծ են Փ իլոն Ե բր ա յե ցո ւ գո ր ծեր ի ն , ա ր տ ա գրվ ա ծ են մ ե ծ խ ն ա մ ­ ք ո վ ՚ւ ւ Հ մ տ ո ւ թ յ ա մ բ և ի ր ա վ ա մ բ կ ա ր ո ղ ե ն գ ա ս վ կ գ ր չո ւ թ յա ն ա ր վ ե ս տ ի լա վ ա գ ո ւյն նմուշների թ վ ո ւմ : Ձ ե ռ ա գր եր ից Հնա գո ւյնները վ ե ր ա բե ր վ ո ւմ են , 3 — 1 4 -ր դ դա րերին: Հա յկ ա կ ա ն ՍՍՌ Մ ինիստ րների Ս ովետ ին ա ռընթ եր Հին ձեռա գր եր ի գի տ ա հ ետ ա զոտ ա կա ն ինստ իտ ուտ «Մ ա տ ենա դ ա ր ա նո ւմ » Փ իլոնի ա շխ ա տ ութ յուններ պ ա րունա կող ձ ե ռ ա գ ր ե ր ի ց հ իշա տ ա կութ յա ն ա րժա նի են ■ X 3 9 3 2 ( 1 2 7 5 թ . գ ր չ ո վ ) յո լն ) , X 3 9 3 5 ( 1 3 ֊ր ղ դ ա ր ի գ ր չո ւթ յո ւն ) , X 1 5 0 0 (1 2 8 2 թ . գր չո ւթ յո ւն), X 2 1 0 0 (1 3 2 5 թ . գրչութ յուն), X 2 0 5 7 (1 3 2 8 թ . գրչու­ թ յո ւ ն ) , X 2 1 0 2 ( 1 3 4 2 թ . գ ր չ ո ւ թ յո ւ ն ) , X 4 2 7 5 ( Ա ֊ր դ գ ա ր ի գ ր չո ւ թ յո ւ ն ), X 2 0 5 6 (1 6 4 6 թ .՝ գր չո ւթ յուն), X 2 5 9 5 (1 7 9 5 թ . գրչո ւթ յուն) ե ուրիշ ձե ռ ա ­ գր եր , Փ իլոնի ա շխ ա տ ութ յուններ են պ ա րունա կում նա և ա շխ ա րՀի ա յլ վ ա յ­ րերում պ ա հվող մ ի շա րք հ ա յերեն ձեոա գիր ժողովա ծուներ, ինչպ ես, օրինա կ, Երուս ա դ ե մ ո ւմ գ տ ն վ ո ղ X 3 3 3 ձ ե ռ ա գ ի ր ը ( 1 2 9 8 թ . գր չո ւթ յուն/ , Л' 1 5 7 ձ ե ո ա - դիրր (1 7 5 8 թ . գրչութ յուն) * և ա յլն , I Տ ե ՛ ս Մ ա ն , - , ն դ 1 ա ն , Հ ռ ն ա ր ա Ա - դ պ ր ո ց ը ՚՛ *'/•/</ զ ա ր դ ա ց մ ս Օ , շրքա ևներր, Վ իեն- 3 Տ ե ՛ ս Փ ի լ ո ն ի ե բ ր ա յ ն ց տ յ մ ն ա ց ո ր դ / , ի Հ ա յ ս , ա շ խ ա տ ա կ ց ո ւ թ յ ա մ բ Հ - Մ . Ա >1 դ ե Ր յ ա ն ի , վ ե ն ե տ ի կ , 1 8 2 2 , մ ա ս 1 -ի ն , ա ո ձ ք ա բա ն , Р . Կ յ ո լ լ ե ս ե ր յ ա ն , Ե ղիշե, Բ ն ա կ ա ն ռ ս ո ւմ ն ա . ո ի ր ո ւ թ յռ ն , Ч 1 Ш .Ш , 1 9 0 0 , կ 1 5 1 - 1 7 5 . & ա Ր ր Հ ա ն ա լ յ ա ն Հ ա յկ ա կ ա ն թ ա ր գ մ ա ն ե ի ն , ն ւս խ ն ե ա ց, Վ ե ն ե տ ի կ , 1 8 8 0 , կ 7 3 5 - 7 1 8 . Լ. հ ա չ ի կ , ա ն , Ե ղի շեի ք Ա ր ա ր ա ձ ո ց մ ե կ ն ո ւթ ի ւն , „ - խ ա ա ո ւ թ յռ ն ր (ձ ե ո ա գ ի ր ), Ш 5 , կ 1 0 9 - 1 2 0 և ա յչն , т о ,' » Տ ե ՛ ս Բ ա զ մ ա վ է պ , Կ 1 8 - 2 4 , Փ Ա ն ա ն ի ա թ ա ր գ մ ա ն ի ,ն և ի ւր գրա կա ն դործոց մեկ Ն մ Ո Հ * 'տ հ 'ս Ա . Ա ր ր ա Հ ա մ յ ա ն , Շ ի ր ա կ ա ց ո , մ ա տ ե ն ա գ ր ո ւ թ յո ւ ն ը , հ ր ե ա ն , 1 9 4 4 , կ 1 7 3 , - Ы . Մ ա յր ց ո ւ ց ա կ ձ ե ո ա գ բ ա ց и р р п д Յ ա կ ո ր ե ա ն ը , կ ա զ մ ե ց Ն ո ր ա յր ե պ ի ս կ ո պ ո ս Պ ո ղ ա - ր ե ա ն , Ե ր ո լս ա ո Լ մ , 1 9 5 3 , Հ ա տ . 3 , կ 2 2 3 , * Տ ե ՛ս ն ո ւ յն ը , Հ ա տ . 2 , կ 7 1 , Մ ե ր ո ա ո ւ մ ն ա ս ի ր ո ւ թ յո ւ ն ը պ ա ր ղ ե ց , ո ր Ե ր ո ւս ա ղ ե մ ո ւմ դ ա ն ը -

Փ իյոն Ա յեք ս ա ն դ ր ա ցղ լ ա շխ ա տ ությունների հ ա յ մ եկ նո ւթ յո ւններ ր 97 Շնորհիվ Փ իլոնի գործերի հ ա յե ր ե ն թ ա ր գմ ա նո ւթ յա ն ե ձեռա գրերում դրա նց ա ռկ ա յո ւթ յա ն, Ա րևմուտ քի մ ի շա րք աл հեղինա կների երկերի թ վում, պ ա հպ ա նվել ու Ժ ա մա նա կա կից ա շխ ա րհին են հա սել նա և Փ իլոնի մի քա նի կա րևոր ևրկերր, որոնց րնա դրեբբ վա ղուց կորա ծ 1նւ Դրանց թ վ ա մ են «Յա դա գս ն ա խ ա խ ն ա մ ութ եա ն », «Յ ա ղա դս բա ն ունել և ա նա սուն կեն ղա ն ե աց դ » , ղ Այ ն ո ց ի կ ո ր ի լ ի ն ե լ ո ւ թ ե ա ն )/ խ ն գ ր ո ց և /ո ւծւքա ն ց » բ ա վ ա կ ա ն ր ն դ ա ր ձ ա կ ա ղ - խ ա ս ւո ւթ յո էն ն ե ր բ, ի ն չպ ե ս նա և Փ ի լո նի V Ա ռա նց սլա ա բ ա ս ա ո ւթ ե ա ն ի Ս ա մվւ- ս ո վ ն », а Յա դւսդս Հո վ ն ա ն ո ւ», «Յ ա դ ա գս ղԱ սա ուա ծ» ճա ռերը: Հ . Մ . Ա վ դ և ր յա ֊ նի կ ող մ ի ց վերը նշվա ծ գործերը հ ա յերեն ու լա տ իներեն Լեզուներով Հ ր ա ֊ ւոա րա կե/ուց հ ե տ ո ՛ ք ա ղ ա ք ա կ ի ր թ ա շխ ա ր հ ի ն //ա տ չե չի դ ա ր ձ ա ն Փ ի լո ն Ա լե ք- ււա նդրա ցու նա և կ որ ա ծ հա մա րվող գործերի մ ի մ ա սը: Բ ա ցի ա յս , հա յերեն ձեռա գրերում գ տ նվ ո ղ Փ իլոնի ա շխ ա տ ութ յուններից մ ի ք ա ն ի ս ը կ ա ր և ո ր են ն ա և ն ր ա ն ո վ , ո ր դ ր ա ն բ աւքե/ի հ ի ն են բ ա ն պ ա հ պ ա ն ­ վ ա ծ հունա րեն և լա տ ի ն ե ր ե ն օրինա կնևրբ և կա րոդ են լուրշ նշա նա կութ յուն ունենա լ վերջիւններս ստ ուգելու և ճշգրտ ելու տ ե ս ա կ ե տ ի ց : Հ ա յա գ ե տ Կ. Կ ոնի- 1' ե ր ը , ա ր ժ ե ք ա վ ո ր ! ) / ! ւ [ Ա վ գ և բ յ ա ն ի կ ո ղ մ ի ց Փ ի լ ո ն ի ճ ա ռ ե ր ի հ ա յ ! , բ ե ն Հ ր ա ա ա ֊ ր ա կ ո ւ թ յ ո ւն ր ( 1 8 0 2 ) , դ ր ո ւ մ Է. ( 'Փ ի լ ո ն ի դ ո բ ծ ո ց հ ա յ ե ր ե ն թ ա ր դ մ ա ն ո ւ թ ե ան՛ց շա տ մա սերը, որ մ ի ա յն Հա յերեն մ ն ա ցա ծ են՝ հրա տ ա րա կա ծ Էր ա րդեն Ա լ ֊ էքերե ա՜հ ւ Ա ռ ա ջ ի կ ա յ Հ ա տ Որր կ ր ււ/ա րունւււկէ Փ ի լ ո ն ի \" ՚յ ն ճ ա ռ ե ր ն , որո նց յո ւն ա ր էն ն ш / կ ա յ, ուստ ի որո նց տ պ ա գրութ իւնն ա յնչա վւ ա նհրա ժեշտ չէր ց ա յժ մ : Ա ռա ջր ս ք /ն դ ա մ Հա տ որիս մ Էշ հ ր ա տ ա ր ա կ ո ւա ծ ևն ս ա ճա ոևրր՝ Յ ա դ ա գս ւ/ա բուց կ են ա ց ւոե/ւա կա նի, Վ ա բուց Ա բր ա հ ա մ ի , Օ րինա ցն ա յլա բ ա ն ո ւ­ թ ե ա ն у Ք ա հ ա ն ա յի ց ն , Յ ա դա գս եր1ւոտ ա սա նիցն, 3 ա ղա գս բ ա գ ն ի ն ի ր ա ց : Ա յս ք ւ ս ւ յե ր ե ն բ ն ա գ ի ր ը < |ո ն 1 , ե օ թ ն գ ս ւ ր ե ր ի ց ա գ ո յ ն I, ք ս ւ ն Փ ի լ ո ն ի ա մ ե ն ա հ ի ն յ ո ւ ­ նարէն ձ ե ո ա գ ի ր ը , ուստ ի և ա ռա ջնա կա րգ ճոխ ութիւն Է ա յս ճա ռերուն բ ն ա ֊ դ ր ի ն ք ն ն ո ւթ ե ա ն հ ա մ ա ր » *։ ՛Հեռն ա րկ և /ո վ Փ ի լօ ն ի а З ա ղ ա գ ս վ ա բ ո ւ ց կ ե ն ա ց տեսա /քա նի կ ա մ Հ ե ս ս ե ա ն ց » գո ր ծի հունա րեն տ եքս տ ի հրա տ ա րա կո ւթյա ն ր , Կո ն ի լ ե ր բ մ ե ծ չ ա վ / ո վ օ գ տ վ ե ք Է հ ա յ ե ր ե ն ձ ե ռ ա գ ր ե ր ի ց ' հ ո ւ ն ա ր ե ն ը ո ւ ղ ղ ե լ ո ւ , ճ շգրտ ելու ն կ ա տ ա ռ ո ւմ ո վ : ЯՓ իլոնի ((3 ա ղա գս վ ա ր ո լց տ ե ս ա կ ա ն ա ց » դ ր ո ւ­ թ եա ն ի մ հրա տ ա րա կութիւնս,— գրում Է ն ա ,— քիչ ժա մա նա կէն լո յս պիտի վոզ 1 5 7 և Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ի Л \" 2 5 9 5 ձ ե ռ ա գ ր ե ր ը , ո ր ո ն ր ն ո ւ յն հ ա ղ ո ր դ ա կ ա ն ո ւթ յա մ բ պ ա ր ո ւն ա ­ կ ո ւ մ ե ն Փ ի լո ն ի 1 7 ա շ խ ա ւ ո ա թ յա ն ն ե ր ր , ա ր տ ա դ ր վ ա ծ ե ն մ ի ն ն ա յն ' Կ ր ո լս ա դ ե մ ի X- 3 3 3 ձ ե ռ ա գ ր ի ց ՛ Ա յս հ ա ս տ ա տ վ ո ւ մ < ա յն վ ,ա ս տ ո վ , ո ր ե ր կ ո ւ ձ ե ռ ա գ ր ե ր ո ւ մ կ Փ ի լո ն ի ա շ խ ա տ ո ւ թ յո ւ ն ն ե ր ի ն « А - մ ի է ա պ ե ս Հ ա յո ր դ ո ւմ Լ Հ ո վ հ ա ն ն ե ս Իմա ստ ա սերի € .3 ա ղ ա գ ս ա ն կ ի ւ ն ա ւ ո ր թ ո ւ ո ց * ւս շխ ա տ ո ւ• թ յ ո ւ ն ր 5 ա ղ յ ո ւ ս ա կ ն ե ր ո վ Ա ե ր կ ո ւ ձ ե ռ ա գ ր ե ր ո ւ մ կ ն ո ւ յ ն ո ւ թ յ ա մ բ ա ր տ ա գ ր վ ա ծ ե ն -V 3 3 3 ձ ե ո ա - Դ Ր Ի Գ Ր Ի Լ Վ ա հ ր ա մ Ս ա ր կ ա վ ա գ ի Հ ի շ ա տ ա կ ա ր ա ն ը ' Չ հ հ ( 1 2 9 8 ) թ վ ա կ ա ն ի ց ! Վ ա հ ր ա մ ի ա յս Հ ի ­ շ ա տ ա կ ա ր ա ն ը բ ե ր ե լո ւ ց հ ե տ ո Ս ր ո լս ա ղ ե մ ի Л’ 1 5 7 ՛ձ ե ռ ա գ ր ո ւմ ն շ վ ո ւ մ Լ , ո ր ձ ե ո ա գ ի ր ն ա ր տ ա - դ ր ե լ Լ Ն ր ո ւ ս ա ղ ե մ ց ի Ս ա ր գ ի ս դ ր ի շ բ /Ի Մ Է ( 1 7 5 8 ) թ վ ա կ ա ն ի ն ( տ ե ՛ս Մ ա յր Ց ո ւ ց ա կ ձ ե ո ա դ ր ա ց օ ր ր ո ց 3 ա կ ո ր ե ա ն ց , Հ ա տ . 2 , կ 7 1 — 7 3 ) է ի ս կ Ե ր և ս / ն ի Մ ա տ ե ն ա գ ա ր ս / ն ի Л* 2 5 9 5 • ո ւ մ ն շ վ ո ւ մ Է , ո ր ա ր տ ա դ ր ե ք Լ Բ ր ա բի ո ն գ ր Լ ո ւՀ ի ն Ռ Մ ԼԷ ( 1 7 8 Տ ) թ վ ի ն է ( $ ե 'ս Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն , ձ ե ո . Л* 2 5 9 5 , կ 2 4 ! ա , Հ ի շ ա տ ա կ ա ր ա ն )ւ * Տ ե ՛ս Փ ի ր ւն ի Ե ր ր ա յե ց լո յ մ ն ա ց ո ր դ ը ի Հ ա յս , ա շ խ ա տ ա կ ց ո ւթ յա մ բ Հ . Մ . Ա վ դ ե ր յա ն ի , Վ ե ֊ ն ե տ ի կ , 1 8 2 2 , մ ա ս 1 , 1 8 2 6 , մ ա ս . 2 ւ Ա վ գ ե ր յա ն ը Հ ր ա տ ա բ ա կ ե չ Լ ն ա և 5 — Օ - դ դ . Հ ա յե ր ե ն ի թ ա ր գ ՜ մ ա ն վ ա ծ Փ ի լո ն ի ա յն գործերը, որոնց բնա գրերը պ ա հ պ ա նվ ե ք ե ն * Տ ե ՜ս Փ ի լո ն ի ե բ ր ս /յԼ ց ւ ո յ ձա ո ը , Վ ենետ իկ, 1892, 322ք 2 Հ ա ն դ է ս ա մ ս օ ր ե ա յ, 1 8 9 4 , կ 9 9 1 -7

Գ. Դ րիդորյա ն տ ե ս ն կ , ПГП1& թնւա յիրլւ ( խ ո ս ք ը Հ ո ւ ն ա ր ե ն բ ն ա գ ր ի մ ա ս ի ն է — Գ . Գ . ) վ ե ր ա ք . ո ւ ՝ ո գ ե | ո ւ մ ե ծ ա պ է ս ն պ ա ս տ ե ց ի ն ձ ի ն ա յ ե ր է ն р ш г с р С ш Б т р ^ & р » 1: Բ ա ցի Փ իլոնի ա շխ ա տ ո ւթ յո ւննե ր ի ց, Հա յե ր ե ն ձեոա գիր ժ ո ղ ո վ ա ծո ւն ե ­ րում Հ ա ն դ ի պ ո ւմ ե ն ք ն ա և Հ ա մ ա ռ ո տ տ ե ղ ե կ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի Փ իլոն Երրս/յեցու ա նձի, նրա դործերի բո վ ա նդ ա կ ո ւթ յա ն, դրա նց մեջ քննա րկվող գլխ ա վոր Հա ր­ ցերի մա սին: Մ ա տ ենա գիտ ա կա ն բն ո ւյթ ի ա յս տ եքստ երը ձեռա գրերում Հ ա ն ­ դ ի պ ո ւմ են «Ս կ ի զ բ ն և պ ա տ ճ ա ռ գ ր ո ց ն , ,լոր ա րա րեա լ կ բ ա զ մ ա խ ո ր Հ ո ւր դ , ա մ ե ն ի մ ա ս տ , սքա նչելի Փ իլոն» , կ ա մ ' а Ս կիզբն և պ ա տ ճա ռ սքա նչեէոյն Փ ի ­ լոնի դրոցն» և ա յլ վերն ա ղ բե ր ո վ ': Ձ ե ռ ա գ ր եր ո ւմ Փ իլոնի ա ռա նձին ա շխ ա - տ ո ւթ յուններ ի մա սին պ ա տ ա Հո ւմ են թ վ ո վ ա վ ելի շա տ «պ ա տ ճ ա ռ ն ե ր », ո ր ո ն ց Հ ե ղ ի ն ա կ ն ե ր ր գ ե ր ա զ ա ն ց ա պ ե ս ա ն Հ ա յտ ե ն : ն ր ա ն ց ,<աу ա Հ ա յ տ ո ւ մ ը , որն ա ոա նձին ուսումնա սիրութ յա ն թ ե մ ա կ, կա րող է պ ա բ զ ե լ մի շա րք կա րևոր Հա րցեր կա պ վա ծ ձեռա գրերում Հա ճա խ Հա նդիպ ող а պ ա տ ճա ռների» Հետ ընդ­ հ ա ն ր ա պ ե ս : Ա ռ ա յ ժ մ Հ ա յ տ ն ի կ , ո ր Փ ի լ ո ն ի յ ո թ գ ո ր ծ ե ր ի <*պ ա տ ճ ա ռ ն ե ր » է գ ր ե , 1 2 -ր դ գ ա բ ի Հե ղ ի ն ա կ Դ ա .էիթ Ք ո ր ա յր ե ց ի ն *, իսկ Փ իլո նի « 3 ա ղա գս ն ա - խ ա խ ն ա մ ո ւթ ե ա ն » երկի պ ա տ ճա ռներից մ ե կ ի Հեզինո/կն կ Մ խ իթա ր հոշը’■ Փ ի լ ո ն ի գ ո ր ծ ե ր ի ՛• պ ա տ ճ ա ռ ն ե ր » ե ն պ ա ր ո ւ ն ա կ ո ւ մ Ե ր և ա ն ի Պ ե տ . Մ ա տ ե ն ա ­ դա րա նում և ա յլ գրա դա րա ններում գտ նվող Հա յեր ե ն բա զ մ ա թ ի վ ձեռա դրեր: Ա յսպ ես՝ Մ ա տ ենա դա րա նի X № 9 9 , 4 3 7 , 5 9 Տ , 1 6 3 2 , 1 8 7 9 *, 1 8 9 7 , 4 1 5 0 , 5 2 5 4 , Վ ի ե ն ն ա յի Л* 4 7 ձեո ա գի րը 6 և շա տ ուրիշ ձեռա գրեր: Հա տ ուկ ուշա դրութ յա ն են ա ր ժա նի Հա յեր են ձեռա գրերում պ ա հպ ա նվա ծ Փ իլոն Ա լեքսա նդրսւցոլ ա շխ ա տ ութ յունների մ ե կ նո ւթ յո ւննե ր ը , որոնք կ ա տ ա ր ­ վ ե լ են մ ի ջնա դա րյա ն Հա յ մ ա տ ենա գի րների կ ո ղ մ ի ց ։ Հա յե ր ե ն մ ե կ նա բա նվ ե լ 1,ն Փ ի լ ո ն ի գ ր ե թ ե բ ո լ ո ր գ ո ր ծ ե ր ը ։ Մ ե զ ե ն Հ ա ս ե լ Փ ի լո ն ի ն վ ե ր ա դ ր վ ո ղ հ ե տ և ­ յա լ ա շխ ա տ ութ յունների ու ճա ռերի , ո ւծմ ո ւնքներ ը . 1. «Յ ա ղ ա դ ս ն ա խ ա խ ն ա ­ մ ութ եա ն», 2. «Յ ա դա դս բա ն ա ն ե լ և ա նա սուն կեն ղա ն Լ ացզ>Հ 3. «Ա յնո ցիկ որ ի լի ն ելո ւթ ն ա ն ն խ ն զ ր ո ց ե լո լծ մ ա ն ց » , 4 . «Ա յն ո ց ի կ որ յե լս ն կ խ ն դ ր ո ց և լո ւծմ ա ն ց», 5. «Ա ստ ուա ծա յին օբինա ցն ա յլա բա նո ւթ ի ւն», 6 . « 3 ա ղա գս վ ա - բ ա ց կենա ց տ եսա կա նի կա մ Հ ե ս ս ե ա ն ց », 7 . «(Կեանք ի մ ա ս տ ն ո ց կա մ նա հա - պ ետ ա ց» , 8 . ո Ա ռա նց պ ա տ րա ստ ութեա ն ի Ս ա մվւսռվն», 9 . а 3 ա ղա գս Յովնա - ն ո ւ», 10. в Յա ղա զս զԱ ստ ուա ծ», 11. « Յա ղա գս քա հ ա ն ա յի ց» , 12. « Յա ղա գս ւ Հ ա ն դ է ս ա մ ս օ ր ե ա յ, 1 8 Ձ 5 . է ջ 1 7 — 1 8 1 հետ հրա տ ա րա կե, է Ա վ դ ե ր յա ն ը , - Ս ո ւ յն տ ե ք ս տ ե ր ի ց մ ե կ ը Փ ի լո ն ի ա շ խ ա տ ո ւ թ ի ւ ն ե ր է < Բ ա ն թ ա ր դ » ՝ա ն ,ի կ ա մ մ ե է /ն չ ի , ե դ ե ա լ ի ս կ ի զ բ ն գ ր ո ց ն Փ ի լո ն ի » խ ո ր ա գ ր ո վ , ( Տ ե ՛ ս Փ ի լո ն ի Ե ր - ր ա յե ց ւ ո յ ւՈ ւա ց ո ր ղ ր ի Հ ւ ս յս , մ ա ս ն 1 - ի ն , Էջ 7 — I I ) ւ 3 ՀԴ ա ,ի թ վ ր դ . Ք ո ր ե ր ե ց ո մ ե կ ն ո ,թ ի .Ն կ ա մ պ ա տ ճ ա ռ , բ ա ն մ ի ա հ ա մ ո ւ ռ ե օ թ ա ն ց ն դ ր ո ց ն Փ ի լո ն ի » , ( Տ ե 'ս Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն , ձ ե ո . 1 8 7 9 , է ջ 1 5 3 ր — 1 5 Տ ա , ձ ե ո . 4 1 5 0 , կ 3 8 ա - 4 2 ա , Տ տ յս օ է , Տ ձ ց ա կ Հ ա յ ձ ե ո ա դ ր ս /ց , Վ ի ե ն ն ա , 1 Տ 9 5 , է ջ 2 2 4 , 1 0 7 3 - 1 0 7 9 , Հ . Ա Տ ա ո յ ա ն , Հ ա յո ց ա ն ձ ն ա - ն ո ւն ն ե ր ի ր ա ո ա ր ա ն , հ ա տ . Ր , է ք 4 1 , Ն . Ա կ ի ն յ ա ն , Մ ա տ ե ն ա գ ր ա կ ա ն հ ե տ ա զ ո տ ո ւ թ յո ւ ն ն ,, հա տ . 1 -ի ն , Վ ի եննա , 1 9 2 2 , էջ 4 , С 5— 6 6 ), ա ո ա ջ ի ն , ։ս ո Ա ղ եքԱ ա ն դ ր ո ս , Դ ոշին ա սա ցեա լ * է Փ ի ղ ո ն ի Ց ա դ ա դ ,) ն ա խ ա խ ն ա մ ո ւթ հ ա ն , ր ա ն պ ա տ ճ ա ո օ , ( Տ ե ՛ ս Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն , ձ ե ո . 1 8 7 9 , Է ջ 1 Տ 8 ա — 1 Տ Տ ր , ձ ե ո . 4 4 5 0 . Է ջ 4 2 ր — 4 3 ա , Տ ւս ;- յա ն . Ց ո ւ ց ա կ հ ա յ ձ ե ո ւ ս դ ր ա ց , Է ջ 2 2 4 , 1 1 1 8 , Հ . Ա & ա ո յ ա ն , Հ ա յ ո ց ա ն ձ ն ա ն ո մ /ն ե ր ի ր ա ո ա ր ա ն , հ ա տ . Գ , 1;ջ 3 7 1 ) , ն ա խ կ ի ն հ ա մ ա ր ն Է 1 6 5 0 ) Փ ի լո ն ի դ ո ր ծ ե ր ի պ ա տ ճա ռների հետ * Ս ո ,յն ձ ե ո ա դ ր ո ւ մ (ն ր ա կ ա ն ն ա և > ա ա ո ւ ր ի շ Հ ե ղ ի ն ս կ՚ ն ծ ր ի ա շ խ ա տ ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ի պ ա տ ճ ա ռ ն ե ր * Տ ե ՛ս Տ Ш 2 յ Ш ն , Տ ո ո ց ա կ Հ ա յ ձ ե ո ա զ ր ա ց , Լք 2 2 3 — 2 2 4 ւ

Փ իլոն Ա չեքսա նդրա ըու, ա շխ ա տ ությունների Հ ա յ մ նկնությոէններր 99 բ ա գ ն ի ն ( կ ա մ и Լ ւ/ա ն ո ք ն ) իրա ցա ք, 1 3 . « Յ ա գ ա գ ս ա ա ւ/ ц բ ա ն ի ց » , 1 4 . « Ո չ շն ա յցև ս »։ Ընդ որում Փ իլոնի վեր ո հի շյա լ գործերի մեկնութ յուններից մի քա նիսբ ունեն հրեք տ ա րրեր վ ա րիա նտ ներ, ուստ ի ր ա մ ա ն վ ում են երեք խ մ բ ի ։ Ա ո ա ջ ի ն խ մ բ ի ն 1 и / ա տ կ ա ն ո ւ մ կ մ ի ա յ ն Փ ի լ ո ն ի <г З ա ղ ա գ ս ( ն ա խ ա խ ն ա մ ո ւ ­ թ ե ա ն 1> ա շ խ ա տ ո լ թ յ ս / է ւ մ ե կ ն ո ւ թ յ ո ւ ն ը : Ի / /;ա ր բ ե ր ո ւ թ յ ա ն մ յ ո ւ ս ե ր կ ո ւ , խ մ բ ե ր ի , սրա մ ե կ ն ի չ ֊հեղին ա կր հ ա յտ ն ի կ, նրա ա նունը նշվում կ մեկնութ յս/ն վ երնա ­ գրում՝ «Հս/ւա բումն յա յտ նա բա նո ւթ ե ա ն ի Փ իլոնէ ի մ ա ս տ ն ո յ, որ Յա ղա դս նա խ ա խ ն ա մ ո ւթ ե ա ն, յա ռա շին բա նկ , յերկ ա ս իր ո ւթ եա նց Յովհս/ննու Որոտ- նհ ցօո յ, լուսա ւոր րա բունա պ ետ ի տ եա ռն հ ա յո ց О: Փ իլոնի а Յա ղա ղս ն ա ­ խ ա խ ն ա մ ո ւթ ե ա ն » Ո րոտ նեցու ա յս մ ե կ ն ությո ւն ր մեղ հ ա յտ նի Հ Երևա նի Պետ . Մ ա տ ենա դա րա նի X 1931 (1 5 -ր ղ ղա րի գրչութ յուն), X՝ 1701 (1 4 1 2 թ . գրչու­ թ յո ւն ), X Յ Տ 60 ( 18~ր գ գա րի գրչո ւթ յուն) ձեռա գրերից, կա նա և Վենետ իկի .V 9 6 9 (1 4 - ր գ գա րի գր չո ւթ յո ւն )- ձեռա գր ում : երկրորդ խ մթի մեջ մ ե կ ն վ ո ւմ են Փ իլոնի I. « Ցա ղ ա գս նա խ ա խ նա մ ո ւ ֊ թ ե ա ն » , 2 . <(Յ ա գ ա գ ս բ ա ն ո ւ ն ե լ և ա ն ա ս ո ւ ն կ ե ն գ ա ն ե ա ց գ Օ , 3 . « Ա յ ն ո ց ի կ ո ր ի լինելութ ե ա նն խ ն գ ր ռ ց և լո ւծ մ ա ն ց» (ի ր չորս մ ա ս ե ր ո վ ), 4. « Ա յնո ցիկ որ յե լս ն կ խ ն գ ր ո ց հ լո ւծ մ ա ն ց », 5 . «Յ ա գ ա գ ս ք ա հ ս /ն ա յի ց », 6 . «Յ ա գ ա գ ս , րաւքեին ի ր ա ց » , 7 . « Յ ա գ ա գ ս տ ա ս ն բ ա ն ի ց » , ՚Տ . «Ո չ շ ն ա յց և ս » , 9 . « Ա ռ ա ն ց պ ա տ ր ա ս ­ տ ութ եա ն ի Աա մ լի ս ո վ ն », 1 0 . « Յ ա գա գս Յ ո վ ն ա ն ո ւ», '1 . « Յա գա գս Ա ստ ուա ծն, 1 2 . « Ա ստ ուա ծս/յի ն օրինա ցն ա յլա բա ն ո ւթ ի ւն », 13. «Կ եա նք ի մ ա ստ նи д » , 14. « Յա գա գս վ ա ր ո լց կենա ց տ եսա կա նի» ա շխ ա տ ութ յունները։ Ա յս խ մ բ ի ն պ ա տ կա նող մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ն ե ր պ ա րունա կում են Պ ետ ա կա ն Մ ա ­ տ ենա դա րա նի X 5 9 (1 4 - ր գ գա րի գր չո ւթ յուն). X 4 3 7 (1 4 - ր գ գա րի գրչու­ թ յո ւ ն , գ ր ի չ Ե ս ա ՚ի Ն չ և ց ի ) , X 1 4 8 0 ( 1 6 1 7 թ . գ ր չ ո ւ թ յո ւ ն ) և X 2 5 9 5 ( 1 7 8 8 թ . գ ր չո ւ թ յո ւ ն ) ձ ե ռ ա գ ր ե ր ը ։ Ր.նդ ո ր ո ւ մ ա յս ձ ե ռ ա գ ր ե ր ի ց մ ի ա յն վ ե ր ջ ի ն ն կ, որ ա մւիովւոսГ կ ա յս խ մ ր ի հա մա ր վերը նշվա ծ բոլոր գո րծեր ի մ ե կ նո ւթ յո ւննև ՝ րը: X 5 9 ձեռա գրում գտ նում ենք մ ի ա յն 1. «Ն ա խ ա խ նա մ ո ւթ եա ն», 2 . «Յ ա ­ գա գս բ ա ն ունել և ա նա սուն կ ե ն դ ա ն ե ա ց դ » և 3 . «Ա յն ո ց ի կ , որ ի ւ/ւնելութեա ն խ նգր ոց և /ո լծ մ ա ն ց » (ի ր 4 մ ա ս ե ր ո վ ) մ եկնութ յո ւնները , X 4 3 7 ձեռա գր ում' մ ի ա յն 1. «Ն ա խ ա խ նա մ ութ եա ն» և 2 . « 3 ա ղա գս բա ն ունել և ա նա սուն կեն- ղ ա ն ե ա ց գ » ֊! ւ մ //կ ն ո ւ թ յո ւ ն ն ե ր ը , ի ս կ X 1 4 8 0 ձ ե ռ ա գ ր ո ւ մ ' խ մ բ ի հ ա մ ա ր վ ե ր ը նշվա ծ X X 4 — 11 ա շխ ա տ ութ յունների լո ւծմ ունքներ ը ։ Ա յս խ մ բ ի մ եք մ տ ն ո ղ ա շ խ ա տ ո ւ թ յո ւ ն ն ե ր ի մ ե կ ն ի չ ֊հ ե գ ի ն ա կ ն ա ն հ ա յտ կ։ Հեղինա կի որոշմա ն ա ռա ջին վարձն ա րել կ X 2595 ձեռա գրի գրիչ Բրաբիոն դ բչո ւհ ի ն , ո ր ը , մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ն ա ր տ ա գ ր ե լո ւց ա ո ա ջ տ ի տ ղ ո ս ա թ ե ր թ ի վ ր ա գրեք «Լուծմունք ե օթ ն ի ց դրոցն Փ իլոնի Իմա ստ ա սիրի Ե բ ր ա յև ց ւո յ... ա րա րեա լ ի մ երո ց վ ա ր գ ա պ ե ո ա ց ' որպ կս ցուցա նէ կերպ ն շա րա դրութ եա ն, ա յլ յո ւմ մ կ գոլն' ա ն յա յտ , ղի չկ ա յր օրինա կին ա նուն լուծողին: Բ ա յց գի ա նկիւնա ւոր թ ո ւո ցն խ րա տ ն որ ի վերդ կ, Ս ա րկա ւա գ Յովհս/ննես վս/րդա պ եա ն կ ա րա րեա լ և ե ս գ ա ւ ն ր ս ա ս ո յ ն գ ր ո ց ս և. ս ո յ ն գ ա ս ո ւ թ և ա մ բ ի մ ի ո ւ մ ա վ ա ջ գ / ո ի , վ ա ս ն ո ր ո յ * Մ ե կ ն ո ւ թ յո ւ ն ն ե ր ի խ մ բ ե ր ի բ ա ժ ա ն ո ւ մ ր պ ա յմ ա ն ա կ է տ ն Է» տ Տ ե ՛ս Մ ա յր ց ո ւ ց ա կ հ ա յե ր ե ն ձ ե ո ա դ ր ա ց , կ ա զ մ ե ց Բ. Ա ա ր ղ ս յա ն ը , Վ ե ն ե տ ի կ , 101Հ, Հա/,/. Բ , կ 7 30,

100 Գ. Գքփ դորւ*ն թ ո լ ե ց սււ ի ն ձ ' թ է և ղ ա յս լ ո ւ ծ մ ո ւ ն ք ս ն ա ի ց կ ա ր ա ր ե ս .,, բ ա ն ղ ի և բ ա ն ն հ ա մ ա ֊ ն մ ա ն ե ր և ի ն ո ր ի ն շ ա ր ա դ ր ո ւ թ ե ա ն » 1։ Մ ե ղ թ վ ո ւ մ կ , ո ր Բ ր ա բ ի ո ն դ ր չո ւհ ո ւ ա յս ե ն թ ա դ ր ո ւ թ յո ւ ն ը հ ե ռ ո ւ չկ ճ շ մ ա ր ­ տ ութ յունիցս , Ա յ,, հ իմ ն ա վ որ վ ում կ հ ետ և յա լ փ ա ստ երով. Ն ա խ , Փ /ղոնի ա շխ ա տ ութ յունների Հո վհա ննես Ս ա րկա վա գին վերա գրվող մ ե կ ն ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ը կ ա , ո ա ր վ ե լ ե ն I I — 1 2 . , , , , գ ա բ ո ւ մ : Ա յ ս ե՝ն վ կ ա յ ո ւ մ ձ ե ռ ա ­ գրա կա ն տ վ յա /ն եր ը , Բրա բիոն գրչուհին, որ ա րտ ա գրել է Մ ա տ ենա դա րա նի X 2 5 9 5 ձ ե ռ ա գ ի ր դ , իր ա րտ ա գրա ծ ձեռա գրում բերել կ նա խ ա գա ղա փ ա ր հա ն­ դ ի ս ա ց ա ծ ձ ե ռ ա գ ր ի հ ի շ ա տ ա կ ա ր ա ն ,7, ո ր ի ց ի մ ա ն ո ւ մ ե ն ք , ո ր ն ա խ ա գ ա ղ ա փ ա ր ձեռագիրն արտա գրվա ծ կ Վա հրամ սարկավագի կողմից ՉԽԷ (1298) թվա կ ա ֊ ն ի ն , ո ր ն ի ր հ ե ր թ ի ն պ ե տ ք Հ ա ր տ ա գ ր վ ա ծ ,ի ն ի ա վ ե լի հին ձ ե ռ ա գ ր ի ց , Այս աս, ա ցուցում է , որ մեկնութ յուններբ ո չ թ ե 1 3 -ր վ գա բի ց հետ ո եկող, ա յ, ն ր ա - նից առաջ րնկա ծ ժա մա նա կա շրջա նի գործ են: Ե րկրորդ, Փ իլոնի հ իշյա , մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ն ձ ե ռ ա գր եր ո ւմ մ ե ն ք հա մա րյա մ ի շ տ հ ա ն դ ի պ ո ւ մ ե ն բ Ս ա ր կ ա վ ա գ ի « 3 ա ղ ա գ ս ա ն կ ի ւն ա ւո ր թ ո ւ ո ց » ֊/ , հ ե տ մ ի ա ս ի ն : Ա յ ս պ ե ս I, Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն ի և ՛ X 4 3 7 , և ' Л * 1 4 8 0 ձ ե ռ ա գ ր ե ր ո ւ մ , և X 2 5 9 5 ու ա յն ձեռա գրում , որից Բրա բիոն գրչուհին ա րտ ա գրել է X 2 օ 9 5 ձ ե ո ա գ ի ր ժ ո ղ ո վ ա ծ ո ւն ։ Բ ա ց ա ռ ո ւթ յո ւն կ կ ա զ մ ո ւ մ սոսկ X 5 9 ձ ե ո ա գ ի ր ը : Այս հ ա ն գ ա մ ա ն ք ի վ ր ա . ի նչպ ես ա ռ ի թ ունեցա նք նշելու, ուշա դրություն կ դ ա ր ձ ­ րել դեռևս Բրա բիոն գրչուհին, որի հա մա ր ա յս փ ա ստ ը հիմք կ ծա ռա յել Փ ի ֊ ,ո նի երկերի մեկնութ յունները Ս ա րկա վա գին վերա գրելու. Ե ր ր ո ր դ , հ ա յ տ ն ի կ , ո ր Հ ո վ հ ա ն ն ե ս Ս ա ր կ ա վ ա գ ը շ ա տ , ա վ ծ ա ն ո թ I, ե ղ ե ք Փ ի ,ո ն ի ա շխ ա տ ութ յուններին և իր դպ րոցում գա սա վա նդեւ Հ դ րա նք. Բա ցի ա յս , Մ խ ի թ ա ր Ա յրի վ ա ն ե ցի ն իր ժ ա մ ա ն ա կ ա գ ր ո ւթ յա ն մեջ նշում կ , որ նա ստ ուգա բա նել ու խ մ բա գր ե լ կ մի շա րք «ն ո ւր բ », ա յս ինքն՝ տ եսա կա ն, փ իլիսո- էխսլ ա կ ա ն բ ո վ ա ն դ ա կ ո ւ թ յո ւ ն ո ւն ե ց ո ղ գ ր ք ե ր , ո ր ո ն ց թ վ ո ւ մ ն ա և Փ ի լո ն ի ինը գ ի ր />,/•: Ս ա ր կ ա վ ա գ ն ի ր ա շ խ ա տ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի մ ե ջ շա տ ա ն դ ա մ կ հ ի շ ա տ ա կ ո ւմ ո ւ վ կ ա յա կ ո չո ւմ Փ իլմնին՝ « . .. որ ա սա ցին Փ իլոն և ...» *, ո ր պ կ ս Փի/էւն պ ա տ մ է ...»? և ա յ,ն , և օգտ վել կ նրա նից: « Հովհա ննեսն իր «Յա դա գս ա նկիւ­ նա ւոր թ ո ւո ց» ա շխ ա տ ութ յա ն մ ե ջ Փ իլոնի « Յա ղա գս տ ա սն բ ա ն ի ց ն » ա շխ ա ­ տ ո ւթ յո ւն ի ց օ գ տ վ ե , կ տ ա ռ ա ց ի , ուղղա կի պ ա տ ճ ե ն ա հ ա ն ե լ կ ա յն » 7,— դրում « Պ ե տ . Մ ա տ Ա ն ՚ս գ ա ր ս ձ , ձ ե ո ա գ ի ր Л * 2 5 9 5 , կ 2 1 1 ը ւ * (տ ե ՛ս նրա , Հո վ - Բ ր ա ր ի ո ն դ ր չո ւհ ո ւ ա յո տ ե ս ա կ ե տ ը ը ն դ ո ւ ն ե լ Լ պ ր ո ֆ . Ա . Ա բ ր ա հ ա մ յա ն ը հ ա ն ն ե ս Ի մ ա ս տ ա ս ե ր ի մ ա տ ե ն ա գ ը ո ւ թ յո ձ ը , Ե ր է ս ս ն , 1 9 5 6 , Լք 5 Տ ) , Ա ն շ ո ւշ տ , ն ա ա յգ ա ն ե լո ւ հ ա ­ մ ա ր ա է ւ ե ց ե , Լ ն ա և ա յ, Հ ի մ ք ե ր , ս ա կ ա յն ա յդ մ ա ս ի ն , դ ժ բ ա խ տ ա բ ա ր , ո չի ն չ չ ի գ ր ե , ի ր ա շխ ա - կ ,ա ռ ք ! յ ա ն մ ե ք , Ի մ ի ք ի ա յ լ ո ց , պ ր ո ֆ . Ա բ ր ա հ ա մ յ ա ն ն ա ո ա ջ ի ն ն որ հիշա տ ա կե, Լ Մ ա տ ենա դա ­ ր ա ն ի .V 2 5 9 5 ձ ե ռ ա գ ր ո ւ մ գ տ ն վ ո ղ Փ ի լ ո ն ի ա շ խ ա տ ո ւ թ յո ւ ն ն ե ր ի մ ե կ ն ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ի մ ա ս ի ն ՝ ն ր ա ն ը վ բ ա հ ր ա վ ի ր ե լո վ փ ի լի ս ո փ ա յո ւ թ յա ն պ ա տ մ ո ւ թ յա մ բ զ բ ա ղ վ ո ղ մ ա ս ն ա գ ե տ ն ե ր ի ո ւ շ ա դ ր ո ,թ յո ւ ն ը ( տ ե '„ Հ ո վ հ ա ն ն ե ս Ի մ ա ս տ ա ս ե ր ի մ ա տ ե ն ա գ ր ո ւ թ յո ւ ն ը , Լ ք 3 1 4 )ւ Կ ո ս տ ա ն դ ի ն ո ւպ ո լի ս որպ ես նվի­ 3 Ձ եոա գիրն ա րտ ա գրվել Լ Ղ ռկ ա ս կա թողիկոսի կողմից ր ա կ ո ւ ղ ա ր կ վ ա ծ Ի ս ա հ ա կ ե պ ի ս կ ո պ ո ս Գ ե ղ ա մ ա ց ո ւ հ ա ն ձ ն ա ր ա ր ո ւ թ յա մ բ (տ ե ՛ս ձ ե ո ա գ ի ր Л* 2 5 9 5 , Է ջ 2 ա , շ ւ Օ բ — շ - Ա բ , 2 3 0 , -----2 Տ 1 ա հ ի շ ա տ ա կ ա ր ա ն ն ե բ ր ) ւ « Տ ե ՜ս Մ խ ի թ ա ր ս /յ Ա յր ի վ ա ն ե ց ւ ո յ պ ա տ մ ո ւթ ի ւն ժա մա նա կա գրա կա ն, II. Պ ե տ ե ր ր ո լր գ , 1 Տ 0 7 , Լք 3 5 , հմա ստ ա սերի մ ա տ ե ն ա գ ր ո ւ թ յո ւ ն ը , Լ ք 2 4 1 , * ՀովՀքսննհս 8 Ն ո ւ յ ն տ ե ղ ա մ , Լք 2 7 0 « 7 Ն ո ւ յն տ ե ղ ո ւ մ , Լք

■;«/»/«:< Ա չ կ ս ա ն , ; ր ա տ « ւ ա շ խ ա տ , ո ^ ո ւ ն ն Լ ր ի Հ ա յ մ / . կ ն ո , թ յ ո , ն ն ե ր ր 101 I; պ ր ո ֆ . Ա . Ա բ ր ա հ ա մ յ ա ն ը ։ Ն ա կ ո ղ ք - կ ո զ ք ի ն ո ւ յ ն է ջ ի վ ր ա ղ ո ւ ղ ա հ ե ո ձ և ո վ բեր ո ւմ Հ ա յն հա տ վա ծներ ,, Փ իլոնի և Ս ա րկա վա գի ա շխ ա տ ութ յունների ց, որոնք հ ա մ ը ն կ ն ո ւմ են ի ր ա ր ': որ Փ ի/ոնի երկերի մ եկնութ յուններ,, Չորրորդ, ա վ ե լո ր դ չէ նա և ա ս եի Ս ա րկա վա գի գրչին պ ա տ կա նելու օգ տ ի ն է խ ոսում նա և մ եկնութ յունների ոճը, որի լա կոնիդմը բնորոշ է մեր հեղինա կի բոլոր գործերին' լի ն են դրա նք ա ո ֊ (քա րա գիտ ա կա ն, մա թ եմ ա տ ի կ ա կ ա ն, բա ր ո յա գի տ ա կ ա ն , թ ե կ ր ո ն ա -դ ա վ ա ն ա ֊ բա ն ա կ ա ն հա ր ցեր ի ն ն վ ի ր վ ա ծ : Ս ա րկա վա գ,, չի ս ի ր ում շա տ ա խ ո ս ե ի ա վ ե ֊ լո ր դ ա բ ա ն ե լ, տ ե գ ի -ա ն տ ե ղ ի ց ո ւյց տ ա , ի ր գ ի տ ե լի ք ն ե ր ը ։ Ս ույն մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ­ ները ա չքի են ը նկ նո ւմ իրենց նա և փ ի լիսոփ ա յա կա ն հ ա գ ե ց վ ա ծ ո ւթ յա մ բ • Ա յս վ կ ա յո ւմ է, որ նրա գրողը պ ետ ք է մոտ կ ա ն գն ա ծ լի ն եր փ ի լի ս ո փ ա յո ւ­ թ յա ն ը , քա շ տ իրա պ ետ եր նրա հ ա ր ցեր ի ն, ա յլ կերպ ա ս ա ծ' լի ն ե ր ((իմա ստ ա - ս ե ր 1> : Ի ս կ մ ե ղ հ ա յ տ ն ի է , ո ր ա յ ն դ ա ր ե ր ո ւ մ , ե ր բ կ ա տ ա ր վ ե լ ե ն մ ե կ ն ո ւ թ յ ո ւ ն ­ ները, ա յդպ իսին / եղն, Հո վ հ ա ննես Ս ա րկա վա գը, որին ժա մա նա կա կիցները հ ո ր ջո ր ջե լ են նաէւ 9 Ի մ ա ս տ ա ս ե ր » մ ա կ ա ն ո ւն ո վ : Ե վ հ ի ր ա վ ի , մ ե ն ք ա ն գ ա մ նրա տ ո մ ա բա գ ի տ ա կ ա ն , մ ա թ եմ ա տ ի կ ա կ ա ն ա շխ ա տ ութ յունների մեշ շա տ ա ն ­ դ ա մ ե ն ք հ ա ն դ ի պ ո ւմ վ։ի,ի ս ո վաւյա կ ա ն ղե դ/ա Ո ւ ե ր ի : Ս ա կա յն հ ի շյա լ մեկնութ յունները Հո վ հ ա ննես Ի մա ստ ա սերին վ ե ր ա գ ր ե ֊ լի ս մ ե ն ք ա մ ե ն ի ;] աւ«ս>* ե մ ե ծ չ ա փ ո վ հ ե ն վ ո ւմ ե ն ք ա յն փ ա ս տ ի ւէրա, որ Փ իլոնի մ եկ նութ յո ւնների մ ե շ ա ռկա են ա յնպ իսի գա ղա փ ա րներ, որոնք, ա յն հ ն ա ր ա վ ո ր ժ ա մ ա ն ա կ ա շ ր ջ ա ն ո ւ մ , ե ր բ պ ե տ ք I, կ ա տ ա ր վ ա ծ լ ի ն ե ն ա յ դ մ ե կ ­ նութ յունները, հա տ ուկ են մ ի ա յն Ս ա րկա վա գին: Ա յս տ ե ղ մենք նկա տ ի ունենք ա յն պ ի ս ի գ ա ղ ա փ ա ր ն ե ր , ո ր ո ն ք , ն ա խ , ս ե ր տ կ ա պ վ ո ւ մ ե ն | > г ш г Г.Ь ш , Ր |սո»մ են մեկլւ մ յո ւս ի ց ու մ տ ա ծ ո ղ ի հ ա յա ց ք ն ե ր ի ս ի ս տ ե մ ո ւմ ա ն ք ա կ տ ե յի ա մ բ ո ղ ­ ջություն են կա զմում Ա ա պ ա ' դրա նք րա ցա ոիկ են միջնա դա րի պ ա յմ ա ններում, բն ո ր ո շ են մ ի ա յն Հ ո վ հ ա ն ն ե ս Ս ա ր կ ա վ ա գի ս I. հ ա յա գ ի տ ո ւթ յա ն ը հ ա յտ ն ի չէ ա յղ դարերի մի ա յլ մտ ա ծող, որն ա րտ ա հա յտ եր նմա ն հա յա ցքներ: Արդ տ եսնեն,, որոնք են ա յղ գա ղա փ ա րներըг Ա ո ա ջի ն, Ղ ևոնդ Ա ,իշա ն ը հ ե ն վ ե լո վ Ս ա րկա վա գի ի ր են հ ա յտ ն ի ա շխ ա ­ տ ո ւթ յուն ն եր ի վ ր ա , գ ր ո ւմ Լ. (՛Ինքն (Ս ա ր կ ա վ ա գ ը — Գ . Գ .) ուսումնա կա ն բ ա ն ե ր ս ո վ ր ի , և դրև,ու հ ա մ ա ր յա յտ ն ա պ է ս կու պ ա հա նջէ, թ է с ա մ ենև ի ն բա զ մ ա հ մ ո ւտ պ ա րտ Լ դու ձեռնա ր կ ող ին ա յժ մ , ոչ մ ի ա յն ս ր բո ց և ա ստ ,/լա - ծա շունչն դրոց, ա յ,և ա րտ ա քնոց» : Ա սկէ ա յ, դեղեցիկ և հա ստ ա տ ուն փ ի ,ի ֊ ոփ այ ությ ա մ բ կու պ ա հա Ա ջէ, որ ուսումն կ ա մ գիտ ութիւնն փ որձով ա , ս տ ո ւ֊ ղուի: «Դ ա րձեա լ թէ Ա սոքօք կիրթ և վսւրժ, աւսսնց փու*ձի' կա րծիքն հա ւա ­ տ ա ր մ ա ն ա լ ո չ կ ս ս ՚ ա ս ց ե ն . ե փ ո ր ձ ն հ ա ս տ ա տ ո ւ ն 1. ա ն ե ր կ բ ա յ . . . վ ա ս ն գ ի ո չ I. ս յ ա ր տ մ ի ա յ ն հ ն ա գ ի տ ա կ լ ի ն ե լ , ա յ լ ե ի ն ք ն ա բ ա ւ » 2 : Ա յ ս տ ե ղ ի ց ո ր ո շ ա կ ի ո ր ե ն հետ ևում է , որ Ս ա րկա վա գր, նա խ , դ ե մ է դիտ ա կա ն ճշմ ա րտ ութ յունների սա հ­ մ ա նմ ա ն հ ա ր ցո ւմ բա ցա ր ձ ա կ հեղի նա կո ւթ յո ւններ րնդունելուն և ա պ ա , նա ի մ ա ցո ւթ յա ն պ ր ո ցե ս ո ւմ մ ե ծ տ եղ Լ տ ա յիս փ որձին և գտ ն ո ւմ , որ մեր դ ի ֊ տ ելիքների հա վա ստ իութ յունը պ ետ ք է փ որձի մ ի ջո ցո վ ստ ուգվի , որովհետ և ա յն Հ.հա ստ ա տ ուն և ա ն եր կ բա յ), է : Իր դա րա շրջա նում ա ռա ջա վ ո ր ա յս մ ի տ ֊ * Հ ո վ հ ա ն ն ե ս Ի մ ա ս տ ա ս ե ր ի մ ա տ ե ն ա գ ր ո ւ թ յո ւ ն ը , կ 3 8 — 3 0 : 2 0 2 , Ը ն դ ,,*ո .մ ն • Ղ . Ա , ի շ ա Ն , Յ ո ւ շ ի կ ? Հ ա ն ր ե ն ն ա ց Հ ա յո ց , Հ ա տ . Բ , Վ ն Ն Լ տ ի կ . 1 0 2 1 , կ ի մ ն ( — Գ. Գ.1

102 գ . Գ րիգորյա ն РЦ է ո ւթ յա ն կ ր կ ն վ ո ւմ կ Փ ի լո ն ի մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ի մ ե ջ , ո ր տ ե ղ մենք, կ ա ր ֊ ղում ե ն ք . « 2 Լ մ հ ա յն ց գ ի ւո ս & ս ւա ն , ոՐ ա ռ ա ն ց քն ն ո ւթ ե ա ն հ ա ս ս տ ա մ ա մ ե ֊ ն ա յ ն ր ա ն ի ց Ա ս յա ա ր ի մ , գ ի ա ո ա ն ց ք ն ն ե լ ո յ Ա փ ո ր ձ ե լո ւ շ\\, պ ա տ եք. հ ս ս ս ւ- ն ե | ա մ ե ն ա յ ն ր ս ւ ն ի ց » 1: Մ ի ա յ լ տ ե ղ ո ւ մ կ ա ր ղ ո ւ մ ե ն ք . « ս յ ա ո ո է ի մ ա ս տ ա կ ս ւ ց ն •յիւոհա կա նութիւնն «յործովք տ ե ս ա ն ե լ տւսսւե| քա ն րա նիօ»2: Իսկ ա յո հ ա վ ա ս տ ո ւմ կ Փ իլոնի մեկնութ յունների Ս ա րկա վա գին պ ա տ կս, - նելու տ եսա կետ ը, թա նի որ րս/նա սիրութ յա նը դեռևս ա նհա յտ կ միջնա դա ր­ յա ն (հ ա տ կ ա պ ե ս 11 — 1 2 ֊ր դ դ ա ր ե ր ի ) մ ի ա յ լ հ ա յ մ տ ա ծ ո ղ , ո րն ա ր տ ա հ ա յ­ տ եր ա յս պ ի ս ի ուշա գրա վ մ ի տ ք ։ Փ որձի մ ա ս ի ն Փ ի/ոնի մ ե կ ն ո ւթ յո ,ն ն ե ր ի մեղ ա ր տ ա հ ա յտ վ ա ծ ա յս միտ քը հա ստ ա տ ում կ նա և Հովհ ա ննես Ս ա րկա վա գի ա շ­ խ ա տ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ց Ա լիշա նի բ ե ր ա ծ ք ա ղ վ ա ծ ք ի ի ս կ ո ւթ յա ն ր , որի ս կ զ ր ն ա ղ ֊ բյո ւր ը բա ն ա ս ի ր ո ւթ յա ն ը դեռևս ա նհա յտ կ մ նո ւմ ։ ե ր կ ր ո ո յ. Հա յտ ն ի կ, որ Ս ա րկա վա գի « Բան իմա ստ ութեա ն ի պ ա տ ճա ռս գ ր օ ս ա ն տ ց ա ռ ձ ա գ ն , ո ր զ ա ղօթ ա ն ու,ա լ ն ո ր ա ճ ո ա ե ղ կ ր ք ա ղ ց ր ա ձ ա յն , որ կոչի ս ա ր ի կ » չա վ ։ա ծ ս տ ր ա կ տ ա տ ի մ ե ջ ա ր տ ա հ ա յտ վ ա ծ ա ռա ջա տ ա ր ու հիմնա կա ն գ ա ղ ա փ ա ր ն ե ր ի ս 'Ш /Ь է լ ա յն կ , թ ե ս ա ր յա կ թ ռ չն ա կ ի ե ր գ ե ց ո ղ ո ւթ յա ն ա ր վ ե ս ­ տը բն ա ծի ն կ, բն ո ւթ յո ւն ի ց տ ր վ ա ծ կ ոչ թ ե ս ո վ որ ո վի , ինչպ ես մա րդկա յինն Հ ։ Ն ույն ա յս մ ի տ ք ը ա ր տ ա հ ա յտ վ ա ծ կ ' սլա րղ ա որոշա կի կերպ ով Փ իլոնի մ ե կ ն ո ւ թ յա ն ն երի մ ե ջ : Ա յս տ ե ղ կ ա ր դ ա մ ե ն ք . </Մի՜թէ տ ր ո ւե ս տ ի ւ ե խ ո ր հ ր դ ո վ գ ո ր ծէ մ եղո ւն և ս ա ր դ ն , որ ուսեա , է և կ ա մ ա րթ է ա ռ ն ե լ' ո՛չ, ա յ/ ի բն ո ւթ ե ն է, ա ռ ա ն ց խ ո ր հ ե ր ։յ և ա րուեստ ի ուս ա ն ե ր ։յ'՛։ ճ ի շ տ է. ա յս տ եղ խ ոսքը ո չ թե թ ռ չն ա կ ի մ ա ս ի ն կ, ա յ, մեղ,//, ե ս ա ր դ ի , բ ա յ,, ը ս տ կությսւն գ ա ղ ա փ ա ր ը , մ ի տ - րը նույնն (: Ъ ггп гц . Ս ա րկա վա գն ի ր մի հ ա յտ նի ա շխ ա տ ութ յա ն մ եջ («՛Լ ա ս ն շա ր ժ ­ մ ա ն և ս ա ս ա ն ո ւ թ ե ա ն ե ր կ բ ի » Հ) պ ա յ ք ա ր ո ւ մ կ « յ ի մ ա ր ա ց ) ) դ ե մ , ո ր ո ն ք « ս ո ա ս - սյելւսկա ն ստ ութ եա ն ունկն գ ն ե ն »5 և ձ գ տ ո ւմ կ բ ն ա գ ի տ ա կ ա ն ր ա ը ա տ /ни[Iյուն տ ա , բ ն ո ւ թ յա ն ե ր և ո ւ յթ ն ե ր ի ն : Ն ուքեր մ ե ն ք ա ե ս ն ո ս է ե ն ք ն ա և ՛Իի , иն ի ւրւրծերի մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ՛ն ե ր ի դ մ ե կ ի մ ե ջ ։ Ա յս տ ե ղ հ ե ղ ի ն ա կ ֊մ ե կ ն ի չ ը դ ե մ կ ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւ մ բն ո ւթ յա ն երևույթ ների մ իս տ իֆ ի կա ր մ ա նը ե պ ա յք ա ր ո ւմ կ ա ռ ա ս պ ե /ա բտ ն ո ւ֊ թ յա ն դ ե մ : « Վ ա ռ ն կ ի կ | ո պ ա ց ո ց ե ւ՝կ ւփ ն ,— գ ր ո ւ մ կ մ ե կ ն ի չ ը . — <յինչ ու- սւսես սուտ Հ ե ս ա ա ս ս |ե |»6: Ա յդ պ ի ս ո վ , մ ե ն ք տ եսնում ենք, որ ա շխ ա ր հ ա յա ցքա յի ն շա տ կա րևոր մի շա րք հ ա ր ցեր ո ւմ նո ւյնո ւթ յո ւն գ ո յո ւթ յո ւն ունի IIա րկ ա վա գի ե Փ իլոնի մեկ - ն ի չքէ ր մ ր ո ն ո ւ մ ն ե ր ի #/իջ և г Պ ա յքա բր բ ն ո ւթ յա ն երևույթ ների միստ ի ֆ ի կա ց մ ա ն դ ե մ և ա ոա սպ ելա - ր ա նությա ն քն ն ա դ ա տ ո ւթ յո ւն ը , գիտ ա կա ն ճշմա րտ ութ յուններ ս ա հ մ ա ն ե ր ։ հա րցում հեղինա կութ յունների ժխ տ ում ը և ի մ ա ց ո ւթ յա ն պ րոցեսում փ որձին մ ե ծ նշա նա կութ յուն տ ա ,ր Ս ա րկա վա ղի հ ա յա ց ք ն ե ր ի ս ի ս տ եմ ո ւմ մ ի ա մ բ ո ղ ­ ջ ո վ յա ն են կա ղ մ ո ւմ , բխ ո ւմ են մեկը մ յո ւս ի ց ա ա նքա կտ ելիորեն կա պ վա ծ ' Մ ա տ Ս եա ղա րա ն, ձեոա գիր 2595, 2 5 0 ա ( բ ն գ գ ծ ա մ ն ի , Ո , 1. — Գ . Գ . ) , : Նույն ս,եղում, կչ 275ա (յ,նգգծո ,մն իմն կ— Գ Գ.) ։ ■ ՄաաՍՆադարան, ձեոա գիր X 2 5 9 5 , կ 2 5 0 ա, Ն ռ յն այս միարր ա յ, աոնչՈ,թյամր մեկ. ն „ ,թ յ,ս ն մ եք կ ր կ ն վ ո ՚մ . Հ մ ի շարք տ ե ղ ե ր ։,,մ , * $ ե ' „ Հովհաննես Իմաստասերի մա տ ենա գրուէյ ռ ն ր , կ 3 0 2 ֊ ՅՕՏ, ' Նույն աեղում, կ 303, « Մատենադարան, ձեոագիր X 2 5 9 5 , կ 2 4 8 բ ( ր ն գ գ ծ ռ մ ն իմէ, / Գ. Գ .),

Փ իլոն Ա լեբս ա նդրա ցո, ա շխ ա տ ութ յոծէների Հա յ մ ն կ ն ռ թ յո ւն ն և ր ը 103 ե ն իրա ր հ ե տ : Ա յս գա ղա փ ա րները միջնա դա րի պ ա յմա ններէ,ւմ , ինչպ ես ա ր­ դեն ա սել ենք, բա ցա ռ ի կ Էին և դրա կա նա պ ես են բնո րո շում մ ի ջնա դա րյա ն մ տ ա ծ ո ղ ի ն : Հ ա յտ ն ի Է, օր ի ն ա կ , որ Ե վ ր ո պ ա յո ւմ փ ո ր ձ ի ն ո ր պ ես ճ ա ն ա չո ղ ո ւ­ թ յա ն ա ղբյուրի մ ե ծ նշա ն ա կ ո ւթ յա ն Է տ վել ա ոա ջին ա ն դ ա մ Ռ ոջեր Բեկոնը 1 3 -ր դ գա ր ո ւմ : Ուստի ա յղ ա ռա ջա վոր գա ղա փ ա րների հա մա տ եղ ա ռ կ ա յո ւ­ թ յո ւնը Ս ա րկա վա գի մոտ մ ի կ ո ղ մ ի ց , ե Փ իլոնի մեկնիչի մոտ մ յո ւս կ ո ղ մ ի ց, հ ի մ ք են տ ա փ ս ա սելու, որ Փ իլոնի ա շխ ա տ ութ յունների մեկնութ յունների ա ն ­ հ ա յտ մ ե կ ն ի չ ֊հ ե ղ ի ն ա կը հ ե ն ց Ս ա ր կ ա վ ա գ ն Է: նույնո ւթ յո ւններ ից կ ա ­ Բա ցի գա ղա փ ա րա կա ն բն ո ւյթ ի թ վա րկա ծ երեք ր ող ենք Փ իլոնի գործերի մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ի ց բեր ել օնտ ո լոգի ա կ ա ն, ի մ ա ց ա ֊ բա ն ա կ ա ն , բա ր ոյա գիտ ա կ ա ն հա րցերին վերա բերող նա և մ ի շա րք ա յլ մտ քեր, որոնք հ ա մընկնում են Ս ա րկա վա գի' բա նա սի րո ւթ յա նը հ ա յտ նի ա շխ ա տ ու­ թ յ ո ւ ն ն ե ր ի մ ե ջ ա ր տ ա հ ա յ տ վ ա ծ հ ա մ ա ն մ ա ն մ տ ք ե ր ի հ ե տ : Ս ա կ ա յ ն թ վ ո ւ մ Է, գ ր ա հ ա ր կ ը չի զ գ ա ց վ ո ւ մ : Բ ե ր վ ա ծ ն Էլ բ ա վ ա կ ա ն Է ե զ ր ա կ ա ց ն ե ւ ո ւ հ ա մ ա ր , որ Փ ի/ոնի ա շխ ա տ ութ յունների վերոհիշյա լ մ եկ նութ յո ւնները Ս ա րկա վա գի г / М / ք// ШШI/ ա ն ո ւ մ : Ь г г п п ] խ ո ւ մ բ ը ա մ փ ո փ ո ւ մ I; Փ ի լ ո ն ի հ ե տ և յ ա լ ա շ խ ա տ ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ի մ ե կ ­ նութ յունն ե ր բ' 1. «Յ ա դ ա գ ս նա խ ա խ նա մ ո ւթ ե ա ն» , 2 . « Յա զա գս բա ն ունել ե տ նա սուն կ են գա նե ա ցգ», 3. «Ս յն ո ց ի կ որ ի լի ն ե լո ւթ յա ն ն » (ի ր չորս մ ա ս ե ­ ր ո վ ), 4 . « Կեա նք ի մ ա ստ ն ոд а , 5. «Յ ա զա գս վա բուց կենա ց տ եսա կա նի», 6. ,՝ Ա ս տ ուա ծէս!յ ի ն օ ր ի ն ա ց ն ա յ լ ա բ ա ն ո ւ թ ի ւ ն Ե ր բ ո ր դ խ մ բ ի մ ե կ ն ո ւ թ յո ւ ն ն ե ր ը չա փ ա զա նց ընդա րձա կ են: Ա յս խ մ բ ի ն պ ա տ կա նող մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ն ե ր պ ա րունա կում են Պ ետ . Մ ա տ ե ֊ նա զա բա նի X 4 3 7 , X 1 0 5 3 (1 7 - ր դ ղ , գրչո,թ յո ւ ն ), X 2 0 5 9 (1 5 9 9 թ . գրչու­ թ յո ւն ), X 1 4 Տ 0 (1 6 1 7 թ . գ ր չո ւթ յո ւն ), X 2 3 7 9 (1 7 -ր գ դ. գր չո ւթ յուն), Ե բ ո ւ֊ սա ղեմի X 1 7 2 (1 7 5 6 կ ա մ 1 7 5 9 թ թ . գր չո ւթ յուն)' և X 3 1 8 (Ե ր ղ նկ ա , 1 3 2 3 թ . գր չո ւթ յուն)2 ձեո ա ղբերը: Ա յս խ մ բ ի ձե ռ ա գր եր ի ց մ ի քա ն ի ս ը ' X X 1 0 5 3 , 2 0 5 9 , 1 7 2 , ո ր ո ն ք ա վ ե լի ուշ շր ջա ն ի ե ն , Փ ի լո ն ի եր կ ե ր ի մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ի հետ ր ն գ գրկում են նա և Փ իլոնի ճա ռերի մեկնութ յունները երկրորդ խ մ բ ի ց : Դ րա նք ,ո թ ճ ա ռ ե ր ի չա փ ա զ ա ն ց հ ա մ ա ռ ո տ , կ ա ր ճ մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ե ն , -V 2 0 5 9 ձ ե ռ ա - զ բ ո ւմ ' ը նդա մ են ը 10 թ ե ր թ (Է ջ 1 2 3 ա — 1 3 3 ա ), մ ինչդեռ ա մբողջ մեկնութ յունը' >16 երկսյուն թ ե ր թ Է: Ըստ երև ո ւյթ ի ն ա յդ կ ա տ ա ր վել Է գրիչների մ ե ղ ք ո վ , որոնք ցա ն կ ա ն ա լո վ կ ա զմ ել Փ իլոնի բո լո ր ա շխ ա տ ութ յունների մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ­ ներն րնղ զրկող ձեռա գիր ժ ոգովա ծուներ' միա վորել են երկու տ ա րրեր ա ն­ ձերի կողմից կա տ ա րվա ծ մ եկնութ յո ւնները : Պ ա տ ա հա կա ն չէ ա յն հ ա ն գ ա ­ մա նքը, որ X 1480 ձեռա գրում, որը պ ա րունա կում է երկրորդ և երրորդ խ մ բի մ եկ նութ յուններն էլ, ա յդ յո թ ճա ռերը և Փ իլոնի մ ի ա շխ ա տ ութ յա ն մ ե կնու­ թ յո ւն , որոնք դա սվում են երկրորդ խ մ բ ի մեջ, ա ռա նձնա ցվա ծ են և տ րվում են երրորդ խ մ բ ի ց բ ա ժ ա ն : Մ ոտ ա վորա պ ես նույնն է ն ա և երկու խ մ բ ի ւ)ե կ ֊ նութ յուններ պ ա բունա կող X 4 3 7 ձեռա գր ո ւմ ւ 1 Մ ա յր ց ո ւ ց ա կ ձ Լ ո ա գ ր ա ց ո ր բ ո ց 3 ա կ ո ր և ա ն ց , Հ ա տ . 2 , Հ * I I I — 1 1 2 ։ - Մ ա յր ց ո ւց ա կ ձ և ո ա դ ր ս /д ս ր ր ո ց 3 ա կ ո ր և ա ն ց , Հ ա տ . 3 , կ 1 Տ 5 ւ Հ ա վ ա ն ա բ ա ր Ե ր ո ւս ա ղ և մ ի Л- 1 7 2 ձ ն ո ա գ ր ի ն յո ւ թ ե ր ի մ ի մ ա ս ր ա ր տ ա դ ր վ ա ծ ե ն М 3 1 8 ձ և ո ա դ ր ի ց , բս ւն ի ո ր ե ր կ ո ւ ձ ե ­ ռ ա գ ր ե ր ո ւ մ ե ղ ա ծ ն յ ո ւ թ և ր ի գ ե ր ա կ շ ռ ո ղ մ ա ս ր Հ ի մ ն ա կ ա ն ո ւ մ կ ր կ ն վ ո ւ մ ե ն ։ -V 1 7 2 ձ ե ո ա գ ր ո ւ ք М 3 1 8 - ի ս կ ղ բ ի մ ե կ ա շ խ ա տ ո ւ թ յ ո ւ ն ր փ ո խ ա ր ի ն վ ա ծ Ւ, ո ւ ր ի շ ո վ և վ ե ր ք ի ց ր ա ց I ; թ ո ղ ն վ ա ծ ե ր ե ք •Ա շ խ ա տ ո ւ թ յո ւ ն , մ ն ա ց յ ա յ ն յո ւ թ ե ր ը Հ ա մ ը ն կ ն ո ւ մ և ն ն ա և դ ա ս ա վ ո ր ո ւ թ յա մ բ ։

1 (4 Գ . Գրիդ սրյա ն Ձ ե ռ ա գր ո ւմ ա յս խ մ բ ի ն պ ա տ կա նող մեկնութ յունների հեղինա կի մ ա ս ի ն ևս որոշա կի հիշա տ ա կութ յուն չկ ա , ս ա կ ա յն մ ի քա ն ի ւիա ստ եր ց ո ւյց են տ ա լիս, որ ա յն պ ետ ք է կա տ ա րվա ծ լինի Հովհա ննես Ե րզնկա ցի Պլո պ ի կողմից: 9 , ա ր ր հ ա ն ա լ յ ա ն ր ի ր (ГՀ ա յ կ ա կ ա ն թ ա ր ղ մ ա ն ս ւ թ ի ւ ն ք ն ա խ ն ե ա ց » ա շ խ ա ­ տ ո ւթ յա ն մեշ, ք ե ր ե լո վ Փ իլոնի հ ա յե ր ե ն ի թ ա ր գ մ ա ն վ ա ծ ա շխ ա տ ութ յունների ց ա ն կ ը , գ ր ո ւմ Է. ‘(Ե ր ե ք տ ա ս ա ն ե ր ո ր դ գ ա ր ո ւ գ ր չա գ ր ի մ ը ։Ա ;ջ' յո ր ա մ կա ն ե |ուծմ ո ւն1' գ ր ո ց Փ իլոնի, հ ե տ և ե տ լ յի շա տ ա կ ա ր ա նը կը կա րդա նք. «Մ ա ղ - թ ա նս ա ղա չա նա ց մա տ ուցա նեմք վ ևրլա ծողա ց ա յս մ մա տ ենի մ եծ ի մ ա ս տ ֊ նո յն Փ իլոնի: Որը ա ո ի ս մ ա ն է ա ւգտ ա թ /ոնս ինչ դսւա նէք' թողութիւն յա ն ֊ ց ա ն ա ց հ ա յ ց ե ց է ք յ Ա ս տ ո լ ծ ո յ յ ո ք ն ի մ ш и т հ ռ ե տ ո ր ի ն , ՈГП | ա ն ո ւ ն կ ո չ ի :5ու|1աւքւ- ն է ս ր ա բ ո ւ ն ի I. մ ա կ ա ն ո ւ ն ե գ ն կ ա յ ե ց ի ե ա մ ե ն ա յն ա ր ե ա ն մ ե ր ձ ա ւ ո ր ա ց իւ~ ր ո ց . . . Ա ա ն ա ր ժ ա ն գ ծ ո ղ ի ս պ ի տ ա կ ա ն ա ն ք ա հ ա ն ա յ ՛Լս / ր դ ա ն ս պ ա ս ա ւ ո ր բ ա ֊ ն ի » ': Հ ե ն վ ե ր ։վ ա յս հիշա տ ա կա րա նի վրա Ա ս/րրհա նա /յտ նր դրում է. « Երեք­ տ ա սա ներորդ գարու Երդն կա ցին Յ ո վ հ ա ն նէս ' լուծմունք մը յօր ի ն ա ծ է Փ իլոն- Լա ն դրոց2>*: Փ իլո նի ա շխ ա տ ութ յունների ա յս խ մ բ ի մ ե կ նո ւթ յո ւննե ր ն ուսումնա սիրե­ լիս մ ե ն ք հա նդիպ եցինք նա և հ ետ և յա լ փ ա ս տ ի ն։ Մ եկնիչը, շա րա դրելով Փ ի ֊ (ոնի և Ա ւերսա ն դ ր ի վ ե ճ բ ա շխ ա ր հ ի ա ռ ա ջ ա ց մ ա ն , ն յո ւթ ի , ժ ա մ ա ն ա կ ի ու տ եղի ( տ ա ր ա ծո ւթ յա ն ) ւիիւիսա իա յա կա ն հա րցերի մ ա սին , ի ր տ եսա կետ ն ա ր տ ա ֊ հ ա յտ ելո ւց ա ռա ջ դրում է, «Ե ւ ես Օովհան ա յս պ էս պ ա տ ա սխ ա նեմ ք ե ղ , ով Ա ղ է ք ս ա ն դ ր է ...»*։ Կ ա րծում ե ն ք , որ ա յս « Յ ո վ հ ա ն օ -ը ի ն ք ը Հ ո վ հ ա ն ն ե ս Պլուդ Ե ր գ ն կ ա ց ի ն Էհ р ш Ц /ւ ո ր բ ա ց ի ա ն վ ա ն հ ի շ ա տ ա կ ո ւ մ ի ց կ ա ն ն ա և ///А ք ւ ձ ն ի փ ա ստ եր, որոնք ց ո ւյց են տ ա լիս, թ ե ա յս խ մ բ ի մեկնութ յուններ/։ կա տ ա րվել են ճիշտ ա յն ժա մա նա կա շրջա նում, երբ ա պ րել ա ստ եդծա գործել է Հո վ հ ա ն­ նես Ե ր զնկ ա ցի Պ ր ո ղ ր : Ա յս պ ես , մ ե կ նո ւթ յա ն մեջ ա եղ Լ գտ ել մ ի ա յսպ իսի պ ա տ մ ա կ ա ն փ ա ս տ . Օղի որ յԵ գ ի պ տ ո ս նս տ էր Պ տ դ ոմ էո ս կ ռ չէր ' Պ տ ղոմեոս Ղ ա ղ ի տ ի ո ս , ռ ր պ էս բ ր ի ն ձ ( պ ր ի նց — Գ . Գ. ) Ր ւնա /ի բր ի ն ձ Մ եմ/ււնդ (ի մ ա Պ ե - մ ո ւ ն դ — Գ . Գ . ի ՚՛ : Հ ե ղ ի ն ա կ ֊ մ ե կ ն ի չ ը ա յ ս տ ե ղ ՝ ա ն<Լ|Ա 1|[1 ն1>ւ՝ կա |Ու| ք ա ւ ս ա ա - ш к|П 1 ПипГшг, դ իմ ում է պ ա տ մա կա ն ա ն ա լո գիա յին և հիշա տ ա կում է ւգբիեղ Պե մ ո ւնդ ին: Իսկ հա յտ նի է , որ Պ եմ ո լն դ ն երր (կ ա մ Բ ո հ ե մ ա ն գ ն ե ր ը ) եղել են Ա ն տ ի ո ք ի ի շ խ ա ն ն ե ր , ո ր ո ն ց տ ո հ մ ը ս կ ս վ ո ւ մ է 12 ֊ ր դ ղ ա ր ի վ ե ր ջ ի ն տ ա ս ն ա մ ­ յա կ ն ե ր ի ց և շա ր ո ւնա կվ ո ւմ մինչև 1 3-բղ դա րի НО— 9 0 ֊ ա կա ն թ վ ա կա նները 5։ Ա յս փ ա ստ ը ա սում է ա յն մա սին, որ մ ե կ ն ո ւթ յա ն ը պ ետ ք է կա տ ա ր վա ծ լինի 13-րղ դա րում ա պ րա ծ մեկի կողմից։ 1 Ц ա Ր ր հ ա ն ա , յ ա Ն , Հ ա յ կ ա կ ա ն ք ! ա ր դ մ ա Ն ո ւ թ խ ն ; , ն ա խ ն ե ա ց , Լ ք 7 4 4 ~ ' , ձ Ա ն՚ դ ւ / ծ ո լ . մ ր ն ի մ ն Լ — Գ . Գ . ) , Ս ո ւյն հ ի շ ա տ ա կ ա ր ա ն ը բ ե ր ո ւ մ Հ ն ա և Հ . Մ . Ա վ գ ե ր յա ն ,ո ծ '/,'..Փ ի ր ն ի Ե բ ր ա - յե ց լ ո յ մ ն ա ց ո ր ,/ք ի Հ ա յս , ղ ի ր բ 2 , Վ ե ն ե տ ի կ , 1 Տ 2 Շ . է ջ 6 2 2 , - Չ. տ ր ր Հ ա ն ա I յ ա ն , Հ ա յկ ս /կ ա ն ք 1 ա ր ղ մ ա ն ո ։ք 1 ի ,ն ր ն ա խ ն ե ա ց , է ջ ' մ ՜ ։ 3 Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն , ձ ե ո ա ւ / ի ր 1 0 5 3 , է ջ 2 7 3 ա , Հ մ մ տ . ձ ե ո ա դ ի ր 2 0 5 9 , ( ք -VЗ и н Հ Ն ո ւյն տ ե ղ ո ւմ , Է յ 2 Տ Տ բ ւ ° Տ ե ւ/ Հ ա մ ա ո օ ս է պ ա տ մ ո ւ թ ի ւ ն ն մ ա մ տ ն ա կ ս * у Հ ա ւա ր ե ա լ ի ղ ս /է /ա զ ա ն պ ա տ մ ո ւթ ե ա ն *}, ա յս /ձ ք ն ' ի հ ա յո ց , ի ֆ ռ ա ն կ ա ց , ի յո մ յա ց , ի յա ս ո ր ո ց դ ր ե ա ն ց , ա շ խ ս /տ ո ւթ ե ա մ ր ի մ ո յ, ծ ա ռ ա յի и ք ր ի ս տ ո ս ի ա ս տ ո ւ ծ ո յ Հ ե թ մ ո յ տ ե ա ռ ն Կ ո ս ւ ի կ օ ս ո յ, ի թ վ ա կ ա ն ի ն Հ ա յո ց Չ Խ կ (1 Հ Ձ Հ ) ւ (Մ ա ն ր ժ ա ­ մ ա ն ա կ ա գ ր ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր , կ ա զ մ ե ց Վ . Ա . Հ ա կ ո բ յ ա ն , Հ ա տ . 1 , կ 7 7 — Հ Հ , ն ա ե Հ ա տ Հ , 4* СО----Հ 2 , 0 5 , 6 8 , 7 1 , 7 6 , 1 0 5 - 106, 10Տ— 1 1 0 )։

Փ ի ր ն Ա լեքս ա նդր ա ցո լ ա շխ օւտ ութ յո,նների Հ ա յ մ ե կ ն ,,,թ յո ,ն ն ե բ ր 105 Ա յս պ ի ս ո վ , հ ի մ ն վ ե ր ,վ վերը /՛հ ր վ ա ծ տ վ յա լներ ի վրա կ ա ր ե լի է հա մոզվեի որ Փ իլո նի ա շխ ա տ ո ւթ յո ւն ն ե ր ի երր որ զ խ մրի մեկնիչր' Հովհա ննես Պ լո ւզ հր զն կա սին է Ա յժ մ տ եսնեն ր , թ ե ի ն չ ա րժեք ա ն ե ն Փ իլոնի ա շխ ա տ ութ յունների մ ե կ ­ նո ւթ յո ւններ ր հ ա յ իիւիսուիսւյա կա ն մա րի պ ա տ մ ո ւթ յա ն տ ե ս ա կ ե տ ի ց։ Փ իլոնի ա շխ ա տ ութ յուններում, իհա րկե, հ իմնա կա նում ա ս տ վ ա ծա բա ն ա ­ կ ա ն հ ա ր ց ե ր ե ն ր ն ն ա ր կ վ ո լ մ , ո ւ ս տ ի ն ր ա ն ց մ ե կ ն ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ն էք գ ե ր ա զ ա ն ց ա ­ պ ես ա ս տ վ ա ծա բա ն ա կ ա ն բ ն ո ւյթ ո ւնեն: Ս ա կա յն, բ ա ց ի ա ս տ վ ա ծա բա նա կ ա ն հ ա ր ցեր ի ց, ինչպ ես Փ իլոնի երկերում, ա յն պ ե ս էլ նրա նց մ եկ նութ յո ւնների մեջ ր ա զ մ ա թ ի վ ա յլ հ ա ր ց ե ր են ա ր ծ ա ր ծ վ ո ւմ : Փ ի լո ն ը , լի ն ե լո վ Ժա մ ա ն ա կ ի զ ա ր ­ գա ցա ծ մ արզկա ն ցի ց մ ե կ ը , որն ա շխ ա տ ում էր ա նտ իկ ա շխ ա րհի կուլտ ուրա ­ կա ն ու զա զա վւա րա կա ն ն վ ա ճ ո ւմ ն ե ր ն օ զ տ ա զ ո ր ծ ե / ք ր ի ս տ ո ն ե ո ւթ յա ն զ ա զ ա ֊ փ ա րա խ ոսո ւթ յա ն հ իմ ն ա վ որ մ ա ն հա մա ր, իր ա շխ ա տ ութ յուններո ւմ քննա ր­ կ ո ւմ էր վւի/իսովւսւյա կա ն , հ ո գ ե բ ա ն ա կ ա ն , հա ս ա ր ա կ ա կ ա ն , բ ա ր ո յա զ ի տ ա - կա ն, րն ա զիս։ա կա ն, մա թ եմ ա տ իկա կա ն, տ իեզերա գիտ ա կա ն և ա յլ բա զ մ ա թ ի վ հա րցեր: Փ իլոնի կ ող մ ի ց բա ր ձր ա ցվ ա ծ ա յղ հա րցերը հա րկա դրում էին հա յ մեկնիչներին ի ր ե ն ց կա րծիքն ա րտ ա հա յտ ելու ղրա նց մ ա ս ի ն և, ղրա նով ի ս կ , ր ա ցա հ ա յտ ելու ի ր ե ն ց ը մ բռն ո ւմ ն ե ր ը : Հա սկա նա լի է , որ ա յս պ ի սի պ ա րա գա ­ ներում Փ իլոնի ա շխ ա տ ութ յունների հ ա յ մեկնութ յունները ձ ե ռ ք են բեր ո ւմ ճա նա չողա կա ն ա րժեք և շեն կա րող զուրս մնա լ հա յ ժողովրղի թ ողա ծ կուլ - ո ո ւր ա կ ա ն ֊ զա զա վւա րա կա ն ժա ռա նգո ւթ յա ն գա նձ ա ր ա նի ց, չուսումնա սիրվել ու ր ս տ ա ր ժ ա ն վ ո ւյն չգ ն ա հ ա տ վ ե լ: Փ իլոնի գործերի մ եկ նութ յուններն ուսումնա սիրելիս, հա տ կա պ ես ա յն ար- մ երա վ սրելիս, իհա րկե, հա րցը չի հա նգում նրա ն, թ ե որրա ն հա րա զա տ որեն I, կ ա մ ի ն չ ղ ի ր ր ե ր ի ց է մ ե կ ն ա բ ա ն վ ո ւ մ Փ ի լ ո ն ր , ի ն չ պ ե ս է մ ե կ ն վ ո ւ մ Փ ի լ ո ն ի կ ող մի ց ա ռա ջա դրվա ծ ա յս կ ա մ ա յն հա րցը: Մ եզ թ վ ո ւմ է , որ ա յս չէ էա կա նը։ Մ եզ հա մա ր հետ ա քրքրա կա նր հա յ մ ե կ ն ի չ ֊մ ա տ ենա գիբնե րի ա րտ ա հա յտ ա ծ ը մ բռ ն ո ւմ ն ե ր ն են. որոնք հնա րա վորութ յուն են տ ա լիս գաղտւիւսր կ ա զմելո ւ, ա ռա վել հ ա մա կողմա նիորեն ներկա յա ցնելու հա յ մ ի ջնա դ ա ր յա ն մտ ա ծողների ա շխ ա ր հա յեցո ղ ութ յո ւնը . Ա յս տ եսա կ ետ ից բա ց ա ռ ի կ ա ր ժ ե ք ունեն Փ իլոնի ա յն մ ե կ նո ւթ յո ւննե ր ը , ո ր ո նց հ ե ղ ի ն ա կ ն է Հ ո վ հ ա ն ն ե ս Ս ա ր կ ա վ ա գ ր ։ Հ ա յտ ն ի է, որ մ ի ն չև սյրհէ հա ~ ր ս դ ի տ ս ւթ յա ն կ ո ղ մ ի ց Ս ա րե/ա վա գի ա շխ ա ր հ ա յա ցք ը չա փ ա ղ ա ն ց ա ղ քա տ իկ Է 1 Հ ա յս /դ ի տ ա ք ք յա ն մ .1 « մ ի ն ;և վ ե ր ք ե ր ս ն ա յն ա ց վ ե , ե ն Հ ո վ հ ա ն ն ե ս Ե ր ղ ն կ ա /յի Պ ,ո ,,,ր Ա Հ ո վ . ՀսէԱ նե ս ե ր գ ն կ ա ց ի Ծ ո ր ծ ո ր ե ց ի ն , մ ի ն չդ ե ռ դ ր ա ն ք տ ա ր բ ե ր Հ ե ղ ի ն ա կ ն ե ր ե ն , Վ ի ր յի ն ի ս ' Ծ ո ր ծ ո ր ե - ց ո լ ա ն ո ւն ո վ մ ե դ Հ ա ս ա ծ դ ո ր ձ ե ր բ շ ա ր ա դ ր վ ա ծ ե ն 1 4 -ր դ դ ա ր ո ւ մ ։ ( Տ ե ՛ս Ա . Ս ր ա պ յա ն , Պ յո ւղ և Ե ործորեցի ՀովՀա ննես Նրդնկա ցի ն ե ր , «Տեղեկ ա դ իր Հ ա յկ ա կ ա ն Ս Ա Ռ Գ Ա , Հ ա ս , դ ի տ .է 1 0 5 7 , X 5 , կ 117— 1 2 4 ), է* մ ի ք ի ա յ լ ո ց Ղ ա ղ ա ր Զ ա հ կ ե ց ի ն ի ր կ ա զ մ ա ծ Հ ա յ մ ա տ ե ն ա գ ի ր ն ե ր ի д и / ն կ ո ւ մ Հ ո վ հ ա ն ն ե ս Ն բ դ ն կ ա ց ի Պ /ո ւ ղ ի ն տ ա ր բ ե ր ե ք /; Հ ո վ հ ա ն ն ե ս Ե ր ղ ն կ ա ց ի Ծ ո ր ծ ո ր ե ց ո ւ ց ։ Տ ե 'ս Գ ի ր ր ա ս տ ո ւ ա ձ ա բ ա * հ ա կ ա ն , ո ր կ ոչի դ ր ա խ տ ց ա ն կ ա ք ի , շա ր ա դ ր ե ա չ ի Ղ ա դ ա ր ո ւ ա ս տ ո ւա ծ ա բ ա ն վ ա ՜ր դ ա պ ետ է Л ш С - կ ե ց ւո յ, Կ ոստ ա նդինոպ ոքիս, 1 7 3 5 , կ 0 2 Տ ( Հ ո վ հ ա ն ն ե ս ե ր ղ նկ ա ցի Պ չ ւ ո ղ ) ,* կ в 3 8 (Հ ո վ հ ա ն ն ե ս Ս ո ր ծ ո ր ե ց ի )։

Գ . Գ րիղւրյա ն է ո ւ թ յ ա ն մ ե ջ , « Մ տ ա ց ա չ ք յ ո լ ո վ տ ե ս ա կ ա ն զ օ ր ո ւ թ ի ւ ն ո ւ ն ի » 1, բ ա ն ի ն ք ը ա չ ք ը , ա սում Լ Ս ա րկա վա գը։ Նա գտ նում է, ոՐ ա ռա նց բա նա կա նս ,թ յա ն ա կտ իվ գո րծունեո ւթ յա ն զգա յա ր ա նները պ ա սս իվ ե ն, Զ գ ա յա բա ն ն երբ ա րտ ա քին ա շ­ խ ա րհ ի ց մ ե զ տ պ ա վ ո րո ւթ յո ւն ներ են տ ա յիս մ տ ք ի մի ջնո րդ ո ւթ յա ն դեպ քում մ ի ա յն , ի ր ե ն ց Հդ ո ւռը » բ ա ց են ա նում ա րտ ա քին ա շխա րհի ա ռա ջ ա յն ժ ա ­ մա նա կ , երբ ա յզ ա նելու հա մա ր զգա յա ր ա նների ն թ ե չա զր ո ւմ է միտ քբէ «մ՛իտ քն որչա վ, ի յի ն ք եա ն Է և չէ ի ղղա լիսս' զ զ ա յռ թ ի ւն ք ն հնա զա նդին ն մ ա »2, Ա յս ի ն ք ն ' մ ի տ քը զ զ ա յո ւթ յա ն ն կ ա տ մ ա մ բ ա կ տ ի վ է , ի ս կ ղ զ ա յո վ կ ո ւ նբ մ տ ք ի ' պ ա սսիվ, Ա յո պ ա տ ճա ռո վ' «զ զ ա յութ իւնքն է կին խ ո ր հ ր գ ո յն , զի խ ո րհ ո ւր դն ս ե ր մ ա նէ և զդա յութիմնքն կ ր ե ն »*, Ս ա կ ա յն , մ ի տ ք ն ա ո ս & ց զ զ ա - , ությա ն տ վ յա լներ ի ա նզոր է , նա չի կա բո զ « զո րծե,» , եթե զդա յա րա ններր ն յո ւթ չտ ա ն նրա ն: « Զի միտ քն զդա լեօքն շա րժի, վա սն ո բո յ և չգործէ միտ քն ն ա խ ք ա ն զ զ ա ,» ', — դրույք է ն ա , Ա յս պ ի ս ո վ , Ս ա ր կ ա վ ա գը պ ա շտ պ ա ն ո ւմ Հ զ զ ա յո ւթ յա ն և բա նա կ ա նո ւթ յա ն փ ոխ ա դա րձ պ ա յմ ա նա վ որ վ ա ծութ յա ն ս կ ը զ ֊ բո ւն ք ը , ի մ ա ց ո ւթ յա ն պ ր ո ցես ը զիս,ո ւմ է որպ ես բա ն ա կ ա ն ո ւթ յա ն և զ գ ա յա ­ րա նների գո րծունեո ւթ յա ն ա րդյունք: Ս ա ր կ ա վ ա գ ը ճ ա ն ա չ ո ղ ո ւ թ յա ն պ ր ո ց ե ս ո ւ մ մ ե ծ տ ե ղ է տ ա լ ի ս վ ա ր ձ ի ն ! Սա դ եմ է ա ր տ ա հ ա յտ վ ո ւմ ա յն « ի մ ա ս տ ա կ նե ր ի ն» , որոնք ճշմա րտ ութ յունբ ձրզ- տ ո ւմ են հ ա վ ա ս տ ե լ զուտ խ ո հ ա կ ա ն ո ւթ յա մ բ , ա ռ ա ն ց փ ո ր ձո վ ու զ ո ր ծ ո վ ա յն ա պ ա ցուցելու, « Պ ա րտ է իմա ստ ա կա ցն զխ „հա կա նութ իւն գործովք տ եսա նել, ա ռ ա ւել ք ա ն բան/,Ս>5, — գրոսՐ է ն ա : Ն ա դ ե մ է դ ի տ ա կ ա ն ճ շ մ ա ր տ ւ ս թ յռ ն ն եր սա հմա նելու հա րցում բա ցա ր ձ ա կ հեղինա կութ յունների ճա նա չմա նը և գըտ - Նում է , որ փ որձը, քննո ւթ յո ւնը պ ետ ք է հիմք, ծ ա ռ ա յի դիտ ա կա ն ճշմա բտ ու- թ յո ւն ն երի հա վա սա մա ն հ ա մ ա ր, « Չ ե մ հ ա յն ց դիւրա հա ւա ն,— դրում Լ ն ա ,— որ ա ռա նց քննութեա ն հա ւա տ ա մ ա մ են ա յն բա նի ց ե պ ա տ րիմ, զի ա ռա նց ք ն ն ե լո յ և փ ո ր ձե լռյ չէ պ ա տ եհ հ ա ւա նել ա մ են ա յն բա նից»'՛. Ս ա կա յն փ որձի, քն ն ո ւթ յա ն ղերը, ըստ Ս ա րկա վա գի, դրա նով չի սա հմա - նա փ ա կ վ ո ւմ : Փորձի նպ ա տ ա կն ու նշա նա կութ յունը մ ի ա յն ա յն չէ , որպ եսզի ս տ ո ւգեն ք մեր գի տ ե լի քն ե ր ի ճ շմ ա ր տ ա ցի ո ւթ յա ն ա ս տ իճա ն/,: Փ որձը ե ք ն ն ո ւ­ թ յո ւնը հ իմ ը են հա նդիսա նում բ ն ո ւթ յա ն նո ր երևույթ ների և իրերի բ ո վ ա ն ­ դ ա կութ յա ն ու էո ւթ յա ն բ ա ց ա հ ա յտ մ ա ն հա մա ր, նոր օրինա չա փ ութ յունների ճա նա չմա ն հա մա ր, Ք ա ն ի որ բն ո ւթ յա ն մեջ երև ո ւյթ ներն ու իրերը փ ո խ ա ­ դ ա րձորեն կա պ ,[ш ,) են, պ ա յմ ա ն ա վ ո ր ո ւմ ու հ ա բ ,բ զ ո ւմ են իրա ր, մեկը ա ռ ա ֊ ջսւցԽ ււմ է մ յո ւս ը ' «ա ռ ա ն ց պ ա տ ճա ռի չկ ա յ ի ր ք »1, \"՛ս տ ի մի ե ր և ո ւյթ ի , իրի ո ւ ս ո ւ մ ն ա ս ի ր ո ւ թ յ ո ւ ն ը և ճ ա ն ա չ ո ւ մ ը հ ի մ ք է հ ա ն դ ի ս ա ն ո ւ մ ա յ ղ ե ր և ո ւ յ թ ի ց !, ի ր ի ց բ խ ո ղ հետ ևա նքի ուսումնա սիրութ յա ն և ճա նա չմա ն հ ա մ ա ր : «Տ ե ս ա ն ե լի օ ր ի ն ա կ ա լ ս ,— դ ր ա մ I; Ս ա ր կ ա վ ա գ ը ,— ի մ ա ն ա մ ք և ք ն ն ե մ ր զ ա ռ ա ջ ի կ ա յն , որ լի ն ե լո ց է , զի ա պ ա կ ա նին և ն ո քա , ոըպ էս զ ա յն , որ ւոեսա նեմք»8: • Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն , ձ ե է լա գ ի ր Հ 5 9 Տ , կ 20Տա ւ • Ն ա յն տ ե ղ ո ւմ , Լ ք 2 5 Ձ ա ։ 3 Ն ո ւյն տ ե ղ ո ւ մ , կ 2 5 2 ա- I Хинյն „/հ ղ ո ւմ . Լ է 200ր, • Ն ո ւյն տ ե ղ ա մ , Լք 2 7 5 ս ո е Ն ո լ / Ь Վ է ե դ ո ւ մ , Լք 2 5 0 ա ։ ՜ Ն ա յն տ ե ղ ո ւմ , Լք 2 4 ? » /ւ ՚ Ն ա յ), տ ե ղ ո ւմ , Լք 2 4 2 բ ւ

Փ իլոն Ա լե ք օա ն դ ր ա ցո ւ աշի/ասէօւքքյուններ/, Հա լ մ ե կ ն ո ւթ յո ւն ն ե ր ը Ա յս պ ի ս ո վ , ի ն չպ ես տ ե ս ն ո ւմ ենք Փ իլոնի ա շխ ա տ ութ յունների Ս ա րկա վա ­ գի մ ե կ ն ո վ կ ո ւն ն ե ր ը բա վ ա կ ա ն ն յո ւթ են տ ա լիս նրա ի մ ա ցա բա ն ա կ ա ն հ ա ֊ ւա ցբներր շա րա դրելու հ ա մ ա ր , Ս ա ր կա դսդի Հա յա ցք ն ե ր ը վեր հա նելու տ եսա կետ ից պ ա կա ս հետ ա քըր- յր ր ա կ ա ն շե ն ն ա և ա յն ն յո ւ թ ե ր ը , ո ր ո ն ք վ ե ր ս ,ս ե ր ո ւ մ ե ն ս ո ց ի ա , ֊բ ա ր ռ յ ա զ ի - տ ա կաքէ հա րցերին, Նա , որպ ես մ ի ջնա դա րյա ն մ տ ա ծո ղ ու գո ր ծի չ ի ր գա րի ղ ա վ ս կ ն Է, ֆ ւ ո ղ ս ղ ա կ ա ն հ ա ր ա բ ե ր ո ւթ յո ւն ն ե ր ի պ ա շտ պ ա ն , Նա գ ր ո ւմ Է. ՞թ է պ է տ բա նա կ ա նո ւթ եա մ ր մ ի ա սեն իշխ ա նն և ռ ա մ ի կ ն , ղա ս,ա ,որն և ք ա ֊ ա րա ցին, ս ա կ ա յն գործով որոշեա լ են ի մ ի մ ե ա ն ց , և թէ ոբ հա ւա սա րէ ղնո- н и / I, բ ն ղ մ ի մ ե ա ն ս զ ո լ դ Հ ' մ ո , ո ր ի ի ճ շ մ ա ր ի տ կ ա ր գ ի ն » ' , Ս ա կ ա յ ն , մ ե ր մ ե կ ֊ ն ի չ-հ ե ղ ի ն ա կ ը մ ի ա ժ ա մ ա ն ա կ հա նգես է գա ,/,ս մ ա ր դ կ ա ն ց մ ի մ յա ն ց հետ ս ի ր ո վ մ ի ա բ ա ն ե ր , գ ր ո ւ յթ ո վ ' « Մ ա ր դ ի կ պ ա ր տ ի ն գ ր ո ւ մ է ն ա , ֊- ո չ մ ի ա յն խ ա ո ս բ ն ա կ ի ,, ա յլև ս իրով մ ի ա բ ա ն ե լ? , Մ ա րդա սիրութ յունը բ ա ր կ գա ս ե,ով, նա ա յն հա վա սա րեցնում և նո ւյնա ցնում է ա ս տ վ ա ծա ս ի բո ւթ յա ն հետ , « Ա զ ­ գա կից են ա յս երկու ա ռա բինութ իւնբս մ ի մ ե ա ն ց ' ա ստ ուա ծա սիրութիւնն ե մա րդա սիրութիւնն» • կա րգերի պ ա շտ պ ա նո ւթ յա մ բ, , Հա նղես գ ա ր վ ֆեոդա լա կա ն ս ա կ ա յն, Սա րկա վա գը բող ոբո ւմ է հա րուստ ների կողմից ա ղբա տ նեբի նկ ա տ մ ա մ բ ա ն ֊ գութ, ա ն մ ա ր դ կ ա յի ն վերա բերմ ունքի դեմ, Նա դժգոհում է ա յն փ ա ստ ից ոբ պ օ ր ա ւ ս բ մ ա բ ղ ի կ ն ի վ ե ր ա յ տ կ ա բ տ ղ ո ւ ն ի ց ե լ ա ն ե ն » * , Հ ե տ ա ք ր ք ր ա կ ա ն է >ե- տ ևյա լ մ ի տ ք ը ' « Ա յն ո ցի կ , որ պ ա յծա ռ ե պ ա տ ուա կա ն զդեստ ի ւք զա րգա րեա , են ղինքեա նս ի բա ղա քի և հպ ա րտ ա նա ն ի վերա յ ա ղքա տ ա ց և ծա ռ ա յեցո ւ ֊ ղ ա ն ե ն ' իբրI, ղձիս ի ղ ա զ ա զ ս լծեն չա ր չա ր ե ր վ ն ո ս ա , ե ր կ ր պ ա գ ե ն ունա յն կ ա բ ծ ե ա ց »*։ Ս ա րկա վա գ,, հ ա ս ա ր ա կութ յա ն մեջ դ ե ր ա զա ս ո ս է է ս ո ցի ա լա կ ա ն մ իջին դր ութ յո ւնը, « Հ ա մ ե ս տ հ ո գ ի ն , ֊ գրում է ն ա , - ոչ ը ն տ ը է ղ վ ե ր ի ն ծա յր բ ա ր ձ ր ո ւ թ ե ա ն ե ո չ ղ սւոաւ ե, ց ա ծ ո ւն խ ո ն ա ր հ ե լն , ա յլ ղ մ ի ջա կ ն » ։ Մ ա րդու բ ա բ ո , ա կա ն կա մ ա ն բա րո յա կ ա ն լի ն ե լը ե բե ա ն է գա ,իս մ ա րգո, ղռրծունեութ յա ն ժ ա մ ա ն ա կ , ուստ ի մա րդու բա ր ո յա կ ա ն բնորոշումը կա պ վա ծ I նրա գո րծունեո ւթ յա ն հ ետ ։ Ա յս պ ես ' երբ մա րգ ըստ էութ յա ն չա ր է, բ ա յց զ ե ռ գ ո ր ծ ո վ չ ի դ ր ս և ո ր ե , ի,,, չ ա ր ո ւ թ յո ւ ն ը ' « գ ո ր ծ ո վ չ յ ա յ տ ն է » , չ ա ր ը ն ր ա մ ե ջ պ ո տ ենցի ա , ը ճ ա կ ո ս Ւ է' «զօրութէ, ա մբ չա րն կ ա յ ի մ ա ր զ ն », ա պ ա ա յզպ իսի մա րդուն զեռ չի կ ա րե,ի չա ր հ ա մ ա ր ե ր նրա ն զեռ «բ ա բ ի ն ա ռ ա ջն ո ր դ է», Իսկ Արը մ ա ր գ ը ի ր գ ո ր ծ ո ւ ն ե ո ւ թ յա մ բ ե բ ե ա ն է բ ե ր ո ւ մ ի ր չա ր հ ա տ կ ա ն ի շ ը , ա պ ա բա րին «ղիւր տ եգին փ ո խ է», Հովհա ննես Ս ա րկա վա գը զր ո ,մ է. «քա նզի ո ր ֊ սսփ զօբութ եա մր չա րն կա յ ի մ ա րզն, բ ա յց գործով չյա յտ ն է ' բա րին ա ռ ա ջ ֊ նորդՒ, ի սկ յո ր ժ ա մ ղ ո ր ծո վ ե ր և ի ' յա ն ժ ա մ բա րին ղիւր խ րա տ ն ա րգելու և ղ ի ւր 'տ ե ղ ի ն փ սխ է և խ ո յս տ ա յ ի խ ն ա մ ա ր կ ո ւթ ե ն է *, Մ ա րդու բա ր ոյա կա ն բնորոշումը տ ա լիս, ս ա կ ա յն , չպ ե տ բ է ե լն ել մա րդու գո րծունեո ւթ յա ն եզա կի փ ա ս տ ի ց, որովհետ և ա նհա ս,ր, ը ս տ էո ւթ յա ն բա ր ի լի ն ե լո վ , կա ր ող է սխ ա լ- 1 Մ ա տ ե ն ա դ ա ր ա ն , ձ ե ո ա դ ի ր Л* 2 5 9 5 , կ 261րւ * Ն ո ւյն տ ե ղ ո ւ մ , կ 2 7 4 ր» 3 Ն ո ւյն տ ե ղ ո ւ մ , կ 2 7 0 ր ։ * Ն ո ւ յն տ ե ղ ո ւմ , կ 2 5 5 ր ։ * Ն ո ւյն տ ե ղ ո ւմ , կ 26օրէ * Ն ո ւյն տ ե ղ ո ւ մ , Լ ջ 2 5 0 ա г * Ն ո ւյն տ ե ղ ո ւ մ 9 կ 2 5 5 ա ւ