คลังธรรมเล่ม๓

และคณะ] หมวด ๑๘ อนนรปวิหารกลา ว่าด้วยลักษณะที่อยู่ที่ไฝเหมาะแก่การบำเพ็ญเพียร ๑๘ ๑. ใหญ่ไป ๒. ใหม่ไป ฅ. เก่าไป ๔. อยู่ติดทางเดิน ๕. มีสระนํ้า ๖. มีผักใบ ๗. มีไม้ดอก ๑อ. ตั้งอยู่ในเมีอง ๑๒. อยู่ติดที่นา ๙. ๑๔. อยู่ติดท่าเรือ ๑๑. อยู่ในที่มีไม้เครื่องเรือน ๑๖. อยู่เขตประเทศ ๑ฅ. มีสัตรูคู่เวรกันอยู่ ๑๘. หากัลยาณมิตรไม่ได้ ๑๕. อยู่ชายแดน ๑๗. ไม่เ{เนที่ผัปปายะ ที่มา อนนุรูปวิหาร ปถวีกสิณนิทเทส ปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรค วิสุทธิ. ๑/๕๒/๑๒๘ ตตถ อนนุรูโป นาม อฏฮไรสนุนํ โทสานํ อฌณตเรน สมนุนาคโตฯ ฅตฺริเม อ|]«ไรส โทสา ฯ มหตุตํ นวตุตํ ... กลยาณมิตุฅานํ อลาโภ ฯ แปล : ซื่อว่า ที่อยู่ที่ไม่เหมาะ ได้แก่ที่อยู่ที่ประกอบด้วยโทษ ๑๘ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง โทษ ๑๘ อย่างเหล่านี้คือ เ!เนที่อยู่กว้างใหญ่ ๑ เ!เนที่อยู่ที่เพิ่งสร้าง ๑ เป็นที่อยู่ที่ทรุดโทรม ๑ เป็นที่อยู่ที่ตั้งติดทางเดิน ๑ เป็นที่อยู่ที่มีสระนํ้า๑ เป็นที่อยู่ที่มีผักใบ ๑ เป็นที่อยู่ที่มีไม้ดอก๑ เป็นที่อยู่ที่มี ไม้ผล ๑ เป็นที่อยู่ที่คนทั้งหลายปรารถนาเข้ามา ๑ เป็นที่อยู่ที่ตั้งอยู่ใกล้ พระนคร ๑ เป็นที่อยู่ที่ตั้งใกล้ด้นไม้เครื่องเรือน ๑ เป็นที่อยู่ที่ตั้งติดที่นา ๑ เป็นที่อยู่ที่มีเหล่าคนผู้เป็นสัตรูอยู่อาสัย ๑ เป็นที่อยู่ที่ตั้งในเมีองท่า ๑ เป็นที่อยู่ที่ตั้งอยู่ชายแดน ๑ เป็นที่อยู่ที่ตั้งอยู่เขตแดน (ระหว่างประเทศ) ๑ เป็นที่อยู่ที่ใม่มีผัปปายะ ๑ เป็นที่อยู่ที่ไม่ได้กัลยาณมิตร ๑ ฯ www.kalyanamitra.org

๔๕๖ คลังธรรม ทานานิสังสกถา ว่าด้วยอานิสงส์ของทาน ๑๘ ๑. เป็นเหตุเกิดสุข ๒. เป็นรากฐานแห่งสมบัติ ๓. เป็นบ่อเกิดแห่งโภคะ ๔. เป็นที่ต้านทาน ๕. เป็นเครื่องป้องกันภัย ๖. เป็นทางไบ่ส่สุคติ ๗. เป็นที่อาภัยไต้ ๘. เป็นที่พึ่งไต้ ๙. เป็นที่ยึดเหนี่ยวใจ ๑อ. เป็นทางเตินของบัณฑิต ๑๑. เป็นวงสัของพระพุทธเจ้า ๑๒. ไหIต้สมบัติในสวรรค์ ๑ฅ. ให1ต้สมบัติพญามาร ๑๔. ให1ต้สมบัติพระพรหม ๑๕. ให1ต้สมบัติพระเจ้าจักรพรรติ ๑๖. ให้สำเร็จสาวกบารมีญาณ ๑๗. ให้สำเร็จปัจเจกโพธิญาณ ๑๘. ให้สำเร็จอภิสัมโพธิญาณ ที่มา : สีหนาทสุตตวัณณนา อรรถกถามโนรถปูรฌี อง..อฏจก.อ. ฅ/๒ฅ๕-๒ฅ๖ ตตถ ทานกถนุติ อิฑํ ทานํ นาม อุ[ขานํ นิทาน, สมุปตุตืนํ มูลํ, โภคานํ ปติฎฺฮา, วิสมคตชุส ตาณํ เลณํ คติ ปรายนํ, อวสสโย ปติฎฮา อารมมณํ, คดมคโค พุทุธวํโส สคุตุสมุปดดี ฌติ, มารสมฺปฤดึ ... พุรหุมสมปดุดึ...จฤกวดติสมฺปตดึ...สาวกปารมีผาณํ...ปอฺ&จกโพธิลเาณํ... อภิสมโพธิผาณํ เทติ ฯ แบ่ล : คำ ว่า ทานกถา ในอนุปุพพิกถานั้นมีอธิบายดังนี้ ซื่อว่า ทานนี้เป็นต้นเหตุแห่งความสุขทั้งหลาย ๑ ... ให้สำเร็จอภิสัมโพธิญาณ ๑ ฯ จบ หมวด ๑๘ www.kalyanamitra.org

หมวด ๒๐ สักกายทิเกถา ว่าด้วยส์'กกายทิฐิ ๒0 หมวดรูป ๑. เห็นรูปเ{เนตน ๒. เห็นฅนมีรูป ฅ. เห็นรูปในตน ๔. เห็นตนในรูป หมวดเวทนา ๕. เห็นเวทนาเป็นตน ๖. เห็นตนมีเวทนา ๗. เห็นเวทนาในตน ๘. เห็นตนในเวทนา หมวดสัญญา ๙. เห็นสัญญาเป็นตน ๑อ. เห็นตนมีสัญญา ๑๑. เห็นสัญญาในตน ๑๒. เห็นตนในสัญญา หมวดสังขาร ๑ฅ. เห็นสังขารเป็นตน ๑๔. เห็นตนมีสังขาร ๑๕. เห็นสังขารในตน ๑๖. เห็นตนในสังขาร www.kalyanamitra.org

๔๕๘ คลังธรรม [พระธรรมกิตติวงลั หมวดวิญญาณ ๑๗. เห็นวิญญาณเป็นตน ๑๘. เห็นตนมีวิญญาณ ๑๙. เห็นวิญญาณในตน ๒0. เห็นตนในวิญญาณ ที่มา : จูฬเวทัลลสูตร จูฬยมกวรรค ม.มู.๑๒/๔๖๑ รูป็ อตุตโค สมบุปสสติ, รูปวนุตํ วา อตุฅานํ, อตุฅนิ วา รูป, รูปสุมี วา อดตานิ, เวทนิ ... สญฌํ ... สงุขาเร ... วิญณาณํ ... ฯ แปล : (วิสาขอุบาสกถามว่า \"พระแม่เจ้า ก็สักกายทิฐิมีได้ อย่างไร\" ธัมมทินนาภิกษุณีตอบว่า \"ท่านวิสาขะ ปุอุซนผู้มีได้สดับแล้วใน โลกนี้ ^ม่ได้พบพระอริยเจ้าทั้งหลาย ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้พบสัตบุรุษทั้งหลาย ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ) ย่อมตามเห็นรูปโดยความเป็นตน ๑ ตามเห็นตนว่ามีรูป ๑ ตามเห็นรูป ในตน ๑ ตามเห็นตนในรูป ๑ ย่อมตามเห็นเวทนา ... ย่อมตามเห็นสัญญา ... ย่อมตามเห็นสังขารทั้งหลาย ... ย่อมตามเห็นวิญญาณโดยความเป็นตน ๑ ตามเห็นตนว่ามีวิญญาณ ๑ ตามเห็นวิญญาณในตน ๑ ตามเห็นตนใน วิญญาณ ๑ (ท่านวิสาขะ สักกายทิฐิมีได้อย่างนี้แล) ฯ www.kalyanamitra.org

เนเรคผะ] ทมวด ๒๐ ๕๕ร สมณกรณธัมมคฝิา ว่าด้วยคุณธรรมที่ทำให้เป็นสมณะ ๒0 ๑. ความยินดีในธรรมอย่างประเสริฐ ๒. ระเบียบวินัยที่เลิศ ฅ. การประพฤติปฏิบัติ ๔. ธรรมเครื่องอยู่ประจำใจ ๕. การควบคุมอินทรีย์ ๖. ความสำรวม ๗. ความอดทน ๔. ความเสงี่ยม ๙. ความประพฤติมุ่งอยู่ผู้เดียว ๑0. ความยินดีอยู่ผู้เดียว ๑๑. ความหลีกเร้น ๑๒. หิริโอตตัปปะ ๑ฅ. ความเพียร ๑๔. ความไม่ประมาท ๑๕. การสมาทานธรรมฟ้ายขาว ๑๖. การเล่าเรียนพุทธพจน์ ๑๗. การสอบถามในพุทธพจน์ ๑๘. ความยินดีในดีลเปีนต้น ๑๙. การหมดความอาลัย ๒อ. การบำเพ็ญสิกขาบท ที่มา : เสฏฐธัมมปัญหา เมณฑกปัญหกัณฑ์ มิลินทปัญหา มิลินฺท.๑๗๕ วีสติ โข ปนิฒ มหาราช สมณสุส สมณกรณา ธมมา เฑว จ ลิงคานิ, เยหิ สมโณ อภิวาทนปจชุฎฺฮานสมมานน'ยู่ชนารโห โหติ ฯ แปล (พระนาคเสนทูลว่า) ขอถวายพระพรมหาบพิตร สมณะ มีคุณธรรมที่ทำใหิเปีนสมณะ๒อ และมีเพศ๒ เหล่านี้แลซึ่งเปีนเหตุให้สมณะ เปีนผู้ควรแก่การกราบไหว้ การลุกขึ้นต้อนรับ การนับถือ และการบูชา คุณธรรมที่ทำให้เปีนสมณะ ๒อ และเพศ ๒ คืออะไรบ้าง คือ ความยินดี ในธรรมที่ประเสริฐสุด ๑ ... ความเปีนผู้กระทำให้บริบูรถ!ในสิกขาบท ๑ (มีเพศทั้ง ๒ คือ การทรงผ้ากาสาวพัสตร์ ๑ ความเปีนผู้ปลงผม ๑) ฯ www.kalyanamitra.org

๔๖๐ คลังธรรม [พระธรรมกิตติวงสั อพรหมจริยานิสังสกถา ว่าด้วยอานิสงส์เของการเว้นจากอพรหมจรรย์ ๒0 ๑. ปราศจากสัตรู ๒. เป็นที่รักของคนทั่วไป ฅ. หาเครื่องอำนวยสุขได้ง่าย ๕. หลับเป็นสุข ๕. ตื่นเป็นสุข ๖. พ้นภัยในอบาย ๗. ไม่เกิดเป็นหญิงหรีอกระเทย ๘. ไม่โกรธง่าย ๙. มีความตั้งใจทำงาน ๑๐. ทำ งานประจักษ์เป็ดเผย ๑๑. สง่าฝ่าเผย (คอไม่ดก) ๑๒. ไม่หน้าควํ่า ๑ฅ. มีเพื่อนสนิททั้งหญิงและชาย ๑๔. มีร่างกายสมส่วน ๑๕. มีบุคลิกดี ๑๖. ไม่มีใครระแวง ๑๗. ทำ แต่งานเบา ๑๘. อยู่ที่ไหนก็เป็นสุข ๑๙. ไม่มีภัยจากใคร ๆ ๒๐. ไม่พลัดพรากจากของที่รัก ทีมา : สิกขาปทวัณณนา อรรถกถาปรมัตถโชติกา ชุ.ชุ.อ. ๒๕ อพรหมจริยา เวรมณิยา วิคตปจจตุถิกตา ...ปียวิปปโยคาภาวฅาติ เอวมาทีนิ ฯ แปล : การงดเวนจากอพรหมจรรย์ (การประพฤติที่เสพกาม) มี อานิสงส์มีอาทิอย่างนี้ คือ ความเป็นผู้ปราศจากสัดรู ๑ ความเป็นที่รักของ คนทั้งปวง ๑ ... ความเป็นผู้!ม่มีภัยจากที่ไหน ๆ ๑ ความไม่มีความพลัดพราก จากลิงอันเป็นที่รัก ๑ ฯ www.kalyanamitra.org

และคณะ] หมวด ๒๐ ๔๖๑ จงมีสติอย่า ๒๐ ๑. คบคนพาล ๒. หาญ!เสือ ต. เชื่อตำรา ๕. ว่าคนบอ ๖. เผลอสติ ๕. ยอคนเห่อ ๘. รูก่อนบอก ๗. ริเจ้าซู้ ๑อ. ขวางนํ้าเขี่ยว ๑๒. พกปุยนุ่น ๙. ออกนอกทาง ๑๔. เผามือมิตร ๑๑. เลี้ยวเข้ารก ๑ต. อุ่นของเน่า ๑๖. อยู่ไกลปราชญ์ ๑๕. คิดส์ครู ๑๘. ฆ่าความดี ๑๗. ขาดเมตตา ๒อ. มัวขี้เซา ๑๙. ขี่เรือรั่ว ทมา : คลังปริย้ต๊ธรรม จบ หมวด ๒0 www.kalyanamitra.org

หมวด ๒๑ อปริ^ท:^ปปาทifจจยกฝืา ว่าด้วยรธีแสวงหาปัจจัยที่ไม่เหมาะแก่ภิกษุ ๒๑ ๑. การใฟ้,iflผ่ ๒. การMบไม้ ฅ. การให้ดอกไม้ ๔. การให้ผลไม้ ๕. การให้เครื่องสนานกาย ๖. การให้ดินเหนียว ๗. การให้เครื่องทาเจิม ๘. การให้!ม้ซำระฟ้น ๙. การให้นํ้าล้างหน้า ๑อ. การพูดจาประจบ ๑๑. การพูดทีเล่นทีจริง ๑๒. การแสร้งทำเป็นรักเด็ก ๑ฅ. การรับใช้ ๑๔. การปรุงยา ๑๕. การเป็นทูตเอสาร ๑๖. การติดตามรับใช้ ๑๗. การใช้บิณฑบาตแลกเปลี่ยน ๑๘. การให้ของใช้แลกเปลี่ยน ๑๙. การเป็นหมอดูพื้นที่ ๒อ. การเป็นหมอดูดวง ๒๑. การเป็นหมอทายอวัยวะ ทีมา : คัทรภวรรค โอปัมมกถาปัญหกัณฑ์ มิสินทปัญหา มิลินฺท. ฅ๗๙ เอวเมว โข มหาราช โยคินา โยคาวจเรน เวทุทาเนน วา ปตค- ทาเนน วา 1^ปผทาเนน วา ... อญณฅรญณฅเรน วา ทุทุธปปฎิคูฎเจน มิจฉาชีเวน นิปผาทิตํ โภชนํ น ชุญชีตพูพํ ฯ www.kalyanamitra.org

หมวด ๒๑ ๔๖๓ แปล : (พระนาคเสนทูลว่า ขอถวายพระพรมหาบพิตร เสีอย่อม ไฝขยํ้ากินปศุสัตว์ชนิดใด ๆ ที่ตนทำร้ายจนล้มลงไปทางด้านซ้าย ฉันใด) พระโยคาวจรผู้บำเพ็ญเพียรก็ฉันนนั้นเหมือนกันแล ไม่พึงฉันโภชนะที่ตนให้ สำ เร็จมาด้วยการให้1ม้ไผ่ ๑ ให้ใบไม้ ๑ ให้ดอกไม้ ๑ ให้ผลไม้ ๑ ให้เครื่อง สนานกาย ๑ ให้ดินเหนียว ๑ ให้เครื่องทาเจิม ๑ ให้!ม้ชำระฟ้น ๑ ให้นั้า ล้างหน้า ๑ พูดจาเพื่อให้เขารัก ๑ พูดเหมือนแกงถั่ว ๑ แสร้งทำเป็นรัก เด็ก ๑ รับใซ้ ๑ ปรุงยา ๑ ทำ หน้าที่เป็นทูตส์อสาร ๑ ดิดตามรับใซ้ ๑ ใซ้บิณฑบาตแลกเปลี่ยน ๑ เพิ่มให้ซึ่งทานวัตถุ ๑ วิชาดูพื้นที่ ๑ วิชาดู ดาวนักษัตร ๑ วิชาทายอวัยวะ ๑ หรือด้วยมิจฉาชีพที่พระพุทรเจ้าทรง รังเกียจอย่างใดอย่างหนึ๋ง ฯ อบ หมวด ๒๑ www.kalyanamitra.org

หมวด ๒๒ อินฑรียกถา ว่าด้วยอินทรีย์ ๒๒ ๑. ตา ๒. หู ฅ. จมูก ๔. ลิ้น ๕. กาย ๖. ใจ ๗. ความเป็นหญิง ๘. ความเป็นซาย ๙. ปึวิต ๑อ. ความรู้สิกเป็นสุข ๑๒. ความรู้สิกดีใจ ๑๑. ความรู้สิกเป็นทุกข์ ๑๔. ความรู้สิกเฉยทุ ๑ฅ. ความรู้สิกเสิยใจ ๑๕. ศรัทธา ๑๖. วิริยะ ๑๗. สติ ๑๘. สมาธิ ๑๙. ปัญญา ๒อ. โสดาปัตติมัคคญาณ ๒๑. โสดาปัตติผลญาณ-อรหัตตมัคคญาณ ๒๒. อรหัตตผลญาณ ทิมา อภิธรรมภาชนีย์ อินทริยวิภิงค อภิ,วิ. ฅ๙๒๑๙ พาวีสตินุทุริยานิ ะ จกชุนุฑริยํ ใสตินุทุริยํ ฆานินุฑริยํ ชิวหินุฑริยํ กายินฑริยํ มนินุทุริยํ อิตุถินุทุริยํ ใเริสินุทุริยํ รวิตินุทุริยํ ลุ[ฃินุทุริยํ ฑกขินุฑริยํ โสมนสสินุฑริยํ โทมนสสินุทุริยํ ลุเปกฃินุทุริยํ สฑธินุทุริยํ www.kalyanamitra.org

หมวด ๒๒ ๔๖๕ วีริยินฺทุริยํ สตินฺทุริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญณินทุริยํ อนณณตญณสสามีดินทริยํ อญณินทุริยํ อญณาตาวีนุทุริยํ ฯ แปล : อินทรีย์ ๒๒ คือ จักขุนทรีย์ ๑ โสตินทรีย์๑ ฆานินทรีย์ ๑ ซิวหินทรีย์ ๑ กายินทรีย์ ๑ มนินทรีย์ ๑ อิตถินทรีย์ ๑ ปุรีสินทรีย์ ๑ ซิวิตินทรีย์ ๑ สุขินทรีย์ ๑ ทุกขินทรีย์ ๑ โสมนัสสินทรีย์ ๑ โทมนัสสินทรีย์ ๑ อุเปกขินทรีย์ ๑ สิทธินทรีย์ ๑ วิริยินทรีย์ ๑ สตินทรีย์ ๑ สมาธินทรีย์ ๑ ป้ญญินทรีย์๑ อนัญญตัญญัสสามีตินทรีย์(อินทรีย์แห่งผู้ปฏิบัติด้วยมุ่งว่าเรา จักรู้สิจธรรมที่ยังมิได้รู้ ได้แกโสดาปัตติมัคคญาณ) ๑ ยัญญินทรีย์ (อินทรีย์ คืออัญญาหรีอปัญญาอันรู้ทั่วถึง ได้แก่ญาณ๖โนท่ามกลาง คือโสดาปัตติผล ญาณถึงอรหัตตมัคคญาณ) ๑ อัญญาตาวินทรีย์ (อินทรีย์แห่งท่านผู้รู้ทั่วถึง แล้ว กล่าวคือปัญญาของพระอรหันต์ ได้แก่อรหัตตผลญาณ) ๑ ฯ จบ หมวด ๒๒ www.kalyanamitra.org

หมวด ๒๓ ปาณาติปาตเวรมณีอานิสังสกลา ว่าด้วยอานิสงส์ของเว้นจากการฆ่าส์ตว์ ๒ฅ ๑. มีอวัยวะไฝพิการ ๒. สูงใหญ่สมส่วน ฅ. ปราดเปรียว ๕. วางเท้าอย่างมั่นใจ ๕. มีเสน่ห์ ๖. อ่อนกว่าวัย ๗. สะอาด ๘. กล้าหาญ ๙. แข็งแรง ๑อ. พูดจาสละสลวย ๑๑ เป็นที่รักของซาวโลก ๑๒. สุภาพอ่อนโยน ๑ฅ. มีบริวารจงรักภักดี ๑๔. ไม่สะดุ้งกลัว ๑๖. ไม่ถูกฆ่าตาย ๑๕. สัตรูกำจัดมิได้ ๑๘. มีรูปงาม ๑๗. มีบริวารมาก ๑๙. มีทรวดทรงดี ๒อ. เจ็บป่วยน้อย ๒๑. ไม่เศร้าโศก ๒๒. ไม่พรากจากสิงที่รัก ๒๓. มีอายุยืน ที่มา : สิกขาปทวัณณนา อรรถกถาปรมัตถโชติกา ชุ.ชุ.อ. ๒๔-๒๕ ปาณาติปาตา เวรมณิยา องุคปจจงฺคสมปนนตา อาโรหปริณาห- สมปตติชวสมปตุติตา ธ[ุ ปปติฎฺเตปาทตา จา^ตา ตา อุ[จิตา สูรตา มหพุพลตา วิสูสดฺลวจนตา โลกปียตา เนลตา อเภชชปริสตา อจฉมฺภิตา www.kalyanamitra.org

หมวด ๒ฅ Cfibci) ทุปปธํสิตา ปรูปคุกฌนไมรณตา อนนตปริวารตา สุรูปตา สุสณุรานตา อปุปาพาธตา อโสกิตา ปีเยหิ มนาเปหิ สทุธี อวิปปโยคตา ฑีฆายูกตา ...ฯ แปล : สืลคือเจตนางดเว้นจากปาณาติบาตมีผลานิสงส์มีอาทิ อย่างนี้ คือ ความเป็นผู้ถึงพร้อมด้วยอวัยวะน้อยใหญ่ ๑ ความถึงพร้อม ด้วยความสมส่วนแห่งร่างกาย ๑ ความถึงพร้อมด้วยความว่องไว ๑ ความ เป็นผู้มีเท้าเหยียบตั้งอยู่ด้วยดี ๑ ความเป็นผู้มีเสน่ห์ ๑ ความเป็นผู้อ่อน กว่าวัย ๑ ความเป็นผู้สะอาด ๑ ความเป็นผู้กล้าหาญ ๑ ความเป็นผู้มี กำ ลังมาก ๑ ความเป็นผู้มีคำา51ดสละสลวย ๑ ความเป็นที่รักของซาวโลก ความเป็นผู้สุภาพอ่อนโยน ๑ ความเป็นผู้มีบริษัทบริวารทิไม่แยกจาก ความเป็นผู้!ม่สะดุ้งกลัว ๑ ความเป็นผู้อันสัดรูกำจัดมีได้ ๑ ความเป็น ผู้!ฝตายด้วยความพยายามของผู้อื่น ๑ ความเป็นผู้มีบริวารหาที่สุดมิได้ ความเป็นผู้มีรูปงาม ๑ ความเป็นผู้มีทรวดทรงดี ๑ ความเป็นผู้มีโรคน้อย ๑ ความเป็นผู้!ฝเศร้าโศก ๑ ความเป็นผู้!ม'พลัดพรากจากลัตว์ บุคคล ส์งของ อันเป็นที่รักที่ชอบใจ ๑ ความเป็นผู้มีอายุยีน ๑ ฯ จบ หมวด ๒๓ www.kalyanamitra.org

หมวด ๒๔ ฟ้จจยคถา ว่าด้วยปัจจัย ๒๔ ๑. เหตุฟ้จจัย ความเ{เนเหตุ ๒. อารัมมณ!เจจัย ความเป็นอารมณ์ ฅ. อธิปติ!เจจัย (a. อนนตรฟ้จจัย ความเป็นใหญ่ ๕. สมน'นตรฟ้จจัย ๖. สหชาตฟ้จจัย ความต่อเนื่อง ความต่อเนื่องด้วยดี ๗. อัญญมัญญ!เจจัย ความเกิดพร้อมกัน ๘. นิสสย!เจจัย ความเกื้อหนุนกัน ๙. ตุปนิสสย!เจจ'ย ๑0. 1]เรชาตฟ้จจ'ย ความเป็นที่อาสัย ความเป็นที่อาสัยมั่น ๑๑. ฟ้จฉาชาต!เจจัย ๑๒. อาเสวนฟ้จจ้'ย ความเกิดก่อน ๑๓. ค้'มม!เจจัย ความเกิดทีหลัง ๑๕. วิปากฟ้จจัย ๑๕. อาหารฟ้จจ้'ย ความเสพคุ้น ๑๖. อินทรียฟ้จจ้'ย ๑๗. ฌาน!เจจ้'ย ความเป็นกรรม ความเป็นวิบาก ความเป็นอาหาร ความเป็นอินทรีย์ ความเป็นฌาน www.kalyanamitra.org

หมวด ๒๔ Cfib^ ๑๘. มัคคฟ้จจัย ความเป็นมรรค ๑๙. สัมปยูฅตฟ้จจัย ความสัมปยุตด้วย ๒อ. วิปปยุตตฟ้จจัย ความวิปปยุตจาก ความเป็นภาวะที่มีอยู่ ๒๒. นัดถิฟ้จจัย ความเป็นภาวะที่ไม่มีอยู่ ๒ฅ. วิคฅฟ้จจัย ๒๔. อวิคฅฟ้จจัย ความปราศจากไป ความไม่ปราศจากไป ทีมา : ปัจจยุทเทส ธัมมานุโลม ดิกปัฏฐาน อภิ.ป. ๔๐/๑/๑ เหดูปจจโย อารมฺมณปจจโย อธิปติปจจโย อนนุดรปจจโย สมนนดรปจุจโย สหชาดปจจโย อณณมญณปจจโย นิสุสยปจฺจโย อุปนิสสยปจจโย ijlรชาดปจจโย ปจฺฉาชาดปจจโย อาเสวนปชุจโย กมมปจจโย วิปากปชุจโย อาหารปอุจโย อินุทุริยปอุจโย ฌานปอุจโย มคฺคปอุจโย สมฺปยุฅฺดปอุจโย วิปุปยุตฺดปอุจโย อตถิปอุจโย นตุถิปอุจโย วิคดปอุจโย อวิคดปอุจโย ฯ แปล : (ปัจจัย ๒๔ คือ) เหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดย ความเป็นเหตุ ๑ อารัมมณปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความเป็น อารมณ์ ๑ อธิปติปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความเป็นอธิบดี ๑ อนันดรปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความต่อเนื่องกันไปไม่มีระหว่าง คั่น ๑ สมนันดรปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความต่อเนื่องกันไปไม่มี ระหว่างคั่นด้วยดี ๑ สหชาตปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความเกิด พร้อมกัน ๑ อัฌญมัญญปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความเกื้อหนุน กัน ๑ นิสสยปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความเป็นที่อาสัย ๑ อุปนิสสยปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความเป็นที่อาสัยมั่น ๑ ปุเร www.kalyanamitra.org

๔๗0 คลังธรรม [พระธรรมกิตติวงสั ซาตปัจจัย สภาวธรรมที่เ{เนปัจจัยโดยความเกิดก่อน ๑ ปัจฉาซาดปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความเกิดทีหลัง ๑ อาเสวนปัจจัย สภาวธรรมที่ เป็นปัจจัยโดยความเสพคุ้น ๑ กัมมปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดย ความเป็นกรรม ๑ วิปากปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความเป็นวิบาก ๑ อาหารปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความเป็นอาหาร ๑ อินทริยปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความเป็นอินทรีย์ ๑ ฌานปัจจัย สภาวธรรมที่ เป็นปัจจัยโดยความเป็นฌาน ๑ มัคคปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดย ความเป็นมรรค ๑ ลัมปยุตตปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความลัมปยุต ด้วย ๑ วิปปยุดดปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความวิปปยุดจาก ๑ อัดถิปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความเป็นภาวะที่มีอยู่ ๑ นัดกิปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัยโดยความเป็นภาวะทีไม่มีอยู่ ๑ วิคดปัจจัย สภาวธรรม ที่เป็นปัจจัยโดยความปราศจากไป ๑ อวิคดปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นปัจจัย โดยความไม่ปราศจากไป ๑ ฯ อุปาทายรูปกถา ว่าด้วยรูปอาสัย ๒๔ ๑. ดา ๒. หู ฅ. จมูก ๔. ลิ้น ๕. กาย ๖. รูป ๗. เสียง ๘. กลิ่น ๙. รส ๑อ. ความเป็นหญิง ๑๑. ความเป็นซาย ๑๒. อินทรีย์คือซีวิด ๑ฅ. ที่ตั้งแห่งใจ (หัวใจ) ๑๔. การเคลิ่อนไหวกาย www.kalyanamitra.org

และคณะ] หมวด ๒๔ ๔๗๑ ๑๕. กิริยาที่พูด ๑๖. ซ่องว่าง ๑๗. ความเบา ๑๘. ความอ่อนสลวย ๑๙. ความใช้การได้ ๒อ. ความเติบโตขึ้น ๒๑. ความสิบต่อ ๒๒. ความทรุดโทรม ๒๓. ความแตกสลาย ๒๔. อาหารที่กิน ที่มา : รูปฃันธกถา ขันธนิทเทส วิสุทธิ. ๒/๔ต๒/๘ต อุปาทารูป๋ จดูวีสติวิธํ ะ จคุชุ โสตํ ฆานํ ชิวหา กาโย รูป สทุโท คนโธ รโส อิตุถินทุริยํ 1]ริสินทุริยํ ชิวิตินุทุริยํ หทยวตธุ กายวิญณตติ วจีวิณณตติ อากาสธาตุ รูปสฺส ลชุตา รูปสฺส มุชุฅา รูปสุสกมุมฌณฅา รูปสุส อุปจโย รูปสุส สนุตติ รูปสุส ชรตา รูปสุส อนิชุจตา กพฬีกาโร อาหาโร ฯ แปล : อุปาทายรูป(รูปอาสัย รูปที่เป็นอาการและคุณสมบัติของ มหาภูตรูป) มี ๒๔ คือ จักษุ ๑ โสตะ ๑ ฆานะ ๑ ชิวหา ๑ กาย ๑ รูป ๑ เสิยง ๑ กลิ่น ๑ รส ๑ อิตถินทรีย์ ๑ ปุริสินทรีย์ ๑ ชิวิตินทรีย์ ๑ หทัยวัตถุ ๑ กายวิฌญัติ ๑ วจืวิญญัติ ๑ อากาสธาตุ ๑ ความเบาแห่งรูป ๑ ความอ่อน แห่งรูป ๑ ความควรแก่การงานแห่งรูป ๑ ความก่อตัวขึ้นแห่งรูป ๑ ความ สิบต่อแห่งรูป ๑ ความทรุดโทรมแห่งรูป ๑ ความแปรปรวนแตกสลายแห่ง รูป ๑ อาหารคือคำข้าว ๑ ฯ หมายเหตุ : โนรูปกัณฑ์ แห่งคัมภีร์ธัมมสิงคณี พระอภีธรรมป็ฎก (อภิ.สงฺ. ๓๔/๗๖อ) ไฝปรากฏคำว่า หทยวตฺถุ = หทัยวัตถุ คือที่ตั้งแห่งใจ แต่ปรากฏในคัมภีร์ปัฏฐานแห่งพระอภิธรรมป็ฎกว่า วตฺถุ ฯ จบ หมวด ๒๔ www.kalyanamitra.org

หมวด ๒๕ อาจริยคุณกถา ว่าด้วยคุณของอาจารย์ ๒๕ ๑. รู้สิงที่สิษย์ควรเสพ ไม่ควรเสพ ๒. รู้คิษย์ที่บ่ระมาท ไม่บ่ระมาท ฅ. รู้สถานที่หลับนอนของสิษย์ ๔. รู้ความเจ็บไข้ของคิษย์ ๕. รู้อาหารที่สิษย!ด้หรือไม่ได้ ๖. รู้ความแตกต่างระหว่างคิษย์ ๗. แบ่งป้นอาหารทีได้โห้แก่สิษย์ ๘. บ่ลอบใจคิษย์มีให้ห้อ ๙. ร้ความเป็นไบ่ของสืษย์ ๑อ. รู้ข้อบ่ฏิบัติในการเข้าบ้าน ๑๑. รู้ฃอ ๑๒. ไม่หัวเราะเล่นกับคิษย์ ๑ฅ. ไม่พูดเล่นกับสิษย์ ๑๔. รีบระงับโทษของคิษย์ ๑๕. ตั้งใจทำหน้าที่ ๑๖. ทำ หน้าที่ไม่บกพร่อง ๑๗. มีพฤติกรรมโบ่ร่งใส ๑๘. สอนคิษย์โดยสินเซิง ๑๙. คิดสร้างติษย์ให้มีซี่อเสียง ๒อ. มุ่งแต่ความเจริญของคิษย์ ๒๑. คิดให้คิษย์มีกำลังด้านการสืกษา ๒๒. มีเมตตาจิตต่อคิษย์ ๒ฅ. ไม่ละทิ้งคิษย์คราวมีภัย ๒๔. ไม่ละเลยสิงที่ควรทำต่อคิษย์ ๒๕. ไม่ยกย่องคิษย์ในทางที่ผิด ที่มา ปัญจวีสติอาจริยคุณปัญหา มิลินทปัญหา มิลินฺท.๑0๖-๑0๗ อิธ ภนุเต นาคเสน อาจริเยน อนุเตวาสิมุหิ สตตํ สมิตํ อารกขา อุปฎจเปตพุพา, อาเสวนเสวนา ชานิตพพา, ปมตฺตาปปมตุตา ชานิตพูพา www.kalyanamitra.org

และคณะ] หมวด ๒๕ ๔๗๓ ... กรณีพ นปฺปมชุชิตพพํ, ขลิเต ธมเม น ปคคเหตพุใพติ อิเม โข ภนุเต ปณจวีสติ อาจริยสฺส อาจริยภูณา ฯ แปล : (พระเจ้ามิลินท์ตรัสว่า)ข้าแต่ท่านพระนาคเสน อันผู้เป็น อาจารย์ในโลกนี้พึงจัดการดูแลรักษาสืษย์ต่อเนื่องสมํ่าเสมอไป คือ พึงรู้ ส์งที่คืษยํไม่ควรเสพหรือควรเสพ ๑ พึงรู้คืษย์ที่ประมาทและไม่ประมาท ๑ ... ไม่พึงละเลยพลั้งเผลอในสิงที่จะพึงทาแก่คืษย์ ๑ ไม่พึงยกย่องคืษย์ใน อาจารธรรมที่ผิดพลาด ๑ ข้าแต่ท่านพระนาคเสน ๒๕ ประการเหล่านี้แล คืออาจรืยคุณของอาจารย์ ฯ จิตตทุพพลีกรณกถา ว่าด้วยเหตุที่ทำจิตให้ทุรพล ๒๕ ๑. โกรธ ๒. ผูกโกรธ ต. ลบหลู่คุณท่าน ๕. ดีเสมอ ๕. ริษยา ๖. ตระหนื่ ๘. โอ้อวด ๗. มารยา ๑อ. แข่งดี ๙. หัวดื้อ ๑๒. ดูหมิ่นท่าน ๑๑. ถือตัว ๑ต. มัวเมา ๑๕. เลินเล่อ ๑๕. หดหู่และเคลิบเคลิ้ม ๑๖. เหนื่อยล้า ๑๘. คบคนชั่ว ๑๗. เกียจคร้าน ๒อ. เสิยง ๑๙. รูป ๒๒. รส ๒๑. กลิน ๒๕. ความหิวกระหาย ๒ต. โผฏฐัพพะ ๒๕. ความไม่ยินดี www.kalyanamitra.org

๔๗๔ คลังธรรม [พระธรรมกิตติวงลั ที่มา : ทุกกรการิกปัญหา เมณฑกปัญหกัณฑ์ มิลินทปัญหา มิลิใ4ท. ๒/๒๙๙-ฅ00 ปณจวีสติ โข ปนิเม มหาราช จิตตใาพพลีกรณา ธมุมา, เยหิ ชุพุพลีกตํ จิตุตํ น สม.มา สมาธิยติ อาสวานํ ขยา, กตเม ปญจวีสติ, โกโธ มหาราช...อุปนาโห...มกโข...ปฬาโส...อิสุสา...มชุฉริยํ...มายา... สาเฮย.ยํ ... ถมโภ ... สารมฺโภ ... มาโน ... อติมาโน ... มโฑ ... ปมาโท ... ลีนมิท.ธํ... ฅนุทิ... อาลสยํ...รูปา...สท.ทา...คนุธา...รสา...โผฏฮพ.พา... ชุทาปีปาสา ... อรติ จิตุฅชุพ.พลีกรโณ ธมุโม, เยน ชุพพลีกตํ จิต.ตํ น สม.มา สมาธิยติ อาสวานํ ขยาย ฯ แปล : (พระนาคเสนทูลว่า) ขอถวายพระพรมหาบพิตร ธรรมที่ เ{เนเครื่องทำจิตให้อ่อนกำลัง ๒๕ ประการเหล่านี้แลที่เปีนเหตุให้จิตไม่ตั้ง มั่นโดยชอบเพื่อความเนไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ธรรม ๒๕ประการอะไรบ้าง คือ ความโกรธ ๑ ความผูกโกรธ ๑ ความลบหลู่คุณท่าน ๑ ความตีเสมอ ๑ ความริษยา ๑ ความตะหนี่ ๑ มารยา ๑ ความโอ้อวด ๑ ความหัวดื้อ ๑ ความแข่งตี ๑ ความถือตัว ๑ ความดูหมิ่น ๑ ความมัวเมา ๑ ความ ประมาท ๑ ความที่จิตหดหู่และเคลิบเคลิ้ม ๑ ความเมื่อยล้า ๑ ความ เกียจคร้าน ๑ การคบคนซั่วเปีนมิตร ๑ รูป ๑ เสิยง ๑ กลิ่น ๑ รส ๑ โผฏฐัพพะ ๑ ความหิวกระหาย ๑ ความไม่ยินตียิ่ง ๑ ซื่อว่าธรรมที่เปีน เครื่องทำจิตให้อ่อนกำลัง ซื่งเปีนเหตุให้จิตไม่ตั้งมั่นโดยชอบเพื่อความลิ้นไป แห่งอาสวะทั้งหลาย ฯ www.kalyanamitra.org

นละคณะ] หมวด ๒๙ fcCicSe โสภนเจตสิกกฝิา ว่าด้วยโสภนเจตสิก ๒๕ ๑. สัทธา ความเซี่อ ๒. สติ ความระลึกได้ ต. หิริ d. โอตตัปปะ ความละอายต่อบาป ๕. อโลภะ ๖. อโทสะ ความสะดุ้งกลัวต่อบาป ๗. ตัฅรมัชฌัฅฅตา ๘. กายฟ้สสัทธิ ความไม่อยากได้ ๙. จิตตปสสัทธิ ๑อ. กายลา]ตา ความไม่คิดประทุษร้าย ความเป็นกลางในอารมณ์นั้น ๆ ๑๑. จิตตลา]ตา ความสงบแห่งกองเจตสิก ๑๒. กายา]า]ตา ความสงบแห่งจิต ความเบาแห่งกองเจตสิก ๑ต. จิตตา]า]ตา ความเบาแห่งจิต ๑๔. กายกัมมัญญตา ๑๕. จิตตกัมมัญญตา ความอ่อนนุ่มนวลแห่งกองเจตสิก ๑๖. กายปาชุญญตา ความอ่อนนุ่มนวลแห่งจิต ๑๗. จิตตปา^ญญตา ความควรแก่การงานแห่งกองเจตสิก ๑๘. กายูชุกตา ความควรแก่การงานแห่งจิต ความคล่องแคล่วแห่งกองเจตสิก ๑๙. จิตดูชุกตา ความคล่องแคล่วแห่งจิต ๒๐. สัมมาวาจา ความซื่อตรงแห่งกองเจตสิก ๒๑. สัมมาตัมมันตะ ความซื่อตรงแห่งจิต ภาวะที่เจรจาชอบ ภาวะที่กระทำชอบ www.kalyanamitra.org

๔๗๖ คลังธรรม ๒๒. สัมมาอาชีวะ ภาวะที่เลี้ยงชีพชอบ ๒ฅ. กเฌา ความปรารถนาจะช่วยสัตว์ให้พ้นทุกข์ ๒๔. มุทิตา ความยินดีต่อสัตว์^ด้สุข ๒๕. ปึญญินทรีย์ ปัญญา ภาวะที่รู้ทั่ว ที่มา : ทุติยปริจเฉท อภิธม.มตฺถสงฺคห.๖-๙๗ สทธา สติ หิริ โอตุฅปุป็ อโลโภ อโทโส ฅตุรมชุฌตุฅฅา กายปุ- ปสฺสทธิ จิตุฅปปสุสทธิ กายลทุฅา จิตุฅลชุฅา กายมุชุตา จิตุตมุชุตา กายกมมผณตา จิตุตกมุมผฺณตา กายปาทุผณตา จิตุตปาทุผผตา กายุชุกตา จิตุตุชุกตา เจติ ... สมุมาวาจา สมมากมุมนโต สมมาอาชีโว เจติ ... กเณา มุทิตา อปปมผุผาโย นามาติ สพฺพถาปี ปผุผินทุริเยน สทุธึ ปผุจวีสติเม เจตสิกา โสภนาติ เวทิตพพา ฯ แปล : เจตสิก ๑๙ ดวง คือ สัทธา ๑ สติ ๑ หิริ ๑ โอตตัปปะ ๑ อโลภะ ๑ อโทสะ ๑ ตัตรมัชฌัตตตา ๑ กายปัสสัทธิ ๑ จิตตปัสสัทธิ ๑ กายลทุตา ๑ จิตตลทุตา ๑ กายมุทุตา ๑ จิตตมุทุตา ๑ กายกัมมัญญตา ๑ จิตตกัมมัญญตา ๑ กายปาคุญญตา ๑ จิตตปาคุญญตา ๑ กายุชุกตา ๑ จิตตุชุกตา ๑ ซื่อว่า โสภนสาธารณเจตสิก (เจตสิกที่เกิดทั่วไปแก่จิตฝ่ายดี งามทุกดวง) เจตสิก ฅ ดวง คือ สัมมาวาจา ๑ สัมมาก้มมันตะ ๑ สัมมาอาชีวะ ๑ ซื่อว่าวิรติเจตสิก (เจตสิกที่เป็นภาวะงดเว้น) เจตสิก ๒ ดวง คือ กรุณา ๑ มุทิตา ๑ ซื่อว่าอัปปมัญญาเจตสิก (เจตสิกที่เป็นภาวะแผ่จิต ไปโตยไม่มีประมาณ) รวมเจตสิกตังกล่าวมานี้เข้าก้มปัญญินทรีย์เจตสิกอีก ๑ นับเป็นเจตสิก ๒๕ ดวง พึงทราบว่าโสภนเจตสิก (เจตสิกที่เกิดก้บจิตฝ่ายดี คือกุศลจิต) ฯ จบ หมวด ๒๕ www.kalyanamitra.org

หมวด ๒๗ มทคฝืา ว่าด้วยความมัวเมา ๒๗ ๑. ชาติมฑะ ความมัวเมาในซาติ ๒. โคตตมทะ ความมัวเมาในโคตร ฅ. อาโรคยมทะ ความมัวเมาในความไม่มีโรค (&. โยพพนมทะ ๕. ชีวิตมทะ ความมัวเมาในความเป็นหนุ่มสาว ๖. ลาภมทะ ความมัวเมาในชีวิต ความมัวเมาในลาภ ๗. สักการมทะ ความมัวเมาในสักการะ ๘. ครุการมทะ ความมัวเมาในการทำความเคารพ ความมัวเมาในความเป็นหัวหน้า ๙. รกฃารมทะ ความมัวเมาในบริวาร ความมัวเมาในโภคสมบ้ติ ๑อ. ปริวารมทะ ๑๑. โภคมทะ ความมัวเมาในผิวพรรณและคุณความดี ๑๒. วัณณมทะ ความมัวเมาในการสืกษา ๑๓. ช[ุ ตมทะ ความมัวเมาในปฏิภาณ ๑๕. ปฏิภาณมทะ ความมัวเมาในความเป็นผู้วัตตัญฌู ๑๕. วัตดัญชุมทะ ความมัวเมาในความถือบิณฑบาตเป็นวัตร ๑๖. ปีณฑปาติกมทะ ความมัวเมาในความไม่มีใครดูหมิ่น ๑๗. อนวัญญัตติมทะ ความมัวเมาในอิริยาบถ ๑๘. อิริยาปถมทะ www.kalyanamitra.org

๔๗๘ คลังธรรม ๑๙. อิทธิมฑะ ความมัวเมาโนอิทธิฤทธิ้ ๒๐. ยสมทะ ความมัวเมาในยศ ความมัวเมาในสืล ๒๑. สีลมทะ ความมัวเมาในฌาน ความมัวเมาในสิลปะ ๒๒. ฌานมทะ ความมัวเมาในความมีทรวดทรงสูง ๒๓. สิปปมทะ ๒๔. อาโรหมทะ ความมัวเมาในความมีทรวดทรงส์นทัด ๒๕. ปริณาหมทร ความมัวเมาในความมีทรวดทรงงาม ๒๖. สัณฐานมทร ความมัวเมาในความมีร่างกายสมบูรณ์ ๒๗. ที่มา เอกกมาติกา ขุททกวัตถุวิภังค์ อภิ.วิ. ต๙๘ต๒/๔๘๑ ชาติมโท โคตุตมโท อาโรตุยมโท โยพพนมโท ชีวิตมโท ลาภมโท สคุการมโท ครการมโท ใแรกฃารมโท ปริวารมโท โภคมโท วณุณมโท อ[ุ ตมโท ปฏิภาณมโท รตุตญณุมโท ปีณฑปาติกมโท อนวณุฌตุติมโท อิริยาปถมโท อิทุธิมโท ยสมโท สีลมโท ฌานมโท สีปฺปมโท อาโรหมโท ปริณาหมโท สณฺฮานมโท ปาริ\\เริมโท ฯ แปล : (ความเมา ๒๗ อย่าง คือ) ชาติมทะ ความมัวเมาใน ชาติ ๑ โคตตมทะ ความมัวเมาในโคตร ๑ ... สัณฐานมทะ ความมัวเมา ในความมีทรวดทรงงาม ๑ ปาริปูริมทะ ความมัวเมาในความมีร่างกาย สมบรณ์ ๑ ฯ อบ หมวด ๒๗ www.kalyanamitra.org

หมวด ๒๘ ติรัจฉานกถา ว่าด้วยเรื่องพูดคุยที่ขวางทางสวรรค์นิพพาน ๒๔ ๑. เรื่องพระราชา ๒. เรื่องโจร ฅ. เรื่องมหาอำมาตย์ ๕. เรื่องกองทัพ ๕. เรื่องภัย ๖. เรื่องการรบ ๗. เรื่องข้าว ๘. เรื่องนํ้า ๙. เรื่องผ้า ๑อ. เรื่องที่นอน ๑๑. เรื่องดอกไม้ ๑๒. เรื่องของหอม ๑๔. เรื่องยาน ๑ฅ. เรื่องญาติ ๑๖. เรื่องนิคม ๑๘. เรื่องชนบท ๑๕. เรื่องบ้าน ๒อ. เรื่องบุรุษ ๑๗. เรืองนคร ๒๒. เรื่องตรอก ๑๙. เรื่องสตรื ๒๔. เรื่องคนที่ล่วงลับไปแล้ว ๒๖. เรื่องโลก ๒๑. เรื่องคนกล้าหาญ ๒๓. เรื่องท่านํ้า ๒๘. เรื่องความเจริญและความเส์อม ๒๕. เรื่องเบ็ดเตล็ด ๒๗. เรื่องทะเล www.kalyanamitra.org

๔๘© คลังธรรม [พระธรรมกิตติวงศ์ ที่มา : มัซฌิมสืล พรหมซาลสูตร ที.สี. ๙/๑๗ ยถา วา ปฌเก โภนโต สมณพุราหุมณา สหุธาเทยุยานิ โภชนานิ อุณชิตฺวา เต เอวรูป๋ ติรจฉานกถํ อหุยุตุตา วิหรนติ ฯ เสยุยถีทํ ฯ ราชกถํ โจรกถํ มหามตุตกถํ เสนากถํ ภยกถํ ยุฑธกถํ อนนกถํ ปานกถํ วตุถกลํ สยนกถํ มาสากถํ คนธกถํ เบาติกถํ ยานกถํ คามกถํ นิคมกถํ นครกถํ ชนปทกถํ อิตุถีกถํ ใเริสกถํ สูรกถํ วิสิขากถํ คูมภฏรานกลํ ปุพพเปตกลํ นานตุตกถํ โลกคุขายิกํ สอุหุทคุขายิกํ อิติ ภวาภวกถ อิติ วาฯ แปล (พระสมณโคดมเว้นขาดจากดิรัจฉานกถาคือถ้อยคำที่ ขวางทางไปส่สวรรค์นิพพาน) เซ่นอย่างที่สมณพราหมถ!ผู้เจริญบางพวก บริโภคโภชนะที่เขาให้ด้วยศรัทธาแล้วยังประกอบดิรัจฉานทถาเห็นปานนี้ คือ พูดคุยเรื่องพระราชา ๑ ... เรื่องความเจริญและความเส์อม ๑ ฯ อัฏฐานกถา ว่าด้วยเรื่องที่เปีนไปไม่ได้ ๒๘ ๑. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้เป็นล้มมาทิฐิจะพึงยึดถือฐ่งใด ๆ ว่าเที่ยง ๒. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้เป็นล้มมาทิฐิจะพึงยึดถือล้งใดๆ ว่าเป็นสุข ฅ. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้เป็นล้มมาทิฐิจะพึงยึดถือธรรมใดๆ ว่าเป็นอัตตา ๔. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้เป็นล้มมาทิฐิจะพึงฆ่ามารดา ๕. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้เป็นล้มมาทิฐิจะพึงฆ่าบิดา ๖. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้เป็นล้มมาทิฐิจะพึงฆ่าพระอรหันต์ ๗. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้เป็นล้มมาทิฐิจะพึงเป็นผู้มีจิตประทุษว้ายยังพระโลหิต ของพระตถาคตเจ้าให้ห้อ www.kalyanamitra.org

และคณะ] หมวด ๒๘ ๔๘๑ ๘. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้เป็นส์มมาทิฐิจะพึงทำลายสงฆ์ให้แตกกัน ๙. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้เป็นส์'มมาทิฐิจะพึงถือศาสดาอื่น ๑อ. เป็นไปไม่ได้ที่พระอรหันตกัมมาส์โมพุทธเจ้าสองพระองค์จะพึงเสด็จอุบัติ ขึ้นพร้อมกันในโลกธาตุเดียวกัน ๑๑. เป็นไปไม่ได้ที่พระเจ้าจักรพรรติสองพระองค์จะพึงเสด็จอุบัติขึ้นพร้อมกัน ในโลกธาตุเดียวกัน ๑๒. เป็นไปไม่ได้ที่สตรีจะพึงเป็นพระอรหันตส์'มมาส์'มพุทธเจ้า ๑ฅ. เป็นไปไม่ได้ที่สตรีจะพึงเป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๔. เป็นไปไม่ได้ที่สตรีจะพึงเป็นห้าวสักกะ ๑๕. เป็นไปไม่ได้ที่สตรีจะพึงเป็นมาร ๑๖. เป็นไปไม่ได้ที่สตรีจะพึงเป็นพรหม ๑๗. เป็นไปไม่ได้ที่วิบากอันน่าปรารถนาแห่งกายทุจริตจะพึงบังเกิด ๑๘. เป็นไปไม่ได้ที่วิบากอันน่าปรารถนาแห่งวจีทุจริตจะพึงบังเกิด ๑๙. เป็นไปไม่ได้ที่วิบากอันน่าปรารถนาแห่งมโนทุจริตจะพึงบังเกิด ๒อ. เป็นไปไม่ได้ที่วิบากอันไม่น่าปรารถนาแห่งกายสุจริตจะพึงบังเกิด ๒๑. เป็นไปไม่ได้ที่วิบากอันไม่น่าปรารถนาแห่งวจีสุจริตจะพึงบังเกิด ๒๒. เป็นไปไม่ได้ที่วิบากอันไม่น่าปรารถนาแห่งมโนสุจริตจะพึงบังเกิด ๒๓. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้ประกอบกายทุจริตจะดายไปเกิดในสวรรค์ ๒๔. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้ประกอบวจีทุจริตจะตายไปเกิดในสวรรค์ ๒๕. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้ประกอบมโนทุจริตจะตายไปเกิดในสวรรค์ ๒๖. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้ประกอบกายสุจริตจะตายไปเกิดในอบายภูมิ ๒๗. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้ประกอบวจีสุจริตจะตายไปเกิดในอบายภูมิ ๒๘. เป็นไปไม่ได้ที่ผู้ประกอบมโนสุจริตจะตายไปเกิดในอบายภูมิ www.kalyanamitra.org

๔๘๒ คลังธรรม [พระธรรมกิตติวงลั ที่มา : ปฐม-ทุติย-ตติยวรรค อัฏฐานบาลี อง..เอกก. 100/๒๖๔-๒๙๕ อฎฺ«านฌตํ ภิคฃเว อนวกาโส, ยํ ทิฎุริสมปนฺใน ปุคคโล กิญจิ สงฃารํ นิจจโต รุปคชุเฉยย, เนตํ ฮานํ วิชุชต ... อฎฮไนเมตํ ภิกฃเว อนวกาใส ยํ มในธุ[จริตสมงุคี ฅนุนิทานา ฅปปชุจยา กายสส เภทา ปรมมรณา อปายํ ชุคุคดึ รินิปาดํ นิรยํ อุปปชุเชยย, เนตํ จานํ วิชฺชดิ ฯ แปล : ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่บุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฐิจะพึง ยึดถึอส์งขารใด ๆ โดยความฟ้นของเที่ยงนั้น มิโซ่ฐานะมิโซโอกาสที่จะมีได้ ข้อนี้ย่อมเป็นไปไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แต่ข้อที่บุลุซนจะพึงยึดถึอส์งขาร โด ๆ โดยความเป็นของเที่ยงนั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ ๑ ข้อที่บุคคลผู้ถึง พร้อมด้วยทิฐิจะพึงยึดถึอส์งขารโด ๆ โดยความเป็นสุข ... ๑ ... ผู้มีความ เพึยบพร้อมด้วยมโนสุจริต หลังจากตายไปพึงเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรกเพราะความเพึยบพร้อมด้วยมโนสุจริตเป็นเหตุเป็นปัจจัย ข้อนี้ย่อมเป็น ๑ฯ 'ลลานคุณกถา ว่าด้วยคุณของการหลีกเร้น ๒๘ ๑. รักษาตน ๒. เจริญอายุ ต. โห้กำลัง ๔. ปัดกั้นโทษ ๔. ไม่เที่อมเสิย ๖. มีชี่อเสิยง ๗. บรรเทาความหน่าย ๘. ก่อโห้เภิดความยินดี ๙. กำ จัดภัย ๑๐. ทำ โห้แกลัวกล้า ๑๑. ไล่ความเกียจคร้าน ๑๒. ทำ โห้เกีดความเพึยรยิ่งขึ้น ๑ต. กำ จัดราคะ ๑๔. กำ จัดโทสะ www.kalyanamitra.org

นละคผะ] หมวด ๒๔ ๔den ๑๕. กำ จัดโมหะ ๑๖. ทำ ลายมานะ ๑๗.ไม่เกิดอกุศลวิตก ๑๘. ทำ ให้จิตเป็นสมาธิ ๒อ. ให้เกิดความร่าเริง ๑๙. มีใจรักที่สงัด ๒๒. ทำ ให้!ด้รับลาภตักการะ ๒๑. ทำ ให้เป็นที่เคารพ ๒๔. ไดรับปีติ ๒ฅ. ทำ ให้!ด้รับการนอบน้อม ๒๖. เห็นตังฃารดามเป็นจริง ๒๕. เกิดความปราโมทย์ ๒๗.ทำ ให้ตัดภพชาติ ๒๘. ทำ ให้บรรลุสามัญญผล ที่มา อุตตริกรณียปัญหา มณฑกปัญหกัณฑ์ มิสินทปัญหา มิลินฺท ๑๕๑-๑๕๒ อิธ มหาราช ปฏิสลุลานํ ปฎิสลุลียมานาน้ อตุตานํ รกขติ, ... ภวปุปฏิสนฺธึ ลุคฆาเฎติ, สพุพสามญผํ เทติ ฯ แปล ; ขอถวายพระพรมหาบพิดร การหลีกเร้นในพระธรรมวินัย นี้ย่อมรักษาตนของผู้ที่หลีกเร้นอยู่ ๑ ทำ อายุให้เจริญ ๑ ... เพิกถอนซึ๋งการ ถีอปฐสนธิในภพ ๑ ให้คุณเครื่องความเป็นสมณะทั้งหมด ๑ ฯ ธุตังคคุณกลา ว่าด้วยคุณของธุดงค์ ๒๘ ๑. ทำ ให้มีการเลี้ยงชีพบริสุทธี้ ๒. ให้ผลเป็นสุข ๔. ไม่ก่อทุกข์แก่ผู้อื่น ฅ. ไม่มีโทษ ๕. ไม่มีภัย ๖. ไม่เบียดเบียน ๗. มีแต่เจริญถ่ายเดียว ๘. ไม่มีความเส์อม ๙. ปราศจากมายา ๑อ. เป็นที่คุ้มกันตน ๑๑. เป็นเหตุให้สำเร็จสมหวัง ๑๒. เป็นที่ติกสรรพตัตว์ www.kalyanamitra.org

๔๘๔ คลังธรรม ๑ฅ. เอื้ออำนวยแก่ความสำรวม ๑๔. เป็นข้อปฏิบัติที่เหมาะ ๑๕. ไม่เป็นที่อาสัยของกิเลส ๑๖. ทำ ให้จิตหลุดพ้น ๑๗. ทำ ให้สินราคะ ๑๘. ทำ ให้สินโทสะ ๑๙. ทำ ให้สินโมหะ ๒อ. ทำ ให้ละมานะ ๒๑. เป็นเครื่องตัดอกุศลวิตก ๒๒. ทำ ให้ข้ามความสงสิ'ย ๒๓. กำ จัดความเกียจคร้าน ๒๔. เป็นที่ละความไม่พอใจ ๒๕. ทำ ให้อดทน ๒๖. ไม่มีคุณอื่นเปรียบ ๒๗.มีคุณหาประมาณมิไตั ๒๘. ให้ถึงความสินทุกข์ทั้งปวง ที่มา : ธุตังคป้ญหา อนุมานปัญทกัณฑ์ มิลินทปัญหา มิสินฺท.เอ/ต๕๘ อฏุฮวีสติ โข ปนิฌ มหาราช ธุตงุคอุณา ยถาฦชุจอุณา เยหิ อุเณหิ ธุตงคานิส่พุพพุทธานํปีหยิตานิปตุถิตานิ,กตเม อฏ®วีสติ,อิธมหาราช ธุตงค ลุ[ทุธาชืวํ ลุ[ขผลํ อนวชฺชํ น ปรทุกขาปน อภยํ อสมปีฬนํ เอกนฺตวฑฺฒิกํ อปริหานิยํ อมายํ อารกขา ปตถิตททํ สพุพสตตทมนํ สํวรหิตํ ปติรูป อนิสสิตํ วีปฺปมุตุตํ ราคกขยํ โทสฤขยํ โมหกขยํ มานปปหานํ ถูวีตกกขฺเฉทนิ กงฺขาวีตรณํ โกสชุชวีทธํสนิ อรติปปหานิ ขมนิ ออุลํ อปฺปมาณํ สพุพทุคุขกขยคมนิ ฯ แปล : ขอถวายพระพรมหาบพิตร ธุดงคคุณ ๒๘ ประการเหล่า นี้แล เป็นคุณที่ปรากฏจริง ซึ่งเป็นเหตุให้พระพุทธเจ้าทุกพระองค์ทรงพอ พระทัยปรารถนา ธุดงคคุณ ๒๘ ประการคืออะไรบ้าง ขอถวายพระพร มหาบพิตร ธุดงค์ในพระธรรมวินัยนี้เป็นเหตุให้มีการเลี้ยงชีพบริสุทธี้ ๑ มี สุขเป็นผล ๑ ... ไม่มีคุณอื่นเปรียบ ๑ ไม่มีประมาณ ๑ เป็นเหตุให้ถึงความ สินทุกข์ทั้งปวง ๑ ฯ อบ หมวด ๒๘ www.kalyanamitra.org

หมวด ๒ส พทธกถา ว่าด้วยพระพุทธเจ้า ๒๙ ๑. พระตัณหังกร พระเมธังกร ฅ. พระสรณังกร ๕. พระทีป้งกร ๖. พระมังคละ ๕. พระโกณฑัญญร ๗. พระสุมนะ ๘. พระเรวตะ ๙. พระใสภิตะ ๑๑. พระอโนมทัสสิ ๑๑. พระปทุมะ ๑๒. พระนารทะ ๑ฅ. พระปทุมุตตระ ๑๔. พระสุเมธร ๑๕. พระสุชาตะ ๑๖. พร ๑๗. พระอัตถทัสสิ ๑๘. พร ๑๙. พระสิทธัตถะ ๒๐. พระติสสะ ๒๑. พระปุสสะ ๒๒. พระวิป้สสื ๒๓. พระสิขี ๒๔. พระเวสสภู ๒๖. พระโกนาคมน; ๒๕. พระกกุส์นธะ พระกัสสปะ ๒๘. พระโคดม ๒๙. พระเมตไตรย (ในอนาคตกาล) www.kalyanamitra.org

๔๘๖ คลังธรรม [พระธรรมกิดติวงสั ที่มา : ทุทรปกิณณกัฌฑ ชุ.ทุทฺธ. ฅต/๑-๑๙/๖oei-๖0๕ อปริเมยุพ อิโต กปฺเป จดูโร อาสู๊ วินายกา ตณุหงกโร เมธงกโร อโถปี สรณงุกโร ทีปงุกโร จ สมุชุทุโธ เอกกปปมฺหิ เต ชินา ฯ ••• ••• อหเมตรหิ สมุทุฑโธ เมตเฅยฺโย จาปี เหสฺสติ เอเฅปีเม ปณจ ทุฑุธา ธีรา โลกาทุกมปกา ฯ แปล ในกัปอันประมาณมได้แต่ภัทรกัปนี้ มีพระพุทรเจ้าผู้ ทรงเป็นผู้นำอย่างพิเศษ ๔ พระองค์ คือ พระตัณหังกร ส์โมพุทธเจ้า ๑ พระเมธังกรส์มพุทธเจ้า ๑ พระสรณังกร อัมพุทธเจ้า ๑ และพระทีป้งกรอัมพุทธเจ้า ๑ ท่าน เหล่านั้นเสด็จอุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน {ต่อจากที่พระทีป้งกรอัมพุทธเจ้า พระอัมพุทธเจ้าพระนามว่า โกณฑัญญะพระองค์เดียวเสด็จอุบัติขึ้นในกัปหนึ่ง ทรงซ่วยให้หมู่ซนข้าม พ้นวัฏสงสารได้เป็นอันมาก ระหว่างพระผู้มีพระภาคเจ้าทีปังกร กับ พระโกณฑัญญะบรมศาสดาเป็นอันตรกัปโดยจะคำนวณนับมีได้ ต่อจาก พระโกณฑัญญศาสดา ก็มีพระพุทธเจ้าพระนามว่ามังคละ แม้ระหว่าง พระโกณฑัญญะและพระมังคลพุทธเจ้านั้นก็เป็นอันตรกัปโดยจะคำนวณนับ มีได้ พระพุทธเจ้า ๔ พระองค์นี้ คือ พระมังคลพุทธเจ้า พระสุมนพุทธเจ้า พระเรวตพุทธเจ้า และพระโสภิตพุทธมุนีผู้มีพระจักษุ มีพระรัศมีสว่างไสว เสด็จอุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน ต่อจากพระโสภิตพุทธเจ้า ก็มีพระมหามุนีพระ นามว่าอโนมทัสสิ แม้ระหว่างพระโสภิตพุทธเจ้ากับพระอโนมทัสสืพุทธเจ้า นั้นก็เป็นอันตรกัปโดยจะคำนวณนับมีได้ พระอโนมทัสสืพุทธเจ้า พระ www.kalyanamitra.org

นละคณะ] หมวด ๒๙ ๔๘๗ ปทุมพุทธเจ้า และพระนารทพุทธเจ้าผู้เป็นมุนีผู้ทำที่สุดความมืดทั้ง๔พระองค์นี้ ก็เสด็จอุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน ต่อจากพระนารทส์มพุทธเจ้า มืพระพุทธเจ้า พระนามว่าปทุมุตดระเสด็จอุบัติในกัปหนึ๋ง ทรงช่วยให้หมู่ซนข้ามพ้นวัฏ สงสารได้เป็นอันมาก แม้ระหว่างพระผู้มืพระภาคเจ้านารทะกับพระปทุมุตดร ศาสดานั้น ก็เป็นอันตรกัปโดยจะคำนวณนับมืได้ ใน ๑00,000 กัป มืพระ มหามุนีพระองค์เดียวดีอพระปทุมุตตระผู้รู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชา ใน ฅ0,000กัป ต่อจากพระปทุมุตตรพุทธเจ้า มืพระพุทธเจ้า๒พระองค์ คือ พระสุเมธะและพระสุชาตะ ใน ๑,๘00 กัปแต่ภัทรกัปนี้ มืพระพุทธเจ้า ต พระองค์ คือ พระป็ยทัสสิ พระอัตถทัสสิ และพระธัมมทัสสื ต่อจากพระ สุชาตพุทธเจ้า พระอัมพุทธเจ้าผู้สูงสุดกว่าอัตว์ ผู1ม่มืบุคคลเปรียบเสมอ ในโลก ฅ พระองค์นั้นเสด็จอุบัติขึ้นในกัปเดียวกัน ในกัปที่ ๙๔ แต่ภัทรกัปนี้ มืพระมหามุนีพระองค์เดียวคือพระสิทธัตถะ ผู้ทรงรู้แจ้งโลก ยอดเยี่ยม โดยมืบุญสิรี ในกัปที่ ๙๒ แต่ภัทรกัปนี้ มืพระอัมพุทธเจ้า ๒ พระองค์ คือ พระติสสะและพระปุสสะผู้!มมบุคคลเปรียบเสมอ ในกัปที่ ๙๑ แต่ภัทรกัปนี้ มีพระพุทธเจ้าผู้ทรงเป็นพระนายกซองโลก ผู้มืพระกรุณา พระนามว่าวิป้สสิ ผู้ทรงเปลื้องอัตว์ทั้งหลายจากเครื่องผูก ในกัปที่ ฅ๑ แต่ภัทรกัปนี้ มีพระ พุทธเจ้า ๒ พระองค์ คือ พระสิขีและพระเวสสภู ผู้!ม่มีบุคคลเปรียบเสมอ ในภัทรกัปนี้ มีพระพุทธเจ้า ฅ พระองค์ คือ พระกกุอันธะ พระโกนาคมนะ และพระกัสสปะ) บัดนี้เราเป็นพระอัมพุทธเจ้า และจักมีพระเมตไตรย อัมพุทธเจ้า (ในอนาคตกาล) แม้พระพุทธเจ้า ๕ พระองค์นี้ก็เป็นนักปราชญ์ ผู้อนุเคราะห้!ลก ฯ จบ หมวด ๒๙ www.kalyanamitra.org

หมวด 6ท๒ นifพพาเซดัพพไ]คคลคลา ว่าด้วยลักษณะคนที่ไม่ควรให้บรรพซาอุปสมบท ๓๒ ๑. คนมิอดิวน ๒. คนเท์าด้วน ฅ. คนทั้งมือทั้งเท้าด้วน ๕. คนหูขาด ๕. คนจมูกแหว่ง ๗. คนนิ้วมือนิ้วเท้าขาด ๖. คนทั้งหูขาดทั้งจมูกแหว่ง ๙. คนเอ็นขาด ๘. คนง่ามมือง่ามเท้าขาด ๑อ. คนมือเป็นแผ่น ๑๑. คนค่อม ๑๒. คนเตี้ย ๑ฅ. คนคอพอก ๑๔. คนถูกส์กหมายโทษ ๑๕. คนมืรอยเฆี่ยนด้วยหวาย ๑๖. คนมืหมายจับ ๑๗. คนเท้าปุก ๑๘. คนมีโรคเรื้อรัง ๑๙. คนมืรูปร่างไม่สมประกอบ ๒อ. คนตาบอดข้างเดียว ๒๑. คนง่อย ๒๒. คนกระจอก ๒๓. คนเป็นโรคอัมพาต ๒๕. คนชราทุพพลภาพ ๒๔. คนมีอิริยาบถขาด ๒๗. คนโบ้ ๒๖. คนตาบอดสองข้าง ๒๘. คนหูหนวก ๒๙. คนทั้งบอดทั้งโบ้ ๓๑. คนทั้งโบ้ทั้งหนวก ๓อ. คนทั้งบอดทั้งหนวก ๓๒. คนทั้งบอดทั้งโบ้ทั้งหนวก www.kalyanamitra.org

หมวด ต๒ ๔๘๙ ที่มา : นปัพพาเซตัพพ!]คคลกถา มหาซันธกะ วิ.มหา.๙®«๙ น ภิกฃท หตุถจฉินฺโน ปพฺพาเชตพุโพ...ปาทจฉินุโน...หตฺถปาทจ รนุโน ...กณณชุฉินุโน ... นาสจรนุโน ... กณฺณนาสจรนุโน ... องธุลิจ- รนุโน ... อฬจรนุโน ... กณฺฑรจรนุโน ... ผณหตฺถโก ... ชุชุโช ... วามโน ... คลคณฺฑิโก ... ลกฃณาหโต ... กสาหโต ... ลิขิตโก ... สีปที ... ปาปโรคี ... ปริสดูสโก ... กาโณ ... กุณี ... ขญโช ... ปกขหโต ... รนุนิริยาปโถ ... ชราทุพพโล ... อนุโธ ... ยูโค ... พรโร ... อนุธยูโค ... อนุธพรโร ... ยูคพรโร ... อนุธยูคพรโร ... โย ปพุพาเชยย, อาปตติ ทุกกฎสส ฯ แปล : ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงบวชให้คนมือด้วน คนเห้าด้วน ... คนทั้งมือทั้งเท้าด้วน ... คนหูขาด ... คนจมูกแหว่ง ... คนทั้งหูขาดทั้งจมูกแหว่ง ... คนนิ้วมือนิ้วเท้าขาด ... คนง่ามมือง่ามเท้าขาด ... คนเอ็นขาด ... คนมือเป็นแผ่น ... คนค่อม ... คนเตี้ย ... คนคอพอก ... คนถูกส์โกหมายโทษ ... คนมืรอยเฆี่ยนด้วยหวาย ... คนมืหมายจับ ... คนเท้าปุก ... คนมืโรคเรื้อรัง ... คนประทุษร้ายบริษัทมืรูปร่างไม่สมประกอบ ... คนตาบอดข้างเดียว ... คนง่อย ... คนกระจอก ... คนเป็นโรคอัมพาต ... คนมือ็ริยาบถขาด ... คนชราทุพพลภาพ ... คนตาบอดสองข้าง ... คนใบ้ ... คนหูหนวก ... คนทั้งบอดทั้งใบ้... คนทั้งบอดทั้งหนวก ... คนทั้งใบ้ทั้งหนวก ... ไม่พึงบรรพชาให้คนทั้งบอดทั้งใบ้ทั้งหนวก รูปใดบรรพชาให้ ด้องอาบัติ ทุกกฎ ฯ www.kalyanamitra.org

๔๙๐ คลังธรรม [พระธรรมกิตติวงลั มหาปุริสลักขณคอา ว่าด้วยลักษณะมหาบุรุษ ฅ๒ ๑. พระบาทเรียบสนิทดี ๒. มีลายจักรเกิดขึ้น ที่พี้นภายใต้ฝ่าพระบาททั้งสอง ฅ. ต้นพระบาทยาวสมส่วน ๔. พระองคุลียาวสมส่วน ๕. ฝ่าพระหัตถ์และฝ่าพระบาทอ่อนนุ่ม ๖. ฝ่าพระหัตถ์และฝ่าพระบาทมีลายดุจตาข่าย ๗. พระบาทเหมือนต้งข์ควา ๘. พระชงฆ์รีเรียวดุจแข้งเนื้อทราย ๙. ประหับยืนตรงมีไต้ต้อมพระกายลง ๑๐. พระคุยหะเร้นอยู่ในฝืก ๑๑. พระฉวีวรรณเปล่งปลั่งดุจวรรณะแห่งทองคำ ๑๒. พระฉวีละเอียด ๑ฅ. พระโลมาขุมละเต้น ๆ เสมอไปทุกขุม ๑๔. พระโลมาที่มีปลายช้อยขึ้นข้างบน มีสิเขียวหมีอนดอกอัญชัน ๑๕. พระกายดรงเหมือนกายพรหม ๑๖. พระมังสะอูมในที่ ๗ แห่ง ๑๗. กึ๋งพระกายท่อนบนเหมือนกึ่งกายท่อนหน้าของราซลีห์ ๑๘. พระปฤษฎางค์เต็มเรียบ ๑๙. ปริมณฑลพระกายดุจปริมณฑลแห่งต้นไทร ๒๐. ลำ พระศอกลมเสมอกัน ๒๑. ปลายเต้นประสาทลำหรับรับรสอาหารอันดี www.kalyanamitra.org

และคณะ] หมวด ๓๒ ๔๙๑ ๒๒. พระหนุดุจคางราชสีห์ ๒ฅ. พระทนต์ ๔อ ซ ๒๔. พระทนต์เรียบเสมอกัน ๒๕. พระทนต์!ฝห่าง ๒๖. พระทาฐะขาวงาม ๒๗.พระรวหาใหญ่ยาว ๒๘. พระสุรเสียงดุจเสียงพรหม ตรัสมีสำเนียงดังเสียงนกการเวก ๒๙. พระเนตรดำสนิท ฅ0. พระปขุมะงอนดุจขนตาโค ๓๑. พระอุณาโลมเกิด ณ ระหว่างพระขโนง มีสีขาวอ่อนดังปุยนุ่น ๓๒. พระเสียรเป็นปริมณฑลดุจประดับด้วยอุณหิส ที่มา : ทวัตตึงสมหาอุริสลักขณะ ลักขณสูตร ที.ปา.๑๑/๒00 อิธ ภิกฃเว มหาปุริโส ธ[ุ ปติฎฺรตปาโท โหติ, ยํปี ภิกฃท มหาปุริโส อุ[ปติฏฮิตปาโท โหติ, อิทํปี ภิกฃเว มหาปุริสสส มหาปุริสลชุฃณํ ภวติ ... เหฎ«าปาทฅเลอุ[ จกกานิ ... อายตปณฺหิ ... ทีฆงุภูลี ... นุชุฅลูนหตุถปาโท ... ชำ ลหตุถปาโท ... รุสสงฃปาโท ... เอฟ้ชงโฆ ... ฮิตโก ว อโนนมนุโต ... โกโสหิตวตุถดูยุโห ... อ[ุ วณฺณวณโณ ... อุ[ชุมจฉวี ... เอเกกโลโม ... เอเกกานิ โลมานิ ... รุทุธคุคโลโม ... ธุทธคคานิ โลมานิ ชาตานิ นิลานิ ... พฺรทุนุชุคตฺโต ... สตุตุสสโท ... สีหปุพุพฑุธกาโย ... จิตนุตรํโส ... นิโครธปริมณฑโล ... สมวฏฏกฃนุโธ ... รสคคสคดี ... สีหหนุ ... จตตาฬีสทนุโต ... สมทนุโต ... อวิรฬทนุโต ... อุ[อุ[กุกทาโ® ... ปยูตชิวฺโห ... พุรทุมสสโร ... กรวีกภาณี ... อภินิลเนตฺโต ... โคปชุโม ... อุฉเฌา ภนุกนุตเร ชาตา ... อุณหิสสึโส โหติ ฯ www.kalyanamitra.org

๔๙๒ คลังธรรม [พระธรรมกิตติวงลั แปล : ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระมหาบุรุษในโลกนี้ผีพระบาท เรียบสนิทดี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การที่พระมหาบุรุษมีพระบาทเรียบสนิทดี นี้เป็นมหาปุริสลักษณะของพระมหาบุรุษ ๑... ที่พี้นภายโต้ฝ่าพระบาททั้งสอง ของพระมหาบุรุษมีลายจักรเกิดขึ้น มีซี่กำ ข้างละพัน มีกง มีดุม บริบูรณ์ ต้วยอาการทั้งปวง ๑ ... มีลันพระบาทยาวสมส่วน ๑ ... มีพระองคุลียาว สมส่วน ๑ ... มีฝ่าพระหัตถ์และฝ่าพระบาทอ่อนนุ่ม ๑ ... มีฝ่าพระหัตถ์และ ฝ่าพระบาทมีลายดุจตาข่าย ๑ ... มีพระบาทเหมีอนลังข์ควํ่า ๑ ... มีพระชงฆ์ รีเรียวดุจแข้งเนี้อทราย ๑ ... ประหับยืนตรงมีใต้ค้อมพระกายลง ใข้ฝ่า พระหัตถ์ทั้งสองสูบคลำถึงพระซาณุทั้งสองไต้ ๑... มีพระคุยหะเร้นอยูในฝ็ก ๑ ... มีพระฉวีวรรณเปล่งปลั่งดุจวรรณะแห่งทองคำ คือ มีพระตจะประดุจ ทุ้มต้วยทองคำ ๑ ... มีพระฉวีละเอียด เพราะพระฉวีละเอียด ธุลีละออง จึงมิติดที่พระวรกายไต้ ๑ ... มีพระโลมาชุมละเลันรุ เสมอไปทุกชุม ๑ ... มีพระโลมาที่มีปลายข้อยขึ้นข้างบน มีลีเขียว มีลัเหมีอนดอกอัญชัน ขดเป็น มณฑลทักษิณาจัฏ ๑ ... มีพระกายตรงเหมือนกายพรหม ๑ ... มีพระมังสะ อูมในที่ ๗ แห่ง ๑ ... มีกึ๋งพระกายท่อนบนเหมือนกึ๋งกายท่อนหน้าของ ราชลีหั ๑... มีพระปฤษฎางค์เต็มเรียบ ๑...มีปริมณฑลพระกายดุจปริมณฑล แห่งต้นไทร วาของพระองค์เท่ากับพระวรกายของพระองค์ พระวรกาย ของพระองค์ก็เท่ากับวาของพระองค์ ๑ ... มีลำ พระศอกลมเสมอกัน ๑ ... มี ปลายเลันประสาทลำหรับรับรสอาหารอันดี ๑...มีพระหนุดุจคางราชลีห์๑... มีพระทนต์ ๔อที่ ๑ ... มีพระทนต์เรียบเสมอกัน ๑ ... มีพระทนต!ม่ท่าง ๑ ... มีพระทาฐะขาวงาม ๑ ... มีพระชิวหาใหญ่ยาว ๑ ... มีพระสุรเลียงดุจเลียง พรหม ตรัสมีลำเนียงดังเลียงนกการเวก ๑ ... มีพระเนตรคำสนิท ๑ ... มี พระปชุมะงอนดุจขนตาโค ๑ ... มีพระอุณาโลมเกิด ณ ระหว่างพระขโนง มี ลีขาวอ่อนดังปุยนุ่น ๑ ... มีพระเดียรเป็นปริมณฑลดุจประดับด้วยอุณหิส ๑ ฯ www.kalyanamitra.org

นละคผะ] หมวด ฅไร ๔๙๓ ฑวัตติงสาการกถา ว่าด้วยอาการ ฅ๒ ๑. ผม ๒. ขน ฅ. เล็บ ๔. ฟ้น ๕. หนัง ๗. เอ็น ๖. เนื้อ ๙. เยื่อในกระดูก ๘. กระดูก ๑๑. ไต ๑๑. หัวใจ ๑๒. ดับ ๑๓. พังผืด ๑๔. ม้าม ๑๕. ปอด ๑๖. ไสัใหญ่ ๑๗. ไส์น้อย ๑๘. อาหารใหม่ ๒๑. เยื่อสมอง ๑๙. อาหารเก่า ๒๑. ดี ๒๒. เสลด ๒๓. หนอง ๒๔. เลือด ๒๖. มันข้น ๒๕. เหงื่อ ๒๘. เปลวมัน ๒๗.นํ้าตา ๒๙. นํ้าลาย ๓๑. นำ มูก ๓๑. ไขข้อ ๓๒. มูตร ที่มา ทวัตตงสาการ ข.ชุ. ๒๕/เอ/๒ ฿ตฺลิ เมสฺมึ กาเย ะ เกสา โสมา นขา 'ทาเตา ตใส, พํสํ าเทา1 ยฎรี สฎรมิณฺชํ วทฺกํ, หทยํ ยกาเ ทิใสาเทํ ปีทสํ ปาเผาสํ, สาเตํ www.kalyanamitra.org

๔^๔ คลังธรรม [พระธรรมกิตติวงสั อนฺด อุทริยํ กรึสํ (มตฺถอุงคํ), ปีตตํ เสมุหํ 1^พ1พ โลหิตํ เสเท เมโท^ อสอุ วสา เขโฬ สิงฆานิกา ลสิกา 3jดดํ ฯ แปล : ในกายนี้มี ผม ๑ ... มูตร ๑ ฯ ปุพพนิมิตตคลา ว่าด้วยบุพนิมิต ๓๒ ๑. หมื่นจักรวาลสว่างไสวไม่มีประมาณ ๒. คนตาบอดก็กลับตาดี มองเห็นได้ ต. คนมูหนวกก็กลับหูดี ได้รนเสิยงได้ ๔. คนใบ้ก็กลับพูดได้ ๕. คนค่อมก็กลับหายกลายเบ้นคนตัวดรง ๖. คนง่อยก็เดินไปมาได้ ๗. สรรพลัดว์ที่ถูกจองจำหลุดพ้นจากเครื่องจองจำ ๘. ไฟในนรกทั้งหมดตับสนิท ๙. พวกเปรดหมดความหิวกระหาย ๑อ. พวกลัตว์ดิรัจฉานไม่มีภัย ๑๑. สรรพลัตว์หายจากโรค ๑๒. ไฟคือก็เลสมีราคะเบ้นด้นของสรรพลัตว์สงบระงับไป ๑ต. สรรพลัตว์พูดจาน่ารักต'อภัน ๑๔. ช้างม้าต่างก็ร่าเริงคำรณกัน ๑๕. สรรพดนตรีบรรเลงเสืยงกึกก้องขึ้นเอง ๑๖. อาภรณ์เครื่องประตับมีอของมนุษย์เปล่งเสิยง www.kalyanamitra.org

และคณะ] หมวด ๓๒ ๔^๕ ๑๗. สรรพทิศสว่างเจิดจ้า ๑๘. ลมเย็นอ่อน ๆ ใฐเดกระพือให้เกิดความสุขแก่สรรพส์ตว์ ๑๙. ฝนอันมิใช่ฤดูกาลบันดาลตกลงมา ๒0. นํ้าทุพุ่งขึ้นจากแผ่นดินแล้วหลั่งไหลไป ๒๑. หมู่นกทั้งหลายพาอันเลิกละการบินไปในอากาศ ๒๒. แม่นํ้าทั้งหลายหยุดไหล ๒{ท. นํ้าในมหาสมุทรกลายเป็นนํ้าหวาน ๒๔. พื้นนํ้าทั้งหมดดาดาษไปด้วยบัวเบญจพรรณ ๒๕. สรรพบุบผซาดิที่เกิดบนบกและในนํ้าแย้มบานไสว ๒๖. ดอกปทุมที่เกิดตามลำด้นก็บานอยู่ตามลำด้น ๒๗. ดอกปทุมที่เกิดที่กิ่งก็บานอยู่ตามกิ่ง ๒๘. ดอกปทุมที่เกิดตามเถาก็บานอยู่ตามเถา ๒๙. ดอกปทุมที่มิก้านทำลายพื้นดิลาทึบออกมาซ้อนอันเป็น ๗ ชั้น ตอ. ดอกปทุมเกิดห้อยย้อยอยู่บนอากาศ ต๑. ผ่นดอกไม้ก็ตกลงมาโดยรอบทั่วบริเวณ ต๒. ทิพยดุริยางค์บันลือลั่นอยู่ในอากาศ ที่มา วิพูเรนิทานกถา อรรถกถาขาดก ชุ.ซา.อ. ๑/๗๗-๗๘ โพรสฅฅสุส ปน มาดุทุจฉิมฺหิ ปฏิสนรคหณฤขเณเยว เอกปุ ปหาเรเนว สกลทสสหสฺสี โลกธาดุ สงฺกมฺใเ สมุปกฝุป็ สมุปเวร ฯ ทุวตุตีส ปุพุพนิมิตตานิ ปาชุรเหสุ๊ ะ ทสสุ จฤกวาฬสหสุเสลู อปุปมาโฌ โอภาโส ผริ, ตสุส ตํ 11 ทฎสุกามา วิย อนธา จฤฃูนิ ปฏิลภึสุ, ... อากาเส ทิพุพดูริยานิ วชุชึสุ, สกํลทสสหสุสีโลกธาดู วฏฺเฎต.วา วิสสฎ«มาลาดุโฬ วิย, รุปุชเฬตุวา พทุธมาลากลาโป วิย, อลงุกตปฏิยตุตมาลาสนํ วิย จ www.kalyanamitra.org

๔๙๖ คลังธรรม เอกมาอามารนืวิปฺผูรนฺตวาลพีชนี ใ]ปผ5ปคนธปริวาสิตา ปรมไสภคคปฺปฅตา อโหสิ ฯ แปล : อนึ่ง ในขณะที่พระโพธิส์'ตว์ถือปฏิสนธิในครรภ์พระมารดา หมี่นโลกธาตุทั้งเนได้หวั่นไหวสะเทือนเลื่อนลั่น ปรากฏมีบุพนิมิตฅ๒ประการ คือ แสงสว่างไม่มีประมาณแผ่ไปในหมี่นจักรวาล ๑ เหล่าคนตาบอดกลับได้ ดวงตาเหมีอนจะได้เห็นพระสิรินั้น ๑ ... ทิพยตุริยางค์ก็บันลือคืพทํ[สำเนียง เองในอากาศ ๑ หมี่นโลกธาตุฉวัดเฉวียนเป็นพวงมาลัย เป็นพัดวาลวีชนีที่ คลื่ขจาย อบอวลด้วยดอกไม้ธูปและของหอมเหมีอนฬอนดอกไม้ที่ถูกสลักไว้ เหมีอนกำดอกไม้ที่ถูกมัดไว้ และเหมีอนอาสนะดอกไม้ที่ถูกประดับตกแต่ง ไว้แลัวฉะนั้น ฯ อบ หมวด ๓๒ www.kalyanamitra.org

หมวด ๓๕ สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานานิสังสกถา ว่าด้วยอานิสงส์ของการเว้นจากการดี่มสุราเมรัย ฅ๕ ๑. รู้สิงที่ควรทำทุกเวลา ๒. มีสดิดั้งมั่นทุกเมื่อ ต. ไม่เ{เนบ้า ๔. รู้ตัวเสมอ ๕. ปราศจากโทษ ๖. ไม่เซอะ ๗. ไม่เป็นใบ้ ๘. ไม่มัวเมา ๙. ไม่ประมาท ๑อ. ๑๑. ไม่หวาดสะดุ้ง ๑๒. ไม่ทุนหันพลันแล่น ๑ต. ไม่มีใครริษยา ๑๔. มีความขวนขวายน้อย ๑๕. มีแต่ความสุข ๑๖. มีแต่คนนับถือยำเกรง ๑๗. พูดแต่คำสิ'ตย์ ๑๘. ไม่พูดล่อเสิยด ๑๙. ไม่พูดหยาบคาย ๒อ. ไม่พูดเฟ้อเจือ ๒๑. ไม่เกียจคร้านทุกวันคืน ๒๒. มีความกตัญญูรู้คุณท่าน ๒ต. รู้ตอบแทนผู้มีคุณ ๒๔. ไม่มีความตระหนี่ ๒๕. รู้จักเฉลี่ยเจือจาน ๒๖. มีคืส ๒๗. มีความซี่อตรง ๒๘. ไม่มักโกรธ ๒๙. มีใจละอายชั่วบาป ตอ. มีใจกลัวผลของชั่วบาป ต๑. มีความเห็นถูกทาง ต๒. มีปัญญามาก ตต. เป็นปราชญ์ ต๔. เป็นบัณฑิต ต๕. รู้จักประโยชน์และมิใช่ประโยชน์ www.kalyanamitra.org

๔๙๘ คลังธรรม ท4มา : สิกขาปทวัฌฌนา อรรถกถาปรมัตถโชติกา ข.ชุ.อ. ๒๕-๒๖ อ[ุ ราเมรยมชุชปมาทฎฺรานา เวรมณิยา อตีตานาคตปชุชุปปนุเนอุ[ กิจจกรณีเยอุ[ ฃิปป็ ปฏิวิชานนฅา สทา ธุปฎฺจิตสติตา อนุมมตตกตา ผาณวนุตตา อเนฬตา อชฬตา อนุคตา อมทตา อปุปมตฺตตา อสมโมหตา อชุฉมภิตา อสารมภิตา อนิอุ[อุ[กิตา อปโปสอุ[กกตา อุ[ฃิตตา อภิสมมตตา สชุจวาทิตา อปีอุ[ณตา อผรุสตา อสมผปปลาปวาทิตา รตุตินทิวมตนุทิตา กตญชุตา กตเวทิตา อมจฉริยตา จาควนุตตา สีลวนุตตา ลูชุกตา อฤโกธนตา หิริมนตา โอตฺตปุ!เตา ลูชุทิฎจิตา มหาปชุผตา เมธาวิตา ปณฑิดตา อตุลานดฺฟินุสสตาติ เอวมาทินิ ผลานิ ฯ แปล : สิกขาบทคือการงดเว้นจากการดี่มสุราและเมรัยอันฟ็นที่ ตั้งแฟงความประมาทมีผลานิสงส์อาทิอย่างนี้ คือ ความเป็นผ้ร้กรณียกิจ ข่ ฃิ ทั้งที่เป็นอดีต ป้จจุบัน และอนาคตได้รวดเร็ว ๑ ความเป็นผู้มีสดีตั้งมั่นทุก เมื่อ ๑ ... ความเป็นบัณฑิต ๑ ความเป็นผู้ฉลาตรูในสิงที่เป็นประโยชน์ และในสิงที่โม่เป็นประโยชน์ ๑ ฯ จบ หมวด ๓๕ www.kalyanamitra.org

หมวด ๓๘ มงคลกถา ว่าด้วยมงคล ฅ๘ ๑. ไฝคบคนพาล ๒. คบบัณฑิต ฅ. บูซาผู้ที่ควรบูชา ๔. อยู่ในถิ่นที่เหมาะ ๕. การได้ทำความดีไว้ก่อน ๖. ตั้งตนไว้ชอบ ๗. เป็นพหูสูต ๘. มีติลปะ ๙. มีวินัยที่สืกษาดี ๑©. มีวาจาสุภาษิต ๑๒. สงเคราะห์บุตรธิดา ๑๑. บำ รุงมารดาบิดา ๑๓. สงเคราะห์คู่ครอง ๑๔. การงานทีไฝคั่งด้าง ๑๖. ประพฤติธรรม ๑๕. ให้ทาน ๑๘. ทำ งานที่ปราศจากโทษ ๒©. สำ รวมจากการดื่มนํ้าเมา ๑๗. สงเคราะห์หมู่ญาติ ๒๒. มีความเคารพ ๑๙. งดเว้นบาป ๒๔. สันโดษ ๒๑. ไฝประมาทในธรรม ๒๓. ประพฤติถ่อมตน ๒๖. ฟ้งธรรมตามกาล ๒๘. ว่าง่าย ๒๕. กตัญผู ๓©. สนทนาธรรมตามกาล ๒๗. อดทน ๓๒. ประพฤติพรหมจรรย์ ๒๙. พบเห็นสมณะ ๓๑. มีตบะ ๓๔. ทำ ให้แจ้งพระนิพพาน ๓๓. เห็นอริยสัจ www.kalyanamitra.org

๕๐๐ คลังธรรม [พระธรรมกิตติวงลั ฅ๕. เมื่อถูกโลกธรรม จิตไม่หวั่นไหว ต๖. จิตไม่เศร้าโศก ๓๗. จิตปราศจากธุลี ๓๘. จิตเกษม ที่มา มงคลฐตร ชุ.ชุ. ๒๙ฅ-«>๒/ฅ-๔ อเสวนา จ พาลาฟ้ ปฉเฑิตานฌจ เสวนา \\เซา อ \\เซนืยานํ เอดมมงุคสมุดฅมํ ฯ แปล : การไม่คบคนพาล ๑ การคบบัณฑิต ๑ การบูชา บุคคลที่ควรบูชา ๑ นี่เป็นมงคลที่สูงสุด ฯ ปฎิฐปเทสวาใส จ นี่พฺเพ จ กดปุญณดา อด.ดสมุมาปณิธิ จ เอดมุมงุคลมุดุดมํ ฯ แปล : การอยู่ในประเทศที่ศมควร ๑ ความเป็น^ด้ทำบุญไว้ ในกาลก่อน ๑ การตั้งตนไว้ชอบ ๑ นี่เป็นมงคลที่สูงสุด ฯ พามุสจจผจ สิปปผจ วินโย จ สุสิฤขิโด สุฟิาสิดา จ ยา วาจา เอดม.มงคลมุด.ดมํ ฯ แปล : ความเป็น ดับตรับฟ้งมาก ๑ สิลปะ ๑ วินัยที่ สืกษาดีแล้ว ๑ วาจาสุภาษิต ๑ นี่เป็นมงคลที่สูงสุด ฯ มาดาปีมุธุปฎฺจานํ 1]ด.ดทารสฺส สง.คไห อนาธุลา จ กม.มน.ดา เอดม.มงุคลมุดุดมํ ฯ แปล : การเลี้ยงดูบิดามารดา ๑ การเลี้ยงดูบุตรธิดา ๑ การสงเคราะห์ภรรยา (สามี) ๑ การงานที่ไม่คั่งค้าง ๑ นี่เป็นมงคลที่สูงสุด ฯ www.kalyanamitra.org

และคณะ] หมวด ฅ๘ ๕0๑ ทานญจ ธมมจริยา จ ณาตกานญจ สงุคโห อนวชุชานิ กมุมานิ เอตมุมงุคลชุตุตมํ ฯ แปล : การให้ทาน ๑ การประพฤติธรรม ๑ การสงเคราะห์ ญาติ ๑ การงานที่ไม่มีโทษ ๑ นี่เปีนมงคลที่สูงสุด ฯ อารตี ริรตี ปาปา มชุชปานา จ สณณโม อปปมาโท จ ธมุเมสุ เอตมุมงฺคลชุดดมํ ฯ แปล : การงดเว้นจากบาป ๑ การสำรวมจากการดื่มนํ้า เมา ๑ ความไม่ประมาทในธรรมทั้งหลาย ๑ นี่เปีนมงคล ที่สูงสุด ฯ คารโว จ นิวาโต จ สพฺดูฎ® ® กฅญญตา กาเลน ธมมสุสวนํ เอตมุมงุคลชุดุตมี ฯ แปล : ความเคารพ ๑ ความอ่อนน้อมถ่อมตน ๑ ความ สํนโดษ ๑ ความเปีนผู้กตัญฌู ๑ การฟ้งธรรมตามกาล ๑ นี่เปีนมงคลที่สูงสุด ฯ ฃมุตื จ โสวจสุสตา สมณานญจ ทสุสนํ กาเลน ธมุมสากจุฉา เอตมุมงคลชุตดมี ฯ แปล : ความอดทน ๑ ความเปีนผู้ว่าง่ายสอนง่าย ๑ การ ได้พบเห็นสมณะ ๑ การสนทนาธรรมตามกาล ๑ นี่เปีน มงคลที่สงสด ฯ ฃ จ่ ตโป จ 'พรหุมจริยญจ อริยสจจาน ทสุสนํ นิ'พุพานสจฉิกิริยา จ เอตมุมงุคลชุตฺตมี ฯ www.kalyanamitra.org

๕๐๒ คลังธรรม แปล : ตบะ ๑ การประพฤติพรหมจรรย์ ๑ การเห็นอริย ลํโจ ๑ การทำนิพพานให้แจ้ง ๑ นี่เป็นมงคลที่สูงสุด ฯ ชุฎ9สฺส โลกธมเมหิ อิตดํ ยสุส น กมปติ อโสคํ วิรชํ เขมํ เอดมมงคล3jตุดมํ ฯ แปล : เมื่อโลกธรรมถูกต้อง จิตไม่หวั่นไหว ๑ จิตไม่ เศร้าโศก ๑ จิตปราศจากธุลี ๑ จิตเกษม ๑ นี่เป็น มงคลที่สูงสุด ฯ จบ หมวด ๓๘ www.kalyanamitra.org

หมวด ๔๐ อิตถืมายากถา ว่าด้วยมายาหญิง ๔0 ๑. บิดกาย ๒. ก้มตัว ฅ, กรีดกราย ๔. ทำ อาย ๕. แกะเล็บ ๖. เอาเท้าเหยียบเท้า ๗. เอาไม้ขีดแผ่นดิน ๘. กระโดดเอง ให้เด็กกระโดด ๙. เล่นเอง ให้เด็กเล่น ๑อ. จูบเด็ก ให้เด็กจูบ ๑๑. กินเอง ให้เด็กกิน ๑๒. ให้ของเด็ก ๑ฅ. ขอของคืนจากเด็ก ๑๔. ล้อเลียนเด็ก ๑๕. พูดเสิยงสูง ๑๖. พูดเลียงตา ๑๗. พูดเรดเผย ๑๘. พูดกระซิบ ๑๙. ซิกซี้ด้วยการฟ้อน ๒อ. ซิกชี้ด้วยการขับร้อง ๒๑. ซิกซี้ด้วยการประโคม ๒๒. ซิกชี้ด้วยการร้องไห้ ๒ฅ. ซิกชี้ด้วยการกรีดกราย ๒๔. ซิกชี้ด้วยการแต่งตัว ๒๕. จ้องมองดูชาย ๒๖. ส่ายเอว ๒๗. ส่ายผ้าให้เห็นอวัยวะสงวน ๒๘. เปิดขาอ่อน ๒๙. ปิดขาอ่อน ตอ. เปิดถัน ต๑. เปิดรักแร้ ต๒. เปิดสะดือ ฅฅ. หลิ่วดา ต๔. ยักคิ้ว ฅ๕. เม้มปาก ต๖. แลบลิ้น www.kalyanamitra.org

๕๐๔ คลังธรรม ฅ๗. ขยายผ้า ฅ๘. กลับนุ่งผ้า ต๙. สยายผม ๔๐. เกล้าผม ที่มา : กุณาลชาดก อสีตินิบาต ชุ.ซา.๒๘/๘0๙/๑๒0-๑๒๑ จตุตาลีสาย ฃลู สมุม นุ่ณฺณมุข จาฌหิ อตุลี นุ่ริสํ อจจาวฑติ: วิชมุภติ วินมติ วิลาสติ วิอชุชติ นเขน นขํ ฆฎเฎติ ปาเฑน ปาฑํ อชุกมติ กฎเจน ปจวึ วิเลขติ ทารกํ อุสุลงุเฆติ อุสุลงฆาเปติ กีฬติ กีฬาเปติ ชุมุพติ จุมุพาเปติ ภผฺขติ ฦผชาเปติ ททาติ ยาจติ กฅมมุกโรติ อุจจํ ภาสติ นืจํ ภาสติ อาวิจจํ ภาสติ วิวิจจํ ภาสติ นจเจน คีเฅน วาทิเคน โรทิเคน วิลาสิเคน วิภูสิเคน ชตุฆติ เปชุขติ กฎึ จาเลติ ชุยหภณุฑกํ สณจาเลติ คูรํ วิวรติ คูเ ปีทหติ ถนํ ทสุเสติ กชุฉํ ทสุเสติ นาภี ทสุเสติ อชุขึ นิขนติ ภมุคํ อุชุขิปติ โอฎจํ ปลีชุขติ ชิวหํ นิสุลาเลติ มุสุสํ มุฌจติ มุสุสํ ปฏิพนธติ สิรสํ มุผจต สิรสํ พนธติ ฯ แปล : ปุณณมุขะเพื่อนรัก หญิงย่อมยั่วยวนชายด้วยเหตุ ๔๐ ประการ คือ บิดกาย ๑ ก้มตัว ๑ กรีดกราย ๑ ทำ อาย ๑ แกะเล็บ ๑ เอาเท้าเหยียบกัน ๑ เอาไม้ขีดแผ่นดิน ๑ กระโดดเอง ให้เด็กกระโดด ๑ เล่นเอง ให้เด็กเล่น ๑ จูบเด็ก ให้เด็กจูบ ๑ กินเอง ให้เด็กกิน ๑ ให้ของแก่ เด็ก ๑ ขอของจากเด็ก ๑ ทำ ตามที่เด็กทำ ๑ พูดเสิยงสูง ๑ พูดเสิยงตํ่า ๑ พูดเปีดเผย ๑ พูดกระซิบ ๑ ทำ ซิกซี้ด้วยการฟ้อน ๑ ด้วยการขับร้อง ๑ ด้วยการประโคม ๑ ด้วยการร้องไห้ ๑ ด้วยการกรีดกราย ๑ ด้วยการแต่ง กาย ๑ จ้องมอง ๑ ส่ายเอว ๑ ส่ายผ้าที่ปิดของลับ ๑ เลิกขาอ่อน ๑ ปิดขา อ่อน ๑ ให้เห็นนม ๑ ให้เห็นรักแร้ ๑ ให้เห็นห้อง ๑ หลิ่วดา ๑ ยักคิ้ว ๑ เม้มปาก ๑ แลบลิ้น ๑ ขยายผ้า ๑ กลับนุ่งผ้า ๑ สยายผม ๑ เกล้าผม ๑ (นุ่ณณมุขะ เพื่อนรัก นัยว่าหญิงย่อมยั่วยวนชายด้วยเหตุ ๔๐ประการนี้แล)ฯ www.kalyanamitra.org